nghiên cứu ảnh hưởng của bột yucca (yucca schidigera) và bột húng quế đến một số chỉ tiêu sinh lý của giống gà cobb 500

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của bột Yucca Yucca schidigera và bột Húng Quế đến một số chỉ tiêu sinh lý máu của giống gà Cobb 500’’ là do chính tôi th

TR ƯỜ NG ĐẠ I H Ọ C C Ầ N TH Ơ KHOA NÔNG NGHI Ệ P VÀ SINH H Ọ C Ứ NG D Ụ NG

SINH LÝ CỦA GIỐNG GÀ COBB 500

Giáo viên hướng dẫn SINH VIÊN THỰC HIỆN

THS CHÂU THỊ HUYỀN TRANG NGUYỄN THỊ THÚY OANH

MSSV: LT11663

Lớp : Thú Y LT K37

Cần Thơ, 12/ 2013

Do sinh viên: Nguyễn Thị Thúy Oanh MSSV: LT11663 Lớp Liên Thông Thú

Y Khóa 37 – Khoa Nông Nghiệp và Sinh Học Ứng Dụng – Trường Đại Học Cần Thơ

Cần Thơ, ngày tháng năm

Duyệt Bộ Môn

Cần Thơ, ngày tháng năm

Duyệt Giáo viên hướng dẫn

Cần Thơ, ngày tháng năm

Duyệt Khoa Nông Nghiệp & SHƯD

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của bột Yucca (Yucca schidigera) và bột Húng Quế đến một số chỉ tiêu sinh lý máu của giống

gà Cobb 500’’ là do chính tôi thực hiện, các số liệu thu thập và kết quả phân tích

trong đề tài là trung thực

Cần Thơ, ngày tháng năm

SINH VIÊN THỰC HIỆN

NGUYỄN THỊ THÚY OANH

i

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình thực hiện đề tài luận văn tốt nghiệp trước hết:

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn vô vàng đến cha mẹ và tất cả những người thân

đã luôn luôn ở bên cạnh ủng hộ, là nguồn động viên lớn nhất cho tôi vượt qua tất cả

mọi khó khăn

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thạc sĩ Châu Thị Huyền Trang - Bộ môn Thú y khoa Nông Nghiệp & Sinh Học Ứng Dụng trường Đại học Cần Thơ đã quan tâm dìu dắt và tận tình giúp đỡ tôi trong suốt thời gian làm luận văn tốt nghiệp Tôi xin chân thành c ả m ơ n đến PGS.TS Trần Ngọc Bích cố vấn học tập, cùng quý thầy cô bộ môn Thú y khoa Nông Nghiệp & Sinh Học Ứng Dụng đã truyền đạt những kiến thức quí báo cho chúng tôi trong quá trình học tập và rèn luyện tại trường

Tôi xin cảm ơn trại gà của Cô Lê Thị Kim Oanh ở ấp Mỹ Thuận, xã Thạnh

Mỹ, huyện Tân Phước, tỉnh Tiền Giang đã tạo điều kiện cho tôi lấy mẫu và tập thể lớp Thú y Liên Thông khóa 37 đã quan tâm giúp đỡ tôi trong học tập và cuộc sống Xin chân thành cảm ơn!

Nguyễn Thị Thúy Oanh

i

DANH SÁCH BẢNG

Trang

Bảng 2.1: Chỉ tiêu sản xuất của gà trống Cobb 500 4

Bảng 2.2: Chỉ tiêu sản xuất của gà mái Cobb 500 4

Bảng 2.3: Thành phần chất dinh dưỡng trong 100g bột húng quế 21

Bảng 2.4: Thành phần dinh dưỡng trong 100g rau húng quế tươi 22

Bảng 2.5: Các hợp chất của lá húng quế 23

Bảng 3.1 Thí nghiệm 1: Bổ sung bột Yucca vào khẩu phần ăn của gà Cobb 500 28

Bảng 3.2 Thí nghiệm 2: Bổ sung BHQ vào khẩu phần ăn của gà Cobb 500 28

Bảng 3.3: Thành phần dinh dưỡng thức ăn theo giai đoạn cho gà Cobb 500 30

Bảng 3.4: Thành phần các chất bổ sung cho gà trong nước uống 31

Bảng 3.5: Quy trình tiêm phòng trên gà cho 1000 con gà 32

Bảng 4.1: Ảnh hưởng của bột Yucca đến các chỉ tiêu sinh sinh lý máu cả gà Cobb 500.37 Bảng 4.2: Ảnh hưởng bột Yucca và giới tính đến các chỉ tiêu sinh lý máu của gà Cobb 500 39

Bảng 4.3: Ảnh hưởng của BHQ đến chỉ tiêu sinh lý máu của gà Cobb 500 40

Bảng 4.4: Ảnh Hưởng của BHQ và giới tính của gà Cobb 500 đến các chỉ tiêu sinh lý máu 41

Bảng 4.5: Ảnh hưởng của bột Yucca và BHQ đến các chỉ tiêu sinh lý máu của gà Cobb 500 41

DANH SÁCH HÌNH

Trang

Hình 1: Gà Cobb 500 3

Hình 2: Cây Yucca 15

Hình 3: Rau húng quế 20

Hình 4: Tổng quan của trại 26

Hình 5: Gà nuôi thí nghiệm 27

Hình 6: Gà thí nghiệm 28

Hình 7: Hình bên trong trại gà 29

Hình 8: Giàn lạnh 29

Hình 9: Hệ thống quạt hút 29

Hình 10: Máy điều chỉnh quạt, máng ăn, nhiệt độ 29

Hình 11: Ống nghiệm (EDTA Sequestrene) chứa máu 45

Hình 12: Bộ dụng cụ Sahli đo huyết sắt tố 45

Hình 13: Ống Hematocrit 45

Hình 14: Hình thái hồng cầu gà 45

Hình 15: Hình thái bạch cầu gà 45

i

TÓM LƯỢC

Đề tài nghiên cứu ảnh hưởng của bột Yucca (Yucca schidigera) và bột Húng Quế

(BHQ) đến một số chỉ tiêu sinh lý máu của giống gà Cobb 500 tại trại nuôi gà thịt gia công của cô Lê Thị Kim Oanh, ấp Mỹ Thuận, xã Thanh Mỹ, huyện Tân Phước, tỉnh Tiền Giang được tiến hành từ tháng 9 năm 2013 đến tháng 12 năm 2013 Kết quả cho thấy nghiệm thức bổ sung bột Yucca và BHQ có ảnh hưởng tích cực đến các chỉ tiêu sinh lý máu so với nghiệm thức đối chứng tuy nhiên vẫn nằm trong giới hạn sinh lý cho phép, cụ thể như sau: khẩu phần khi bổ sung bột Yucca cho thấy các chỉ tiêu số lượng hồng cầu: 2,54 – 3,05 (106/mm3), số lượng bạch cầu: 16,67 – 18,73 (103/mm3), hàm lượng huyết sắc tố: 12,05 – 12,38 (g%) và tỉ lệ huyết cầu: 29,00 – 30,25 (%); khẩu phần khi bổ sung (BHQ) cho thấy các chỉ tiêu số lượng trung bình hồng cầu:2,48 – 3,18 (106/mm3), số lượng bạch cầu: 16,80 – 19,20 (103/mm3), hàm lượng huyết sắc tố: 11,90 – 12,30 (g%) và

