Bất bình đẳng về phân phối thu nhập trong phát triển kinh tế ở Việt Nam

Bất bình đẳng là sự không ngang bằng nhau về các cơ hội hoặc lợi ích đối với các thành viên trong xã hội trên các lĩnh vực.

MỤC LỤC

Lời mở đầu 1

Phần I Bất bình đẳng về thu nhập trong phát triển kinh tế 3

1.1 Phát triển kinh tế 3

1.1.1 Khái niệm và nội hàm phát triển kinh tế 3

1.1.2 Phát triển XH - một bộ phận cấu thành trong phát triển kinh tế 3

1.1.3 Bất bình đẳng về phân phối thu nhập - yếu tố cần giải quyết trong phát triển xã hội 4

1.2 Bất bình đẳng trong phân phối thu nhập 5

1.2.1 Khái niệm về bất bình đẳng về phân phối thu nhập trong phát triển kinh tế 5

1.2.2 Các thước đo đánh giá bất bình đẳng về phân phối thu nhập trong phát triển kinh tế 5

1.3 Môi quan hệ giữa bất bình đẳng và tăng trưởng kinh tế 8

1.3.1 Mô hình chữ U ngược của simon Kuznets 8

1.3.2 Mô hình tăng trưởng trước bình đẳng sau của A.Lewis 8

1.3.3 Mô hình tăng trưởng đi đôi với bình đẳng của H.Oshima 9

1.3.4 Mô hình phân phối lại cùng với tăng trưởng kinh tế của ngân hàng thế giới WB 9

1.4 Ý nghĩa của việc nghiên cứu bất bình đẳng về phân phối thu nhập trong phát triển kinh tế 10

Phần II Thực trạng của bất bình đẳng về thu nhập trong phát triển kinh tế ở Việt Nam 11

2.1 Thực trạng bất bình đẳng về phân phối ở Việt Nam qua các thước đo 11

2.1.1 Đường cong lozen 12

2.1.2 Hệ số GINI 12

2.1.4 Tiêu chuẩn “40” 14

2.2 Đánh giá BBD trong phân phối thu nhập ở VN 14

2.2.1 So với mục tiêu phát triển toàn diện ở Việt Nam 14

2.2.2 So sánh tình hình bất bình đẳng của Việt Nam với các nước trên thế giới 16

2.2.3 Kết luận 18

2.3 Nguyên nhân của thực trạng trên 18

Phần III Tiếp tục giải quyết bất bình đẳng về phân phối thu nhập trong phát triển kinh tế ở Việt Nam 20

3.1 Những yêu cầu và mục tiêu đặt ra về bất bình đẳng kinh tế trong chiến lược phát triển tòan diện ở Việt Nam 20

3.2 Giải pháp và kiến nghị 22

3.2.1 Giải pháp 22

3.2.2 Kiến nghị 23

Kết luận 25

Danh mục tài liệu tham khảo 26

Lời mở đầu

Bất bình đẳng là sự không ngang bằng nhau về các cơ hội hoặc lợi ích đốivới các thành viên trong xã hội trên các lĩnh vực Bất bình đẳng không tồn tạimột cách ngẫu nhiên mà là hiện tượng xã hội phổ biến mang tính tất yếu do yếu

tố cơ cấu kinh tế - xã hội và lãnh thổ tạo ra Hiện nay sự tăng trưởng và pháttriển kinh tế thường đi kèm với bất bình đẳng trên nhiều góc độ: kinh tế, giới,…với mức nhập đang hiện lên như một thách thức đối với sự phát triển toàn diện

