Giả thuyết thâm hụt kép mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách và thâm hụt tài khoản vãng lai thông qua phân tích dữ liệu bảng ở các nước đông nam á

c ng s 2006, Sadullah Celik andăPốnar Deniz 2009 và Akbar Zamanzadeh et al... 2009 c ngăcóănh ng phát hi năt ngăt cho Campuchia... Mô hình này có th đ c bi tăcóăliênăquanăchoăcácăn căđan

L I CAM OAN

Tôiăxinăcamăđoan,ălu năv năắGi thuy t thâm h t kép: m i quan h gi a thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai thông qua phân tích d li u b ng các

n că ôngăNamăỄ”ălà công trình nghiên c u c a chính tác gi

N iădungăđ căđúcăk t trong quá trình h c t p và k t qu nghiên c u th c ti n trong

th i gian th c hi n lu năv n.ăCác thông tin d li uăđ c s d ng trong lu năv nălàătrung th c, các n i dung trích d năđ u có ngu n g c rõ ràng và các k t qu trình bày trong lu năv năch aăđ c công b t i b t k công trình nghiên c u nào khác

B o

TP.HCM, ngày 19 tháng 05 n măβ015

H c viên

Nguy n Th LanăH ng

M C L C

TRANG PH BÌA

M C L C

DANH M C CÁC T VI T T T

DANH M C B NG, HÌNH

TịM T T 1

1 GI I THI U 3

2 T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U TR C ỂY 16

2.1 Khung lý thuy t: 16

2.1.1 Chính sách tài khóa 16

2.1.2 Tài kho n vãng lai: 18

2.1.3 Mô hình Mundell-Fleming 20

2.1.4 Lý thuy t thâm h t kép: 24

2.2 Các k t qu nghiên c u th c nghi m: 27

2.2.1 M i quan h m t chi u t thâm h tă ngână sáchă đ n thâm h t tài kho n vãng lai: 28

2.2.2 Không có m i quan h gi a thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai: 32

2.2.3 M i quan h m t chi u t thâm h t tài kho năvưngălaiăđ n thâm h t ngân sách: 36

2.2.4 M i quan h nhân qu hai chi u gi a thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai: 40

3 PH NG PHỄP NGHIểN C U VÀ D LI U 44

3.1 Ph ngăphápănghiênăc u: 44

3.1.1 Ki măđ nh nghi măđ năv (unit root test): 44

3.1.2 Ki măđ nhăđ ng liên k t (cointegration test): 47

3.1.3 Ki măđ nh nhân qu Granger (DOLS Panel VAR Estimator) : 49

3.2 Mô t s li u: 51

3.2.1 Mô t m u : 51

3.2.2 D li u : 51

4 K T QU NGHIÊN C U: 53

4.1 Ki măđ nh tính d ng: 53

4.2 Ki măđ nh đ ng liên k t cho d li u b ng: 54

4.3 H iăquyăđ ng liên k t d li u b ng DOLS: 56

4.4 Ki măđ nh Casality v i mô hình VAR Granger: 58

5 K T LU N 64

DANH M C TÀI LI U THAM KH O

PH L C

DANH M C CÁC T VI T T T

9 OECD T ăch căh pătácăvàăphátătri năkinhăt

DANH M C B NG, HÌNH

Hình 1.1: Thâm h t ngân sách/GDP Vi tăNamăgiaiăđo n 1990 ậ 1996

Hình 1.2: Thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai Vi tăNamăgiaiăđo n

1990 ậ 1996

Hình 1.3: Thâm h t ngân sách/GDP Vi tăNamăgiaiăđo n 1997 ậ 2001

Hình 1.4: Thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai Vi tăNamăgiaiăđo n

1997 ậ 2001

Hình 1.5: Thâm h t ngân sách/GDP Vi tăNamăgiaiăđo n 2002 ậ 2007

Hình 1.6: Thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai Vi tăNamăgiaiăđo n

2002 ậ 2007

Hình 1.7: Thâm h t ngân sách/GDP Vi tăNamăgiaiăđo n 2002 ậ 2014

Hình 1.8: Thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai Vi tăNamăgiaiăđo n

2008 ậ 2014

Hình 2.1: Tácăđ ng c a chínhăsáchătrongăc ăch t giá c đ nh

Hình 2.2: Tácăđ ng c aăchínhăsáchătrongăc ăch t giá linh ho t

B ng 4.3: K t qu ki măđ nhăđ ng liên k t Pedroni

B ng 4.4: K t qu h iăquyăđ ng liên k t DOLS

B ng 4.5: K t qu ki mă đ nh nhân qu Granger v iă ph ngă phápă Toda ậ Yamamoto (1995)ăđ i v i các bi n CAD, BD

B ng 4.6: K t qu ki mă đ nh nhân qu Granger v iă ph ngă phápă Toda ậ Yamamotoă(1995)ăđ i v i các bi n CAD, IR, EXC

TịM T T

Trongăđ tài này, tác gi t p trung vào v năđ thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai nh m tìm ra m i quan h gi a chúng Bài vi t nh măđ n các m c tiêu:

(1) Khái quát nh ng v năđ c ăb n v chính sách tài khóa, tài kho n vãng lai, các nghiên c u v thâm h t kép;

(2) Xem xét m i quan h ,ătácăđ ng gi a thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai cácăn că ôngăNamăỄ b ng nghiên c uăđ nhăl ng;

(3) Xem xét m i quan h nhân qu gi a thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai t i Vi t Nam và so sánh v iăcácăn c trong khu v c

