Hoạt động mua bán thông qua cách thức đấu thầu với mục đích nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đã xuất hiện từ rất lâu trong lịch sử xã hội loài người.
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐẤU THẦU
1 Khái niệm đấu thầu Đấu thầu là một hình thức kinh doanh dựa vào tính chất cạnh tranh công khai của thị trường, không có cạnh tranh thì không có đấu thầu và cũng không cần đến đấu thầu Có thể nói đấu thầu là phương thức giao dich đặc biệt. Trong một vụ kinh doanh mua bán hay xây dựng các công trình dân sự có liên quan đến nhiều người, nhiều bên khác nhau thì người ta thường áp dụng hoặc bắt buộc phải áp dụng hình thức đấu thầu cạnh tranh công khai.
Từ khi Việt Nam thực hiện công cuộc đổi mới, khái niệm đấu thầu đã xuất hiện trong nền kinh tế mở cửa Theo Luật Đấu thầu, đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng yêu cầu của bên mời thầu để thực hiện các gói thầu sử dụng vốn nhà nước Kết quả là hợp đồng được ký kết, quy định rõ trách nhiệm của nhà thầu và chủ đầu tư Nhà thầu thực hiện nhiệm vụ theo hồ sơ mời thầu, trong khi chủ đầu tư giám sát, kiểm tra và thanh toán Do đó, đấu thầu trong các dự án sử dụng vốn nhà nước thực chất là một quá trình mua sắm, chi tiêu tiền của Nhà nước và là hoạt động bắt buộc trong quản lý vốn nhà nước.
2 Vai trò và tầm quan trọng của đấu thầu
2.1 Vai trò của đấu thầu
* Đối với bên mời thầu- người mua thì đấu thầu mang lại những lợi ích sau:
Bằng cách tổ chức các cuộc thi cho nhiều nhà thầu tham gia, bên mời thầu có cơ hội tiếp cận và phát hiện những nhà cung cấp mới, tiềm năng trên thị trường.
Nhà thầu tham gia đấu thầu có khả năng giới thiệu các sản phẩm thay thế khác nhau nhưng vẫn phục vụ cùng một mục đích sử dụng Điều này giúp bên mời thầu nắm bắt được những sản phẩm mới và đưa ra quyết định mua sắm hợp lý hơn.
Các nhà thầu tham gia đấu thầu luôn mong muốn giành chiến thắng, vì vậy họ cạnh tranh không chỉ về chất lượng mà còn về giá cả, nhằm đưa ra mức giá hợp lý nhất.
Cạnh tranh giữa các nhà thầu giúp bên mời thầu lựa chọn sản phẩm tối ưu, cân nhắc giữa giá cả và chất lượng.
* Đối với nhà thầu- người bán thì đấu thầu mang lại những lợi ích sau:
Tham gia đấu thầu giúp nhà thầu tiếp cận khách hàng mới và hiểu rõ nhu cầu mua sắm của họ, điều này rất quan trọng cho hoạt động nghiên cứu thị trường của nhà thầu.
Tiếp cận đối thủ cạnh tranh trong đấu thầu là cơ hội quý giá cho các nhà thầu Khi nhiều nhà thầu tham gia, các điều kiện dự thầu được công khai, tạo điều kiện cho họ gặp gỡ, tìm hiểu điểm mạnh và hạn chế của nhau Điều này không chỉ giúp các nhà thầu hoàn thiện bản thân mà còn mở ra cơ hội hợp tác trong tương lai.
Đấu thầu là hoạt động mua bán được điều chỉnh bởi các quy định pháp luật, do đó, các nhà thầu cần phải tiếp cận và hiểu rõ các quy định của cơ quan quản lý nhà nước cũng như các tổ chức quản lý vốn khác để tham gia hiệu quả.
Để hoàn thiện sản phẩm, nhà thầu cần xác định xem sản phẩm của mình có đáp ứng yêu cầu mua sắm của bên mời thầu về dịch vụ, công trình hay hàng hóa hay không Qua những lần không trúng thầu, nhà thầu sẽ tìm ra nguyên nhân thất bại để cải thiện chất lượng, giá cả và dịch vụ bán hàng, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh trong tương lai.
* Đối với nền kinh tế quốc dân
- Là một công cụ quan trọng của kinh tế thị trường, giúp người mua (bên mời thầu) và người bán (nhà thầu) gặp nhau thông qua cạnh tranh.
