Mặt khác thuốc còn có tác dụng phòng trừ các loài sâu đục thân gây hại ở giai đoạn mọc mầm như sâu đục thân 5 vạch đầu nâu, sâu đục thân 4 vạch,… Để xác định được mức độ ảnh hưởng của cá
Trang 1Báo cáo Hội nghị Côn trùng học toàn quốc Lần thứ 5, Hà Nội 11-12/04/2005, trang 363-366
ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC SỬ DỤNG THUỐC TRỪ SÂU ĐẾN CÁC
LOÀI THIÊN ĐỊCH CỦA SÂU ĐỤC THÂN MÍA
TS Cao Anh Đương
Viện Nghiên cứu Mía Đường Bến Cát
GS.TS Hà Quang Hùng
Trường Đại học Nông nghiệp I – Hà Nội
ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong quy trình canh tác mía nói chung hiện nay ở vùng Bến Cát, tỉnh Bình Dương và phụ cận, việc sử dụng từ 20-25 kg thuốc trừ sâu dạng hạt (phổ biến như thuốc Diaphos 10 H, Padan 4 H, Regent 0.3 G,…) bón lót xuống rãnh khi trồng thành yêu cầu không thể bỏ qua (Cao Anh Đương, 2003) Vì nếu không sử dụng thuốc bón lót khi trồng, hom mía giống sẽ bị các sâu hại dưới đất như mối, kiến tấn công gây hại, làm giảm mật độ cây, ảnh hưởng đến năng suất mía sau này (Đỗ Ngọc Diệp 2002) Mặt khác thuốc còn có tác dụng phòng trừ các loài sâu đục thân gây hại ở giai đoạn mọc mầm như sâu đục thân 5 vạch đầu nâu, sâu đục thân 4 vạch,… Để xác định được mức độ ảnh hưởng của các loại thuốc trừ sâu dạng khác nhau đang sử dụng phổ biến trong sản xuất mía đến các loài côn trùng ký sinh và thiên địch sâu đục thân mía, chúng tôi đã tiến hành
bố trí thí nghiệm, tiến hành điều tra và thu được kết quả trình bày trong phạm vi báo cáo này
VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Thí nghiệm 1: Ảnh hưởng của việc bón lót thuốc trừ sâu dạng hạt
Tiến hành điều tra theo phương pháp định kỳ 2 tháng 1 lần, điều tra trên ruộng mía tơ, cả trong vụ hè thu và đông xuân, liên tục qua 2 năm (2001 – 2002) Mỗi vụ điều tra trên 5 ruộng mía, cùng trồng giống VN84-4137, mỗi ruộng có diện tích > 0,5
ha, tương ứng với 4 công thức có bón lót thuốc trừ sâu Diaphos 10 H, Marshal 5 G, Padan 4 H hoặc Regent 0.3 G và 1 công thức đối chứng không bón lót thuốc Liều lượng sử dụng các loại thuốc trên đồng đều là 25 kg/ha Trên mỗi ruộng mía, tiến hành điều tra theo phương pháp 5 điểm chéo góc, không cố định điểm, tịnh tiến không lặp lại, mỗi điểm điều tra 10 m2
Theo dõi và tính toán các chỉ tiêu tỷ lệ trứng bị kí sinh trung bình (%), tỷ lệ sâu non bị kí sinh trung bình (%), tỷ lệ nhộng bị kí sinh trung bình (%) và mật độ bọ đuôi
kìm Euborellia annulipes trung bình trên từng ruộng thí nghiệm
Kết quả thí nghiệm được xử lí thống kê so sánh theo kiểu Student - Newman - Keul’s Test ở mức xác suất tin cậy 95%
- Thí nghiệm 2: Ảnh hưởng của việc phun thuốc trừ sâu
Thời gian thực hiện và phương pháp điều tra tương tự như thí nghiệm trên Mỗi
vụ mía điều tra trên 5 ruộng mía, tương ứng với 4 công thức có phun thuốc trừ sâu Diaphos 50 ND, Marchal 200 SC, Padan 95 SP, Regent 5 SC và 1 công thức đối chứng không phun thuốc