đ tăđ c m c tiêu nghiên c uăđ ra, tác gi s d ng ph ngăphápănghiênăc u

đ nh tính thông qua vi c tìm hi u các nghiên c uătr căđây,ăcácălýălu năc ăb n v chính sách tài khóa, tài kho n vãng lai, gi thuy t thâm h t kép và m i quan h gi a các y u t này Bên c nhăđó,ătácăgi s d ngăph ngăphápăđ nhăl ng nh m xem xét m i quan h gi a tài kho n vãng lai và thâm h t ngân sách cácăn c khu v c ôngăNamăỄăbaoăg m: Brunei, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thailand và Vi t Nam Tác gi s d ng b d li u theo n m c a các

n c, th i gian chu i d li u t n mă1996ăđ năn mă2014 v i các bi n tài kho n vãng lai, ngânăsáchănhàăn c, t giá h iăđoáiăvàăbi n lãi su t Tác gi ti n hành

ki măđ nh tính d ng (unit root test) c a các bi n b ngăph ngăphápăc a Im, Pesaran

và Shin (IPS), ki măđ nh đ ng liên k t b ng ph ng pháp Pedroni, s d ngăph ngăpháp Dynamic Ordinary Least Square (DOLS) đ c tính các h s và s d ng mô hình VAR Granger đ xácăđ nh m i quan h nhân qu gi a thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai

K t qu nghiên c uăđ nhăl ng cho th y có quan h hai chi u gi a bi n thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai t i khu v căcácăn că ôngăNamăỄ.ăK t

c ng s (2006), Sadullah Celik andăPốnar Deniz (2009) và Akbar Zamanzadeh et al (2011) Ngoài ra, k t qu nghiên c u th c nghi măc ngăchoăth y lãi su t và t giá

Nam Á K t qu này là phù h p v i lý thuy t c a Mundell-Fleming

i v i Vi t Nam, k t qu ki mă đ nh m i quan h nhân qu Var Granger v i

ph ngăphápăTodaăậ Yamamoto cho th y có m i quan h nhân qu m t chi u ch y

t thâm h tăngânăsáchăđ n thâm h t tài kho n vãng lai K t qu nàyăt ngăt nh ă

tr ng h p c a các qu c gia láng gi ng trong khu v că ôngă Namă Ễ:ă Bruneiă vàăIndonesia.ăT ngăt k t qu ki măđ nh cho m uă9ăn că ôngăNamăỄ,ălưiăsu t, t giá h iăđoáiă Vi tăNamăc ngăcóăm i quan h nhân qu m t chi uăđ i v i tài kho n vãng lai K t qu này m t l n n a th hi n t m quan tr ng c aătácăđ ng c a ngân sáchăđ n tài kho năvưngălai.ăDoăđó,ănh ng c i thi n trong ngân sách s tácăđ ng tích

c căđ n tài kho n vãng lai trong dài h năđ i v iătr ng h p Vi t Nam

1 GI I THI U

N n kinh t Vi t Nam trong hai th p k v a qua đưăcóănh ng b c chuy n mình

v t b c T m tă đ tă n c theo ch đ bao c p,ă chúngă taă đưă ti n hành m c a, chuy n sang xây d ng n n kinh t th tr ngătheoăđ nhă h ng xã h i ch ngh a.ăNgày 28/07/1995, Vi t Nam gia nh p Hi p h i các qu căgiaă ôngăNamăỄ, ngày 07/11/2006 Vi t Nam tr thành thành viên th 150 c a t ch căth ngăm i th gi i WTO K t khi chúng ta b tăđ u c a chính sách m c a, n n kinh t Vi tăNamăđưă

lo t các thu quan và hàng rào phi thu quanăđ i v iăth ngăm iăđưăđ c gi m ho c

lo i b Trong nh ngăn măg năđây,ăn n kinh t đưătr i qua m t lo tăcácăthayăđ i c u trúc bao g m m t lo tăcácăch ngătrìnhăc ph n hóa quy mô l n, chuy năđ i khác

c a các doanh nghi p nhàăn c Các chính sách m c a nh m m căđíchăđ Vi t Nam thành m t n n kinh t h ng v xu t kh u, d năđ u là ngành công nghi p xu t

kinh t ă hi n th căýăđ nh này, chính ph Vi tăNamăđưăthànhăl p nhi u khu ch

xu t và khu công nghi p, các khu ch xu t và khu công nghi p nh năđ c r t nhi u các bi năphápă uăđưiănh ăthu và c t gi m thu quan và mi n thu ,ăđ thu hút doanh

c ngăkhôngăítătháchăth c H i nh păc ngălàmăchoăt giá tr thành m t trong nh ng

ch s kinh t quan tr ng trong quá trình phát tri n Giáo d căngàyăcàngăđ c quan tâm, Vi tăNamăđangăti năhànhăđ y m nh hoàn thành m c tiêu ph c p giáo d c b c trung h căc ăs ,ăđ ng th i, ch tăl ng giáo d căc ngăngàyăm t nâng cao H th ng tài chính ngân hàng ngày càng phát tri n,ăđápă ng nhu c u phát tri n c aăđ tăn c

lãi su t, t giá h iăđoái,ălưiăsu t tái chi t kh u, và các yêu c u d tr đưăđ c d n

d năđ c thi t k vàăđ c áp d ng Trong th c t , nh ng chính sách ti n t đưăthànhăcông m tăvàiăđi m nh tăđ nh Theo th i gian, chính sách ti n t đưăđ căđ aăvàoăphù h p v iăxuăh ng và các tiêu chu n qu c t Lãi su tăđưăđ c t do hóa k t

n măβ001.ă c păđ n chính sách t giá h iăđoái,ăthayăvìăgi nó c đ nh,ăNHNNăđưă

d n d n cho phép t giá h iăđoáiădaoăđ ng trong ph n ng v i tình hình trong n n kinh t M c dù n n kinh t Vi tăNamăđưăđ tăđ c thành công l nătrongăt ngătr ng kinh t v iăth ngăm iăn căngoàiăđangăbùngăn , n n kinh t đangăph iăđ i m t v i

m t s h n ch nh ăl măphátăt ngăcao,ăs m t cân b ngăth ngăm i, t l nh p kh u caoăh n,ătìnhătr ngăđôălaăhóaăvàăt ngădòngăv n vào