và bền vững của Việt Nam Sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập dẫn đếnkhả năng hưởng thụ an sinh và phúc lợi xã hội khác nhau, làm giảm động cơ làmviệc của một bộ phận cá nhân trong xã hội khi lợi ích họ nhận độ ngày càng gaygắt và diễn ra trên phạm vi ngày càng rộng: trong lãnh thổ một quốc gia, trênkhu vực và trên toàn thế giới.Trong đó vấn đề bất bình đẳng về phân phối thuđược không tương xứng với với công sức đã bỏ ra Bất bình đẳng ngày càng giatăng cũng khiến sự phân hóa giàu nghèo càng sâu sắc dẫn đến sự bất ổn chínhtrị Những mâu thuẫn, xung đột xã hội dễ nảy sinh do đó ảnh hưởng lớn tới đờisống kinh tế xã hội Tình trạng bất bình đẳng cao về thu nhập kéo dài làm ảnhhưởng trực tiếp đến tăng trưởng và phát triển kinh tế Nhận thức được vấn đề đó,ngay từ những năm đầu chuyển sang kinh tế thị trường, Việt Nam đã lựa chọncon đường phát triển toàn diện, gắn mục tiêu tăng trưởng kinh tế với đảm bảocông bằng xã hội Vì những ảnh hưởng vấn đề phân phối thu nhập đến sự phát

triển kinh tế của Việt Nam, mà tôi đã quyết định chọn đề án : “ Bất bình đẳng về

phân phối thu nhập trong phát triển kinh tế ở Việt Nam ”

1.Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của đề án này là nhằm đánh giá và phân tích thực trạngbất bình đẳng về phân phối thu nhập ở Việt Nam để từ đó đưa ra các giải phápđịnh hướng phát triển kinh tế Việt Nam một cách hợp lý và bền vững

Trong giới hạn bài nghiên cứu này chúng ta chỉ xem xét bất bình đẳng về kinh tế

mà cụ thể là ở khía cạnh phân phối thu nhập và sự ảnh hưởng của nó với pháttriển kinh tế ở Việt Nam từ năm 1993 tới nay

3 Kết cấu nội dung đề án

Đáp ứng mục tiêu, nội dung nghiên cứu đã đặt ra, kết quả nghiên cứu của đề tàiđược trình bày trong 3 phần:

Phần I Bất bình đẳng về thu nhập trong phát triển kinh tế

Phần II Thực trạng của bất bình đẳng về thu nhập trong phát triển kinh tế ở ViệtNam

Phần III Tiếp tục giải quyết bất bình đẳng về phân phối thu nhập trong pháttriển kinh tế ở Việt Nam

Phần I Bất bình đẳng về thu nhập trong phát triển kinh tế1.1 Phát triển kinh tế

1.1.1 Khái niệm và nội hàm phát triển kinh tế.

Phát triển kinh tế được xem như là quá trình biến đổi cả về lượng và chất, nó là

sự kết hợp một cách chặt chẽ quá trình hoàn thiện của hai vấn đề kinh tế và xãhội ở mỗi quốc gia

Nội dung của kinh tế phát triển được khái quát theo ba tiêu thức:

1.Sự gia tăng tổng mức thu nhập của nền kinh tế và mức gia tăng thu nhập bìnhquân trên một đầu người

Đây là tiêu thức thể hiện quá trình biến đổi về lượng của nền kinh tế, là điềukiện cần để nâng cao mức sống của một quốc gia và thực hiện những mục tiêukhác của phát triển

2 sự biến đổi theo đúng xu thế của cơ cấu kinh tế

Đây là tiêu thức phản ánh sự biến đổi về chất của nền kinh tế một quốc gia Đểphân biệt các giai đoạn phát triển kinh tế hay so sánh trình độ phát triển kinh tếgiữa các nước với nhau, người ta thường dựa vào dấu hiệu về dạng cơ cấu ngànhkinh tế mà quốc gia đạt được

3 Sự biến đổi ngày càng tốt hơn trong các vấn đề xã hội

Mục tiêu cuối cùng của sự phát triển kinh tế trong các quốc gia không phải làtăng trưởng hay chuyển dịch cơ cấu kinh tế, mà là việc xóa bỏ nghèo đói, suydinh dưỡng, sự tăng lên của tuổi thọ bình quân, khả năng tiếp cận đến các dịch

vụ y tế, nước sạch, trình độ dân trí giáo dục của quảng đại dân chúng nhân dânv.v… Hoàn thiện các tiêu chí trên là sự thay đổi về chất xã hội của quá trìnhphát triển