tỉ lệ huyết cầu: 29,00 – 31,25 (%) Trong khẩu phần sử dụng bột Yucca 50Y, 125Y và 250Y thì khi bổ sung 125mg bột Yucca (125Y) cho thấy các chỉ tiêu: Chỉ số Hematocrit,

số lượng Bạch cầu chiếm tỉ lệ cao nhất nhưng vẫn nằm trong giới hạn sinh lý bình thường Bổ sung BHQ 1g hoặc 2g/ kg TĂ cho kết quả hàm lượng hemoglobin, chỉ số hematocrit, số lượng hồng cầu và số lượng bạch cầu đều nằm trong giới hạn bình thường nhưng cao hơn so với nghiệm thức đối chứng

So sánh ảnh hưởng của bột Yucca và BHQ đều cho kết quả tích cực đến các chỉ tiêu sinh lý máu như sau: Trong đó nghiệm thức bổ sung bột Yucca 125mg và bột húng quế 1 – 2g cho kết quả tốt nhất Tuy nhiên, bột húng quế có ảnh hưởng đến các chỉ tiêu sinh lý máu, cụ thể là chỉ số hematocrit (30,54), số lượng hồng cầu (2,89), và số lượng bạch cầu (18,07)

CHƯƠNG 1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Các loại thảo dược đã được con người sử dụng trong chăn nuôi để cải thiện năng suất của vật nuôi cách đây hàng ngàn năm từ thời Ai Cập cổ đại (Zhang et al., 2005), đặc biệt là ở một số nước như Ấn Độ, Trung Quốc Một số nghiên cứu cho thấy các loại thảo mộc như gừng, tỏi, hành tây, lá kinh giới, bột Yucca, rau húng quế… có tác dụng rất tốt làm cho vật nuôi có cảm giác ngon miệng, kích thích tiêu hóa và có tác dụng kháng khuẩn (Kamel, 2001)

Rau húng quế là một loại rau quen thuộc được sử dụng hằng ngày trong các bữa ăn của gia đình, không những cung cấp một số dưỡng chất cần thiết cho cơ thể, làm chậm quá trình lão hóa, phòng chống được một

số vi khuẩn có hại, mà còn có tác dụng điều trị một số bệnh thông thường như táo bón, viêm họng, đầy bụng, đau răng…(Hồ Đình Hải, 2012) Một

số nghiên cứu cho thấy việc bổ sung rau húng quế làm thành bột Húng Quế trong khẩu phần cải thiện năng suất sinh trưởng, khối lượng của gà thịt (Al-Kelabi and Al-Kassie, 2012)

Cây Yucca có tên khoa học Yucca schidigera, là loại cây thuộc

họ Agavaceae, chất chiết xuất từ bột của cây này rất giàu saponin là hoạt

chất sinh học mạnh và có ý nghĩa quan trọng trong nhiều lĩnh vực trong đó

có chăn nuôi, chúng được sử dụng như chất bổ sung vào thức ăn, phòng trị bệnh, giảm thiểu ô nhiễm nguồn chất thải từ vật nuôi,… Trên thế giới đã

có một số nghiên cứu về ảnh hưởng của bột hay chiết xuất của cây Yucca đến vật nuôi như: bổ sung chiết chất yucca vào khẩu phần ăn của heo nái giúp cải thiện được năng suất sinh sản và hạn chế tỉ lệ đẻ con non (Cline et al.,1996), kích thích tăng trọng trên gà thịt (Johnston et al., 1981), cải thiện mùi hôi trong phân chó mèo (Lowe et al., 1997) Cho đến nay ở Việt Nam

có rất ít tài liệu liên quan đến nghiên cứu về ảnh hưởng của bột cây Yucca

và bột Húng quế đến kích thích tăng trọng và năng suất sinh sản vật nuôi

và sự ảnh hưởng của nó đến các chỉ tiêu sinh lý, sinh hóa máu

Xuất phát từ thực tiễn trên và được sự phân công của bộ môn thú y,

đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của bột Yucca (Yucca schidigera) và

bột Húng Quế đến một số chỉ tiêu sinh lý máu của giống gà Cobb 500”

được thực hiện với mục tiêu:

Đánh giá ảnh hưởng của việc bổ sung bột Yucca , bột húng quế trong khẩu phần, đến chỉ tiêu sinh lý máu của giống gà Cobb 500

Ảnh hưởng của bột Yucca, BHQ và giới tính đến các chỉ tiêu sinh

lý máu

CHƯƠNG 2

CƠ SỞ LÍ LUẬN 2.1 GIỚI THIỆU VỀ GIỐNG GÀ THỊT COBB 500

Gà Cobb 500 là gà thịt cao sản, có nguồn gốc từ Mỹ, lông trắng, thân hình bầu, đẹp Tăng trọng nhanh, hệ số chuyển hóa thức ăn thấp Sức đề kháng và việc thích nghi tốt, dễ nuôi, mau lớn Con trống nuôi 42 ngày tuổi nặng 2,8 - 2,9

kg/con, con mái nuôi 42 ngày tuổi nặng 2,4 - 2,5 kg/con

Gà Cobb là gà thịt chuyển đổi thức ăn thấp nhất,tốc độ tăng trưởng tốt nhất

và khả năng phát triển mạnh trên mật độ thấp, dinh dưỡng ít tốn kém Những thuộc tính này kết hợp để cung cấp cho các gà Cobb 500 lợi thế cạnh tranh về chi phí thấp nhất cho mỗi kg cân trọng, lượng sản xuất cho các cơ sở khách hàng

ngày càng tăng trên toàn thế giới

Hình 1: Gà Cobb Bảng 2.1: Chỉ tiêu sản xuất của gà trống Cobb 500

Tuần tuổi Ngày tuổi Trọng lượng

Bảng 2.2: Chỉ tiêu sản xuất của gà mái Cobb 500

Tuần tuổi Ngày tuổi Khối lượng

bình quân (g)

Hệ số chuyển hóa thức ăn

Năm 1996, Nguyễn Quế Côi và Ctv nghiên cứu về đặc điểm sinh trưởng và một số chỉ tiêu sinh lý, sinh hóa máu gà Ri, gà Hồ và gà Đông Tảo lúc 8 tuần tuổi và lúc trưởng thành Kết quả cho thấy: Hồng cầu của gà Ri và gà Hồ trưởng thành cao hơn hẳn lúc 8 tuần tuổi (3,36; 2,8; 3,25 và 2,5) Gà Đông Hồ bạch cầu và GOT gà trưởng thành cao hơn hẳn lúc 8 tuần tuổi (42,2 và 34,56; 331 và 293) GOT của gà Ri và

gà Hồ trưởng thành thấp hơn hẳn GOT của gà Ri và gà Hồ lúc 8 tuần tuổi (230 và 270; 284 và 271) Cả ba giống gà ở tuổi trưởng thành có GPT và chỉ số albumin, globulin thấp hơn gà lúc 8 tuần tuổi Hàm lượng men GOT và GPT gà trưởng thành thấp hơn lúc 8 tuần tuổi là hợp với quy luật sinh trưởng và phát triển vì lúc 8 tuần tuổi gà có tốc độ sinh trưởng cao hơn lúc trưởng thành