Phát triển các ngành sản xuất theo hướng chuyên môn hóa sâu và hợp tác hóa rộng, đồng thời mở rộng thị trường đấu thầu, đã tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh Qua đó, thị trường người bán được phát triển, nhiều doanh nghiệp nhà thầu lớn mạnh và nhiều doanh nghiệp mới gia nhập, kích thích sự phát triển của thị trường trong nước và chống lại sự độc quyền Các chủ đầu tư và bên mời thầu cũng nâng cao năng lực, trở thành những người mua thông thái hơn nhờ có thêm kiến thức và thông tin Hoạt động đấu thầu còn tạo động lực cho sự phát triển thông qua việc tăng cường công khai, minh bạch, công bằng và hiệu quả, đồng thời thúc đẩy cạnh tranh trong các hoạt động mua sắm bằng nguồn vốn Nhà nước cho các công trình công cộng.
Công cụ quản lý chi tiêu của chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc sử dụng hiệu quả nguồn vốn Nhà nước, giúp ngăn chặn thất thoát và lãng phí Các khoản chi này không chỉ dành cho đầu tư phát triển mà còn bao gồm sự tham gia của các tổ chức và doanh nghiệp nhà nước, đồng thời hỗ trợ duy trì hoạt động của bộ máy Nhà nước.
Pháp luật về thực hành tiết kiệm và chống lãng phí, cùng với pháp luật về phòng, chống tham nhũng, đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn gian lận và lãng phí trong chi tiêu ngân sách Nhà nước Những quy định này không chỉ giúp bảo vệ tài sản công mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm trong các hoạt động mua sắm công, từ đó làm lành mạnh hóa các quan hệ xã hội.
Việc thúc đẩy chuyển giao công nghệ và chia sẻ kiến thức giữa các quốc gia phát triển và đang phát triển là rất quan trọng Hoạt động đấu thầu hiện nay không còn giới hạn trong phạm vi hẹp mà đã mở rộng ra toàn cầu Các nhà thầu danh tiếng sẵn sàng tham gia vào các hoạt động này, góp phần chuyển giao công nghệ và chia sẻ kinh nghiệm quý báu.
Chi tiêu và sử dụng tiền của Nhà nước thông qua đấu thầu mang lại sự minh bạch trong quản lý tài chính, giúp các cơ quan có thẩm quyền dễ dàng xem xét và đánh giá các khoản chi tiêu Quá trình đấu thầu tuân thủ các quy trình nghiêm ngặt và có sự tham gia của nhiều bên, đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong việc sử dụng ngân sách.
- Tạo điều kiện để thúc đẩy tiến trình đổi mới nền kinh tế từ cơ chế tập trung bao cấp, cơ chế “xin”, “cho” sang cơ chế cạnh tranh.
- Thực hiện dân chủ hóa nền kinh tế, khắc phục những nhược điểm của những thủ tục hành chính nặng nề cản trở sự năng động, sáng tạo.
2.2 Tầm quan trọng của đấu thầu trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ĐẤU THẦU
1 Khái niệm quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu
Quản lý nhà nước về đấu thầu là sự can thiệp có tổ chức và hợp pháp của Nhà nước vào hoạt động đấu thầu, nhằm đảm bảo rằng quá trình này diễn ra một cách hiệu quả, công bằng, minh bạch và tiết kiệm Mục tiêu của quản lý này là hỗ trợ thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội của đất nước.
2 Sự cần thiết phải có quản lý nhà nước về đấu thầu
2.1 Đảm bảo cạnh tranh công bằng.
Để công tác đấu thầu đạt hiệu quả, cần đảm bảo quy luật cạnh tranh theo cơ chế thị trường Sự cạnh tranh tạo động lực cho sự sáng tạo và cải tiến, khuyến khích bên mời thầu đưa ra yêu cầu hợp lý trong hồ sơ mời thầu Đồng thời, các nhà thầu cũng sẽ cạnh tranh để giành hợp đồng, cung cấp hàng hóa, công trình và dịch vụ với giá cả cạnh tranh nhưng vẫn đảm bảo chất lượng.
Một nguyên tắc quan trọng trong đấu thầu là tạo ra "xung đột lợi ích", nơi CĐT và BMT mong muốn "nhanh, bền, tốt, rẻ", trong khi các nhà thầu lại muốn "làm ít, hưởng nhiều" Do việc đấu thầu sử dụng ngân sách nhà nước, nên các mong muốn này cần tuân thủ quy định Sự xung đột lợi ích giữa các bên thúc đẩy cạnh tranh, giúp cân bằng lợi ích và đảm bảo chất lượng hàng hóa, dịch vụ Đồng thời, cạnh tranh giữa các nhà thầu cũng khuyến khích sự sáng tạo và cải tiến trong thi công và công nghệ.
