Sustainable livelihoods and forest resers: Acase study of the cotupeople in bhalee commune, Tay Giang district, Quang Nam province

Rainer Assé đƣă tr c ti păh ng d n và giúp tôi phát hi n ra nh ngăh ngăđi đúngăđ n,ăc ngănh ăh tr nhi u thông tin và tài li u giúpăđ tài tr nên hoàn thi năh n... Khung phân tích .... ng

LU NăV NăTH C S CHÍNH SÁCH CÔNG

T.S Rainer Assé Th.S Lê Th Qu nh Trâm

H c viên: Nguy n Xuân Vinh Chuyên ngành: Chính sách công

Mã ngành: 60340402

TP H ChíăMinh,ăn mă2014

L IăCAMă OAN

Tôiăcamăđoanălu năv nănƠyăhoƠnătoƠnădoătôi th c hi n.ăCácăđo n trích d n và s

li u s d ng trong lu năv năđ uăđ c d n ngu năvƠăcóăđ chính xác cao nh t trong ph m vi

hi u bi t c a tôi Lu năv nănƠyăkhôngănh t thi t ph năánhăquanăđi m c aătr ngă i h c

Kinh t Tp HCM hay Ch ng trình Gi ng d y Kinh t Fulbright

Tác gi lu n v n

Nguy n Xuân Vinh

L I CÁMă N

Tôi xin chân thành c m năCh ngătrìnhăGi ng d y Kinh t Fulbrightăđƣăcóănh ng

h tr to l n trong su t quá trình h c t p t iătr ng và th c hi n lu năv năắChínhăsáchăsinhă

k k t h p b o v tài nguyên thiên nhiên ậ tình hu ng păM i,ăxƣă tăM i,ăhuy n Ng c

Hi n, tnhăCƠăMau”

Tôi xin g i l i c mă năđ c bi t t i Ths Lê Th Qu nh Trâm và TS Rainer Assé đƣă

tr c ti păh ng d n và giúp tôi phát hi n ra nh ngăh ngăđi đúngăđ n,ăc ngănh ăh tr

nhi u thông tin và tài li u giúpăđ tài tr nên hoàn thi năh n S h tr vƠăđ ng viên c a

th y và cô là ngu n c v tinh th n to l n giúp tôi quy t tâm hoàn thành lu năv nănƠy

Tôi xin chân thành c m nănh ng ý ki năđóngăgópăquỦăbáuăc a ch Tr n Th Hoàng

Anh, GS.TS Võ Tòng Xuân, GS.TS Nguy năThanhăPh ngăđƣăgiúpătôiătìmăraănh ng gi i

pháp sinh k g n li n v i th c t và có tính khoa h c

Tôi xin trân tr ng c mă nă ng y, UBND Xã tăM i,ăôngăSáuăM t - Bíăth ă p

M iăvƠăanh Ph m Vân Ngoan - ng iăh ng d n b năđ aăđƣăgiúpăđ tôi trong vi c ti p c n

các thông tin và h giaăđìnhăđ hoàn thành lu năv nănƠy

Cu iăcùng,ăđ tài này không th thành công n u không có s giúpăđ t b n Hoàng

Vy và v , ch ng ch Hu nhă Ơoătrongăvi c gi i thi u chuyên gia và nh ngăt ăv n khác

C mă năb , m đƣăh tr con trong su t quá trình theo h c t iăch ngătrình!

Nguy n Xuân Vinh

TÓM T T

păM iălƠăm t trong nh ngăđi n hình v đ a bàn sinh k bi n trong b i c nh b o v

tài nguyên thiên nhiên t i khu b o t n thiên nhiên th gi iăM iăCƠăMauătheoăcôngă c

RAMSAR căđi m sinh k h giaăđìnhăt i khu v c ph thu c vào ngu n tài s n t nhiên, đaăs là ngu n lâm, th y s n t h sinh thái r ng ng p m n

K t qu phân tích cho th y, ph n l n h giaăđìnhăkhông có tài s n sinh k nƠoăđángă

k ngoài ngu n l că laoă đ ng gi nă đ n,ă thi u khoa h c k thu t,ă ph ngă ti n công su t

th p,ăkémăđaăd ng và không có kh n ngăti p c n v n H d b t năth ngăb i b nh t t, t

l laoăđ ng ph thu c cao, th i ti t kh c nghi t, s c nh tranh trong khai thác th y s n, suy

gi m tài nguyên, bi năđ i khí h uănh ăn c bi n dâng, s t l đ t, d ch b nh và l thu c h

th ng th ngălái Trong b i c nhăđó,ăcôngă c RAMSAR và chính sách th t ch t b o v

tài nguyên thiên nhiên đƣătr thành cú s c cu i cùng khi năng i dân m tăđiăngu n sinh k

chính y u mà h hi n có

Tr c th c tr ngăđó,ăchínhăquy năđ aăph ngăđƣăth c thi nhi u chính sách nh m c i

thi n sinh k h giaăđình.ăTuyănhiên,ăđaăph n chính sách là th t b i vƠăcóătácăđ ngăng c

làm suy gi m các ngu n tài s n sinh k c aăcácăc ădơnăt iăđ a bàn H qu là tình tr ng tr

em ph i ngh h c s măđ ph giúpăgiaăđìnhăt ngănhanh,ăng i dân ti p t c tàn phá môi

tr ng v i di n bi n ph c t p v i các hành vi ch ngăđ i chính quy n và b t h p tác trong

vi c b o v tài nguyên thiên nhiên

kh c ph c tình tr ng trên, nghiên c u đƣăkhuy n ngh sáu nhóm chính sách c ă

b n nh m c i thi nămôiătr ng sinh k c ngăđ ng ậ ngu n tài s n xã h iăđ c coi là b

đ m cu i cùng giúp các h giaăđìnhăgiaăt ngăc ăh i ti p c n các ngu n l c v v n tài chính,

v n v t ch t, c i thi n v năconăng i, gi m thi u r i ro và có ti ng nói trong quá trình

ho chăđ nh và th c thi chính sách c a chính quy năđ aăph ng T đó,ăcácăh giaăđìnhăt

phát tri năđ c các sinh k c a mình m t cách b n v ng

M C L C

L IăCAMă OAN i

L IăCÁMă N ii

TÓM T T iii

M C L C iv

DANH M C KÝ HI U, T VI T T T vi

DANH M C B NG BI U vii

DANH M C BI Uă , HÌNH V vii

DANH M C PH L C viii

CH NGă1.ăGI I THI U 1

1.1 B i c nh nghiên c u 1

1.2 M c tiêu nghiên c u 2

1.3 Câu h i nghiên c u 2

1.4 iăt ng và ph m vi nghiên c u 2

1.5 C u trúc lu năv n 3

CH NGă2.ăT NGăQUANăC ăS LÝ THUY T VÀ CÁC NGHIÊN C U LIÊN QUAN 4

2.1 Khung phân tích 4

2.2 Các nghiên c uătr c 6

CH NGă3.ăTH C TR NG NGHIÊN C U 8

3.1 V tríăđ aălỦăvƠăđ căđi m t nhiên 8

3.2 căđi m dân s & Sinh k h giaăđình 8

3.3 H t ng chính sách 9

3.4 C u trúc qu nălỦănhƠăn c 11

CH NGă4.ăTHI T K NGHIÊN C U 12

4.1 Chi năl c nghiên c u 12

4.2 Thi t k b ng h i 12

4.3 Chi năl c l y m u 13

CH NGă5.ăK T QU NGHIÊN C U 15

5.1 Tài s n sinh k h giaăđình 15

5.2 ng phó t năth ngăh giaăđình 23

5.3 Vai trò c a chính sách 27

5.4 Mong mu n v h tr chính sách c a h giaăđình 32

5.5 Ý ki n chuyên gia 33

CH NGă6.ăK T LU N VÀ KHUY N NGH CHÍNH SÁCH 35

6.1 K t lu n 35

6.2 Khuy n ngh chính sách 35

6.3 H n ch c aăđ tài 37

TÀI LI U THAM KH O 39

PH L C 41

DANH M C KÝ HI U, T VI T T T

T khóa: Sinh k , sinh k b n v ng, b o v thiên nhiên, b o t n, sinh thái r ng ng p m n,