Năm 2001, Nguyễn Duy Hoan và Ctv theo dõi các chỉ tiêu sinh

lý, sinh hóa của giống gà Mèo ở giai đoạn 21 ngày tuổi, 42 ngày tuổi và giai đoạn trưởng thành tại huyện Hòa An, Hà Quảng, Quảng Hòa (Cao Bằng) Kết quả cho thấy: số lượng hồng cầu và hàm lượng

Hemoglobin tăng dần theo tuổi, phù hợp với quy luật biến thiên chung của gia cầm Lúc thành thục (28 - 29 tuần) số lượng hồng cầu đạt 3,07 triệu/ml và Hemoglobin: 11,13 g% tương tự với các giống gà nội khác kết quả phân tích bạch cầu cho thấy: Bạch cầu tổng số tăng từ 26,17 ngàn/ml ở 21 ngày lên 29,17 ngàn/ml lúc thành thục, kết quả này phù hợp với nhiều tài liệu trong và ngoài nước: Trịnh Xuân Cư (1997), bạch cầu

ở gà ác 32,44 ngàn/ml, gà Hổ 33,64 ngàn/ml Trịnh Hiến Hắng (1995), bạch cầu ở gà là 30 ngàn/ ml, Nikintin V.N (1978), ở gà trưởng thành bạch cầu tổng số là 30 ngàn/ml

Năm 2012, Lê Thị Bé Ngoan nghiên cứu một số chỉ tiêu sinh lý của giống gà Nòi tại xã Vĩnh Thạnh và xã Bàn Tân Định, huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang Kết quả cho thấy các chỉ tiêu sinh lý máu vẫn nằm trong

giới hạn sinh lý bình thường cụ thể là: Số lượng hồng cầu 3,49 3,38

(106/mm3), số lượng bạch cầu 22,36 1,82 (103/mm3), chỉ số hematocrit 29,24 3,38 (%), hàm lượng huyết sắc tố 9,22 1,05 (g%)

Tương tự, tác giả Nguyễn Thanh Duyên nghiên cứu một số chỉ tiêu sinh lý của giống gà Nòi tại thị trấn Giồng Riềng và xã Vĩnh Phú – huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang (2012) Kết quả cho thấy các chỉ tiêu sinh lý

máu như: số lượng hồng cầu 3,31 0,33 (106/mm3), số lượng bạch cầu 21,61 1,82 (103/mm3), tỉ lệ huyết cầu 29,9 2,96 (%), hàm lượng huyết sắc tố 9,1 0,91 (g%)

Năm 2012, Bùi Thị Tho và Nguyễn Thị Hằng nghiên cứu ảnh hưởng của các chế phẩm cây bồ công anh đến một số chỉ tiêu sinh lý máu gia cầm, cho thấy các chế phẩm này ảnh hưởng tích cực đến các chỉ tiêu sinh lý máu

2.3 ĐẠI CƯƠNG VỀ MÁU

Trong cơ thể máu có nhiệm vụ cung cấp dưỡng chất cho các tế bào

và tổ chức hoạt động Máu đưa những chất thải đến các cơ quan bài tiết, là mối liên hệ bên trong giữa các tổ chức và các khí quan Ngoài ra, máu còn

có chức năng bảo vệ cơ thể như thực bào, hình thành kháng thể, giữ thăng bằng áp lực của tế bào, điều tiết nước và xúc tiến quá trình tản nhiệt trong

cơ thể Với chức năng như vậy, có thể nói máu là một dung môi sống của các cơ quan, tổ chức và các tế bào của cơ thể, nó tạo hoàn cảnh ổn định cho các tế bào hoạt động Vì vậy mà trong trạng thái sinh lý bình thường thì thành phần tính chất của máu có những chỉ tiêu tương đối ổn định và chỉ thay đổi trong một phạm vi nhất định Nhưng lúc cơ thể bị bệnh thì tính chất, thành phần của máu có những thay đổi tương ứng, đặc trưng mà chúng ta có thể dựa vào để chẩn đoán bệnh (Hồ Văn Nam, 1982) Nguyễn Thị Kim Đông và Nguyễn Văn Thu (2009) cho rằng máu có chức năng sau:

Chức năng dinh dưỡng: máu đem các dưỡng chất hấp thu từ ruột đến các

tổ chức hay các mô để nuôi dưỡng các bộ phận, cơ quan (glucose, acid amin, acid béo )

Chức năng hô hấp: máu mang oxygen từ phổi đến các mô và mang khí cacbonic từ các mô đến phổi

Chức năng bài tiết: máu mang các chất bài tiết từ các tế bào hay các mô để thải ra ngoài qua hệ thống tiết niệu (urê, uric acid )

Chức năng nội tiết: máu mang các kích thích tố từ các tuyến nội tiết đến các cơ quan có liên hệ để kích thích sự hoạt động của các cơ quan này

Điều hòa thân nhiệt: máu mang những chất sinh nhiệt trong cơ thể ra ngoài

để gây ra sự thoát nhiệt

Điều hòa sự cân bằng nước: giữa các thành phần khác nhau trong cơ thể Chức năng bảo vệ cơ thể: chống sự xâm nhập của vi trùng, virus, các mầm bệnh từ ngoài vào nhờ các protid đặc biệt gọi là các kháng thể và các bạch cầu trong máu

Các chức năng khác: duy trì áp suất thẩm thấu, điều hòa độ pH (trong máu)

2.3.1 Thành phần và tính chất lý hóa của máu

Máu là một mô liên kết đặc biệt gồm hai thành phần:

Thành phần huyết tương và thành phần hữu hình

Huyết tương là một chất lỏng có màu vàng nhạt, độ pH khoảng 7,35, tỷ trọng 1,023 Màu vàng của huyết tương do sắc tố mật Billirubin tạo nên Ở loài nhai lại, màu này do sắc tố Carotene, ở gia cầm do sắc tố Xantophylle

Trong huyết tương nước chiếm 90%-92%, vật chất khô 8%-10%

Trong vật chất khô gồm có protid, glucid, lipid và chất khoáng, các sản phẩm phân giải protid, glucid, lipid, các men, kích thích tố, vitamin, các thể miễn dịch và các sắc tố

Tỷ trọng máu chủ yếu phụ thuộc vào hàm lượng hồng cầu Tỷ trọng máu của gia súc thường vào khoảng 1,042 - 1,062 Ở gà tỷ trọng máu là 1,064 (Nguyễn Thị Kim Đông và Nguyễn Văn Thu, 2009)