Cạnh tranh đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực đấu thầu, tuy nhiên, tình trạng cạnh tranh không lành mạnh đang diễn ra phổ biến, đòi hỏi sự can thiệp của cơ quan nhà nước Luật Đấu thầu đã được ban hành nhằm hạn chế tình trạng này, với các quy định cụ thể về hành vi bị cấm (điều 12), phân chia công việc thành các gói thầu để đảm bảo khả năng cạnh tranh (điều 6 và 18), cũng như việc đăng tải thông tin (điều 5) Những quy định này tạo ra cơ sở pháp lý vững chắc, bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho các bên tham gia, đồng thời thúc đẩy cạnh tranh công bằng và hiệu quả, nâng cao hiệu quả kinh tế.
2.2 Đảm bảo công khai, minh bạch trong đấu thầu.
Công khai và minh bạch trong đấu thầu là mục tiêu và yêu cầu quan trọng cần được thực hiện Để hoạt động đấu thầu diễn ra hiệu quả, cần có sự quản lý và giám sát từ nhà nước thông qua việc ban hành các quy định và luật lệ, cùng với việc thực hiện kiểm tra giám sát một cách chặt chẽ.
Công khai trong đấu thầu là quá trình minh bạch, không che giấu thông tin nhằm phục vụ lợi ích chung, cho phép mọi cá nhân và tổ chức liên quan tiếp cận và hiểu rõ các nội dung thông tin theo quy định.
Nội dung công khai trong hồ sơ mời thầu (HSMT) cần rõ ràng và dễ hiểu, tránh gây hiểu nhầm Chỉ những yêu cầu được ghi trong HSMT mới có giá trị, các nội dung ngoài HSMT không được coi là yêu cầu Tiêu chuẩn đánh giá cũng phải được thể hiện một cách minh bạch và chi tiết trong HSMT, đảm bảo quá trình xét thầu không có sự can thiệp hay bổ sung nào.
Tất cả thông tin liên quan đến việc tham gia thầu, tổ chức các cuộc thầu, cũng như thông tin về dự án và quá trình trao thầu đều phải được công khai và thông báo rộng rãi theo quy định hiện hành.
2.3 Đảm bảo công bằng trong đấu thầu.
Trong đấu thầu, cần tôn trọng quyền lợi của tất cả các bên liên quan, bao gồm chủ đầu tư, nhà thầu và tổ chức tư vấn, đảm bảo sự bình đẳng giữa họ Mỗi bên đều có quyền và trách nhiệm riêng, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ gian lận vì lợi ích cá nhân Để ngăn chặn những hành vi tiêu cực này, cần có một cơ quan giám sát độc lập, không vì lợi nhuận, tạo ra khuôn khổ pháp lý cho các bên thực hiện Chủ đầu tư không thể tự ý quyết định ai trúng thầu, và nhà thầu không được lợi dụng mối quan hệ cá nhân để ảnh hưởng đến kết quả đấu thầu Người có thẩm quyền phải tuân thủ quy định khi phê duyệt nội dung quan trọng, không được dùng ảnh hưởng cá nhân để tạo lợi thế cho một số cá nhân hay tổ chức Chủ đầu tư cũng cần có trách nhiệm lập kế hoạch và thực hiện đúng quy định trong quá trình đấu thầu.
HSMT phải đảm bảo tính công bằng, không tạo lợi thế cho cá nhân nào và không hạn chế sự tham gia của các nhà thầu khác Sau khi HSMT được phê duyệt, CĐT, BMT và tổ chuyên gia cần tuân thủ nghiêm ngặt các nội dung trong HSMT, tránh thiên vị và đối xử bất công với bất kỳ nhà thầu nào Tất cả thông tin liên quan đến quá trình đấu thầu phải được công khai theo quy định, đảm bảo mọi nhà thầu có cơ hội tiếp cận như nhau trong quá trình tham gia.
2.4 Đảm bảo hiệu quả của công tác đấu thầu.
Hiệu quả của công tác đấu thầu thể hiện việc sử dụng hiệu quả nguồn tiền của Nhà nước, mang lại lợi ích ngắn hạn cho dự án và tác động lâu dài đến kinh tế - xã hội Đảm bảo chất lượng trong các gói thầu và tuân thủ ngân sách dự kiến là yếu tố quan trọng để bảo đảm tính khả thi của dự án.
Hiệu quả kinh tế dài hạn có thể được đánh giá qua chất lượng hàng hóa, công trình và dịch vụ tương ứng với chi phí đầu tư, từ đó tạo ra nguồn thu mới và giá trị thặng dư cho đất nước Hiệu quả xã hội thể hiện qua việc tạo ra nhiều việc làm, nâng cao mức sống của người dân và cải thiện bộ mặt kinh tế thông qua các công trình hạ tầng Những cải tiến này không chỉ thu hút đầu tư nước ngoài mà còn tạo ra môi trường thuận lợi cho hoạt động đầu tư và kinh doanh.