Trang 2số liệu tương tự như thí nghiệm 1
- Thí nghiệm 3: Ảnh hưởng của cách sử dụng thuốc trừ sâu
Điều tra trên ruộng mía tơ, cả trong vụ hè thu và đông xuân, liên tục trong 2 năm (2001-2002) Mỗi vụ mía điều tra trên 2 ruộng, tương ứng với 2 công thức sử dụng thuốc trừ sâu theo 2 cách khác nhau là:
+ Sử dụng không chọn lọc: Phun thuốc trừ sâu trên toàn diện tích thí nghiệm, không chừa vị trí nào
+ Sử dụng có chọn lọc: Chỉ phun thuốc trừ sâu ở những chỗ, đoạn mía bị sâu hoặc nghi bị sâu đang gây hại
Thuốc trừ sâu thí nghiệm là Diaphos 50 ND, liều lượng và thời gian sử dụng thuốc theo khuyến cáo của nhà sản xuất SPC
Theo dõi các chỉ tiêu tương tự như thí nghiệm 1 Kết quả thí nghiệm được xử lí thống kê T-test bằng phần mềm MSTAT-C trên máy vi tính ở mức xác suất tin cậy 95%
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
Bảng 1 Ảnh hưởng của các loại thuốc trừ sâu dạng hạt đến các loài thiên địch của sâu đục thân mía (2001 - 2002)
Các loại thuốc trừ sâu Chỉ tiêu theo dõi chứng Đối Diazinon
(Diaphos 10 H)
Carbosulfan (Marshal 5 G)
Cartap (Padan 4 H)
Fipronil
Tỷ lệ trứng sâu đục thân
bị kí sinh (%) 18,51 a 18,21 a 15,65 a 16,47 a 16,76 a 6,95
Tỷ lệ sâu non sâu đục
thân bị kí sinh (%) 7,92 a 7,38 a 6,78 a 6,69 a 7,13 a 5,41
Tỷ lệ nhộng sâu đục
thân bị kí sinh (%) 1,50 a 1,32 a 1,36 a 1,38 a 1,43 a 4,08
Mật độ bọ đuôi kìm
E annulipes (con/100m2) 13,54 a 12,15 ab 9,73 b 10,48 ab 11,88 ab 9,17
Ghi chú: Trong cùng 1 hàng, những số có cùng chữ số a, b, c khác nhau không có ý nghĩa ở mức xác suất 95%
Qua Bảng 1 ta thấy, việc sử dụng các loại thuốc trừ sâu dạng hạt như Diazinon (Diaphos 10 H), Cartap (Padan 4 H) và Fipronil (Regent 0.3 G) để bón lót khi trồng
tuy có làm giảm tỷ lệ kí sinh và mật độ loài bọ đuôi kìm E annulipes song không có
sự khác biệt rõ rệt so với ruộng đối chứng không sử dụng thuốc Riêng trường hợp sử
dụng thuốc Carbosulfan (Marshal 5 G) thì có làm giảm mật độ bọ đuôi kìm E
Trang 3mía sử dụng thuốc Carbosulfan cũng có tỷ lệ kí sinh pha trứng, pha sâu non và pha nhộng thấp nhất trong số các ruộng điều tra (nhưng khác biệt không rõ rệt)
Việc sử dụng các loại thuốc trừ sâu dạng nước phun lên cây mía trừ sâu đục thân mặc dù không được đưa vào quy trình canh tác mía bắt buộc phải áp dụng ở các vùng nguyên liệu, song ở một số nơi như Tây Ninh, Đồng Nai,… do bị sâu đục thân mía gây hại quá nặng, người ta đã thử nghiệm sử dụng một số loại thuốc trừ sâu thông thường phun phòng cho mía (bằng máy cơ giới) từ 1 - 3 lần ở giai đoạn cây con Về hiệu quả phòng trừ của biện pháp này đến nay vẫn chưa được ghi nhận, song để xác định được mức độ ảnh hưởng của nó đến các loài thiên địch của sâu đục thân mía, chúng tôi đã tiến hành bố trí thí nghiệm, điều tra và thu được kết quả trình bày trong Bảng 2