1.1.2 Phát triển XH - một bộ phận cấu thành trong phát triển kinh tế.

nhất trong phát triển kinh tế Xét cho cùng thì phát triển kinh tế, cái đích hướngtới của nó chính tiến bộ xã hội Từ đó ta có thể thấy được tầm quan trọng củaphát triển xã hội trong phát triển kinh tế

Đánh giá về phát triển xã hội thường được xem xét trên các khía cạnh chínhsau :

1 Một số chỉ tiêu phản ánh nhu cầu cơ bản của con người gồm : chỉ số HDI;Các chỉ tiêu phản ánh mức sống; Nhóm chỉ tiêu phản ánh giáo dục và trình độdân trí; Nhóm chỉ tiêu về tuổi thọ bình quân và chăm sóc sức khỏe; Nhóm chỉtiêu về dân số và việc làm

2 Các chỉ tiêu nghèo đói và bất bình đẳng: Phân tích đường cong lozen, hệ sốGINI, hệ số bất bình đẳng Theil L v.v… ngoài các tiêu chí đánh giá về đóinghèo và bất bình đẳng kinh tế ta còn có các chỉ số đánh giá về bất bình đẳng xãhội: Chỉ số phát triển giới (GDI), quyền lực theo giới tính ( GEM)

1.1.3 Bất bình đẳng về phân phối thu nhập - yếu tố cần giải quyết trong phát triển xã hội.

Vấn đề về bất bình đẳng và giảm tình trạng bất bình đẳng đã đã trở thành vấn

đề cốt lõi của mọi vấn đề phát triển Và trên thực tế, nó đã trở thành mục tiêuchủ yếu của chính sách kinh tế Trong đó bất bình đẳng về phân phối thu nhập làvấn đề được quan tâm nhiều nhất và là yếu tố cần giải quyết trong phát triểnkinh tế xã hội Nguyên nhân để nó trở thành yếu tố cần giải quyết trong pháttriển kinh tế xã hội đó là :

Thứ nhất là: khoảng các giàu nghèo trong xã hội ngày càng tăng, hay nói theocách khác là người giàu ngày càng giàu nhanh hơn người nghèo

Thứ hai là: Bất bình đẳng với ảnh hưởng tới khả năng thụ hưởng an sinh, phúclợi xã hội

Thứ ba là: mức độ bất bình đẳng giữa các vùng, các khu vực và vùng lãnh thổ Thứ tư là: Làm tăng trưởng không đồng đều giữa các cá nhân, khu vực và lĩnh

1.2 Bất bình đẳng trong phân phối thu nhập

1.2.1 Khái niệm về bất bình đẳng về phân phối thu nhập trong phát triển kinh tế

Bất bình đẳng trong phân phối thu nhập trong phát triển kinh tế là sự đối xửkhông ngang bằng nhau về các cơ hội hoặc lợi ích với các thành viên tham giavào hoạt động kinh tế mà cụ thể ở đây là hoạt động phân phối thu nhập

1.2.2 Các thước đo đánh giá bất bình đẳng về phân phối thu nhập trong phát triển kinh tế.

1.2.2.1 Đường cong Loren

Là loại đồ thị dùng để biểu diễn mức độ bất bình đẳng trong phân phối thunhập ( hoặc tiêu dùng) Nó được phát triển bởi Max.O.Lorenz từ năm 1905 đểthể hiện sự phân phối thu nhập (hoặc tiêu dùng) Đường cong Lorenz thườngđược sử dụng trong việc nghiên cứu sự phân bố thu nhập, chỉ ra tỷ lệ phần trăm

số hộ gia đình hay dân số trong tổng số và tỷ lệ phần trăm thu nhập của họ trongtổng thu nhập Sau đây là một đường Loren điển hình:

Tỷ lệ phần trăm cộng dồn số hộ gia đình được thể hiện trên trục hoành, và tỷ lệphần trăm cộng dồn thu nhập thể hiện trên trục tung.