Th ngăm i ti p t c kh i s c,ătrongăđóăcóăs đóngăgópăkhôngănh c a các doanh nghi p có v năđ uăt ăn c ngoài Kim ng ch xu t kh uăn măβ01γăđ t 132 t USD,

t ngă15,4%ătrongăkhiănh p kh uăđ t 132 t ,ăt ngă16,1%.ăLàăn măth hai không còn

nh p siêu c a khu v c kinh t trongăn c v i xu t siêu c a khu v c có v năđ uăt ă

n căngoài.ăTrongăn măβ01γ,ăcánăcânăvưngălaiăđ c h tr b i dòng ki u h i l n và cánăcânăth ngăm i cân b ng Cán cân vãng lai c n mă căđ t th ngăd ăkho ng 5,2% GDP (ADB) Tuy nhiên, ngânăsáchăNhàăn c thâm h t trong th i gian dài Trongăgiaiăđo n 2008 ậ 2014, thâm h t ngân sách m c t 4,19% - 5,45% so v i GDP Th c tr ng thâm h t ngân sách và cán cân tài kho n vãng lai c a Vi t Nam

nh ăsau:

Giai đo n 1990 – 1996 :

Trongăgiaiăđo n 1990 ậ 1996, kinh t đ tăn c có nhi u d u hi u t tănh ăsiêuăl m phátăđ căđ y lùi nh Chính ph th t ch t chi tiêu cùng v iăthayă đ iăc ăc u chi ngân sách, chi t p trungăvàoăđúngăđ iăt ng t o hi u qu phát tri n kinh t , ngu n thuăđưăđ choăchiăth ng xuyên, thâm h tăngânăsáchăgiaiăđo nătr căđ căbùăđ p

b ng vay n

Thâm h tăngânăsáchătrungăbìnhăhàngăn măt 1990 đ n 1996 m c 3,5% so v i GDP, c i thi năh năđángăk so v i thâm h tăngânăsáchătrongăgiaiăđo n 1987-1990, giaiăđo n mà chính sách tài khóa m r ngăđ c th căthi,ăđ y m nh tiêu dùng kích thích cung c u c a n n kinh t , thâm h t ngân sách m cătrungăbìnhălênăđ n 6,9%

so v i GDP

Hình 1.1: Thâm h t ngân sách/GDP Vi t Nam giai đo n 1990 ậ 1996

Ngu n : B Tài Chính Trong nh ngăn mă1990 ậ 1992, cán cân tài kho n vãng lai chuy n d n t thâm h t sang cân b ngăvàoăn mă199β.ăTrongăkhiăđó,ăthâmăh tăngânăsáchătrongătrongăn mă1991,ă 199βă c ngă t ngă đ i th p T n mă 1993, Vi t Nam b tă đ u tìm ki m các ngu n tài tr t nhi uăn c và cán cân vãng lai b tăđ u thâm h t tr l i v i m căđ ngày càng l n,ăn mă1995 thâm h t lên t i 12,7 t USD,ăn mă1996ă m c thâm h t là 8,2 t USD Giaiăđo n này, thâm h t tài kho n vãng lai l n h nănhi u so v i thâm

Hình 1.2: Thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai Vi t Nam giai

đ ngăkhácănhauăđ kích thích kinh t ,ănh đ y m nh các bi n pháp kích c uăđ uăt ăvàătiêuădùng,ăt ngăm c b iăchi,ăt ngăl ng t i thi u, c i cách th ch kinh t v n hànhătheoăc ăch th tr ng, m c a thu hút v năđ u t vàăthúcăđ yăth ngăm i

Hình 1.3: Thâm h t ngân sách/GDP Vi t Nam giai đo n 1997 ậ 2001

Ngu n : B Tài Chính

M c thâm h t cán cân vãng lai gi m tr l iătrongăhaiăn mă1997ăậ 1998 và b tăđ u

đ tăđ c th ngăd ătrongăn mă1999ăậ 2001 Nguyên nhân là do n l c c a Chính ph

nh m ki m soát nh p kh u,ăđ c bi t là h n ch nh p kh u hàng tiêu dùng, kích thích

xu t kh u.ăH năn a, cu c kh ng ho ng tài chính khu v căđưăcóănh ng nhăh ng tiêu c căđ n dòng v n đ uăt ăn c ngoài FDI vào Vi t Nam S l ng và m c gi i ngân các d án FDI m i gi m m nhăsauăn mă1998.ăVìăv y, máy móc, thi t b nh p

kh u thu c kh i FDI c ngăgi m theo.ăNh v y, sau m t th i gian dài tr ng thái cán cân vãng lai luôn trong tình tr ng thâm h t,ăn mă1999,ăl năđ u tiên cán cân này chuy n v tr ng thái th ng d

Hình 1.4: Thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai Vi t Nam giai

l ng ti n trong l uăthôngăt ngăt i 135% Chínhăsáchătàiăkhóaăđưăgâyăraăl m phát

L mă phátă t ngă c ngă làă m t trong nh ngă nguyênă nhână làmă giaă t ngă thâmă h t tài kho n vãng lai

trì, chuy n sang thâm h tă vàoă n mă β00βă vàă thâm h t l nă vàoă n m 2007 (9,0 t USD).ăTrongăgiaiăđo n này, nhu c uăđ uăt ătoàn xã h i có xu h ngăt ng,ătrongăđóă

t l ti t ki m so v i GDP có ph n gi măh năsoăv i nh ngăn mătr c, m c chênh

l ch gi a ti t ki măvàăđ uăt c ngăchínhălàănguyênănhânăd năđ n tình tr ng c a tài kho n vãng lai x uăh năgiaiăđo nătr c Cùng v i nguyên nhân là chính sách tài khóa m r ng, vi c c t gi m thu nh p kh u t ASEAN, khuy năkhíchăđ u t …ăkim ng ch nh p kh uăt ng,ăđ c bi t là nh p kh u máy móc thi t b ăđưălàmăchoăthâmă

h t tài kho năvưngălaiătrongăgiaiăđo nănàyăt ngănhanhăh năthâmăh t ngân sách Nhà

h p v i vi c rà soát n đ ng thu , ch ng th t thu; ti p t c rà soát l i chi ngân sách, yêu c u các b ,ăngànhăđ aăph ngăc t gi m,ăđìnhăhoưnăcácăd ánăđ uăt ăch aăth c

s c p bách và d ánăđ uăt ăkhôngăhi u qu ;ăkhôngăt ngăchiăngoàiăd toán, dành ngu năkinhăphíăchoăđ m b o an sinh xã h i;ăxemăxétăđi u ch nh gi m m c thu xu t