Khi không có sự can thiệp của Nhà nước, hiệu quả đấu thầu sẽ khó đạt được do mỗi chủ thể tham gia chỉ tìm cách tư lợi cho mình Thiếu quy định pháp lý, hoạt động đấu thầu sẽ diễn ra lộn xộn, dẫn đến thất thoát tài sản nhà nước và ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả kinh tế.
2.5 Phòng, chống tham nhũng trong đấu thầu
Mục tiêu quan trọng trong đấu thầu hiện nay là loại trừ tham nhũng, một vấn đề vừa mang tính cấp bách vừa có tính lâu dài, đặc biệt khi Việt Nam đã ký kết công ước quốc tế về chống tham nhũng Tham nhũng được xem là một trong những rủi ro lớn trong quá trình mua sắm công, do công quỹ và tài sản thuộc về Nhà nước và toàn dân Điều này đặc biệt đúng trong lĩnh vực xây lắp và xây dựng giao thông, nơi mà vốn đầu tư thường rất lớn.
Tham nhũng có thể xẩy ra trong đấu thầu dưới nhiều hình thức khác nhau, có thể kể đến các hành vi tham nhũng như:
Lợi dụng quyền hạn trong công việc, một số cá nhân cố ý vi phạm pháp luật, dẫn đến việc đưa ra quyết định sai lệch trong quá trình trúng thầu và ký hợp đồng, nhằm mục đích thu lợi bất chính từ nhà thầu.
THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG ĐẤU THẦU Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
TÌNH HÌNH CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG ĐẤU THẦU Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
1 Quá trình hình thành và phát triển hoạt động đấu thầu ở Việt Nam
* 10/1/1989 Bộ xây dựng có thông tư số 3/ BXD_VKT hướng dẫn về đấu thầu trong xây dựng
* 12/2/1990 quy chế đấu thầu trong xây dựng được ban hành kèm theo quyết định của Bộ trưởng Bộ Xây dựng số 24/BXD_VKT.
Vào tháng 3 năm 1994, Bộ Xây dựng đã ban hành “Quy chế đấu thầu xây lắp” thay thế cho “Quy chế đấu thầu trong xây dựng” trước đó Theo quy định mới, tất cả các công trình xây dựng thuộc sở hữu nhà nước phải thực hiện theo phương thức đấu thầu Phương thức chọn thầu và chỉ định thầu chỉ được áp dụng cho các công trình liên quan đến bí mật quốc gia, nghiên cứu thử nghiệm hoặc những dự án cần thực hiện khẩn cấp.
Ngày 16 tháng 4 năm 1994, Quyết định 183-TTg đã ban hành quy định về đấu thầu, đánh dấu sự ra đời của quy chế đấu thầu đầu tiên tại Việt Nam, bao quát mọi lĩnh vực mua sắm Từ đó, quy chế này đã được bổ sung và điều chỉnh để phù hợp với tình hình phát triển của đất nước.
Quy chế đấu thầu lần 2, được ban hành kèm theo nghị định 43/1996/NĐ-CP và 93/1997/NĐ-CP, đã bổ sung và hoàn thiện một số vướng mắc từ quy chế lần 1 Theo quy định mới, các doanh nghiệp có 30% vốn nhà nước phải tuân thủ quy chế đấu thầu khi lựa chọn đối tác thực hiện dự án Các hội đồng xét thầu trước đây đã được thay thế bằng các tổ chuyên gia, đồng thời lấy ý kiến từ cơ quan chức năng Quy chế lần 2 này cũng đã xác định gói thầu là một đối tượng quản lý trong công tác đấu thầu.
Quy chế đấu thầu lần 3, được ban hành theo nghị định 88/1999/NĐ-CP và nghị định 14/2000/NĐ-CP, đã giải quyết nhiều vướng mắc thực tiễn và phù hợp với yêu cầu hiện tại Các thuật ngữ trong quy chế được định nghĩa rõ ràng, nâng cao trình tự đấu thầu và đưa ra các quy định định lượng về thời gian tối thiểu và tối đa cho từng công đoạn Phương pháp đánh giá cũng được quy định cụ thể, mang tính thuyết phục.
* 29/11/2005 Luật đấu thầu được Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 8 thông qua có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/04/2006.
Luật đấu thầu hiện hành bao gồm 6 chương và 77 điều, được xây dựng dựa trên Quy chế đấu thầu từ các Nghị định 88/CP, 14/CP và 66/CP, cũng như từ dự thảo lần 10 của Pháp lệnh đấu thầu đã được Chính phủ thông qua.