păM i,ăNg c Hi n, CƠăMau,ăV n Qu c gia M iăCƠăMau,ănghèo,ăxóaăđóiăgi m nghèo

DANH M C B NG BI U

B ng 4.1: Ma tr n l y m u 13

B ng 5.1: T l thành viên h bình quân theo m u 15

B ng 5.2: K t qu cácăch ng trình hu n luy n,ăđƠoăt o ngh 16

B ngă5.3.ăTácăđ ng c a chính sách t i tài s n sinh k h giaăđình 30

DANH M C BI Uă , HÌNH V Hình 2.1: Khung sinh k b n v ng DFID, 1999 4

Hình 4.1: Chi năl c nghiên c u 12

Hình 5.1: M ngăl i và chu i cung ng 22

Bi uăđ 5.1: T l h phân theo nhóm ngành khai thác t nhiên 16

Bi uăđ 5.2: Tình tr ng nhà phân theo m c s ng 17

Bi uăđ 5.3: T l h phân theo lý do duy trì hi n tr ng nhà 18

Bi uăđ 5.4: T l h phân theo m c s ng và ph ngăti n s n xu t hi n có 18

Bi uăđ 5.5: T l h phân theo m c s ngăvƠăđaăd ngăhóaăph ngăti n s n xu t 19

Bi uăđ 5.6: Thu nh p vƠăchiătiêuăvƠăbìnhăquơnăđ uăng i 20

Bi uăđ 5.7: T l h giaăđìnhăphơnătheoăngu n v n có th ti p c n 20

Bi uăđ 5.8: T l h gia đìnhăphơnătheoăngu n v năđƣăti p c n 21

Bi uăđ 5.9: T l h phơnătheoăcácăkhóăkh nătrongăti p c n v n 21

Bi uăđ 5.10 T l h gia đìnhăvƠăcácăt năth ngăphơnătheoăngƠnhăngh 23

Bi uăđ 5.11 T l h đánhăb t th y s n phân theo nhu c u nâng c păng ăc 26

Bi uăđ 5.12 T l h phân theo chi năl căđ i phó b nh t t 27

Bi uăđ 5.13: T l h phân theo nhu c u h tr sinh k 33

DANH M C PH L C

Ph l că1.ăPh ngăphápăth ng kê h nghèo 41

Ph l c 2 Khung thông tin kh o sát h giaăđình 41

Ph l c 3 Ng i dân m c n nhƠăn c kinh niên 42

Ph l c 4 C u trúc qu n lý t i khu v căVQGăM iăCƠăMau 42

Ph l c 5 T l h giaăđìnhăphơnătheo lý do tr em ngh h c s m 42

Ph l că6.ăThu,ăchiăngơnăsáchăxƣă tăM i,ă2013 43

Ph l c 7 M căđíchăvayăv n h đánhăb t th y s n 44

Ph l c 8 M căđíchăs d ng các ngu n v năđƣăvay 44

Ph l că9.ă u ra theo ngành ngh 44

Ph l că10.ăPh ngăphápăti p c n thông tin v giá 45

Ph l că11.ăPh ngăphápăti p c n thông tin v v n h giaăđình 45

Ph l c 12 T l h giaăđìnhăphơnătheoăcácălo i t năth ngătheoăngh nghi p 45

Ph l c 13 T l h phân theo sinh k mà h mong mu năh ng t i 45

Ph l că14.ăPhơnătíchăđi m m nh,ăđi m y u nhóm h theo ngành ngh 46

Ph l c 15 Mô hình H p tác xã Th y s n 46

Ph l c 16.ăMôăhìnhăch nănuôiăheoătheoănhóm 47

Ph l c 17 Mô hình t đánhăb t g n b t qu n 47

Ph l c 18 Mô hình quan h b i c nh d b t n th ng,ăchínhăsáchăvƠătƠiăs n sinh k 48

Ph l c 19 Ngh đánhăb tăcáăkh iă(8-12 h i lý) 48

Ph l c 20 Ngh đánhăb t b ng xu ngă(d i 8 h i lý) 49

Ph l c 21 Khai thác ven b , làm thuê 49

Ph l c 22 Ngh nuôi tr ng th y s n 49

Ph l c 23 Ngh ch nănuôi 50

Ph l c 24 B năđ hƠnhăchínhăxƣă tăM i 50

Ph l c 25 B năđ v tinh khu v c p M i 51

Ph l c 26 B năđ V n qu căgiaăM iăCƠăMau 51

Ph l c 27 D án Công viên du lchăsinhătháiăM iăăCƠăMau 52

Ph l c 28 T l nghèo & c nănghèoătoƠnăxƣă tăM iăn mă2013 53

Ph l c 29 Biên b n kh o sát 54

Ph l c 30: B ng h i 56

CH NGă1 GI I THI U 1.1 B i c nh nghiên c u

păM iăthu c xƣă tăM i, huy n Ng c Hi n, t nh Cà Mau, cách thành ph Cà Mau

kho ng 100 km v phía nam, là c c nam c a Vi t Nam và n m hoàn toàn trong khu b o

t n thiên nhiên th gi iăM iăCƠăMau Toàn p có di n tích 13 km2

, 341 h giaăđìnhăv i t

l h nghèo và c n nghèo1lênăđ n 21,7% T l nghèo cao và ho tăđ ng sinh k hoàn toàn

l thu c t nhiên, c ădơn p M iătr thành m iăđeăd a cho vi c b o t n thiên nhiên

Trong khi ho tăđ ngăđánhăb t ven b ngƠyăcƠngăkhóăkh nădoăc n ki t tài nguyên thì

ng i dân l i không có v n và kinh nghi măđ đ uăt ăph ngăti n đánhăb t xa b Ho t

đ ng tr ng tr t,ăch nănuôi và nuôi tr ng th y s n c ng h n ch doăđ căđi m c ădơnăs ng

r i rác thành các c m nh venăcácăkênhăn c v i di n tích h păkhôngăcóăđ t canh tác, thi u

v n, khoa h c, k thu t và d nhăh ng tiêu c căđ n sinh thái aăs laoăđ ng thi uăđƠoă

t o,ătrìnhăđ h c v n th p, không có nhi uăc ăh i vi călƠmăđ c i thi n thu nh p Tình tr ng

bi năđ i khí h uănh ăs t l đ t và n c bi n dâng ngày càng nhăh ng nghiêm tr ng đ n

ho tăđ ng sinh k c aăng i dân

c bi t, k t khi V n qu c gia (VQG) M iăCƠăMauăđ c công nh n là khu sinh

quy n th gi iăn mă2009ăvƠăn mătrongăcôngă căRAMSARăthángă4/2013ăthìăng i dân b

h n ch nghiêm ng t trong vi c tìm sinh nhai t r ng t nhiên trongăkhiăđơyălƠ ngu n sinh

k ch y u H qu là t l tr em ngh h căđ ph giúpăgiaăđìnhăt ngănhanh,ătình tr ng phá

r ng và khai thác t n di t ngày càng ph c t p và nghiêm tr ng ƣăcóănh ngătr ng h p

b oăđ ng (Gia Bách, 2012), ch ngăng i thi hành công v và ki m lâm b t bu c n súng

gây ch t ng i (Nguy n Ti năH ng,ă2013)

Sinh k ng i dân và b o t n thiên nhiên tr thành hai v năđ chính sách l năđ i

v i chính quy năđ aăph ngăvƠăcácăc ăquanăch căn ngăcóătráchănhi m b o v tài nguyên và đaă d ng sinh h că trênă đ a bàn Ban Qu nă lỦă VQGă (BQLVQG)ă M iă CƠă Mauă vƠă Chính

quy năxƣă tăM iăđƣăxácăđ nh m c tiêu chính y u là gi i quy t v năđ sinh k c aăng i

dân t đó làm ti năđ cho công tác b o v r ng và tài nguyên Chính vì v y, trong nh ng

n măqua, chính quy năđ aăph ng đƣăth c hi n nhi uăchínhăsáchăthayăđ iăđ i s ng ng i

1

Ph l c 1 - ph ngăphápăth ng kê h nghèo

dân nh ăn c s ch, v sinhămôiătr ng, tiêm ch ng tr em, giao thông nông thôn, đi năl i

và khoán r ng…ăTuy nhiên, tình tr ng nghèo và sinh k h y di t môiătr ng v n ch m thayăđ i cho th y s c n thi t ph i có m tăđánhăgiáătoƠnădi n v sinh k h giaăđìnhăc aăc ă

dân t iăđ a bàn, các t năth ngămƠăh ph i gánh ch u và vai trò c a chính sách trong vi c thayăđ i ho tăđ ng sinh k h

1.2 M c tiêu nghiên c u

Nghiên c u này s t p trung vào xácă đ nh tình tr ng tài s n sinh k và các t n

th ngăh giaăđìnhăt i păM i g p ph i, t đóăđánhăgiáăl iăvaiătròăvƠătácăđ ng c a chính

sách hi n hành t iăđ i s ng sinh k h K t h p v i các bài h c c a các nghiên c uătr c,

ý ki n chuyên gia và các chính sách liên quan, tác gi đ xu t nh ng chi năl c sinh k k t

h p b o v tài nguyên thiên nhiên phù h p v i th c tr ng nghiên c u

1.3 Câu h i nghiên c u

Nh măđ tăđ c m c tiêu nghiên c u, lu năv năs tr l i ba câu h i chính sauăđơy:

(1) Hi n tr ng tài s n sinh k và các t năth ng mà các h giaăđìnhăt i khu b o t n

r ng ng p m năVQGăM iăCƠăMauăđangăg p ph i là gì?

(2) Các chính sách b o t n thiên nhiên và chính sách phát tri n sinh k h giaăđìnhă

hi năhƠnhăđóngăvaiătròănh ăth nƠoăđ i v i vi căthayăđ i tài s n sinh k và các t năth ngă

mà h giaăđìnhă păM iăđangăg p ph i?