kh u, nh p kh u nh m năđ nh th tr ng, h n ch nh p siêu Thâm h t ngân sách

Thâm h t tài kho năvưngălaiătrongăn măβ008ăậ β010ăđưăđ c c i thi năđángăk ă n

n măβ011,ătàiăkho năvưngălaiăđưăchuy n qua tr ng thái th ngăd ănh vàăt ngăcaoătrongăcácăn măti pătheo.ăTrongăđó,ăn măβ011ăth ngăd ăβγ6ătri uăUSD,ăn măβ01βă

th ng d ă9,1ăt USD,ăn măβ01γăth ngăd ă9,5ăt USD.ăTh ngăm i ti p t c kh i

ngoài Kim ng ch xu t kh uăn măβ01γăđ t 132 t USD,ăt ngă15,4%ătrongăkhiănh p

m i Vi t Nam th ngăd ă9,5ăt USD do s cân b ng gi a nh p siêu c a khu v c kinh

t trongăn c v i xu t siêu c a khu v c có v năđ uăt ăn căngoài.ăTrongăn măβ01γ,ăcánăcânăvưngălaiăđ c h tr b i dòng ki u h i l năvàăcánăcânăth ngăm i cân b ng

Hình 1.8: Thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai Vi t Nam giai

thâm h t tài kho năvưngălai.ăắGi thuy t thâm h tăkép”ăg i t t là TDH, n i lên trong

n mă1980ăđánh d u m tăgiaiăđo năt ngăgiáăm nh c aăđ ngăđôălaăvàăm t s thayăđ i

M M i quan h ch t ch này gi a thâm h t ngân sách và tài kho n vãng lai không

ph i ch có M ăCácăn c châu Âu (ví d nh ă c và Th yă i n) ph iăđ i m t

v i v năđ t ngăt trong nh ngăn măđ u c a th păniênă1990,ăn iăvi căt ngăthâmă

h có nhăh ng x uăđ n các tài kho n vãng lai Các n n kinh t đangăphátătri n

c ngăđưătr i qua s bùngăphátăđ ng th i thâm h t ngân sách và tài kho n vãng lai (Khalid và Teo, 1999) Trong th c t , các nhà nghiên c u cho r ng, ngân sách không b n v ng (n )ăvàoăđ u nh ngăn mă1980ăđưăm r ng thâm h t tài kho n vãng lai và ti p t c cho r ng m i quan h gi a hai bi n này là m nhăh năr t nhi u các

n căđangăphátătri n S xu t hi n c a thâm h t tài kho n vãng lai và thâm h t ngân sách nhi uăn căđưăthuăhútăđ c s quanătâmăngàyăcàngăt ngăđ i v i v n đ thâm

h t kép

Các nghiên c uătr căđâyăch y u t p trung vào các cu c th o lu n v v năđ thâm

h t kép d a trên hai mô hình lý thuy t l n.ăTuyănhiên,ăđâyăkhôngăph i là k t qu ch

có th có gi a hai thâm h t Trong th c t , có b n gi thuy t có th ki m ch ng t

m i quan h gi a hai thâm h t này M t s nghiên c u d aătrênăđ xu t c a Keynes Theoăđó,ăs giaăt ngăthâmăh t ngân sách gây áp l c lên lãi su t, lãi su tătácăđ ng lên các dòng v n vàăđánhăgiáăcaoăc a t giá h iăđoái.ăCu i cùng, s t ngăgiáăc a đ ng

n i t s d năđ n s giaăt ngăthâmăh t tài kho n vãng lai M t nhóm các nhà nghiên

c u tìm th y r ng m t thâm h t ngân sách ngày càng t i t kích thích s giaăt ngătrong thâm h t tài kho n vãng lai G nă đâyă nhómă tácă gi Baharumshah và Lau (β007)ăđưătìm th y m i quan h nhân qu t thâm h tăngânăsáchăđ n thâm h t tài kho n vãng lai Thái Lan (t c là thâm h t ngân sách nhăh ng tích c c thâm h t tài kho n vãng lai), Evan Lau et al (2009) c ngăcóănh ng phát hi năt ngăt cho Campuchia Nghiên c u Beetsma et al (2008) choă14ăn c thu c liên minh châu ÂuăEUăc ngăchoăk t qu ng h gi thuy t thâm h t kép

Gi thuy t th haiăđ c păđ n các gi thuy t t ngăđ ngăc aăRicardoă(sauăđâyăg i làăREH).ăTheoăquanăđi m này, m t s thayăđ i gi a thu và thâm h t ngân sách không quan tr ngăđ i v i lãi su t th c t ,ăđ uăt ăho c cán cân tài kho n vãng lai Nói cách khác, s v ng m t c a b t k quan h nhân qu Granger gi a hai lo i thâm

h t s phù h p v i các REH Các b ng ch ng th c nghi m trong Paul Evans et al (1994), Kaufmann et al (1999), Matthieu Bussière et al (2005) đưăk t lu n r ng không có m i liên h gi a hai thâm h tăvàădoăđóălàăh tr gi thuy t REH

Quanăđi m th ba là v m t quan h nhân qu m t chi u ch y t thâm h t tài kho n vưngă laiă (CAD)ă đ n thâm h t ngân sách (BD) Các nghiên c u th c nghi m c a Khalid và Teo (1999), Kim (2006) h tr gi thuy t này S d ng d li u t Ai C p, bài nghiên c u c a Marinheiro (2008) đưăbácăb gi thuy t thâm h t kép h tr c a các quan h nhân qu đ oăng c t CADăđ n BD Theo h ,ăđi u này s x y ra n u chính ph c a m t qu c gia s d ngăngânăsáchăđ nh m đ n m c tiêu cán cân tài kho n vãng lai Mô hình này có th đ c bi tăcóăliênăquanăchoăcácăn căđangăphátătri n (Khalid và Teo, 1999)