Đường màu xanh lá cây hợp với trục hoành thành một góc 45° gọi là đườngbình đẳng tuyệt đối Mỗi điểm trên đường này thể hiện tỷ lệ phần trăm số hộ giađình đúng bằng tỷ lệ phần trăm thu nhập

Đường màu xanh da trời được gọi là đường bất bình đẳng tuyệt đối Mỗi điểmtrên đường này thể hiện tỷ lệ phần trăm số hộ gia đình không có thu nhập hoặc

tỷ lệ phần trăm số hộ gia đình chiếm toàn bộ tổng thu nhập

Đường cong Lorenz luôn luôn bắt đầu từ điểm (0,0) và kết thúc tại điểm (1,1)

Nó không thể nằm phía trên đường bình đẳng tuyệt đối, cũng không thể nằmphía dưới đường bất bình đẳng tuyệt đối Một đường Lorenz điển hình là đườnglõm hướng về gốc (0,0) Một điểm bất kỳ trên đường Lorenz cho biết tỷ lệ %cộng dồn của nhóm dân cư nghèo nhất nhận được bao nhiêu % tổng thu nhập.Như vậy đường Lorenz là cách biểu hiện trực quan của sự bất bình đẳng trongphân phối thu nhập, nó càng lõm thì mức độ bất bình đẳng trong phân phối thunhập (chi tiêu) càng cao

Ưu điểm: dễ thấy mức độ bất bình đẳng trong phân phối thu nhập

Hạn chế: bản thân đường cong Lorenz không phải là cách đánh giá địnhlượng về sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập Mặt khác, kể cả khi so sánhđường Lorenz giữa các quốc gia một cách trực quan, trong nhiều trường hợpcũng không thể đưa đến kết luận quốc gia nào có mức độ bất bình đẳng cao hơn.Khi các đường Lorenz không cắt nhau thì đường nào lõm hơn sẽ thể hiện mức

độ bất bình đẳng lớn hơn nhưng khi chúng cắt nhau thì không thể đưa ra kết luậnđược

1.2.2.2 Hệ số GINI

Hệ số Gini: dùng để biểu thị độ bất bình đẳng trong phân phối thu nhập

Nó có giá trị từ 0 đến 1 và bằng tỷ số giữa phần diện tích nằm giữa đường congLorenz và đường bình đẳng tuyệt đối với phần diện tích nằm dưới đường bìnhđẳng tuyệt đối Hệ số này được phát triển bởi nhà thống kê học người Ý CorradoGini

Cách tính : Hệ số GINI =

Trên lý thuyết thì: 0 < GINI <1 Thường trên thực tế 0,2 < GINI < 0,6

Ưu điểm: lượng hóa được mức độ bất bình đẳng về phân phối thu nhập

Hạn chế: hệ số Gini mới chỉ phản ánh được mặt tổng quát nhất của sự phân phốithu nhập, trong một số trường hợp, chưa đánh giá được các vấn đề cụ thể

1.2.2.3 Hệ số giãn cách thu nhập(còn gọi là hệ số Kuznets)

So sánh khoảng cách thu nhập giữa % dân số giàu nhất và % dân số nghèo nhất % I của 20%(10%, 5%) dân số có mức thu nhập cao nhất

%I của 20%(10%, 5%) dân số có mức thu nhập thấp nhất

Ý nghĩa: hệ số giãn cách thu nhập phản ánh mức độ căng thẳng của bấtbình đẳng

1.3 Môi quan hệ giữa bất bình đẳng và tăng trưởng kinh tế

1.3.1 Mô hình chữ U ngược của simon Kuznets

Do S.Kuznets xây dựng từ nghiên cứu thực nghiệm năm 1955 Mô hình dùng

tỷ số thu nhập của 20% giàu nhất/thu nhập của 60% nghèo nhất (Tỷ số Kuznets).Giả thuyết của Kuznets là: bất bình đẳng tăng lên ở giai đoạn đầu và giảm ở giaiđoạn sau, khi lợi ích của tăng trưởng lan tỏa rộng hơn Một số nghiên cứu sau

đó đã kiểm chứng giả thuyết

Hạn chế:

Giả thuyết của S.Kuznets chưa giải thích được: Nguyên nhân cơ bản nào tạo ra

sự thay đổi trong bất bình đẳng;Mức độ khác biệt giữa các nước áp dụng cácchính sách khác nhau tác động vào tăng trưởng và bất bình đẳngà Chưa trả lờiđược câu hỏi cho các nước đang phát triển là: (1) Liệu các nước có thu nhậpthấp tất yếu phải chấp nhận mức độ bất bình đẳng tăng lên trong quá trình tăngtrưởng kinh tế hay không, và (2) Các nước này có thể trông đợi rằng bất bìnhđẳng sẽ tự giảm đi khi tăng trưởng đạt tới một mức độ nhất định hay không

1.3.2 Mô hình tăng trưởng trước bình đẳng sau của A.Lewis

Mô hình này nhất trí với Kuznets về mô hình chữ U ngược Mô hình này giảithích được nguyên nhân của xu thế này: Lúc đầu khi lao động dư thừa trongnông nghiệp được thu hút vào công nghiệp vẫn chỉ được trả lương ở mức tốithiểu, còn nhà tư bản có thu nhập được tăng cao do quy mô mở rộng và do laođộng của công nhân đem lại; Giai đoạn sau, khi lao động được thu hút hết và trởnên khan hiếm tương đối thì lương được tăng lênà bất bình đẳng về thu nhậpgiảm

Theo A.Lewis, bất bình đẳng về thu nhập là điều kiện cần thiết để có tăngtrưởng bất bình đẳng làm cho thu nhập tập trung vào số ít ngườià tăng tiếtkiệm và đầu tưà phân phối lại một cách vội vã sẽ hạn chế tăng trưởng kinh tế.Cách lý giải của A.Lewis về mối quan hệ giữa bất bình đẳng và tăng trưởng dựatrên giả định về xu hướng tiết kiệm biên khi thu nhập thay đổi

1.3.3 Mô hình tăng trưởng đi đôi với bình đẳng của H.Oshima

Mô hình này cho rằng có thể hạn chế bất bình đẳng ngay từ giai đoạn đầu củatăng trưởng

Ban đầu, cải thiện khoảng cách giữa thu nhập ở thành thị và ở nông thôn dựatrên chính sách cải cách ruộng đất, trợ giúp của Nhà nước về giống, kỹ thuật, mởrộng ngành nghề để cải thiện thu nhập ở nông thôn

Sau đó, cải thiện khoảng cách về thu nhập giữa xí nghiệp có quy mô lớn và quy

mô nhỏ ở thành thị, giữa trang trại lớn và trang trại nhỏ ở nông thôn

Theo H Oshima tiết kiệm sẽ tăng lên ở tất cả các nhóm dân cư vì sau khi thỏamãn các khoản chi, các nhóm dân cư bắt đầu tiết kiệm và tiếp tục đầu tư pháttriển sản xuất và đầu tư cho giáo dục – đào tạo cho con em họ

1.3.4 Mô hình phân phối lại cùng với tăng trưởng kinh tế của ngân hàng thế giới WB

WB cho rằng tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với bình đẳng, hay giải quyết các

vấn đề phúc lợi để đảm bảo trong quá trình tăng trưởng, phân phối thu nhập dầndần được cải thiện hoặc ít nhất là không xấu đi

Theo WB, nguyên nhân cơ bản của bất bình đẳng trong phân phối thu nhập là dobất bình đẳng trong sở hữu tài sản

Biện pháp: (1) Phân phối lại tài sản như cải cách ruộng đất, tăng cường cơ hộigiáo dục cho nhiều người, tín dụng nông thôn, chính sách tiêu thụ nông sản,chính sách công nghệ, (2) Phân phối lại từ tăng trưởng: WB đưa ra đánh giá dựatrên chỉ tiêu như: 1% tăng trong GDP làm giảm bao nhiêu % số người nghèo đểgiám sát xem tăng trưởng có đi đôi với xóa đói giảm nghèo và giảm bất bìnhđẳng không

1.4 Ý nghĩa của việc nghiên cứu bất bình đẳng về phân phối thu nhập trong phát triển kinh tế