Thành phần hữu hình: gồm có hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu

2.3.2 Một số chỉ tiêu sinh lý máu

+ Cấu tạo hồng cầu:

Hồng cầu được bọc bởi một màng mỏng ở ngoài, bên trong là sườn tế bào chất, còn gọi là cốt huyết cầu, là lipoprotein, cốt huyết cầu có hình mạng lưới, xổp, ngấm đầy hemoglobin

 2.3.2.2 Hàm lượng huyết sắc tố (Hemoglobin)

Huyết sắc tố là một protein phức tạp còn gọi là Cromoproteid

Huyết sắc tố đảm nhận chức năng chủ yếu của hồng cầu là vận chuyển O2

và CO2 Ngoài ra nó còn có tác dụng điều hòa tính kiềm của máu (Trần Cừ, 1975)

Hàm lượng huyết sắc tố trong máu theo đổi tùy theo loài, giống tuổi, tính biệt, trạng thái dinh dưỡng và bệnh tật (Trần Cừ, 1975)

Sống ở vùng cao hàm lượng huyết sắc tố tăng lên nhiều (Hurtado và S.Pvenski,

Hàm lượng huyết sắc tố có thể thay đổi tùy theo phương thức chăn nuôi khác nhau

Hàm lượng huyết sắc tố tăng trong các trạng thái mất nước, máu đăc lại (tiêu chảy, nôn mửa nhiêu, ra nhiêu mồ hôi), trúng độc cấp tính Còn giảm thì thường gặp nhất trong các bệnh thiếu máu (Trần Thị Minh Châu, 2008)

2.3.2.3 Tỷ lệ huyết cầu (Hematocrit)

Tỷ lệ huyết cầu cho biết tỷ lệ phần trăm của hồng cầu có trong máu (Trần Thị Minh Châu, 2008)

Tỷ lệ huyết cầu bao giờ cũng thấp hơn tỷ lệ huyết tương (C.p Sweson,

1970 - trích dẫn luận văn tốt nghiệp của Cao Thị Minh Thảo, 1994)

Tỷ lệ huyết cầu thay đổi theo cao độ vì số lượng hồng cầu tăng (Prosser và Bran 1961) và nó biến đổi tùy theo sự vận chuyển nước vào trong cơ thề Tỷ lệ huyết cầu tăng khi có ứ nước trong tế bào hoặc trong trạng thái bị sốc Tỷ lệ huyết câu giảm trong trạng thái thiếu máu (Trần Thị Minh Châu, 2008)

2.3.2.4 Bạch cầu

Bạch cầu là những tế bào máu có nhân, có chức năng bảo vệ cơ thể

+ Số lượng:

Số lượng bạch cầu thường ít 1000 lần so với hồng cầu

Số lượng bạch cầu tăng 2-3 giờ sau khi ăn, khi vận động, khi con vật có chửa giảm khi tuổi tăng lên Trong trường hợp bệnh lý, số lượng bạch cầu tăng mạnh khi bị viêm nhiễm, tức khi có sự xâm nhập của vi trùng, vật lạ, giảm khi bị suy tụy, bị nhiễm phóng xạ Vì vậy, xác định số lượng bạch cầu có ý nghĩa lớn trong chẩn đoán (Nguyễn Thị Kim Đông và Nguyễn Văn Thu, 2009)

Tính bài tiết: tiết ra các men tiêu hóa như maltase, peptidase, trypsin: bạch cầu thực bào ngay trong tế bào Ngoài ra, bạch cầu còn bài tiết thrombokinase giúp sự đông huyết

Tính cảm ứng: Một số hóa chất trong tế bào và mô có thể thu hút bạch cầu: các độc tố của vi trùng, chất iod, Chất làm bạch cầu lánh xa: rượu

Phân loại và hình thái

Dựa vào hình dạng kích thước và cấu tạo, bạch cầu chia ra làm hai nhóm gồm 5 loại bạch cầu sau: Bạch cầu có hạt (bạch cầu trung tính, ái toan, ái kiềm), bạch cầu không hạt (bạch cầu đơn nhân lớn, lâm ba cầu)

Bạch cầu có hạt:

+ Bạch cầu hạt trung tính (Neutrophil):

Là bạch cầu xuất hiện đầu tiên khi có hiện tượng thực bào (Lưu Trọng Hiếu, 1987) Nhân chưa chia múi hoặc chia nhiều múi màu tím đen Bào tương có nhiêu hạt rất nhỏ, mịn đều nhau, bắt màu hồng tím Bạch cầu càng già, càng nhiều thùy (2-5 thùy) Có loại bạch cầu đa nhân trung tính nhưng nhân chia được chia thùy (tế bào trẻ) có hình hạt đậu hình gậy Đường kính trung bình 7-15 µ Đây là loại bạch cầu có nhiệm vụ quan trọng trong sự kháng bệnh nhờ tính thực bào và tính ức chế vi khuẩn (Trần Thị Minh Châu, 2008)

Bạch cầu trung tính tăng: là một triệu chứng thấy trong xét nghiệm máu gia súc bệnh tăng sinh lý hoặc tăng bệnh lý: bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi trùng, trúng độc do độc tố, viêm cấp tính, bệnh nội khoa viêm nhiễm trùng (Trần Thị Minh Châu, 2008)

Bạch cầu trung tính giảm: bệnh truyền nhiễm do virus, trúng độc do hóa chât di ứng nhiễm độc chì, thủy ngân, viêm phổi, viêm khớp, viêm thận, viêm hóa

mủ, suy tủy (Trần Thị Minh Châu, 2008)

+ Bạch cầu hạt ưa acid (Bạch câu ái toan, Eosinophil):

Nhân thường chia hai múi như hình mắt kính, bào tương có những hạt to, tròn đều nhau màu da cam (đỏ cam), sổ lượng từ 150-450 tế bào/mm3

đường kính từ 8-20 µ nhân có hai hoặc nhiều thùy nối hoặc không nối với nhau, đặc biêt ở gà nhân có hình gậy (Trần Thị Minh Châu, 2008)

Xuất hiện với số lượng nhỏ, có khả năng thực bào kém (Swenson, 1970 - trích dẫn luận văn tốt nghiệp của Nguyễn Minh Tâm, 1994)

Bạch cầu ái toan tăng: nhiễm ký sinh trùng trong bệnh của da, ái toan xuất hiện trong các bệnh sốt cao, dị ứng, trúng độc Ái toan giảm khi nhiễm trùng toàn thân (Trần Thị Minh Châu, 2008)

+ Bạch cầu hạt ưa kiềm (Bạch cầu ái kiềm, Basophil)

Loại này rất hiếm, nhân bị thắt nhiều chỗ, bào tương có những hạt to nhỏ không đều nhau nằm đè lên nhân, bắt màu xanh đen, đường kính 8-15 µ nhân hình chữ s, xù xì, không rõ ràng do các hạt chen lấn, hạt chứa Heparin, Histamin (Trần Thị Minh Châu, 2008)