Các mô hình cu i cùng là có m i quan h nhân qu gi a BD và CAD Các nghiên

c u th c nghi m c a Lau và Baharumshah (2006) choă9ăn c SEACEN, Sadullah Celik andăPốnarăDeniz (2009)ăchoă6ăn c m i n i Brazil, C ng hòa Séc, Nam M , Colombia, Mexico và Th Nh ăK , Akbar Zamanzadeh et al (2011) cho Iran ng

h liên k t hai chi u t n t i gi a hai bi n

Thâm h t cán cân vãng lai và thâm h t ngân sách t i Vi t Nam nói riêng và các

n că ôngă Namă Ễă nóiă chungă có t n t i m t m i quan h tácă đ ng qua l i hay không, bài nghiên c u này mong mu n ki m đ nh m i quan h này

Thông qua nghiên c uăđ nhăl ng, bài nghiên c u xem xét s t n t i c a m i quan

h nhân qu gi a các tài kho n vãng lai và ngân sách c a chính ph đ i v i các

n c khu v că ôngăNamăỄ nh ăth nào.ăSauăđó,ătácăgi xem xét m i quan h này

Vi t Nam T k t qu nghiên c u th c nghi m, tác gi ti n hành so sách v i k t qu

nghiên c u c aăcácăn c trong khu v căvàăđ aăraăm t s nh năđ nh, khuy n ngh

nh m c i thi n cán cân vãng lai, gi m thâm h t ngân sách Vi t Nam

Ph ng pháp nghiên c u

Tác gi s d ngăph ngăphápăđ nhăl ng nh m xem xét m i quan h gi a tài kho n vãng lai và thâm h t ngân sách đ i v iă9ăn c t i khu v că ôngăNamăỄ Tác gi s

d ng b d li u theoăn m, th i gian chu i d li u t n mă1996 đ n quý n mă2014

v i các bi n tài kho n vãng lai, ngânăsáchănhàăn c, t giá h iăđoáiăvàălưiăsu t Các

d li uănàyăđ c l y t kho d li u IFS (International Financial Statistics) c a Qu

Ti n t qu c t IMF (International Monetary Fund) và trang web Ngân hàng Th

gi i (World Bank) Tác gi ti n hành ki măđ nh tính d ng (unit root test) c a các

bi n b ngă ph ngă phápă c a Im, Pesaran và Shin (IPS), ki mă đ nhă đ ng liên k t

b ng ph ng pháp Pedroni, s d ngăph ngăphápăDynamic Ordinary Least Square (DOLS) đ c tính các h s và s d ng mô hình VAR Granger theo Toda ậ Yamamoto đ xácăđ nh m i quan h nhân qu gi a thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai t i t ngăn c riêng bi t

óng góp c a bài nghiên c u

Bài nghiên c u ngày xem xét m i quan h gi a thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai đ i v iă9ăn c khu v că ôngăNamăỄ Thông qua nghiên c u th c nghi m b ngăph ngăphápăDOLSăchoăd li u b ng, k t qu cho th y có quan h hai chi u gi a bi n thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai t i khu v c các

n că ôngăNamăÁ i v i Vi t Nam, có m i quan h nhân qu m t chi u ch y t thâm h tă ngână sáchă đ n thâm h t tài kho n vãng lai K t qu nàyă t ngă t nh ă

tr ng h p c a các qu c gia láng gi ng trong khu v că ôngă Namă Ễ:ă Brunei và Indonesia Lãi su t, t giá h iăđoáiăc ngăcóăm i quan h nhân qu m t chi uăđ i v i tài kho n vãng lai

C u trúc c a bài nghiên c u đ c trình bƠy nh sau:

Ph n 1: Gi i thi u khái quát v bài nghiên c u, m c tiêu nghiên c u, ph m vi nghiên c u và khái quát v tình hình Vi t Nam

Ph n 2: T ng quan lý thuy t và các nghiên c u th c nghi m v gi thuy t thâm h t kép

Ph n 3: Cácă môăhìnhă vàăph ngăphápălu n,ăc ngănh ă môă t b d li uăđ c s

d ng trong bài nghiên c u

Ph n 4: K t qu h i quy cùng v i m t s nh n xét ng n g n Các y u t khác có th nhăh ngăđ n k t qu c ngăđ c bao g m trong ph n này

Ph n 5: T k t qu nghiên c u th c nghi m ph n 4, tác gi s rút ra m t s k t

lu n đ i v iăcácăn c khu v că ôngăNamăỄănóiăchungăvàăVi t Nam nói riêng T

đó tác gi xinăđ xu t m t s g i ý đ i v i Vi t Nam

2 T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U TR C ỂY

2.1 Khung lý thuy t:

2.1.1 Chính sách tài khóa

Chính sách tài khóa có th hi u là các bi n pháp can thi p c a chính ph đ n h

th ng thu khóa và chi tiêu c a chính ph nh măđ tăđ c các m c tiêu c a n n kinh

t v ămôănh ăt ngătr ng kinh t , t oăcôngă năvi c làm ho c năđ nh giá c và l m phát.ăNh ăv y, vi c th c thi chính sách tài khóa s do chính ph th c hi n liên quan

đ n nh ngăthayăđ i trong các chính sách thu ho c/và chi tiêu chính ph

C n ph i l uăýăr ng, ch chính quy nătrungă ngă(chínhăph ) m i có quy n và ch c

n ngăth c thi chính sách tài khóa, còn chính quy năđ aăph ngăkhôngăcóăch căn ngănày.ă âyăc ngăchínhălàăm t trong nh ng y u t giúp phân bi t gi a m t chính sách tài khóa v i m t chính sách chi tiêu thu c ph m vi ngân sách theo phân c p c a chính quy năđ aăph ng