Bảng 2 Ảnh hưởng của các loại thuốc trừ sâu phun dạng nước đến các
loài thiên địch của sâu đục thân mía (2001 - 2002)
Các loại thuốc trừ sâu Chỉ tiêu theo dõi Đối
chứng Diazinon
(Diaphos 50ND) (Marshal 200SC) Carbosulfan (Padan 95SP) Cartap (Regent 5SC) Fipronil CV%
Tỷ lệ trứng sâu đục
thân bị kí sinh (%) 18,21 a 2,80 bc 0,36 c 1,17 c 5,93 b 14,02
Tỷ lệ sâu non sâu đục
thân bị kí sinh (%) 7,38 a 1,64 bc 0,67 c 1,23 bc 2,60 b 9,48
Tỷ lệ nhộng sâu đục
thân bị kí sinh (%) 1,32 a 0,18 bc 0,05 c 0,21 bc 0,52 b 11,75
Mật độ bọ đuôi kìm E
annulipes (con/100m2) 12,15 a 6,54 b 4,83 bc 7,75 b 7,94 b 6,34
Ghi chú: Trong cùng 1 hàng, những số có cùng chữ số a, b, c, khác nhau không có ý nghĩa ở mức xác suất 95%
Kết quả Bảng 2 cho thấy, việc sử dụng các loại thuốc Diazinon (Diaphos 50 ND), Carbosulfan (Marshal 200 SC), Cartap (Padan 95 SP) và Fipronil (Regent 5 SC) hòa với nước để phun theo kiểu thông thường đã có ảnh hưởng rõ rệt đến hoạt động của các loài thiên địch sâu đục thân mía Cụ thể, tỷ lệ kí sinh trứng, sâu non và nhộng sâu đục thân của các công thức có phun thuốc Diazinon, Carbosulfan, Cartap và Fipronil tương ứng biến động từ 0,36 - 5,93%; 0,67 - 2,60%; 0,05 - 0,523%, thấp hơn rất nhiều so với các chỉ tiêu đó ở công thức đối chứng, tương ứng là 18,21%; 7,38% và 1,32% Trong các loại thuốc trừ sâu thí nghiệm, loại thuốc Fipronil (Regent 5 SC) tỏ ra
an toàn nhất, còn loại Carbosulfan (Marshal 200 SC) thì tỏ ra là loại độc hại nhất Điều này cũng được thể hiện rõ trên Bảng 2 khi ta so sánh về mật độ loài bị đuôi kìm
Euborellia annulipes trên các ruộng phun thuốc với ruộng đối chứng
Trên đây ta đã xét về ảnh hưởng của các loại thuốc trừ sâu đối với các loài côn trùng kí sinh và bắt mồi sâu đục thân mía, tuy nhiên trong tất cả các thí nghiệm đó, thuốc đều được sử dụng theo cách thông thường, tức là không chọn lọc, phun hoặc rải
Trang 4sâu phổ biến trong sản xuất mía (theo Bảng 2) đều thấy có ảnh hưởng đến các loài thiên địch của sâu đục thân mía
Nhằm đánh giá mức độ ảnh hưởng của 1 trong số các loại thuốc trừ sâu này (thuốc Diazinon) đến các loài thiên địch sâu đục thân mía khi sử dụng theo cách chọn lọc (hay cục bộ theo cách gọi của Đỗ Ngọc Diệp, 2002) [3], chúng tôi đã bố trí và tiến hành điều tra liên tục qua 2 năm 2001 – 2002, trên cả vụ hè thu và đông xuân, mỗi vụ mía điều tra trên 2 ruộng tương ứng với 2 công thức áp dụng 2 cách phòng trừ khác nhau là cách cũ (hay cách không chọn lọc) và cách mới (hay cách có chọn lọc), tức chỉ tập trung phun hoặc rải thuốc ở những chỗ, đoạn mía có sâu gây hại hoặc nghi bị sâu gây hại Kết quả thu được chúng tôi trình bày trong Bảng 3
Bảng 3 Ảnh hưởng của cách sử dụng thuốc trừ sâu đến các loài côn trùng
thiên địch của sâu đục thân mía (2001 - 2002)
Các cách sử dụng thuốc trừ sâu Chỉ số thống kê Chỉ tiêu theo dõi