(3) Chi năl c sinh k nào choăng i dân pă M iănh măđ m b o quy n l i c a

ng iădơnăđ ng th i phát tri n và b o v tài nguyên b n v ng?

iăt ng nghiên c u c aăđ tài bao g m tài s n sinh k các h giaăđìnhăt i păM i

và m i quan h gi a tài s n sinh k h v i b i c nh d b t năth ngăvƠ v i các chính sách

c aănhƠăn c iăt ng quan sát m c tiêu bao g m các nhóm h đ c cho là d b nh

h ng tiêu c c b i các v năđ môiătr ng và sinh thái, trongăđóăch y u là nhóm h nghèo

và c nănghèoă(sauăđơyăg i chung là nhóm h nghèo)

a bàn păM iătuy n m trong ph m vi khu b o t năthiênănhiên,ănh ngăthu c khu

v căvùngăđ măvƠăng iădơnăđ căh ng các chính sách v đ nhăcanh,ăđ nhăc ,ăgiaoăr ng

s n xu t nh m b o v r ng và chuy năđ i s n xu t.ăDoăđó,ănghiênăc u t p trung vào chính

sách phát tri n sinh k c a h giaăđìnhăt iăđ a bàn là phù h p Ngoài ra, tình tr ng păM iă

cho th y nhi u v năđ chính sách c n ph i gi i quy t c a c ngăđ ngăc ădơnăsinhăs ng trong

khu v c VQG M iăCƠăMau.ăChính vì v y, v m tăđ a lý, tác gi l a ch n păM iălƠăđ a bàn

nghiên c u nh m t o ra chi năl c sinh k b n v ng,ăcóătínhăđi n hình và có th áp d ng choăcácăđ a bàn khác cóăcùngăđ cătr ng

V m t khuy n ngh chính sách,ăđ tài gi i h n trong vi c tìm ra chi năl c gia

t ngătƠiăs n sinh k cho các đ iăt ng m c tiêu phù h p v i các chính sách b o v r ng và

tài nguyên iăt ng th h ng là UBND Xã tăM i vƠăBQLVQGăM iăCƠăMau

1.5 C u trúc lu năv n

Lu năv năđ c trình bày bao g măsáuăch ng.ăTrongăđó,ăch ngăm t gi i thi u v

b i c nh nghiên c u, các v năđ chính sách c n gi i quy t.ăCh ngăhaiăgi i thi u v t ng quanăc ăs lý thuy t bao g m khung phân tích và m t s nghiên c uătr c.ăCh ngăbaăgi i

thi u th c tr ng và chi ti t hóa các v năđ đ c nêu ra b i c nhăchínhăsách.ăCh ngăb n

trình bày v ph ngă phápă ti p c n, chi nă l c nghiên c uă vƠă ph ngă phápă l y m u

Ch ngăn mălƠăph n tr ng tâm c aăđ tài v i nh ng phân tích và nh năđ nh Cu i cùng,

ch ngăsáu là ph n k t lu n và ki n ngh chính sách

CH NGă2.ăT NGăQUANăC ăS LÝ THUY T

2.1 Khung phân tích

Tác gi s d ng khung phân tích sinh k b n v ng c a C c phát tri n qu c t ,

V ngăqu c Anh (DFID) Theo DFID “Sinh k bao g m các kh n ng, tài s n và các ho t

đ ng c n thi t nh m ph c v sinh s ng Sinh k b n v ng khi nó có th ng phó và ph c

h i t nh ng c ng th ng và nh ng cú s c, có th duy trì ho c t ng c ng các kh n ng, tài

s n trong hi n t i và t ng lai, trong khi không phá ho i tài nguyên thiên nhiên” Khung

sinh k xem xét m i quan h t ngătác gi a ba nhóm nhân t là b i c nh d b t năth ng,ă

tài s n sinh k và s chuy năđ i v c u trúc xã h i, chính sách, th ch vƠăv năhóa.ă

Tài s n sinh k bao g m v năconăng i, v n t nhiên, v n xã h i, v n tài chính và

v n v t ch t Tài s n sinh k đóngăvaiătròăquy tăđ nh sinh k đ c h giaăđình, cá nhân s

d ng đ đ i phó v i b i c nh d b t năth ng do các cú s c, mùa v ho c xuăh ng

Khung c ng ch ra m i quan h gi a tài s n sinh k v i v i c u trúc xã h i, các ti n trình chuy năđ i v th ch , chính sách, v năhóaăvƠăkinhăt , nh m ki n t o nh ng công c chính sáchăgiaăt ngăcácătƠiăs n sinh k cá nhân, h giaăđình T đó, khung h ng d năđ aăraăcácă

chi năl c sinh k phù h păđ đ m b o k t qu đ u ra là s giaăt ngăthuănh p và phúc l i,

gi m các kh n ngăb t năth ng,ăanăninhăl ngăth c và phát tri n b n v ng

Hình 2.1: Khung sinh k b n v ng DFID, 1999

KHUNGăSINHăK ăB NăV NGăDFID

B IăC NHăD ăB ă

C ăC U

- Các c p chính quy n

V n con ng i bao g m các nhân t nh ăk n ng,ăki n th c, kh n ngălaoăđ ng và

s c kh e t t cho phép m iăng iătheoăđu i các chi năl c sinh k khácănhauăvƠăđ tăđ c

m c tiêu sinh k c a h Ngu n v năthayăđ i theo quy mô h ,ătrìnhăđ k n ng,ăkh n ngălƣnhăđ o và tình tr ng s c kh e c a các thành viên thu c h ng i nghèo coi laoăđ ng c a

h là tài s n sinh k chính (DFID, 1999)

Theo báo cáo c a liên h p qu c, phát tri n conăng i c n t p trung vào giáo d c và

hu n luy n k n ngăng i l n, k ho chăhóaăgiaăđình,ătiêm ch ng tr em và giaăt ngăb o

hi m, d ch v y t Khi ngu n nhân l c c aăng i nghèo nông thôn b tăđ u c i thi n, s

chú ý c n h ng t i m c tiêu gia t ngăn ngăsu tălaoăđ ng (UN, 2007)

V n t nhiên là t ng tài s n tài nguyên thiên nhiên cung c păđ u vào cho ho tăđ ng

s n xu t kinh doanh và t o vi c làm (DFID, 1999) V n t nhiênăđ c bi tăđ nănh ăđ t,

r ng, bi n, đ ng, th c v t,ăn c s ch, không khí Trong khuôn kh sinh k b n v ng, m i

quan h gi a v n t nhiên và hoàn c nh d b t năth ngăđ c bi t g năg i Nh ngăng i

nghèo th ng có ho tăđ ng sinh k l thu c hoàn toàn ho c m t ph n vào tài nguyên H

hoàn toàn y u tătr c các cú s c có th x yăraănh ăth i ti t, d ch b nh, bi năđ i khí h u,

s c n ki t c a tài nguyên ho c b h n ch ti p c n

m c tiêu sinh k c a h Có hai ngu n v n tài chính ch y u bao g m các ngu n ti t ki m

và các dòng ti n H giaăđìnhăqu n lý ti t ki măd i nhi u hình th cănh :ăti n m t, ti n g i

ngân hàng ho c tài s năl uăđ ngănh ăgia súc, đ trang s c và các ngu n vay t các t ch c

tín d ng Các dòng thu nh p ngoài t ngu n sinh k còn bao g m các kho n tr c p t chính ph ,ăng i thân, t ch c xã h i.ă i u quan tr ng là dòng ti n c n ph iăđ m b o tính năđ nh và tin c y,ătrênăc ăs đóăh giaăđình có k ho chăđ uăt ăh p lý

V n tài chính là lo i tài s n linh ho t nh t và d dàng chuy năđ i thành các lo i v n

khác Tuy nhiên, đơy l i là lo i tài s nămƠăng i nghèo khó ti p c n nh t, nó tr thành lo i

tài s n r t quan tr ngăđ i v i h Ng i nghèo có th s d ng ngu n v n tài chính kém

hi u qu vì thi u ki n th c, thi u thông tin th tr ng,ămôiătr ng chính sách không thu n

l i… Chính vì v y h c năđ c h tr thông qua c u trúc xã h i và các m i quan h hi n

có nh cho vay theo nhóm, tài tr k thu tăđ giúp h giaăt ngăhi u qu c a vi c qu n lý

các ngu n ti t ki mănh ăch nănuôiăhay các lo i tài s năl uăđ ng khác (DFID, 1999)

V n v t ch t bao g m c ăs h t ng và các lo iăhƠngăhóaăc ăb năđ c s d ngăđ

ph c v sinh k HƠngăhóaăc ăb n bao g m các công c và thi t b giúp h giaăđìnhăho t

đ ng s n xu t hi u qu h n nh ăđ t, m tăn c, thuy n, xe máy, ng ăc … C ăs h t ng

bao g m: nhà và n iătrúă n an toàn, n c s ch, v sinhămôiătr ng, giá c v n chuy n,

n ngăl ng và kh n ng ti p c n thông tin nh ăth tr ng, v n, y t , và giáo d c

V n v t ch tă đóngă vaiă tròă quy tă đ nh sinh k nào s đ c h giaă đìnhă s d ng

Trong khi các h nghèo có ngu n v n v t ch tăkhôngăđángăk thì m c tiêu c a h là hình thƠnhăđ c lo i tài s n đápă ngăđ c nhu c u sinh k mà h có ti măn ng nh t

m c tiêu sinh k c a h Bao g m các m ngăl i, các k t n i theo chi u d că(ng i b o

tr /khách hàng) ho c chi u ngang (các cá nhân có cùng l i ích), và các ngu n l c r ng l n

h nănh ăchínhătr , xã h i Các nhóm xã h i dân s đ m nhăcóăvaiătròăgiúpăng i dân tham

gia quá trình hình thành chính sách,ăgiaăt ngăkh n ngăti p c n các ngu n l cănh ăv n, lao