Chínhăsáchătàiăkhóaăth ng g n li n v iătr ng phái Keynes, theo tên nhà kinh t

thuy t t ng quát v vi c làm, lãi su t và ti n t ”ăđưă nhăh ngăđ n nh ngăt ăt ng

m i lý gi i v cách th c n n kinh t ho tăđ ng và v năđ c nghiên c uăchoăđ n ngày nay H u h t lý thuy t c aăôngăđ c phát tri n trong th i k i kh ng ho ng

n nay lý thuy t c aăKeynesăđưăđ cădùngăc ngănh ăb v n d ng sai không ít l n,

b i nó khá ph bi n và ch áp d ngăđ căthùăđ gi m nhăh ng trong th i k suy thoái M t cách ng n g n, h c thuy t kinh t tr ng phái Keynes d aătrênăt ăt ng

r ng s ch đ ng t chính ph là cách duy nh t đ chèo lái n n kinh t ă i u này

ng ý r ng chính ph nên s d ng quy n h n c aămìnhăđ t ngăt ng c u b ng cách

t ngăchiătiêuăvàăt oăraămôiătr ngăl uăthôngăti n t d dàng, t đóăkíchăthíchăn n kinh t , t oăraăcôngă năvi c làm và cu iăcùngăt ngăthêmăc a c i trong xã h i Phong trào d a trên lý thuy t c a Keynes cho r ng chính sách ti n t b n thân nó có nh ng

h n ch trong vi c gi i quy t kh ng ho ng tài chính, vì v yăđưăt o ra cu c tranh

lu n gi a nh ng nhà kinh t theoătr ng ph i Keynes và nh ngăng i ng h chính sách ti n t Ng i ng h chính sách ti n t nh ăMiltonăFriedmanăvàăng i theo

tr ngăpháiăắtr ngăcung”ăchoăr ng nh ngăđ ngătháiăđangădi n ra c a chính ph s

ch ng th c uăvưnăđ tăn c thoát kh iăgiaiăđo n kh ng ho ng khi mà m c GDP

d i trung bình ngày càng m r ng, còn lãi su t thì b t n

M c tiêu c a chính sách tài khóa:

 Gi m s giaoăđ ng c a chu k kinh doanh;

 Duy trì n n kinh t m c s năl ng ti măn ng

Chính sách tài khóa, trong ng n h n,ă đi u ti t s n l ng th c t , l m phát, th t nghi p nh m năđ nh kinh t Trong dài h n,ăchínhăsáchătàiăkhóaăđi u ch nhăc ăc u kinh t vàăthúcăđ yăt ngătr ng lâu dài

th c thi chính sách tài khóa thì chính ph s c n ph i s d ng các công c c a

nó Các công c c a chính sách tài khóa bao g m các công c v thu , công c chi tiêu, và công c tài tr cho thâm h t ngân sách Có nhi u lo i thu khác nhau nh ăthu thu nh p doanh nghi p, thu thu nh p cá nhân, thu giá tr giaăt ng,ăthu tiêu

th đ c bi t, thu b tăđ ng s n,ăv.v ănh ngăcóăth chia ra làm hai lo i thu là thu

tr c thu (direct taxes) và thu gián thu (indirect taxes) Thu tr c thu là thu đánhă

tr c ti p lên tài s n và/ho c thu nh p c aăng i dân, còn thu gián thu là thu đánhălên giá tr c a hàng hóa, d ch v trongăl uăthôngăthôngăqua các hành vi s n xu t và tiêu dùng c a n n kinh t ăT ngăt , các chính sách chi tiêu c a chính ph c ngăh t

xuyênă(nh ăchiăl ngăchoăcôngăch c, chi cho các ho tăđ ng giáo d c, y t , khoa

h c-công ngh , an ninh-qu căphòng)ăvàăchiăđ uăt ăphátătri nă(nh chi xây d ng k t

c u h t ng kinh t - xã h i) Ngoài công c thu và chi tiêu, các công c tài tr cho thâm h t ngân sách hay tài tr n c a chính ph (t m g i là n công)ăc ngălà m t

ph n c a chính sách tài khóa

Tùy vào th c tr ng c a n n kinh t , Chính ph s s d ng các chính sách tài khóa khác nhau:

 Chính sách tài khóa trung l p (neutral fiscal policy): là chính sách cân b ng ngân sách, t c chi tiêu c a chính ph hoànătoànăđ c tài tr t ngu n thu c a chính ph vàănhìnăchungălàăcóătácăđ ng trung tính lên m căđ c a các ho t

đ ng kinh t

 Chính sách tài khóa m r ng (expansionary fiscal policy): làăchiăsáchăt ngă

c ng chi tiêu c a chính ph và/ho c gi m b t ngu n thu thu Chính sách nàyăđ c áp d ng khi n n kinh t đangă tình tr ng suy thoái

 Chính sách tài khóa thu h p (contractionary fiscal policy): là chính sách gi m

b t chi ngân sách ho c/vàăt ngăngu n thu c a chính ph (t ngăthu ) Chính sáchănàyăđ c áp d ng khi n n kinh t đangă tình tr ng l m phát cao

2.1.2 Tài kho n vãng lai:

Tài kho n vãng lai (còn g i là cán cân vãng lai) trong cán cân thanh toán c a m t

qu c gia ghi chép nh ng giao d ch v hàng hóa, d ch v và thu nh p gi a ng iăc ătrúătrongăn căvàăng iăc ătrúăngoài n c Nh ng giao d ch d n t i s thanh toán

c a ng iăc ătrúătrongăn căchoăng iăc ătrúăngoàiăn căđ c ghi vào bên "n " Còn nh ng giao d ch d n t i s thanh toán c a ng iăc ătrúăngoàiăn căchoăng i

c ătrúătrongăn căđ c ghi vào bên "có" Th ng d tài kho n vãng lai x y ra khi bên có l năh năbênăn

Tài kho năvưngălaiălàăth căđoăr ng nh t c a m u d ch qu c t v hàng hóa và d ch

v c a m t qu c gia Tài kho n vãng lai bao g m:

 Cán cân m u d ch (trade balance): ghi chép các giao d ch v xu t kh u và

nh p kh u hàng hóa c a m t qu c gia Giao d ch hàng hóa gi a các qu c gia

là ho tăđ ng m u d chălâuăđ i và tiêu bi u nh t cho các giao d ch kinh doanh

qu c t Vì v y mà thành ph n ch y u c a tài kho năvưngălaiăđ căđ t m t tên g i riêng là cán cân m u d chă(cánăcânăth ngăm i) dùngăđ đoăl ng giá

tr giao d ch c a ho tăđ ng xu t nh p kh u hàng hóa i v i ph n l n các

qu c gia thì cán cân m u d ch là thành ph n quan tr ng nh t trong tài kho n vưngălai.ăTuyănhiên,ăđ i v i m t s qu c gia có ph n tài s n n c ngoài l n thì thu nh p ròng t các kho năchoăvayăhayăđ u t ăcó th chi m t l l n Vì cán cân m u d ch là thành ph n chính c a tài kho n vãng lai, và xu t kh u ròng thì b ng chênh l ch gi a ti t ki m trong n c vàăđ u t trong n c, nên tài kho n vãng lai còn đ c th hi n b ng chênh l ch này