Ngày 29/9/2006 Chính phủ ban hành Nghị định số 111/2006/NĐ-CP về Hướng dẫn thi hành Luật đấu thầu và lựa chọn nhà thầu xây dựng theo Luật xây dựng.
Mục tiêu hướng tới của Luật đấu thầu:
Cần quán triệt các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật liên quan, đặc biệt là Luật phòng, chống tham nhũng và Luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.
Để nâng cao tính công khai và minh bạch trong hoạt động đấu thầu, cần tăng cường sự phân cấp trong thực hiện, đơn giản hóa thủ tục nhằm đẩy nhanh tiến độ và tạo điều kiện thuận lợi cho việc giám sát của cộng đồng.
Để giải quyết các vấn đề hiện tại liên quan đến việc lạm dụng hình thức đấu thầu kém cạnh tranh như chỉ định thầu và đấu thầu hạn chế, cần khắc phục nhận thức sai lệch về nguồn tiền của Nhà nước, nâng cao năng lực và kinh nghiệm trong thực hiện đấu thầu, cũng như giải quyết tình trạng quy định chồng chéo trong lĩnh vực đấu thầu.
Một số điểm mới của Luật đấu thầu so với Quy chế đấu thầu:
- Chống các hoạt động khép kín trong đấu thầu dẫn đến hạn chế cạnh tranh Tạo sự cạnh tranh trong đấu thầu có hiệu quả.
- Chuyên môn hoá, chuyên nghiệp hoá cao tạo sự công bằng hiệu quả.
Chất lượng đấu thầu ngày càng được nâng cao, giúp tiết kiệm chi phí hiệu quả Do đó, tổ chuyên gia đấu thầu cần có kiến thức sâu rộng về quy trình đấu thầu và phải đạt yêu cầu về trình độ chuyên môn, bao gồm việc sở hữu chứng chỉ từ các khóa học đào tạo về đấu thầu.
Xử lý kiến nghị trong lĩnh vực đấu thầu là việc hình thành các tổ chức đấu thầu chuyên nghiệp nhằm hỗ trợ các đơn vị có nhu cầu Nhà thầu có quyền kiến nghị đến bên mời thầu, chủ đầu tư và các cơ quan có thẩm quyền, đồng thời có quyền khởi kiện ra tòa khi cần thiết.
- Xử lý vi phạm : thể hiện tại điều 12- Các hành vi bị cấm trong đấu thầu.
- Phân cấp mạnh trong công tác đấu thầu Thể hiện ở chương IV –
Quyền và nghĩa vụ của các bên trong đấu thầu.
* 12/2007 Tờ báo về đấu thầu chính thức khai trương và phát hành số đầu tiên.
* Gần đây là Luật số 38/2009/QH12 sửa dổi một số điều liên quan đến Luật đấu thầu.
* Bộ Kế hoạch - đầu tư cho ra mắt trang web về đấu thầu http://dauthau.mpi.gov.vn nhằm đáp ứng nhu cầu của chủ đầu tư, nhà thầu và các cơ quan quản lý và hiện nay chuyển sang trang web http://muasamcong.mpi.gov.vn
Việc triển khai thí điểm đấu thầu qua mạng từ tháng 9/2010 nhằm mục đích tạo sự công khai, minh bạch và tăng cường tính cạnh tranh, đồng thời tiết kiệm thời gian và chi phí trong quá trình đấu thầu Đây cũng phản ánh quyết tâm của Chính phủ Việt Nam trong việc phòng chống tham nhũng Tuy nhiên, việc thực hiện gặp khó khăn do cơ sở hạ tầng thông tin chưa hoàn thiện và nhận thức về đấu thầu qua mạng còn hạn chế Để khắc phục, trong thời gian tới, công tác đào tạo và tập huấn triển khai Thông tư 17 sẽ được thực hiện rộng rãi trên toàn quốc.
2 Những kết quả đã đạt được
- Tính cạnh tranh trong đấu thầu được tăng cường
Luật Đấu thầu đã quy định chặt chẽ hơn về các hình thức không phải đấu thầu rộng rãi như đấu thầu hạn chế và chỉ định thầu, dẫn đến tình hình áp dụng các hình thức này trở nên khả quan và hợp lý hơn so với trước đây Số lượng gói thầu và giá trị trúng thầu áp dụng đấu thầu hạn chế và chỉ định thầu đã giảm, trong khi hầu hết các gói thầu có giá trị lớn đều được thực hiện thông qua đấu thầu rộng rãi Hình thức đấu thầu hạn chế, vốn tiềm ẩn rủi ro về quân xanh, quân đỏ, đã gần như không còn được sử dụng.