đ ng,ăthôngătin,ăc ngănh ăs d ng hi u qu các tài s n v t ch t Trongăn mănhóm tài s n

sinh k , v n xã h iăđ căxemănh ălà b đ m, ngu n l c cu i cùng đ h giaăđình k t n i

và s d ng hi u qu các tài s n khác

M t h giaăđìnhătùy thu c vào m căđ s h u n mălo i tài s n sinh k nh ătrênămƠă

h s xây d ng các ho tăđ ng sinh k phù h p nh m t o ra thu nh p và ti p t c nâng cao

n ngăl c tài s n sinh k h

Sinh k và phát tri n b n v ng t i các khu b o t n bi n là ch đ đ c nhƠăn c

Vi t Nam, các t ch c phi chính ph và cácătr ngăđ i h c, vi n nghiên c u h t s c quan

tâm và chú tr ng trong nhi uăn măqua.ăCác nghiên c u tr i r ng trên nhi u khía c nh và

v năđ c a ch đ sinh k bi n,ătrongăđóăcóăcácănghiênăc u sau:

(1) Nghiên c u v sinh k b n v ng cho các khu b o t n bi n Vi t Nam (WWF, 2007) d a trên khung DFID và IMM v i đ iăt ng nghiên c u m c tiêu là c ngăđ ngăng ă

dân có sinh k ph thu c vào vi c s d ng b n v ng các ngu n tài nguyên bi n Nghiên

c u s d ng ph ngăphápăph ng v n h , ph ng v n nhóm và ph ng v n chuyên gia k t

h p phân tích cùng v i các bài h c kinh nghi mătrongăn c và qu c t

(2) Nghiên c u v ngh cá và s thi u tuân th v quyăđ nh ngh cá (2012) trên 300

h giaăđìnhăt iăđ aăbƠnăxƣă tăM iăvƠăxã Viên An c a Tr n Th Ph ng Hà d a trên khung

phân tích sinh k b n v ngăđ căđi u ch nh b i Carney, Ellis và Scoones

Các nghiên c u cho th y, v ngu n v năconăng i, c ădơnăt i đ a bàn có m căđ

ph c p giáo d c th p, vai trò c a ph n trongăgiaăđình th p V ngu n v n tài chính, h u

nh ăkhôngăaiăcóăđ kh n ngătínăd ngăđ đ uăt ămƠăkhông có s h tr t ng i thân Các

h nghèoă vƠă đánhă b t g n b không có kh n ng ho c h n ch trong vi c ti p c n các

ngu n tín d ng chính th c H d b t năth ngădo suy gi m ngu n l i th y s n, chi phí giaoăthôngăcao,ăcácăquyăđ nh và quy t c không h p lý và s giaăt ngăgiá c hàng thi t y u

gi m thi u r i ro, các h giaăđìnhăth c hi n đaăd ng hóa sinh k , tuy nhiên thu

nh p t các sinh k thay th th ng th p và không năđ nh, ph thu c vào tình tr ng tài s n

hi n có c aăgiaăđình.ă ánhăb t xa b là có l i nhu n,ănh ngăch dành cho nh ngăng i có

đ kh n ngăđ đ uăt ăvƠoănó,ădoăv y,ăđóălƠăm tăc ăh i ch dành cho nh ngăng i giàu có

Nông nghi păc ngăquanătr ngănh ngătrongăh u h tăcácătr ng h p các h ng ădơnăth ng

không có kh n ngăti p c n v i s d ngăđ tăđai, vì v y ch nănuôiăcóăỦăngh aăh năđ i v i

h Nuôi tr ng th y s năđangăd n tr thành m t ngành quan tr ngănh ngăth ng gây ra các tácăđ ngămôiătr ng và không kh thiăđ i v i nhóm h nghèo

Chính vì v y, các nghiên c uăđ aăra khuy n ngh chi năl c sinh k c n t p trung

nhi uăh năvƠoăki n t o m tămôiătr ng kinh t thu n l i cho c ngăđ ng, không nên ch t p

trung vào các d án t o thu nh p nh l , mang tính cá nhân Chi năl c sinh k nênăđ c

thi t k t d i lên d a vào nhu c u c a c ngăđ ng thay vì nh ng quy tăđ nh mang tính

ch tăápăđ t ho c ph ngăđoán Sinh k b n v ng c n t p trung vào s d ng b n v ng các

ngu n tài nguyên bi n và ti p c nătƠiăchínhăđ c coi là chìa khóa cho cácăc ăh iăđ iăđ i

c a các h nghèo

CH NGă3.ăTH C TR NG NGHIÊN C U 3.1 V tríăđ aălýăvƠăđ căđi m t nhiên

păM iăn m t i v trí 8°ă38'ă00"ăđ v ăB căvƠă104°ă44'ă00"ăđ kinhă ông,ălƠăm iă

c c nam c a Vi t Nam, n m hoàn toàn trong ph m vi qu n lý c aăBQLVQGăM iăCƠăMau.ă

Phía tây giáp bi n Tây (vnhăTháiăLan),ăphíaăđôngăgiápăbi nă ông.ă

VQGăM iăCƠăMau2 lƠăn iăsinhăs ng c a nhi u loài quý hi m và nguy c p, nhi u loƠiăđ c li tăkêătrongăSáchăđ Vi t Nam R ng ng p m n, bãi bùn ng p tri u nông, bãi

bùn ng păn c theo th y tri uălƠăn iăsinhăs ng cho nhi u lo i th y s n ven b , lâm s n,

ngu n gi ng t nhiên có giá tr kinh t cao Tháng 4/2013, t ch căRAMSARăđƣăcôngănh n VQGăM iăCƠăMauălƠăm t trong nh ngăvùngăđ t ng păn c quan tr ng c a th gi i.3

3.2.1 Dân s

Dân s păM iăvƠoăkho ng 1.450 ng i, 341 h giaăđình,ăc ătrúătrênăph m vi 13

km2 chia thành 3 khu v c v iăđ căđi m qu n lý hành chính khác nhau, bao g m:

tơmăxƣă tăM i, n măhoƠnătoƠnătrongăđ t li n và ít b nhăh ng b i hi năt ng xói l đ t đangădi n ti n ph c t pătrênăđ a bàn

S V năhóaăthôngătin,ăduăl ch t nh Cà Mau m gói th u kêu g iăđ uăt ăCôngăviênăv năhóaă

du lchăM iăCƠăMau v i di n tích 1,6 km2

, th i h nă49ăn m,ăđ tăđƣăgi i t a m t ph n và

hi năch aăcóăthôngătinăv nhƠăđ uăt ătrúngăth u (Ph l c 29)

Khu gi i to v i 125 h n m ven bãi b i d c kênh R ch M i v i hi n tr ng không

còn cây r ng trong quá trình dân sinh, b nh h ng b i tình tr ng s t l đ tădoăn c bi n

dâng và s thayăđ i dòng ch y trong nh ngăn măg năđơy.ă đ i phó v i tình tr ng s t l

đ t, UBND huy năđƣăcóăquy ho ch gi i t a toàn b dơnăc ăsinhăs ng trong khu v c Cùng

2 Quy tăđ nh s 142/2003/Q -TTg c a Th t ng Chính ph

3

BQLVQG, 2013

v i khu du l ch, các h giaăđìnhăđangăc ătrúăt i khu gi i t a ph i t m ng ng m i ho tăđ ng

v nhà và ch quy tăđ nh c a chính quy năđ aăph ng

H u h tăc ădơnăsinhăs ngătrênăđ aăbƠnălƠăcácăđ i t ng diăc ăvƠoăgiaiăđo năsauăn mă

1975 (Tr n Th Ph ng Hà, tr.94) Doăc ătrúătrongăph m vi r ngăđ c d ng, các h giaăđìnhă

tuy không có quy n s h uăđ tăđaiănh ngăv năđ c qu n lý theo h t ch và b o v theo

pháp lu t n u có các quy tăđ nh v gi i t aăđ tăđaiăhayăcácăquy n l i công khác

3.2.2 Sinh k chính h gia đình

Ho tă đ ng sinh k chính h gia đìnhă trênă đ a bàn hi n t p trung vào b n nhóm

chính: Khai thác sông bi n v i 76 h , chi m 22,3% t ng s h trênăđ a bàn, v i các ngh đánhăb tăcáăkh iăb ng ghe (Ph l c 19) ho căđánhăb t g n b b ng xu ng (Ph l c 20);

Khai thác ven b , làm thuê v i 215 h , chi m 63% t ng s h trênăđ a bàn (Ph l c 21);

Nuôi tr ng th y s n v i 37 h , chi m 11% t ng s h trênăđ a bàn (Ph l c 22); và ch nă

nuôi v i 10 h , chi m 3% t ng s h trênăđ a bàn, ch y u lƠăch n nuôi heo (Ph c l c 23)

3.3 Các chính sách hi n hành

3.3.1 Chính sách b o v r ng

Theoăđi u 30, Lu tăđaăd ng sinh h c (2008),ăđi u 77, Lu tăđ tăđaiăvƠăđi u 54, Lu t

b o v và phát tri n r ng: p M i n m hoàn toàn trong phân khu ph c h i sinh thái và vùngăđ măvƠăch aăcóăph ngăánădiăd i,ătáiăđ nhăc ăDoăđó các h giaăđình có quy năđ c

h ng các chính sách giao khoán r ng nh m m căđíchăb o v r ng vƠăđ c tham gia ho t

đ ng kinh doanh, d ch v du l ch theo lu tăđ nh Ngoài ra, h c ngăđ c h ng các chínhăsáchă uăđƣi, hôătr , b iăth ng,ătáiăđ nhăc khi có quy tăđ nh gi i t a di d i theo lu tăđ nh