Chọn lọc Không chọn lọc Prob ttính
Tỷ lệ trứng sâu đục
thân bị kí sinh (%) 13,69 2,80 0,0001 (**) 30,9745
Tỷ lệ sâu non sâu
đục thân bị kí sinh (%) 3,05 1,64 0,0094 (**) 5,9631
Tỷ lệ nhộng sâu đục
thân bị kí sinh (%) 0,86 0,18 0,0006 (**) 15,2231
Mật độ bọ đuôi kìm
Ghi chú: t (n-2=14, ∝=0,05) = 2,977; (**) Sai khác có ý nghĩa ở mức xác suất 99%
Qua Bảng 3 chúng tôi nhận thấy khi chúng ta sử dụng thuốc theo cách mới (có chọn lọc), tỷ lệ kí sinh pha trứng, pha sâu non và pha nhộng sâu đục thân mía đều được nâng lên một cách rõ rệt so với cách sử dụng cũ (không chọn lọc) Nguyên nhân theo chúng tôi là do khi sử dụng thuốc theo cách chọn lọc, trên ruộng vẫn còn những khoảng trống cho các loài thiên địch trú ẩn để tiếp tục kí sinh hoặc bắt mồi các loài sâu đục thân mía Còn nếu sử dụng thuốc theo cách cũ (không chọn lọc), các loài thiên địch hầu như không còn khoảng trống để tồn tại và phát triển, chính vì vậy hoạt động
kí sinh và bắt mồi của chúng bị giảm đi rõ rệt
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
Việc sử dụng các loại thuốc trừ sâu dạng hạt như Diazinon, Cartap, Carbosulfan
và Fipronil để bón lót hoặc phun thuốc trừ sâu Diazinon theo cách chọn lọc đều ít ảnh hưởng đến các loài thiên địch sâu đục thân mía Tuy nhiên, cần phải khuyến cáo không
Trang 5sử dụng các loại thuốc trừ sâu nêu trên theo cách không chọn lọc (như hiện nay ở ngoài sản xuất), vì như vậy chắc chắn sẽ có ảnh hưởng xấu đến các loài thiên địch của nhóm sâu đục thân mía
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Đỗ Ngọc Diệp (2002) Nghiên cứu sâu đục thân mía và biện pháp phòng trừ chúng ở miền
Đông Nam bộ, Luận án Tiến sĩ Nông nghiệp, Trường Đại học Nông nghiệp I, Hà Nội
2 Cao Anh Đương (2003) Nghiên cứu một số loài thiên địch (côn trùng ký sinh, bắt mồi) và lợi
dụng chúng trong phòng trừ tổng hợp sâu đục thân mía vùng Bến Cát, tỉnh Bình Dương và phụ cận Luận án Tiến sĩ Nông nghiệp, Trường Đại học Nông nghiệp I, Hà Nội.
Thẩm định khoa học: PGS.TS Khuất Đăng Long – Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật
THE EFFECTS OF PESTICIDE TREATMENT ON NATURAL
ANEMIES OF SUGARCANE BORERS
(Summary)
Dr Cao Anh Duong
Ben Cat Institute of Sugarcane Research
Prof Dr Ha Quang Hung
Ha Noi Agricultural University No 1
This paper presents the effects of different ways of pesticide application on natural enemies of sugarcane borers in Ben Cat district, Binh Duong province The field experimental tests showed that some sugarcane borer control chemicals such as Diazinon, Cartap, Carbosulfan and Fipronil treated with manuring and dispersing or selective application have less effects on natural enemies of sugarcane borers, meanwhile continuous and uninterrupted spraying may considerably cause a decrease
of density of natural enemies in sugarcane fields