Thông tin về đấu thầu ngày càng trở nên minh bạch nhờ vào việc tăng số lượng và tần suất phát hành Bản tin Thông tin đấu thầu Điều này góp phần tối đa hóa việc công khai hóa thông tin đấu thầu Hơn nữa, trang thông tin điện tử về đấu thầu cũng phát huy hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức và cá nhân truy cập, tìm kiếm thông tin mọi lúc, mọi nơi.
Việc triển khai thí điểm đấu thầu qua mạng theo thông tư số 17/2010/TT-BKH hứa hẹn sẽ nâng cao tính công khai, minh bạch và tiết kiệm chi phí tổ chức cũng như thời gian tham gia đấu thầu Dự kiến đến năm 2015, 15-20% số gói thầu sẽ được thực hiện qua mạng, từ đó tạo dựng lòng tin cho các nhà tài trợ như Ngân hàng Thế giới và các dự án ODA.
Sau đây là số liệu Bộ Kế hoạch và Đầu tư thống kê được về công tác đấu thầu năm 2008:
Các gói thầu sử dụng vốn nhà nước cho mục tiêu đầu tư phát triển.
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG ĐẤU THẦU Ở VIỆT NAM
Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý vĩ mô nền kinh tế, đặc biệt là trong hoạt động đấu thầu Ngày 07 tháng 04 năm 2009, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã ban hành Quyết định số 438/QĐ-BKH, xác định chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của Cục Quản lý đấu thầu Cục này thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, có nhiệm vụ hỗ trợ Bộ trưởng thực hiện chức năng quản lý nhà nước về đấu thầu, đồng thời có tư cách pháp nhân, con dấu riêng và tài khoản cấp.
2, kinh phí hoạt động do ngân sách nhà nước cấp, được tổng hợp trong dự toán hàng năm của Bộ Kế hoạch và Đầu thầu.
Cục Quản lý đấu thầu có các nhiệm vụ, quyền hạn sau đây:
- Tổ chức nghiên cứu, soạn thảo các văn bản quy phạm pháp luật về đấu thầu để trình các cơ quan chức năng ban hành theo thẩm quyền.
Tổ chức thực hiện việc phổ biến và giới thiệu các quy định pháp luật liên quan đến đấu thầu, đồng thời hướng dẫn chi tiết cách thức áp dụng các quy định này và xử lý các tình huống phát sinh trong quá trình đấu thầu.
Tổ chức thẩm định kế hoạch đấu thầu và kết quả lựa chọn nhà thầu cho các gói thầu trong dự án do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, đồng thời thẩm định các nội dung khác theo yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ.
- Thường trực giúp việc Hội đồng tư vấn giải quyết kiến nghị theo quy định của pháp luật về đấu thầu.
Tổ chức kiểm tra công tác đấu thầu theo quy định pháp luật và tham gia các hoạt động thanh tra đấu thầu theo yêu cầu của Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư.
- Theo dõi, đánh giá, tổng kết và báo cáo tình hình thực hiện hoạt động đấu thầu trong phạm vi cả nước.
- Làm đầu mối giúp Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư trong hợp tác quốc tế về đấu thầu.
- Xây dựng và quản lý hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
Tổ chức và quản lý các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ đấu thầu là rất quan trọng, nhằm cung cấp dịch vụ hỗ trợ chuyên môn và kiểm toán quy trình, thủ tục đấu thầu theo yêu cầu của tổ chức và cá nhân.
- Xây dựng, quản lý và phát hành Báo Đấu thầu, trang thông tin điện tử về đấu thầu.
- Quản lý tổ chức, biên chế, tài sản được giao theo quy định của pháp luật và phân cấp của Bộ.
- Thực hiện các nhiệm vụ khác do Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư giao.
Cơ cấu tổ chức của Cục Quản lý đấu thầu:
Lãnh đạo Cục Quản lý đấu thầu gồm Cục trưởng và một số Phó Cục trưởng Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu chịu trách nhiệm trước Bộ trưởng
Bộ Kế hoạch và Đầu tư chịu trách nhiệm tổ chức và quản lý toàn bộ hoạt động của Cục, trong đó các Phó Cục trưởng đảm nhận trách nhiệm trước Cục trưởng về lĩnh vực công tác được phân công Cục trưởng và các Phó Cục trưởng được Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư bổ nhiệm và miễn nhiệm.
Các đơn vị trực thuộc Cục Quản lý đấu thầu bao gồm:
- Phòng Chính sách đấu thầu.
- Phòng Quản lý mạng đấu thầu.
- Trung tâm Hỗ trợ đấu thầu.
Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu sẽ quy định rõ ràng về nhiệm vụ và biên chế cho từng đơn vị trong Cục, dựa trên phạm vi nhiệm vụ và biên chế được Bộ trưởng giao.
Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã giao nhiệm vụ xây dựng chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức cho Báo Đấu thầu và Trung tâm Hỗ trợ đấu thầu, để trình lên Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư xem xét và quyết định.
ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ CÔNG TÁC QLNN TRONG HOẠT ĐỘNG ĐẤU THẦU Ở VIỆT NAM
Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về đấu thầu đã được hoàn thiện và thống nhất, với Luật đấu thầu đóng vai trò quan trọng trong việc chuẩn hóa quy định Luật và các văn bản hướng dẫn rõ ràng quy định về thủ tục, thời gian, lập và thẩm định kế hoạch đấu thầu, cũng như đánh giá hồ sơ dự thầu Nguyên tắc phân cấp nâng cao quyền và trách nhiệm của chủ đầu tư, giúp tiết kiệm thời gian và đảm bảo tiến độ dự án Vai trò của chủ đầu tư trong quản lý và quyết định nội dung dự án đã có sự thay đổi căn bản, trong khi quy định về cạnh tranh tạo cơ sở pháp lý cho sự công bằng và cạnh tranh lành mạnh trong hoạt động đấu thầu.
Nghị định 85/2009/NĐ-CP được ban hành nhằm hướng dẫn đấu thầu theo cả Luật Đấu thầu và Luật Xây dựng, thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc chuẩn hóa quy định đấu thầu Việc hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật về đấu thầu giúp các cơ quan thực hiện yên tâm hơn trong thi hành chính sách, đồng thời giảm thiểu khó khăn cho các cơ quan quản lý trong việc hướng dẫn xử lý các tình huống phát sinh do sự thiếu đồng bộ giữa các văn bản quy phạm pháp luật.
Hai là: sự phân cấp đi đôi với bồi dưỡng, đào tạo được tăng cường.
Các đơn vị tổ chức đấu thầu cần phân cấp để tăng cường tính chủ động trong hoạt động mua sắm Tuy nhiên, trình độ của các đơn vị mua sắm không đồng đều, do đó cần tổ chức đào tạo để nâng cao năng lực cho cán bộ thực hiện đấu thầu Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang hợp tác với các Bộ ngành và địa phương để tổ chức nhiều khóa đào tạo đấu thầu trên toàn quốc.
Trong những năm qua, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã chú trọng đến hoạt động thanh tra và kiểm tra, triển khai rộng rãi tại nhiều lĩnh vực như điện, dầu khí, thuốc, giao thông và thủy điện Nhiều đoàn kiểm tra đã được tổ chức để giám sát các dự án đấu thầu theo Luật Đấu thầu tại các thành phố lớn.
Hoạt động kiểm tra đã nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong đấu thầu Sự giám sát từ các Bộ ngành và địa phương đã phát hiện những bất cập cần khắc phục, đồng thời tạo áp lực lớn để đảm bảo việc thực hiện đúng theo Luật Đấu thầu.
Các chế tài xử lý vi phạm trong đấu thầu đã được cụ thể hóa theo Điều 12 của Luật Đấu thầu và hướng dẫn tại Nghị định 58/2008/NĐ-CP, tạo điều kiện thuận lợi cho việc ngăn ngừa và xử lý vi phạm Những quy định này cung cấp cơ sở pháp lý cần thiết cho công tác thanh tra, kiểm tra, giúp các tổ chức và cá nhân tham gia đấu thầu tuân thủ nghiêm ngặt các quy định, đồng thời thực hiện công việc một cách cẩn trọng hơn.
Năm là: công khai hoá các thông tin về đấu thầu đã được tăng cường một bước.
Việc tăng số trang, tần suất và số lượng phát hành của Báo Đấu thầu lên 20 trang, 5 kỳ/tuần và gần 5000 tờ/ngày là tín hiệu tích cực, góp phần nâng cao mức độ công khai thông tin về đấu thầu Sự gia tăng này không chỉ đáp ứng kịp thời nhu cầu thông tin của các đối tượng quan tâm mà còn mở rộng khả năng tiếp cận thông tin đấu thầu cho các nhà thầu trên toàn quốc Với văn phòng đại diện tại TP.Hồ Chí Minh, Báo Đấu thầu giúp các nhà thầu dễ dàng nắm bắt thông tin từ hai thành phố lớn nhất, nơi có số lượng gói thầu cao nhất Công luận đánh giá cao vai trò của Báo Đấu thầu như một công cụ quan trọng trong quản lý nhà nước về đấu thầu, nhờ vào việc phát hành hàng ngày (trừ thứ 7, chủ nhật) và góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch trong thông tin đấu thầu.