Hi n t i,ăBQLVQGăđƣăth c hi n giao khoán r ng và c p s xanh cho 37 h trênăđ a

bàn păM iăđ th c hi n nuôi tôm sinh thái R ngăđ c giao khoán v i th i h nă15ăn măvƠă

s k tăthúcăvƠoăn mă2018 Chính sách khoán r ng làm vuông v i các quyăđ nhănh ăgi

nguyên hi n tr ng r ng trong vuông (hi n t i t l cây và m tăn c trung bình là 70%),

m iăn măch đ c c i t o m t l n và ph iăđ c BQLVQG ch p thu n

3.3.2 Chính sách b o v ngu n l i th y s n

i uă13ăvƠăđi u 15, Lu t th y s n (2003), chính quy năđ aăph ngăvƠăBQLVQGăcóă

trách nhi m: H tr các h giaăđìnhăchuy năđ i ngh nghi p sang khai thác th y s n xa b ,

nuôi tr ng, ch bi n thu s n, ngh nông, ngh r ng và d ch v ; H ng d n,ăđƠoăt o, h tr

v n,ăgiaoăđ t, m tăn c bi năđ nuôi tr ng thu s n theo chính sách c aăNhƠăn c Ng i

dân và chính quy n ph i tuân th cácăquyăđ nh v khu v căđánhăb t và c m khai thác theo

Quy tăđ nh 142/2003/Q -TTg c a Th t ng Chính ph

Tínhăđ năthángă12/2013,ătrênăđ aăbƠnăxƣă t M iăđƣăth c hi năcácăchínhăsáchănh ă

thành l p 4 h p tác xã (HTX) nghêu v iăh nă1.409ăthƠnhăviên,ăHTXăth y s n v i 12 thành

viên (thành l păthángă1/2014),ă1ăHTXăkinhădoanhădótăd aăv i 7 thành viên, 1 HTX Hàu

l ng v i 50 thành viên T i păM iăch có m t h duy nh t tham gia HTX kinh doanh dót

đ a,ăcácăHTXăkhácăkhôngăcóăthƠnhăviênănƠoăvìăkhôngăthu căđ aăbƠnăđ c t ch c (UBND

xã, 2014)

3.3.3 Chính sách du l ch sinh thái

i u 29, Lu tăđaăđ ng sinh h c và Quy tăđ nh s 104/2007/Q -BNN4

, BQLVQG

có trách nhi m công khai và t ch c c ngăđ ngădơnăc ăthamăgiaăcácăho tăđ ng kinh doanh,

d ch v du l ch Các t ch c, cá nhân kinh doanh du l ch sinh thái ph iă uătiênăt oăcôngă n,ă

vi c làm, t ngăb cănơngăcaoăđ i s ngăng iădơnăđ aăph ng.ă

N mă2009,ăsauăkhiăUNESCOăchính th c công nh năVQGăM iăCƠăMauălƠăd tr

sinh quy n th gi i, UBND Tnhăđƣăcóăquy tăđ nh thành l p BQLVQGăM iăCƠăMau5

trong

đóăbaoăg m ch căn ngăho tăđ ng du l chăsinhăthái.ăTínhăđ n tháng 12/2013, khu du l ch

m i ch d ng l i ho tăđ ng t ch c du khách tham quan du l ch do S Du l ch Th thao

t ch c Các lo i hình du lchăkhácăch aăphátătri n do các h n ch nh ăthi u cán b chuyên môn,ăgiaoăthôngăkhóăkh n,ăc ăs h t ng y u kém, thi u các d ch v giá tr giaăt ng,ăgiáă

d ch v cao Không có h giaăđìnhănào t i păM iăđ căthamăgiaăđƠoăt o hu n luy n làm

du l ch, các ho tăđ ng làm kinh t r ng ph c v du l chăđ uăch aăđ căđ uăt ăHo tăđ ng

xây d ng h t ng do thi uăkinhăphíăđƣăđ l i nhi u h u qu nh ăcơyăr ng b ch tăđƣăkhôngă

4 Quy ch qu n lý các ho tăđ ng du l ch sinh thái t i các VQG, khu b o t n thiên nhiên, 2007

5

Quy tăđ nh s 1883/Q -UBNDăngƠyă03ăthángă11ăn mă2009ăc a UBND t nh Cà Mau v vi c thành l p Ban

Qu n lý Khu sinh quy năM iăCƠăMau

đ c ph c h i d n t i hi n t ng s t l đ t càng tr nên nghiêm tr ngăh năvƠă nhăh ng

m nhăđ năđ i s ngăng i dân sinh s ng trong ph m vi khu du l ch (BQLVQG, 2014)

Ch ngătrìnhănôngăthônăm iăđ c ban hành theo Quy tăđ nh s 800/Q -TTg6

c a

Th t ng Chính ph n mă2010ăv i 11 n i dung và 19 tiêu chí ơyăc ngălƠăc năc đ

chính quy năđ aăph ngăt ch c các ho tăđ ng chính sách t iăđ a bàn v i chi năl c phân

b m iăn măđ t hai đ n ba tiêu chí v nông thôn m i Tínhăđ n tháng 12/2013, xã tăM iă

đƣ hoƠnăthƠnhăđ c 9/19 tiêu chí bao g m: Quy ho ch, Th y l i,ăB uăđi n, Hình th c t

ch c s n xu t, Giáo d c, Y t , H th ng t ch c xã h i v ng m nh, An ninh tr t t và T

l laoăđ ng có vi călƠmăth ng xuyên N mă2014ăxƣăti p t c th c hi năhaiăch ngăchình là

ch nôngăthônăvƠăđi năl i (UBND Xã, 2014)

Trênăđ aăbƠnăxƣă tăM iăcóă4ăc ăquanăch căn ngăchính,ăbao g m: UBND Xã t

M i đóngăvaiătròăchínhăquy n c păc ăs ; BQLVQGăM iăCƠăMau v i 12 tr m b o v và t

c ăđ ngăth ng xuyên tham gia công tác tu n tra, ki m tra, b o v , ph i h p v i chính

quy năđ aăph ngătrongăcôngătácătuyênătruy n, v năđ ng nhân dân tham gia b o v r ng và

bi n; L căl ng ki m lâm và ki măng có ch căn ngătu n tra, b o v các khu v c theo quy

đ nh c a pháp lu t; BQL khu du l ch sinh thái tr c thu c BQLVQG có trách nhi m qu n

lý, b o v và phát tri n khu du l ch (Ph l c 4)

Vi c phân công và phân nhi măcácăbanăngƠnhăđóngătrênăđ a bàn tuy r t rõ ràng

nh ngăl i thi u m tăc ăch đ ng b trong vi c ph i h p xây d ng chính sách và chi năl c

chung v b o t năthiênănhiênăc ngănh ăphátătri n sinh k ng iădơn.ă i u này tr thành

m t thách th c chính sách trong khi mâu thu n gi a sinh k và b o t năngƠyăcƠngăgiaăt ng

Trong b i c nh trên, xã h i dân s đóngăvaiătròăb o v các quy n l i c aăng i dân

và t o ra kênh truy n d n gi a chính quy n và nhân dân trong công tác b o t n thiên nhiên Tuy nhiên, hi n tr ng cho th y t iăđ a bàn păM iăcácăt ch c dân s nh ăh i ph n , h p tácăxƣ,ăđoƠnăthanhăniên…ăh uănh ăkhôngăho tăđ ng

6

Phê duy tăCh ngătrìnhăm c tiêu Qu c gia v xây d ng nông thôn m iăgiaiăđo n 2010 ậ 2020

CH NGă4 THI T K NGHIÊN C U

C nătheoăm c tiêu và th c tr ng nghiên c u, tác gi t p trung vào nghiên c u tài

s n sinh k h , các t năth ng, vai trò c a chính sách và cách th c qu n lý r i ro c a h giaăđình Chi năl c nghiên c u đ c chia thành b năb c, bao g m: (1) Xây d ng khung

thông tin tài s n sinh k , ph ngăphápăqu n lý r i ro và vai trò c a chính sách đ i v i sinh

k h giaăđìnhă păM i;ă(2)ăThi t k b ng h i và chi năl c l y m u; (3) Thu th p d li u;

- Các sinh k hi n hƠnh

- ụ ki n chuyên gia

- Các ngu n l c t khu v c t nhơn

CỄCăNGHIểNăC UăTR C ÝăKI NăCHUYểNăGIA

M CăTIểUăNGHIểNăC U

THI TăK ăB NGă

H I THUăTH PăD ăLI U

CH NăM Uă NGHIểNăC U

B ng h i đ c thi t k g m tám ph n chính ch y u là các câu h i m nh m đ m

b o thông tin thu th păđaăd ng, có chi u sâu, bám sát hi n tr ng sinh k t ng h giaăđình

(Ph l c 2 và Ph l c 30)

Qua th c tr ng nghiên c u và các nghiên c uătr c, có th th y: (1) S năđ nh v

c ătrúăđóngăvaiătròăquanătr ng trong vi c năđ nh sinh k ng i dân; (2) Tùy theo m c

s ng mà các h giaă đìnhă cóă ph ngă th c ho tă đ ng sinh k khác nhau; (3) Tùy theo

ph ngăth c ho tăđ ng sinh k mà h giaăđìnhăs ch u nh ngănguyăc ăvƠăr i ro khác nhau, theoăđóăcáchăth c qu n lý r i ro trong t ng nhóm c ngăs khác nhau