Theo Bộ môn huyết học ĐHYD Thành phổ Hồ Chí Minh (1986), bạch cầu

ái kiềm tăng trong bệnh bạch cầu tủy, dị ứng phóng xạ, truyền huyết thanh, giảm khi dị ứng cấp tính, dùng A.C.T.H (Adenocorticohy hormon)

Theo Trần Thị Minh Châu 2008 cho rằng, bạch cầu ái kiềm tăng: phản ứng

do tiêm huyết thanh, tiêm protein lạ, một số bệnh ký sinh trùng, thiếu vitamin A, ung thư

Bạch huyết bào (Lâm ba cầm - Lymphocyte): Nhân to tròn, bắt màu tím xâm chiếm gần hết tế bào Bào tương có màu xanh lơ bao quanh nhân, không có hạt Đường kính tế bào trẻ 12 µ, nhân to tròn, tế bào già 7-8 µ (Trần Thị Minh Châu, 2008)

Căn cứ vào độ to, nhỏ và đặc trưng hình thái có thể chia làm 3 loại:

-Đại lâm ba: Đường kính 10-19 µ, nguyên sinh chất bắt màu xanh nhạt, nguyên sinh chất quanh nhân bắt màu nhạt hơn, nhân tròn hình quả thận

-Tiểu lâm ba: Đường kính 5-11 µ, hình tròn, nguyên sinh chất bắt màu xanh thẩm quanh rìa nhân bắt màu xanh nhạt, nhân nhỏ và tròn, có khi hơi dài hình hạt đậu, màu tím sẫm

-Trung lâm ba: Hình thái trung gian giữa tiểu và đại lâm ba

-Lâm ba cầu tăng: Nhiễm khuẩn màn tính Lâm ba cầu giàm: Nhiễm khuẩn cấp tính (thời kỳ đầu bệnh truyền nhiễm) (Trần Thị Minh Châu,2008)

Bạch cầu đơn nhân (Monocyte): đường kính 15-25 µ, là bạch cầu lớn nhân hình hạt đậu, nằm lệch về một phía, bắt màu kiêm yếu, trong khi bào tương bắt màu acid yếu, có màu xám tro Nhân thay đổi do tính di động, thực bào nhờ gia súc (Trần Thị Minh Châu, 2008)

Bạch cầu đơn nhân là tế bào lưu động có nhiệm vụ thực bào (Swenson,

1970 trích dân luận văn tốt nghiệp của Nguyền Văn Tâm 1994)

Bạch cầu đơn nhân tăng: nhiễm kí sinh trùng, virus truyền nhiễm mãn tính, viêm loét nội tâm mạc, quá tình huyết nhiễm trùng Bạch cầu đơn nhân giám: ít thấy, nếu mất thời gian dài là hiện tượng xấu ( Trần Thị Minh Châu, 2008)

2.3.2.5 Tiểu cầu

Theo Nguyễn Thị Kim Đông và Nguyễn Văn Thu (2009) cho rằng: Tiểu cầu là những tiểu thể nhỏ, hình cầu tròn hay bầu dục, đường kính 2 - 3µ, có một màng bao bọc dày khoảng 20nm, trong bào tương có hạt chứa Thrombokinase và

serotonin Trong máu loài hữu nhũ có 100000 - 600000 tiểu cầu/ mm3 Động vật

sơ sinh ít tiểu cầu hơn động vật trưởng thành

Ở gia súc mới sinh, số lượng của nó ít hơn so với gia súc trưởng thành Trong một số bệnh truyền nhiễm và khi bị choáng quá mẫn thì số lượng tiểu cầu giảm Trong quá trình tiêu hóa và gia súc mang thai tiểu cầu tăng

Tiểu cầu tham gia đắc lực vào cơ chế chống đông máu Khi bị thương, tiểu cầu chảy theo dòng máu và va chạm vào vết thương vở giải phóng ra serotomin làm co mạch để đông máu và thrombokinase mở đầu cho cơ chế gây đông máu

Tiểu cầu trong máu gia cầm ít hon hẳn so với gia súc Tiểu cầu có hình thoi về kích thước tiểu cầu nhỏ hơn hồng cầu nhưng lớn hon tiểu cầu của gia súc (G.P.MELEKHIN và N.la.GRIĐIN 1977)

2.4 Vai trò của thảo mộc trong chăn nuôi thú y

2.4.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước

Về lĩnh vực Thú y các tác giả Trần Minh Hùng và cộng sự đã nghiên cứu ứng dụng các kháng sinh thực vật (phytoncid) trong nuôi dưỡng và phòng trị bệnh

cho lợn, đặc biệt là lợn con tiêu chảy phân trắng đạt hiệu quả cao (Bùi Thị Thọ,

2007)

Theo tác giả Trịnh Thái Nguyên (1994) trong bài “So sánh hiệu quả sử dụng thuốc nam và thuốc tân dược chloramphenicol về mặt phòng trị bệnh” cho thấy điều trị bằng thuốc nam thật đơn giản, giá thành thấp và tỉ lệ khỏi bệnh cao

2.4.2 Ứng dụng các loại thảo dược trong chăn nuôi

Từ thời cổ đại, các thảo dược (lá, củ, thân) được sử dụng trong việc điều trị bệnh ở người và động vật Việc đánh giá các thuốc thảo dược dựa trên hai yếu tố, một là quan sát sự tự chữa bệnh ở động vật và hai là kết hợp với các loại thuốc dân gian ở người

Ngày nay chăn nuôi công nghiệp đang phải đối mặt với một số thách thức như tăng nhu cầu các loại sản phẩm, sự biến động giá của các nguyên liệu, dịch bệnh… do đó người chăn nuôi cần phải tiến hành các điều kiện tối ưu nhằm đảm bảo năng suất của vật nuôi Các chất phụ gia thảo dược được chú ý và sử dụng nhiều hơn trong thức ăn công nghiệp và ngày càng tăng Hiện nay, 70-80% các công ty đã sử dụng thảo dược trong thức ăn dành cho heo và gia cầm (World Poultry, 2008)

2.4.3 Cơ chế hoạt động của các thảo dược

Các loại thảo mộc thường được phân loại thành nhiều dạng khác nhau tùy thuộc vào chức năng của chúng như trợ giúp tình trạng khó tiêu, làm giảm nhiệt

độ và độ độc, kích thích sự tuần hoàn máu và trao đổi chất, cung cấp năng lượng sống, loại bỏ các kí sinh trùng đường ruột, kháng khuẩn và kháng oxy hóa (Zhang

et al., 2005; Liu et al., 2011) Chính vì vậy, chúng được sử dụng như chất bổ sung trong thức ăn để làm tăng hương vị và mùi của thức ăn Gần đây, do việc cấm sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi gia cầm, nên các thảo dược được sử dụng phổ biến hơn, tuy nhiên cơ chế hoạt động của các hoạt chất sinh học ở gà vẫn chưa được giải thích nhiều Dựa trên các tài liệu tham khảo ở gia cầm, các thảo dược

có một cơ chế (sơ đồ 2.1)

Bổ sung thảo dược (thức ăn hay nước uống)