Trang thông tin điện tử về đấu thầu, cùng với Báo Đấu thầu, luôn được cập nhật để tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức và cá nhân tìm kiếm thông tin mọi lúc, mọi nơi Đây cũng là kênh thông tin hữu ích cho cơ quan quản lý nhà nước tiếp thu ý kiến góp ý về các văn bản quy phạm pháp luật trước khi ban hành Chuyên mục Đường dây nóng, ra đời từ tháng 6/2008, đã thu hút sự quan tâm lớn từ độc giả và tiếp nhận thông tin phản ánh về các hành vi trái quy định, gây khó khăn cho nhà thầu Các bài viết trên chuyên mục này đã giúp cơ quan chức năng vào cuộc, yêu cầu các đơn vị bị phản ánh thực hiện nghiêm túc Luật Đấu thầu.
Trong nhiều trường hợp vi phạm rõ ràng, chủ đầu tư cần phải gia hạn thời gian phát hành hồ sơ mời thầu (HSMT), bố trí người trực tiếp bán HSMT, và có thể hủy kết quả đấu thầu.
Sáu là: nguồn vốn của nhà nước được sử dụng tiết kiệm, hiệu quả hơn.
Việc áp dụng Luật Đấu thầu và Nghị định 58/2008/NĐ-CP không chỉ giúp các chủ đầu tư và bên mời thầu lựa chọn nhà thầu có năng lực và kinh nghiệm, mà còn mang lại lợi ích tiết kiệm cho ngân sách nhà nước lên đến hàng ngàn tỷ đồng, chủ yếu nhờ vào hình thức đấu thầu rộng rãi.
2 Những hạn chế và nguyên nhân
-Hệ thống văn bản pháp luật vê đấu thầu còn chồng chéo và bất cập.
Qua 5 năm thực hiện Luật đấu thầu nhìn chung hệ thống văn bản pháp luật về đấu thầu ngày càng hoàn chỉnh và gần với thông lệ quốc tế Các quy định về đấu thầu về sử dụng vốn nhà nước về cơ bản đã được thống nhất tạo thuận lợi cho triển khai thực hiện Tuy nhiên qua quá trình thực hiện cho thấy vẫn còn một số nội dung khác liên quan đến công tác đấu thầu đang chịu sự điều chỉnh của nhiều văn bản khác nhau, dẫn đến áp dụng thiếu thống nhất ở địa phương gây khó khăn trong thực hiện pháp luật về đấu thầu, làm ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện và giải ngân cho dự án, cũng như cản trở đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp như: phạm vi điều chỉnh, bảo đảm cạnh tranh, hạn mức và các trường hợp áp dụng hình thức chỉ định thầu…
Cơ chế chính sách đấu thầu của chúng ta đang trong quá trình cập nhật, nhưng vẫn chưa kịp thời và các văn bản hướng dẫn chưa được phát hành nhanh chóng Nhiều địa phương đã ban hành Quy chế đấu thầu sau khi Luật Đấu thầu và Nghị định 85/CP có hiệu lực, nhưng vẫn không phù hợp với quy định pháp luật hiện hành Bên cạnh đó, một số địa phương vẫn tuân theo quy chế cũ, dẫn đến nhiều quy định không còn phù hợp hoặc trái với luật hiện tại Tình trạng này gây ra sự gia tăng thủ tục hành chính, kéo dài thời gian đấu thầu và không đạt được các mục tiêu đề ra trong công tác đấu thầu.
-Phân cấp trong đấu thầu
Vấn đề phân cấp cho các địa phương vẫn chưa được thực hiện một cách đồng bộ và phù hợp Điều này đặc biệt rõ ràng ở các thành phố lớn và các bộ ngành chủ lực như Bộ Giao thông Vận tải.
Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã thực hiện quy trình đấu thầu một cách bài bản và đóng góp tích cực vào chính sách đấu thầu Tuy nhiên, ở một số địa phương có dân số nhỏ, việc quyết định các dự án lớn vẫn gặp khó khăn.
- Hoạt động kiểm tra đấu thầu chưa được thực hiện thường xuyên
Theo báo cáo của Bộ ngành và địa phương, nhiều đơn vị chưa thực hiện kiểm tra đấu thầu một cách độc lập, hoặc nếu có thì chỉ kết hợp trong quá trình kiểm tra quản lý dự án Điều này dẫn đến việc chưa kiểm tra sâu các vấn đề liên quan đến đấu thầu, từ đó chưa kịp thời chấn chỉnh công tác đấu thầu tại từng địa phương.
- Chưa thực hiện công tác báo cáo tình hình xử lý vi phạm