C nătheoăs li u t ng th đ c cung c p b i UBND Xã và cán b p, tác gi ti n

hành phân nhóm h giaăđìnhătheoăcácătiêuăchíănh ăm c s ng, dân t c, sinh k t o thu nh p

chính và khu v căc ătrú.ăTácăgi l a ch n h giaăđìnhăkh o sát theo ph ngăphápăl y m u

ng u nhiên, phân t ng d aătrênăcácănhómăđƣăphơnălo i S quan sát đ c th c hi n là 34

Trong b n tiêu chí, có ba tiêu chí tác gi đ m b oăđ c t l quanăsátăt ngăđ ngă

v i t ng th bao g m t l h theo khu v căc ătrú,ăt l h theo nhóm ngành ngh chính và

t l h theo dân t c.ăTiêuăchíăkhôngăđ m b o là t l h theo m c s ng Tuy nhiên, s

khác bi t này không nhăh ngăđ n k t qu nghiên c u vì m c tiêu nghiên c u là so sánh

s khác bi t gi a các nhóm đ iăt ng nghiên c u thay vì so sánh v i t ng th

Quá trình phân tích d ki n thay vì đ m b o t l chéo gi a các nhóm quan sát, tác

gi h ng t i ch ng minh s khác bi t v phân b ngành ngh theo khu v c c ătrúăvà m i

quan h nhân qu gi a nhóm ngành ngh đ i v i m c s ng h giaăđình Quaăđó, nh ng

chính sách khuy n ngh s phù h păh năchoăt ngănhómăđ iăt ng c th vƠăxuăh ng d ch

chuy n qua l i gi a các nhóm h giaăđìnhătheoăquanăsát

Quá trình thu th p d li uăs ăc păđ c chia làm 2 giaiăđo n,ătrongăđó:

Giai đo n 1: Ti n hành thu th p th nghi m v i 8 h giaăđình, tham v n ý ki n

chuyên gia, đ i chi u v iăc ăs lý thuy t nh m đi u ch nh l i b ng h i và chi năl c l y

m u phù h p v i th c t và hi n tr ng t i khu v c

Giai đo n 2: Th c hi n đi u tra 34 h đ c l a ch n theo chi năl c l y m u M t

cu c ph ng v nă th ng kéo dài t 45ă đ nă 60ă phút,ă đ c th c hi nă nh ă m t cu c trò

chuy n m theo b ng h iăđƣăđ c thi t k ăPh ngăphápăph ng v năđ m b o các câu h i

m đ c tr l iăđ yăđ , sát th c t và có đ sơuăt ngăđ i cho t ng h giaăđình Các câu

h i v tácă đ ng c a các t nă th ngă vƠă chínhă sáchă đ c l ng ghép trong su t quá trình

ph ng v n tài s n sinh k h Tác gi s d ngăh ng d n viên là ng i b năđ a thông thu c

đ a bàn và am hi u v dơnăc ă khu v c nh m giúp cho các cu c th o lu n c i m và nh n

nhi u chia s h năt các h giaăđình

CH NGă5 K T QU NGHIÊN C U 5.1.Tài s n sinh k h giaăđình

V n đ lao đ ng ph thu c cao các h nghèo Quan sát cho th y, các h nghèo

có s thƠnhăviênăbìnhăquơnăcaoăh năsoăv i các h không nghèo (4,5 so v i 4,15ăng i)

Tuy nhiên, s thƠnhăviênăthamăgiaălaoăđ ng bình quân c a h l i th p h năsoăv i h không

nghèo (2,2 so v i 2,6), s laoăđ ng chính c a h nghèoăc ngăth păh năr t nhi u (1,2 so v i

1,8) i u này cho bi t các h nghèo có t l gánh n ng ph thu c caoăh n, c m t lao

đ ng thì có m tăng i ph thu c so v iăhaiălaoăđ ng thì m i có m tăng i ph thu c h

em, trong khi nhóm h không nghèo bình quân ch có 1,5 tr trongăđ tu iăđ nătr ng

S ă

thành viên

h că

s m

T ăl ă

tr ă ngh ă

h că

s m

Ngu n: K t qu đi u tra, kh o sát c a tác gi

V n đ lao đ ng thi u k n ng Trongăkhiălaoăđ ngăđ căxemălƠăc ăh i sinh k

duy nh tăđ i v i các h giaăđìnhănghèoăthìăh uănh ăh khôngăđ căđƠoăt o hay hu n luy n

gì Ch 17,6% s h t iăđ aăbƠnălƠăđƣăt ngăđ căthamăgiaăđƠoăt o hu n luy năch nănuôiă

tôm Ch 16,7% s h đ c hu n luy n cho r ngăđƠoăt o có hi u qu , 100% cho r ng h t

h c là chính, 100% c n chuyên gia h tr k thu tăth ng xuyên (B ng 5.2)

B ng 5.2: K t qu các ch ngătrìnhăhu n luy n,ăđƠoăt o ngh

t oăngh qu Ơoăt oăcóăhi uă hi uăqu Ơoăt oăkhôngă

H căkinhă nghi măt ă hƠngăxóm,ăt ă

h c

C năchuyênă giaăh nălƠă

hu năluy n

Ngu n: K t qu đi u tra, kh o sát c a tác gi

ánhăgiáăchung,ăngu n v năconăng i t iăđ a bàn păM iămangăđ cătínhălƠălaoăđ ng

gi năđ n,ăho tăđ ng ch y u d a vào kinh nghi m t có, sinh k ph thu c vào s l ng laoăđ ng hi năcóătrongăgiaăđình.ă i v i nhóm h nghèo thì gánh n ng b nh t t và ph thu c là khá l n trong khi v năch aăcóăgi i pháp kh c ph c h u hi u

5.1.2 V n t nhiên

Ho tăđ ng sinh k c aăc ădơnătrênăđ a bàn hoàn toàn ph thu c vào ngu n v n t

nhiên Nhóm h không nghèo ch y u tham gia nuôi tr ng th y s n ậ tôm, cua sinh thái (35%),ăđánhăb t xa b b ngăgheă(35%)ăvƠăđánhăb t ven b b ng xu ng (53%) Trong khi

nhóm h nghèo ho tăđ ng sinh k chính c a h lƠălƠmăthuê,ăđiăb n và mò cua b t c (86%),

ch 29%ăcóăthamăgiaăđánhăb t ven b (Bi uăđ 5.1)

Bi uăđ 5.1: T l h phân theo nhóm ngành khai thác t nhiên

Ngu n: K t qu đi u tra, kh o sát c a tác gi

Nuôiătr ngăth yă

s n ánhăb tăxaăb ă(8-12 lý)

ánhăb tăvenăb ă (côngăsu tăbéă<ă8ă

lý)

LƠmăthuê,ăđiă

b n,ămòăcuaăb tă c năg ,ăh măthană(đ c)

H ăkhôngănghèo H ănghèo,ăc nănghèo

Do b l thu c t nhiên, h d b t năth ngătr c th i ti t, b nh t t, suy gi m tài

nguyên, l nh c măđánhă b t và đơyă c ngălà nguyên nhân chính khi n h giaăđìnhănghèo

tham gia phá r ng,ăđ t g , h m than v i t l lênăđ n 57% N u m tălòăthanăđ t trong 1

ngày đêmăvƠăchoăraă80ăkgăthanăv i giá 7 ngàn đ ng/kg, m t tu năđ t 3 lò thì thu nh p m t

tháng c a h có th lênăđ n 6,5 tri uăđ ng V i m c thu nh păcaoănh ăv y, ngh đ t g

h măthanăc ngăh p d năđ i v i c nh ng h không nghèo v i m c 29% h thu c nhóm này

tham gia

5.1.3 V n v t ch t

s ng, các h dân không dám m nh d năđ uăt ăph ngăti n,ăt ngăgiaăs n xu t và r i ro m t

c p ph ngăti n 100% s h đ c kh oăsátăđ u s ng trong nhà t m, 36% h nghèo là nhà đƣăh ăh ng,ăráchănátăvƠă29%ăđangă nh trênăđ t hàng xóm ho căng i thân (Bi u 5.2)

Bi uăđ 5.2: Tình tr ng nhà phân theo m c s ng

Ngu n: K t qu đi u tra, kh o sát c a tác gi

100% h giaăđìnhăđ c h iăđ u cho bi t h không có gi y xác nh n quy n s d ng

đ t (s đ ) Các h dân khu du l chăxácăđ nhărõăđ t hi n t i không ph iăđ t c a h (75%)

và h s b di d iătrongăt ngălaiă(100%) nên h khôngăcóăỦăđ nh nâng c păhayăthayăđ i

hi n tr ng nhà (Bi u 5.3) Các h khu v c gi i t a bi t r ng h đangăc ătrúăb t h p

pháp (85%), tuy nhiên h không có nh năđ c thông báo chính th c nào c a chính quy n

v vi c di d i và không ch c ch n khi nào thì b đu iăđiă(62%)

h ngăráchănát ănh

Bi uăđ 5.3: T l h phân theo lý do duy trì hi n tr ng nhà

Ngu n: K t qu đi u tra, kh o sát c a tác gi

V ph ng ti n s n xu t: Tài s n và lo i tài s năđóngăvaiătròăquanătr ng quy tăđ nh

s năđ nh c a sinh k h aăs các h không nghèo có ít nh t m t l i th nƠoăđóăv tài

s n có giá tr nh cóăvuôngăđ làm tôm (30%) ho călƠăcóăgheăđ đánhăb t xa b (30%),

xu ngăđ đánhăb t g n b (45%) ho căt ngăgiaănuôiăheo,ăgƠ,ăv t v i s l ng l n (45%) Trongăkhiăđó,ănhómăh nghèo không có tài s năgìăđángăk , ch m t s ít có xu ng (29%)

ho c tham gia nuôi heo, gà, v t (21%) (Bi u 5.4)