 Cán cân d ch v : đoăl ng giá tr xu t kh u và nh p kh u d ch v gi a các

n c Các giao d ch v d ch v qu c t ph bi n nh t th ng là d ch v ngân hàng, d ch v du l ch, hàng không ho c d ch v xây d ng b i các công ty n i

đ a th c hi n n c ngoài các qu c gia phát tri n thì kho n m cănàyăđưăphát tri n r t nhanh chóng trong su t nh ng th p niên v a qua

 Thu nh p: thu nh p vãng lai ch y uăth ngăđiăkèmăv i các kho năđ uăt ăđưă

đ c th c hi n trong các th i k tr căđó.ăN u m t công ty c a Vi t Nam

m chi nhánh ho c công ty con M đ phân ph i m t lo i s n ph mănàoăđóăthì ph n thu nh p ròng chuy n v cho công ty m s đ c ghi nh n lên tài kho n vãng lai c a Vi tăNamăd i d ng m t kho n thu nh p t ho tăđ ng

đ uăt ăraăn căngoài.ăNgoàiăra,ăl ngăvàăti năth ng chuy n v n c c a

n c ngoài c ngăđ c ghi nh n vào ph năắthuănh p”

 Cán cân chuy n giao vãng lai: ghi nh n các kho n thanh toán phát sinh liên quanăđ n vi căthayăđ i quy n s h u c a m t lo i tài s nănàoăđó,ătàiăs n th c

ho c tài s n tài chính B t k giao d ch nào có tính m t chi u t qu c gia này

v i m t qu căgiaăkhácă(nh ăquàăt ng, hàng vi n tr , c u tr nhânăđ o,ă…)ă

đ uăđ c ph n ánh lên cán cân chuy n giao vãng lai

Thôngăth ng ho tăđ ng xu t nh p kh u hàng hóa chi m t tr ng l n trong cán cân tài kho n vãng lai c a m t qu căgiaănh ămôăt trên nên cán cân m u d ch đóngă

m t vai trò quan tr ng Tuy nhiên, các qu c gia công nghi p phát tri n thì cán cân

m u d chăđôiăkhiăl i không quan tr ng b ng cán cân d ch v

T t c các kho n thanh toán c a các b ph n Nhà n c hay t nhânăđ u đ c g p chung vào trong tính toán này

2.1.3 Mô hình Mundell-Fleming

Mô hình Mundell-Fleming (the Mundell-Fleming model) là m t mô hình kinh t

kinh t h c là Robert Mundell và James Marcus Fleming âyălàămôăhìnhălýăthuy t

đ c Robert Mundell và Marcus Fleming phát tri n m tăcáchăđ c l p trong nh ng

n mă1960.ăHaiăôngăđưăch ra r ng nh ng qu c gia s d ng chính sách ti n t và chínhăsáchătàiăkhóaăđ đ tăđ c s cân b ng bên trong (cân b ng t ng cung ậ t ng

c u) và cân b ng bên ngoài (cân b ng trong cán cân thanh toán) thì chính sách ti n

sáchătàiăkhóaănênăđ c s d ngăđ đ tăđ c s cân b ng trong t ng cung và t ng

c u

2.1.3.1 Các tác đ ng c a chính sách trong c ch t giá h i đoái c đ nh:

MundellăvàăFlemingăđưăminhăh a tính hi u qu c a chính sách tài khóa và chính sách ti n t d i ch đ t giá c đ nh thông qua mô hình IS-LM-BP

ng IS là t p h p các ph i h p khác nhau gi a lãi su t và s năl ng mà t iăđóăth

tr ng hàng hóa cân b ng S d ch chuy năđ ng IS th hi nătácăđ ng c a chính sáchătàiăkhóa.ă ng LM là t p h p các ph i h p khác nhau gi a lãi su t và s n

l ng mà t iăđóăth tr ng ti n t cân b ng S d ch chuy năđ ng LM th hi n tác

hi n m i quan h đ ng bi n gi a lãi su t và s năl ng Phát hi n này là m t s ti n

b l n c a mô hình Mundell-Fleming so v i mô hình Keynes Gi s cán cân thanh

toán cân b ng (BP = 0) m c s năl ng Y và lãi su t r N uăYăt ngăthìăl ng nh p

kh uămYăt ngălàmăchoăcán cân tài kho n vãng lai gi măvàădoăđóăBPă<ă0ă(cánăcânăthanh toán thâm h t) Vì v y,ăđ cán cân thanh toán tr l i cân b ng thì c n ph i gia

t ngătàiăkho n v n,ăđi uăđóăđ ngăngh aăv i vi căgiaăt ngăm c lãi su tătrongăn c r Nói tóm l i, khi s năl ng t ngălàmăcánăcânăthanhătoánăthâmăh t thì lãi su t trong

n c ph iăt ngălênăđ cán cân thanh toán tr v v trí cân b ngăvàăng c l i

D i ch đ t giá c đ nh, không có b t k lýădoănàoăđ đ m b o cán cân thanh toán luôn cân b ng (BP = 0) N u s k t h p t o cân b ng bên trong gi a s năl ng

và lãi su t n m bên ph iăđ ng BP (ch ng h nănh ăđi m F trong hình 1) thì cán cân thanh toán thâm h t (BP < 0) N u s k t h p này n măbênătráiăđ ngăBPă(đi m G) thì cán cân thanh toán th ngăd ă(BPă>ă0)