Ảnh hưởng kháng khuẩn lên hệ vi sinh vật ruột

Làm tăng sự tiêu hóa các dưỡng chất

Làm giảm các mức độ trao đổi chất độc của vi sinh vật ở ruột

Làm giảm sự kích thích ở ruột và stress miễn dịch

Làm tăng năng suất và khả năng sống ở vật nuôi

Sơ đồ 2.1: Cơ chế hoạt động của các thảo dược

2.4.3.1 Cơ chế kháng khuẩn

Một trong những ảnh hưởng phân biệt rõ ràng nhất của các thảo mộc là hoạt động kháng khuẩn của chúng Hoạt chất kháng khuẩn có từ thảo mộc thường là các tinh dầu thơm và dễ bay hơi có từ hoa, nụ, hạt, lá, rễ, thân, củ và trái Thành phần hóa học của các thảo mộc này khác nhau bao gồm phenolics và polyphenols, nhóm terpenes và nhóm alkalnoids

Hợp chất phenolics và polyphenols như tinh dầu của cam quýt, dầu ô liu và tinh dầu cây trà là một trong các nhóm lớn của sự trao đổi thứ cấp có ảnh hưởng đến hoạt động kháng khuẩn Các phân nhóm quan trọng của nhóm này gồm có phenols, phenolic acid, quinone, flavone, flavonoid, flavonol, tannin và coumarin Phenol có nhóm hydroxyl (-OH) gắn với vòng thơm phenol là chất độc đối với vi sinh vật Vị trí và số lượng nhóm -OH có liên quan đến sự độc vi sinh vật, tác dụng làm tăng sự -OH hóa dẫn đến tăng độ độc (Cowan, 1999) Quinone, có các vòng thơm với 2 keton thay thế

Terpenes là một nhóm lớn và đa dạng của các thành phần hữu cơ được xây dựng từ các tiểu đơn vị isoprene, trong khi terpenoid là oxygen có thành phần tương tự terpenes Các tiểu đơn vị gồm có monoterpene (C10), sesquiterpene (C15), diterpene (C20) thành phần ban đầu của các tinh dầu thiết yếu, triterpene (C30), tetraterpene (C40) và polyterpene (Kovacevic, 2004) Cơ chế chưa được hiểu rõ hết, chủ yếu là phá vỡ màng bằng các thành phần ưa béo

Alkaloid, một trong những chất có hoạt chất sinh học được phân lập sớm nhất, gồm các dị vòng nitơ Được tìm thấy từ các amino acid, và nitơ đem đến các đặc tính alkaline

Cơ chế kháng khuẩn là do sự khả năng xen vào giữa DNA, kìm hãm các enzyme như esterase, DNA-polymerase, RNA-polymerase, ức chế sự hô hấp của các tế bào (Kovacevic, 2004)

2.4.3.2 Cơ chế chống oxy hóa

Đặc tính chống oxi hóa của các thảo dược đã được mô tả bởi Cuppett và Hall (1998); Craig (1999); Nakatami (2000) và Wei và Shibamoto (2007)

Nguồn dầu dễ bay hơi thuộc họ Labiatae có chức năng chống oxi hóa, đặt biệt là sản phẩm từ cây hương thảo Thành phần chống oxi hóa chủ yếu là nhóm phenolic terpene, ngoài ra còn có monoterpene thymol và carvanol (Cuppett và Hall, 1998); các cây từ họ Zingiberaceae như gừng và nghệ như tỏi cũng như các thực vật giàu flavonoids như trà xanh và anthocyans ở nhiều loại quả…Đặc tính của các thảo mộc này là rất có mùi, vị cay, hăng chính vì vậy mà nên hạn chế việc

sử dụng làm thức ăn gia súc

Đặc tính chống oxy hóa của các thảo dược là chúng góp phần vào việc bảo

vệ nguồn lipid có trong thức ăn khỏi quá trình oxi hóa Ngoài ra, chúng còn có tiềm năng đặc biệt từ họ Labiatae là cải thiện sự ổn định oxi hóa ở các sản phẩm chăn nuôi như thịt gia cầm (Botsoglou et al 2002, 2003 a,b; Florou-Paneri et al 2005), thịt heo (Janz et al 2005), thịt thỏ (Botsoglou et al., 2004) và trứng (Botsoglou et al., 2004) …

2.5 Giới thiệu về cây Yucca (bột Yucca)

Hình 2: Cây Yucca

(www.goole.com)

Cây Yucca có tên khoa học Yucca schidigera, là loại cây thuộc

họ Agavaceae Cây Yucca còn được gọi là cây Mojave Yucca, vì nó là cây bản

địa ở sa mạc Mojave và sa mạc Sonoran thuộc Đông nam Califonia, ở nam Nevada, tây Arizona Nó cũng là loài bản địa ở Mexico, Yucca thường mọc ở những dốc sa mạc đá và miền sa mạc Creosote Chúng chịu đựng được sự nung nóng của mặt trời và không cần nước Cây Yucca là loài cây có hoa và có thể cao đến 5 m

Chất chiết xuất từ bột của cây này rất giàu saponin là hoạt chất sinh học mạnh và có ý nghĩa quan trọng trong nhiều lĩnh vực trong đó có chăn nuôi, chúng được sử dụng như chất bổ sung vào thức ăn, phòng trị bệnh, giảm thiểu ô nhiễm nguồn chất thải từ vật nuôi

Để thu hoạch saponin của cây Yucca, người ta đem thân cây ngâm nước hoặc sấy khô Nếu là theo kĩ thuật sấy khô thì thân cây sau khi sấy đem nghiền thành bột, đó là “bột saponin Yucca” Nếu làm theo kĩ thuật ngâm nước thì thân cây sao khi ngâm nước được ép lấy dịch, đó là “dịch chiết Yucca”

Saponin có trong nhiều loài thực vật, cả thực vật hoang dại lẫn thực vật gieo trồng Có hai loại saponin, đó là saponin acid (triterpenoid saponin) và saponin trung tính (steroid saponin) Saponin acid có mặt chủ yếu trong thực vật gieo trồng còn saponin trung tính có mặt chủ yếu trong thực vật hoang dại, đặc biệt là trong thảo dược Nhóm cây đậu như đậu tương, đậu Hà Lan, cỏ Luzern…và một số cây cỏ có tính chất tạo bọt như rễ cây xà phòng (soap root),

vỏ cây xà phòng (soap bark)…khá giàu saponin

2.5.1 Lợi ích của cây Yucca

Người dân châu Mỹ bản địa dùng sợi lấy từ lá cây Yucca làm dây thừng, giày và quần áo Hoa và quả cây Yucca có thể ăn được và hạt đen của cây Yucca

có thể nghiền để lấy tinh bột Người ta còn dùng rễ của cây Yucca để làm xà phòng, gội đầu nhằm trị gàu và rụng tóc Trong chăn nuôi gia súc, chất chiết từ cây Yucca được dùng khử mùi và giảm amoniac trong không khí cũng như trong chất thải của động vật Một số nghiên cứu cho thấy chất chiết từ cây Yucca được

bổ sung trong thức ăn có thể làm giảm hàm lượng amoniac và urê trong máu của động vật Chất chiết từ cây Yucca còn được dùng để trị một số thuốc trị bệnh cho động vật, đặc biệt là các bệnh do protozoa (nguyên sinh động vật) gây ra Hoạt chất saponin trong chiết chất Yucca có thể diệt một cách hiệu quả loài

protozoa Giardia lamblia gây bệnh tiêu chảy ở người và động vật Hoạt chất

saponin còn được dùng để trị một số bệnh trên ngựa như bệnh viêm khớp do

nhiễm Naegleria (một giống thuộc nhóm trùng biến hình), bệnh viêm não và tủy sống do nhiễm Sarcosystis neurona Hiện nay hoạt chất saponin chiết từ cây Yucca schidigera đã được sản xuất đại trà và thương mại hóa