Bi uăđ 5.4: T l h phân theo m c s ng và ph ngăti n s n xu t hi n có

Ngu n: K t qu đi u tra, kh o sát c a tác gi

Di năgi iăt a Khôngăbi tăkhiănƠoăthìă

b ăđu iăđi Khôngăđ căc păphépDuăl ch Gi iăt a Dân sinh

aăd ngăhóaăng ăc đóngăvaiătròăquanătr ng trong vi căt ngăc ăh i sinh k cho h giaăđình,ă c ngănh ăvôăhi u hóa các r iăroăđ n t bên ngoài Tuy nhiên, ch 14% s h

nghèo có hai lo i ng ăc đánhăb t tr lên so v i 45% nhóm h không nghèo (Bi u 5.5)

Bi uăđ 5.5: T l h phân theo m c s ngăvƠăđa d ngăhóaăph ngăti n s n xu t

Ngu n: K t qu đi u tra, kh o sát c a tác gi

Theo nghiên c u c a Tr n Th Ph ng Hà, không m t h giaăđìnhănƠoăcóăth ti p

c năđ c các tài s n có giá tr mà không có s h tr c aăng i thân, trong khi nh ng h nghèoăvôăcùngăkhóăkh năđ ti p c năvƠăđaăd ngăhóaăng ăc (tr.420).ă i uănƠyăđ c th

hi n trong ph n ti p theo v ngu n v n tài chính h giaăđìnhă păM i

5.1.4 V n tài chính

chi tiêu i v i các h không nghèo, thu nh pă bìnhă quơnă đ uă ng i là 1,76 tri u

đ ng/ng i/tháng thì chi tiêu bình quân lên đ n 1,16 tri uăđ ng/ng i/tháng, bao g m chi

đ uăt ăs n xu t Trong khi nhóm h nghèo thu nh păbìnhăquơnăđ uăng i ch 418 ngàn

đ ng/ng i/thángăvƠăchiătiêuă468ăngƠnăđ ng/ng i/tháng,ăt ngăđ ngăv iăcácăchiătiêuăc ă

b n,ăkhôngăcóăchiăđ uăt ,ăs n xu t nào (Bi u 5.6) có v năđ uăt ăs n xu t ho căbùăđ p

chi phí, các h ph iăhuyăđ ng v n t nhi u ngu năkhácănhauăđ c phân tích ti p theo

Nhi uăph ngăti n

M tăph ngăti năduyănh t

Bi uăđ 5.6: Thu nh p và chi tiêu và bình quân đ uăng i ( VT:ăNgƠnăđ ng)

Ngu n: K t qu đi u tra, kh o sát c a tác gi

Các ngu n v n có th ti p c n Ch h không nghèo m i có kh n ngăti p c n các

ngu n v n giá r Ngoài ngu n v n phi chính th c v i lãi su t cao, ch m t s ít h nghèo

nh năđ c các ngu n tài tr t ng iăthơnănh ănuôiăconăgiùm,ăchoă nh ,ădùngăđi n chung

(29%) và nh n tài tr t các d án nông thôn m i c aănhƠăn că(14%).ăTrongăkhiăđó,ăcác

h không nghèo có kh n ngăti p c n v năđaăd ngănh ăti n m tăđ giành (45%), ti n g i

ngân hàng (15%), tài tr t ng i thân (30%), ho c có th thanh lý tài s n có giá tr nh ă

ghe, xu ng, xe máy (40%), h c ngăcóăth ti p c n ngu n vay chính th cănh ăth ch p s

xanh7 (50%), ho c tài tr t nhƠăn c (15%) (Bi u 5.7)

Bi uăđ 5.7: T l h giaăđìnhăphân theo ngu n v n có th ti p c n

Ngu n: K t qu đi u tra, kh o sát c a tác gi

C th , 25% quan sát khôngănghèoăđƣăt ng vay v n ngân hàng, trong khi không có

h nghèo nào ti p c năđ c ngu n v n này; 25% quan sát không nghèo nh năđ c tài tr

Thuănh păđ uăng i Chiăphíăđ uăng i

t ng i thân so v i 7% quan sát nghèo Có t i 36% s quan sát nghèo ph iăth ng xuyên

s d ng ngu n v n phi chính th c v i lãi su tălênăđ n 20%, ch y uălƠăđ ph c v sinh

ho t và khám, ch a b nh (Bi u 5.8) Ngu n v n chính th c và tài tr t nhƠăn căđóngăvaiă

trò th p trong c i thi n ho tăđ ng sinh k h giaăđìnhăt i păM iătrongăth i gian qua

Bi uăđ 5.8: T l h giaăđìnhăphơnătheoăngu n v năđƣăti p c n

Ngu n: K t qu đi u tra, kh o sát c a tác gi

Khó kh n trong ti p c n v n Không có tài s n th ch p và th t c ph c t p là hai

nguyên nhân chính y u khi n các h giaăđìnhăkhóăkh nătrongăti p c n v n Trong khi nhóm

h không nghèo ít b nhăh ngăh năb i v năđ tài s n th ch p (45%) thì nhóm h nghèo

hoàn toàn b t l c trong vi c ti p c n ngu n v n chính th c (100%) Doăđó, các h nghèo

đ năđoătrongăvi c ph i s d ng ngu n lãi su t cao (64%) Ngoài ra, v năđ c a h nghèo là

h không có thông tin v v n, k c các ngu n h tr t nhƠăn c (50%) (Bi u 5.9)

Bi uăđ 5.9: T l h phân theo các khó kh nătrongăti p c n v n

Ngu n: K t qu đi u tra, kh o sát c a tác gi

Có thông tin

nh ngăkhôngă cóăkh ăn ngă

5.1.5 V n xã h i

Th c tr ng nghiên c u cho th y các nhóm, h i, c ngăđ ng có t ch căvƠăđi u l g n

nh ăkhôngăho tăđ ng t iăđ a bàn păM i.ăM ngăl i sinh k hi n hành hoàn toàn d a vào

c ăch th tr ng,ătheoăđó:ă40% h đánh b t th y s n, 60% h khai thác ven b và 100% s

h nuôi tr ng tôm cua ph i thông qua h th ngăth ngăláiăđ đ aăs n ph m ra th tr ng;

Các h ch nănuôiăbán heo cho các th t th t t i ch R ch Tàu (82%), m t s ít là có bán cho

th ngăláiă(18%);ăCác h laoăđ ng cung c p nhân l c cho hàng xóm v i các ngh nh ăl n

bi n thuêăvƠăváăl i (100%)

Cung cp lao đ

ng (100%)

Mò cua, b t c, khai thác r ng (63%)

Làm vuông tôm, cua sinh thái (11%)

Ch n nuôi heo, gà,

tr ng mƠu (3%)

Các công ty

N m C n, Cà Mau, Hà Tiên, HCM, HƠ N i, H i Phòng

Xu t kh u Trung

Qu c, Ơi Loan,

Nh t, Singapore

Ngu n: Tác gi v d a trên d li u t đi u tra

Các v aăcáăth ng ch thuămuaăcáăkh i,ăcáăl n có giá tr cao trên th tr ng H thu

mua ngay t i thuy n c a các h đánhăb t xa b và v n chuy năđ n các công ty N măC n,ă

Hà Tiên, Hà N i, H i Phòng, TP.HCM và thông qua h th ngăth ngăláiătrungăgianăđ xu t

kh u sang Trung Qu c, Nh t B n,ăSingaporeăvƠă ƠiăLoan v i kh iăl ng thu mua vài ch c

t n/ngày Các v a gh , cua, tôm v i v năítăh n,ăs năl ng thu mua t iăđaăt 1-2 t n/ngày,

h t ti n thành phân lo iăvƠăđóngăgóiăs n ph m ho c ch bi năs ăb tr c khi xu t hàng

H th ngăth ngăláiăch ng ch t ho tăđ ng ch y u thua mua cá v n, sò, c t các h laoăđ ng, h đánhăb t b ng xu ng, tôm t cácăvuôngătômăđ v n chuy năđ n ch và các

nhà máy ch bi n.ăNgoƠiăra,ăc ădơnăcóăth cung c p các lo i sò, c, móng tay cho ti u

th ngăch R ch Tàu ho c m t s nhà hàng khu du l ch v i kh iăl ng 5-7 kg, tùy lo i

5.2 ng phó t năth ng h giaăđình

K t qu nghiên c u v tài s n sinh k cho th y, các h giaăđìnhăt i păM i ho t

đ ng sinh k hoàn toàn l thu c vào t nhiên, trong khi ngu n l călaoăđ ng gi năđ n,ăthi u

k n ngăvƠăgánhăn ng ph thu c cao H d b t năth ngătr c m i bi năđ ng làm thay

đ i kh n ngăti p c n ngu n v n t nhiên và ngu n v nălaoăđ ngănh d ch b nh, suy gi m

tài nguyên, th i ti t, bi năđ i khí h u, c nhătranhătrongăđánhăb t và l nh c măđánhăb t, khai

thác lâm, th y s n ho c m t cú s c v b nh t t, m t mát tài s n (Bi u 5.10)