Tác động đến tăng trưởng: Bình đẳng không chỉ là kết quả của tăng trưởngkinh tế mà nó còn là điều kiện cần thiết của tăng trưởng Sự chênh lệch phânphối thu nhập cao hay mức độ phân hóa cao sẽ dẫn đến tốc độ tăng trưởng thấp Xác định mô hình tăng phát triển kinh tế phù hợp cho mỗi quốc gia

Tác động tới chuyển dịch cơ cấu: giảm bất bình đẳng phân phối thu nhập bằngcách tăng lượng lao động cho các ngành công nghiệp dịch vụ giảm ở các ngànhnông thôn tăng thu nhập Làm chuyển dịch kinh tế theo hướng có lợi cho nềnkinh tế

Tác động đến tiến bộ xã hội: Bất bình đẳng là một yếu tố cần giải quyết trongtiến bộ xã hội và bất bình đẳng phân phối thu nhập là một phần trong nó Pháttriển bền vững phải nghiên cứu giảm thiểu bất bình đẳng về phân phối thu nhập Đối với VN: Việt Nam hiện đang áp dụng mô hình kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa tức là tăng trưởng đi đôi với bình đẳng Thách thức đặt

ra cho nước ta là kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng tiến bộ và công bằng xã hội,vừa giảm được bất bình đẳng lại vừa không làm giảm động lực thăng tiến, làmgiàu theo pháp luật, không có một hệ thống thuế nặng nề và hệ thống trợ cấp xãhội quá lớn

Phần II Thực trạng của bất bình đẳng về thu nhập trong phát

triển kinh tế ở Việt Nam.

2.1 Thực trạng bất bình đẳng về phân phối ở Việt Nam qua các thước đo

Hiện nay, mức tăng trưởng kinh tế của Việt Nam được xếp ở mức độ trungbình khá so với các nước trên thế giới Tuy nhiên, những lợi ích từ tăng trưởngkinh tế không được phân phối đều trong xã hội mà tập trung nhiều vào nhómngười giàu Thống kê năm 2008 cho thấy, nhóm người nghèo chỉ nhận đượckhoảng 75% mức bình quân lợi ích tăng trưởng kinh tế Ngược lại, nhóm giàunhận được đến 115% mức bình quân Tình trạng bất bình đẳng không chỉ thểhiện ở mức thu nhập, mà còn trong các cơ hội phát triển Trước hết xét về bấtbình đẳng trong phân phối thu nhập, ta có bảng chi tiêu theo ngũ phân vị củaViệt Nam qua các năm như sau:

BẢNG 1: TỶ LỆ CHI TIÊU CỦA CÁC NHÓM NGŨ PHÂN VỊ TRONG

DÂN SỐ: ( đơn vị: % trong tổng chi tiêu của cả nước)

Nguồn: Báo cáo phát triển Việt Nam năm 2008: Bảo trợ xã hội.

8.2 11.9 15.5 21.2 43.3

7.8 11.2 14.6 20.6 45.9

7.1 11.2 15.2 21.8 44.7

7.2 11.5 15.8 22.3 43.3

2.1.1 Đường cong lozen

Từ bảng số liệu trên ta có đường cong Lorenz của Việt Nam năm 2006 nhưsau :

duong lorenz duong45

Nhìn vào bảng số liệu trên ta thấy: tỷ lệ chi tiêu mà 40% dân số nghèo nhất

và gần nghèo nhất trong tổng chi tiêu của cả nước (tiêu chuẩn 40) có xu hướnggiảm dần từ 20.7% năm 1993 xuống 20.1% năm 1998, 19% năm 2002 và 18.3năm 2004 Trong khi đó ở 40% dân số giàu nhất và gần giàu nhất thì tỷ lệ nàylại có xu hướng tăng qua các năm: từ 63.3% năm 1993 lên 64.5% năm 1998,66.5% năm 2002, năm 2004 và 45.6% năm 2006

2.1.2 Hệ số GINI

Chúng ta có thể thấy rõ hơn sự gia tăng bất bình đẳng qua hệ số Gini các năm

ở bảng 2 :

BẢNG 2: HỆ SỐ GINI THEO THU NHẬP QUA CÁC NĂM:

Nguồn: Báo cáo phát triển Việt Nam qua các năm.Wikipedia.