2.5.2 Cơ chế tác động

Phân tử saponin có hai thành phần chính, steroid trung tâm tan trong dầu

và một hoặc nhiều carbohydrate mạch nhánh tan trong nước Hai thành phần này tạo nên đặc tính của một chất tẩy thiên nhiên, hoạt chất bề mặt (surfactant) chiết xuất từ thân cây Yucca có tác dụng kết hợp với amoniac, làm giảm amoniac tự

do Khi thức ăn đi qua dạ dày, amoniac sẽ bị giữ lại bởi chất chiết xuất có trong thức ăn Chúng cũng có thể kết hợp với amoniac khi ở ngoài cơ thể động vật Chất chiết xuất Yucca ở dạng nước có khả năng kết hợp với các phân tử amoniac

và chuyển đổi chúng sang dạng hợp chất nitrogen không độc khác Cơ chế làm giảm amoniac của chất chiết Yucca thì chưa được hiểu rõ nhưng có nhiều nghiên cứu cho rằng có liên quan đến thành phần carbohydrate có trong mạch nhánh của

Yucca cũng có liên quan đến khả năng hấp thụ amoniac

Saponin còn có khả năng diệt protozoa trong ống tiêu hóa của động vật Cơ chế tác động đến protozoa là saponin kết hợp với cholesterol hoặc sterol của màng tế bào làm cho màng tế bào của protozoa bị phá hủy Một số nghiên cứu cũng cho thấy saponin có khả năng ức chế có chọn lọc một số vi khuẩn gram dương

2.5.3 Tính chất và công dụng của Saponin có trong cây Yucca

Theo Đái Duy Ban (2008), saponin có những tính chất đặt trưng và công dụng sau:

2.5.3.1 Tính chất đặt trưng:

Tất cả saponin dễ tạo thành bọt bền vững khi lắc với nước, với các chất béo và nước tạo nhũ Tính chất này làm saponin giống với xà phòng nên tiền tố saponin có nghĩa là xà phòng

Tác dụng phá huyết mạnh khi tiêm vào mạch máu do tạo phức saponin với cholesterol và cholesterol este hóa của màng hồng cầu

Chết động vật máu lạnh, cá chết ở nồng độ rất thấp do saponin làm tăng tính thấm biểu mô đường hô hấp và làm mất các chất điện giải cần thiết

2.5.3.2 Công dụng của saponin:

Tác dụng kháng khuẩn và kháng nấm: saponin có trong cây, lá để tự vệ và chống nấm mốc xâm nhập Các saponin steroid chống nấm mạnh hơn saponin triterpenoid Tác dụng chống nấm gắn liền với tạo phức với sterol của màng tế bào nấm làm màng nấm tan rã

Tác dụng kháng viêm: tất cả saponin steroid đều là thuốc kháng viêm mạnh

Tác dụng sinh dục: acid oleanoleic trong sapogenin và ginsenoid toàn phần có tác dụng hướng sinh dục trên chuột

Tác dụng chống ung thư: saponin nhóm spirotan có nhiều hoạt tính kháng

u các glycoside spirotanol có chứa bốn đơn vị đường trong phần oligosaccaid có tác dụng chống ung thư

Do tính chất hoạt động bề mặt và tẩy rửa, saponin là tác nhân tạo bọt rất tốt cho các dung dịch cần có bọt bền Dịch tiết của Yucca được dùng trong công nghệ đồ uống, dùng trong công nghiệp tách quặng, làm chất nhũ hóa trong chế tạo phim ảnh và mỹ phẩm như son môi, dầu gội (Cheek, 2000)

Bột hay dịch tiết của cây Yucca không phải chỉ có steroid saponin mà còn

có những hóa chất thực vật khác, đó là oligosaccarid, phenol, stilbene, resveratrol Các oligosaccarid có vai trò là prebiotic, phenol, stilbene, resveratrol có vai trò của các chất chống oxy hóa trong đó hợp chất resveratrol cũng rất giàu trong nho

và là một chất chống oxy hóa mạnh, rất tốt đối với việc ngăn ngừa các bệnh tim mạch và ung thư

2.5.4 Ứng dụng bột Yucca trong chăn nuôi:

Bột hay dịch tiết của cây Yucca đã được dùng làm phụ gia thức ăn chăn nuôi với các vai trò:

Kiểm soát amoniacvà mùi hôi của chất thải: con vật sử dụng 30% nitơ trong khẩu phần ăn đươc để sinh tổng hợp protein tạo sản phẩm động vật, phần

còn lại được thải ra phân và nước tiểu Nitơ trong nước tiểu dưới dạng ure được enzyme urease của vi khuẩn có trong tự nhiên phân giải thành amoniac và

suy giảm Giải thích cho việc giảm amoniac, một là chiết chất của cây Yucca có tác dụng đến chức năng của thận, làm cho tốc độ phân giải loại bỏ ure, dẫn đến giảm thấp hàm lượng ure và amoniac trong máu và thứ hai là do stilbene có trong Yucca đã có tác dụng ức chế hoạt tính ure, hạn chế sự phân giải ure thành amoniac (Kong, 1998) Theo Lowe et al., (1997) bổ sung các sản phẩm chiết xuất

Yucca schidigera vào khẩu phần ăn của chó hoặc mèo đã cải thiện mùi hôi trong

phân

Điều chỉnh sự lên men dạ cỏ: Saponin có khả năng kháng protozoa, cơ chế này đươc thực hiện do sự kết hợp của saponin với cholesterol trên màng protozoa, làm cho màng bị phá hủy, bị ly giải và tế bào protozoa bị chết (Wang et al., 1998) Protozoa trong dạ cỏ ăn vi khuẩn để sử dụng nguồn nitơ của vi khuẩn (một protozoa trong mỗi giờ có thể ăn 600 – 700 vi khuẩn) và phân giải protein vi khuẩn cho ra amoniac Vì vậy, khả năng ăn vi khuẩn giảm và từ đó cũng giảm được khả năng phân giải protein, giảm hàm lương amoniac hình thành trong dạ

cỏ Giảm hàm lượng amoniac dạ cỏ sẽ giảm hàm lượng amoniac máu từ đó loại

bỏ được ảnh hưởng xấu đến tỉ lệ thụ thai của bò sinh sản Goodall et al., (1980) báo cáo rằng bổ sung bột Yucca vào khẩu phần thức ăn ngủ cốc của bò đực thiến giúp cải thiện tăng trọng bình quân mỗi ngày Saponin có trong vỏ cây Yucca khi

bổ sung vào khẩu phần làm giảm hàm lượng protozoa trong dạ cỏ của loài nhai lại (Kalita et al., 1996)