Bi uăđ 5.10 T l h giaăđìnhăvƠăcácăt năth ngăphơnătheoăngƠnhăngh

Ngu n: K t qu đi u tra, kh o sát c a tác gi

Trongăđó:

Các khuynh h ng t n th ng: Trong nh ngă n mă quaă m t trong nh ngă c ngă

th ng mà các h giaăđìnhăt i păM iăph i

đ i m tă vƠă đangă giaă t ngă đóă lƠă s suy

gi m tài nguyên H u h t các h giaăđìnhă

cho bi t ngu n cá và tôm suy gi m

nghiêm tr ng, 84% h khai thác ven b

cho bi t thu nh p c a h đƣă gi mă điă soă

Tài nguyên suy gi măđ ngăngh aăv i tình tr ng c nhătranhătrongăđánhăb t ngày càng giaă t ng.ă Ng ă thuy n t đ aă ph ng khácă c ngă đ n tham gia khai thác t iă ng ă tr ng

truy n th ng c aăng ădơnă păM i.ăTình

tr ngănƠyăc ngă giaăt ngătrongăvi c khai

thác t i các bãi c n, s l ngăng i cào

nghêu gi ng khi vào v có th iăđi m lên

đ n hàng ngƠnăng i và tr thành thách

th c qu n lý (BQLVQG, 2013)

Chính vì v y, trong nh ngă n mă qua,ă chínhă quy nă đ aă ph ngă ph i h p v i

BQLVQG và các l căl ng ch căn ngăkhácăngƠyăcƠngăth t ch t vi c qu n lý tài nguyên

c bi t, sau v vi căVQGăM iăCƠăMauăb tƠnăpháăh nă1.700 m3

g vào cu i n mă2013,

UBND TnhăCƠăMauăđƣăthƠnhăl p T công tác 12218

xác minh công tác b o v r ng t i khu v c và k lu t hàng lo t tr mătr ng ki m lâm thì công tác b o v tài nguyên ngày

càng th t ch tăh n.ăChính sách th t ch t khi n 63% h giaăđìnhăt iăđ a bàn sinh s ng b ng

khai thác ven b và r ng t nhiên d n m tăđiăngu n sinh k chính

Bên c nh đó, tình tr ng bi năđ i khí h u, m căn c bi nădơng,ăthayăđ i dòng ch y

và r ng ven b b tàn phá nghiêm tr ngăđƣăgây ra tình tr ng s t l đ t và v b bao.ă i u nƠyăđƣă nhăh ng nghiêm tr ngăđ n nhà và các ngành ngh nuôi tr ng th y s n Có 3/34

h giaăđìnhăđ c kh o sát cho bi t h đƣăph i d ch chuy n nhà t phíaăM iăTàu vào sâu trongăđ t li n, m t s h quy tăđ nh làm nhà trên m tăn c ơyăc ngălƠălỦădoăcácăh sinh

s ng d c kênh R chăM iăđ căđ aăvƠoădi n gi i t a ch quy ho ch m i

T n th ng theo mùa v : Th i ti t

và y u t mùa v đ c bi t nhăh ng m nh

m đ n các h giaăđìnhăđánhăb t b ng ghe

và các h nuôi tr ng th y s n.ă n 71% h

đánhă b t xa b cho bi t h ch đánhă b t

đ c t kho ngăthángă2ăđ n tháng 6, các tháng còn l iăm aăl n và gió nam m nh khi n h khóăkh năh năkhiăraăkh i.ăTrongăkhiă83%ăh nuôi tr ng th y s n cho bi t mùa lá r ng

khi n tôm d ch b nh nhi uăh n.ă(Ph l c 12)

8 Trungă nh (2013)

ắ ã có nhi u tr ng h p c tình đâm va trên

b h ng hai ghe và ph i mua m i Gi đánh b t

thì ph i đi theo nhóm.”ăậ ôngăL uăV năThám,

ng ădơnăđánhăb t b ng ghe.

ắKiên quy t yêu c u ch ng nhà, không đi

bi n n a vì nguy hi m Vay v n mua xu ng

và v ph ch ng đánh b t g n b ”ăậ ch

Phùng Th Dung, h laoăđ ng làm thuê

Các cú s c: Hai cú s c v m t chính

sách l n nh tămƠăng i dân păM iăph i gánh

chuăđóălƠăquy tăđ nh công nh năVQGăM iăCƠă

Mau là khu sinh quy n th gi iăn mă2009ăvƠă

côngă căRAMSARăn mă2013.ăSauăcácăth i

đi m này chính sách th t ch t b o v tài

nguyênăgiaăt ngăđ t bi n.ăRiêngăn mă2010,ăc ă

quan ch că n ngă đƣă t ch c 1.843ă l t tu n

tra,ă truyă quét,ă t ngă g n g pă đôiă soă v iă tr c

đó.ă ng th i v iăgiaiăđo n này, t l tr em

ph i ngh h căđ ph giúpăgiaăđìnhăc ngăt ngă

nhanhăh n,ă59%ătr em nghèo ph i ngh h c

s m,ă ắso v i tr c đó t l này th p h n

nhi u”ăậ cán b p cho bi t

Các cú s c ti pătheoăđángăk là b nh t t, d ch b nh và m tămátăph ngăti n Trong

n mă2013,ă36%ăh laoăđ ng làm thuê và 71% h đánhăb t th y s n g p v năđ v s c

kh e, 43% h đánhă b t th y s n g p v nă đ v h ă h ng, m tă mátă ph ngă ti n H ch

Nguy n Th P.,ăsauăkhiăđƠnăheoăhaiăconăb d ch b nh ch tăđƣăkhôngăth táiăđ uăt ăvƠăquy t

đ nhăgiaăt ngăch t cây r ngăđ bán H ôngăCaoăV năT., do m t mùa tômăn mă2013 đƣăph i

b sung công vi c làm thuê m cădùăđƣă64ătu i H anh Lê Thanh H., sau khi b m t 40 cái

lú là tài s n duy nh tăđƣătáiănghèoăm cădùăđƣăthoátănghèoăhaiăn mătr căđó

aăph n các h laoăđ ng cho bi t, chuy năđ i ngh nghi păđóngăvaiătròăquanătr ng

trong vi c gi m thi u r i ro b nh t t do ngh l n thuê và s suy gi m tài nguyên trong ho t

đ ng khai thác ven b ă Khiă đ c h i v sinh k mong mu n, 100% s quan sát không

nghèo và 86% s quan sát nghèo mu năđ c t b ho tăđ ng làm thuê, khai thác ven b và

chuy n sang ho tăđ ngăđánhăb t xa b ho căch nănuôiăheoă(Ph l c 13) H cho r ng,ăđánhă

b t xa b tuy r iăroăh nănh ngăchoăthuănh p t tăh năvƠăítăb păbênhăh n,ătrongăkhiăch nă

nuôi heo thu nh p năđ nh, ít r i ro

ít h n, các h nghèo b t bu c ph i cho

con cái ngh h c đ t p trung vào c i thi n

thu nh p.” - cán b păM iăchoăbi t

Tuy nhiên, không ph iăaiăc ngăcóăđ đi u ki n chuy năđ i ngh nghi p, doăđóăđaă

ph n h giaăđình quy tăđ nh giaăt ngăđánhăb t g n b và khai thác h y di t tài nguyên9

Theo ông ngăMinhă Lơm,ăTr ng Phòng lâm sinh th y s năVQGăM iăCƠăMau:ăắN n

ch t phá cây r ng g n đây di n bi n ph c t p so v i tr c đây Nguyên nhân do n m nay

ngu n l i nghêu gi ng ít, ng i dân m t ngu n thu nên gây áp l c lên r ng.” (Minh Tùng,

2013) ắCác h đ u bi t phá r ng là ph m pháp nh ng h v n làm vì h m than d dàng

h n, ít nguy hi m h n đi bi n” ậ ông Tr n M Tiên, h đánhăb t xa b

i v i các h đánhăb t th y s n,ăđ gi m r i ro do th i ti t và mùa v , h c n

đ c h tr v v năđ nâng c păvƠăđaăd ngăhóaăph ngăti n ho c m r ng quy mô C th :

24% h đánhăb t th y s n mu năđ căđ uăt ăthêmălú,ă29%ăđ uăt ăl i, 29% mua thêm ghe

và s a ghe, 35% quy tăđ nh mua xu ngămáyăđ v n có th đánhăb tăngƠyăm a,ăbƣo, s h

mong mu n đaăd ngăhóaăng ăc chi m 24% so v i th c tr ng là 10% (Bi u 5.11)

Bi uăđ 5.11 T l h đánhăb t th y s n phân theo nhu c u nâng c păng ăc

Ngu n: K t qu đi u tra, kh o sát c a tác gi

đ i phó các cú s c, các h giaăđìnhăđƣ quy tăđ nh b sungăthêmălaoăđ ng (32%)

ho c chuy năđ i ngh nghi p ậ nh ăt đánhăb tăsangăch nănuôiă(16%)ăho c gi m t i, b

sung công vi c nh h nă(16%).ăTuyănhiên,ăcóăđ n 68% s quanăsátăđƣăs d ng t iăđaăngu n