Tiêu hóa mỡ: Saponin có ảnh hưởng tích cực đến sự tiêu hóa và hấp thu lipid bằng cách nhũ hóa mỡ và tạo micelle giúp niêm mạc ruột hấp thu dễ dàng hơn (Vũ Duy Giảng, 2010)

Tác động đến cholesterol và những sterol khác: liên quan đến vai trò giảm lượng cholesterol trong máu ở Oakenfull và Sidhu (1989) nhận thấy rằng ảnh hưởng của khẩu phần chứa saponin làm giảm lượng cholesterol trong máu gia cầm Điều này chứng minh hơn 40 năm rằng khẩu phần chứa saponin làm giảm lượng cholesterol trong máu gà (Newman et al., 1957, Griminger and Fisher, 1958) Ảnh hưởng trên là do saponin liên kết với cholesterol thành acid mật ở ruột và ngăn sự tái hấp thu nó lại (Oakenfull và Sidhu, 1989)

Hoạt tính bề mặt và chức năng của ruột: một số thí nghiệm khác trên gà thịt từ 0-42 ngày tuổi khi bổ sung Nutrafito plus (một chế phẩm chứa saponin) với liều 200 mg/kg khẩu phần đã năng cao thể trọng và giảm hệ số chuyển hóa thức ăn nhờ tác dụng cải thiện chiều cao của vi nhung và độ sâu khe niêm mạc ruột (Vũ Duy Giảng, 2010, trích dẫn từ Kaiboriboon,2010)

Ngăn ngừa ung thư kết tràng: saponin có khả năng chống ung thư kết tràng Acid mật chia làm hai loại là acid mật sơ cấp và acid mật thứ cấp Acid mật

sơ cấp sinh ra từ mật và acid mật thứ cấp sinh ra từ acid mật sơ cấp do tác động của vi sinh vật Acid mật sơ cấp là chất độc kích thích khối u Saponin kết hợp với acid mật sơ cấp không cho chúng biến đổi thành acid mật thứ cấp Saponin cũng kết hợp với cholesterol ngăn chúng không bị oxy hóa trong kết tràng (cholesterol oxy hóa là chất kích thích ung thư kết tràng) (Rao and Sung, 1995)

Nâng cao đáp ứng miễn dịch: là tá dược của vaccine, saponin làm tăng khả năng hấp thu các phân tử nhờ đó cải thiện vaccine tiêm và uống Saponin thì đặc biệt hiệu quả khi là tá dược của vaccine antiprotozoa, tá dược saponin trong vaccine này tạo cho vaccine có khả năng tấn công protozoa ở cả hai phía, cả trong đường ruột lẫn trong đường máu Có khả năng tăng sự phân chia của tế bào miễn dịch, kích thích sự sinh sản cytokine, nhờ đó hoạt hóa được lympho B sản sinh kháng thể

Cải thiện năng suất sinh sản, hạn chế tỉ lệ đẻ non: người ta nhận thấy rằng heo con được sinh ra từ heo mẹ ăn khẩu phần bổ sung chiết chất Yucca có hàm lượng oxy trong máu cao hơn, có lẽ đây là lý do làm cho tỉ lệ chết của heo con khi sinh giảm đi (Cline et al., 1996)

2.6 RAU HÚNG QUẾ

2.6.1 Sơ lược về rau húng quế

Húng quế có tên khoa học là Ocimum basilicum L Tên đồng nghĩa là: O

Citriodorum Blanco; O Americanum auct non L Tên nước ngoài là: sweet basil, common basil, basilic (Anh)

Húng quế (Ocimum basilicum) còn được gọi là Húng chó, Húng giổi, rau Quế, É quế, có mùi thơm đặc trưng không dễ nhầm với các rau khác Lá rậm, xanh thẫm, mùi vị nồng tương tự hương vị quế Ở một số nơi trên thế giới, húng

Hình 3: Rau húng quế

(Nguồn: www.google.com)

Húng quế có nguồn gốc từ Ấn Độ và Trung Quốc và hiện nay được trồng ở nhiều nước nhiệt đới và cả ôn đới để làm rau gia vị và cất tinh dầu Còn ở Việt Nam cây húng quế được trồng trong khắp cả nước dùng làm gia vị trong các bữa

ăn hằng ngày Húng quế Việt Nam mùi dịu nhẹ hơn húng quế Châu Âu

Húng quế là một loài rau thơm thân thảo đa niên mọc hoang hoặc được trồng làm gia rau gia vị và làm thuốc

Thân: cây thân thảo, sống hằng năm, thân nhẵn hay có lông, thường phân cành ngay từ dưới gốc, cao 50-60cm

Lá: lá mọc đối có cuống, phiến lá hình thuôn dài, có thứ màu xanh lục, có thứ màu tím đen nhạt

Hoa: hoa nhỏ màu trắng hay hơi tím, mọc thành chùm đơn hay phân nhánh, với những hoa mọc thành vòng 5 đến 6 hoa một cành Cây húng quế trổ hoa vào khoảng tháng 7 đến tháng 9

Quả: quả chứa hạt đen bóng, khi ngâm vào nước nó có chất nhầy màu trắng bao quanh

Hạt: hạt đen, nhỏ, khi ngâm nước vỏ hạt nở ra một lớp màu trắng trương nước như hột é

Húng quế châu Âu (basil) có mùi hăng đậm, thường dùng làm gia vị cho các

món như mì, sa-lát, thịt nướng, làm các loại xốt cà chua, xốt pho mát, xúp cà chua, súp pho mát (Hồ Đình Hải, 2012)

2.6.2 Thành phần hóa học của rau húng quế

Cây và lá húng quế có chứa tinh dầu (khoảng từ 0,02-0,08%), màu vàng nhạt, có mùi thơm nhẹ, hàm lượng cao nhất lúc cây đã ra hoa Húng quế chứa nhiều đạm, có khoảng 6% lượng protein, trong đó chứa nhiều axit amin quan trọng như: tryptophan, methionine, leucine (Lưu Thị Hiệp, 2009)

Theo Hồ Đình Hải (2012) thành phần hóa học trong rau húng quế gồm 0,8% tinh dầu, trong tinh dầu có linalol (60%), cineol, estragol methyl, chavicol lần lượt là 25-60-70% và nhiều chất khác như đạm, vitamin, chất khoáng…Bảng 2.3: Thành phần chất dinh dưỡng trong 100g bột húng quế

Bảng 2.4: Thành phần dinh dưỡng trong 100g rau húng quế tươi Thành phần dinh dưỡng Hàm lượng Nồng độ