Gi s banăđ u, n n kinh t đangăcânăb ng bên trong và bên ngoài t iăđi m E (Y*, r*) (hình 1) Khi chính ph áp d ng chính sách tài khóa m r ng,ăđ ng IS d ch chuy n qua ph iăthànhăIS’, c t LM t i G, n n kinh t đ t cân b ng bên trong: s n

l ngăt ngăđ ng th i lãi su tăc ngăt ng.ăK t qu , dòng v năcóăxuăh ng ch y vào trongăn c nên cán cân thanh toán s th ngăd ăvàăt giáăcóăxuăh ng gi m duy trì t giá c đ nh, NHTW ph iăđ aăthêmăl ng n i t vào n n kinh t đ mua ngo i

m i t i H

Tr ng h p khác, n n kinh t đangăcânăb ng bên trong và bên ngoài t iăđi m E (Y*, r*) (hình 1), khi NHTW áp d ng m t chính sách ti n t m r ngăthìăđ ng LM d ch chuy n sang ph iăthànhăđ ngăLM’ N n kinh t cân b ng bên trong t iăđi m F: s n

l ngăt ngălên,ălưiăsu t gi m.ăDoăđó, dòng v năcóăxuăh ng ch yă raăn c ngoài khi n cán cân thanh toán thâm h t và t giáăcóăxuăh ngăt ngălên.ă duy trì t giá banăđ u, NHTW ph i bán ngo i t raăđ đ i l y n i t ,ădoăđóăl ng d tr ngo i t

chuy n sang trái tr l i v tríă bană đ uă vàă đi m cân b ng s quay v l iă đi m E

Ngh aălàăs năl ngăsauăkhiăgiaăt ngătrongăm t th i gian ng n s quay l iăđi m cân

b ngăbanăđ u

Nh ăv y,ăd i ch đ t giá c đ nh và chu chuy n v n hoàn h o, chính sách tài khóa có hi u qu cao trong khi chính sách ti n t không có hi u qu

Hình 2 1: Tác đ ng c a chính sách trong c ch t giá c đ nh

2.1.3.2 Các tác đ ng c a chính sách trong c ch t giá h i đoái linh ho t:

Gi s n n kinh t đangăcânăb ng bên trong và bên ngoài t iăđi m E(Y*, r*) (hình 2) Chính sách ti n t m r ng s làmă đ ng LM d ch chuy n sang ph i thành

đ ngăLM’ N n kinh t cân b ng bên trong t iăđi m F T iăđi m F, s năl ngăt ngălên, lãi su tătrongăn c gi m xu ng,ădoăđóăv n cóăxuăh ng ch yăraăn c ngoài khi n cán cân thanh toán b thâm h t và t giáăcóăxuăh ngăt ngălên.ăKhiăt giáăt ngă

lênăngh aălàăđ ng n i t b gi m giá, nh đóălàmăt ngăs c c nh tranh qu c t d n

đ n xu t kh uăt ngăvàănh p kh u gi m nên c i thi n cán cân tài kho n vãng lai K t

qu ,ăl ng ngo i t điăvàoăròngăt ngălên,ălàmăđ ng IS và BP d ch chuy n sang ph i thành IS’ và BP’ hìnhăthànhănênăđi m cân b ng m i t i J m c s năl ngăcaoăh nă

t ngăs năl ng

M tăkhác,ăxétătácăđ ng c a chính sách tài khóa, n n kinh t đangăcânăb ng bên trong

và bên ngoài t iăđi m E (Y*, r*) (hình 2) M t chính sách tài khóa m r ng làm

đ ng IS d ch chuy n sang ph iăthànhăIS”.ăN n kinh t đ t cân b ng bên trong t i

đi m G v i s năl ngăt ngăđ ng th i lãi su tătrongăn căc ngăt ng.ăK t qu , dòng

v n ch yăvàoăcóăxuăh ngăt ng, t giáăcóăxuăh ng gi m xu ng Khi t giá gi m ngh aălàăđ ng n i t t ngăgiáălàmăs c c nh tranh gi m,ădoăđóăxu t kh u ròng gi m

m i K v i s năl ng và lãi su tăđ u gi m so v i m cătiêu.ăNh ăv y, chính sách tài khóa có tác d ng y uăh nătrongăvi căgiaăt ngăs năl ng

V y, trong ch đ t giá h iă đoáiă linh ho t và dòng v n chu chuy n hoàn toàn, chính sách ti n t có tác d ng m nhăh nătrongăkhiăchínhăsáchătàiăkhóaăcóătácăd ng

y u

Hình 2.2 : Tác đ ng c a chính sách trong c ch t giá linh ho t

2.1.4 Lý thuy t thâm h t kép:

Lý thuy t gi i thích cho gi thuy t thâm h tăképăđ c d a trên mô hình n i ti ng Mundell-Fleming Theo mô hình này, s giaăt ngăthâmăh t ngân sách gây áp l c lên lãi su t mà l năl t các dòng v n di chuy năvàăđánh giá cao c a t giá h iăđoái.ă

Cu i cùng, s t ngăgiáăc aăđ ng n i t s d năđ n s giaăt ngăthâmăh t tài kho n vãng lai Ti t ki măt ănhânăv năđ c duy trì vì công chúng nh n th c phát hành trái phi u chính ph đ tài tr cho thâm h tănh ăt ngăs giàu có c a h Ph n ng c a

đ uăt ătrongăn c và thâm h t tài kho n vãng lai ph thu c vào s huyăđ ng v n Doăđó,ădòngăv năn c ngoài s nhanhăchóngăbùăđ p s s t gi măđ uăt ătrongăn c Dòng v n l năl tăđ t áp l c lên t giá ho c thông qua m t t l t ngălên trong t giáădanhăngh aătrongătr ng h p c a m t ch đ t giá c đ nh hay giá c t ngăcaoătheo m t h th ng t giá h iăđoáiălinhăho t Vì v y, mô hình Mundell-Fleming d đoánăm t m i quan h tích c c gi a hai thâm h t

Bên c nh mô hình lý thuy t Mundell-Fleming, lý thuy t c aăKeynesăc ngăchoăth y

m i quan h c a hai thâm h t Theo lý thuy t c a Keynes, s giaă t ngăthâmă h t ngân sách s d năđ n lãi su t cao, ti t ki m th p và gi m t căđ t ngătr ng kinh t ,

t ngănh p kh u, và vi c m r ng nh p kh u d năđ năgiaăt ngăthâmăh t tài kho n vưngălai.ăDoăđó,ăgi ngănh ăcácămôăhìnhăMundell-Fleming,ăcácătr ng phái Keynes cho th y r ng m i quan h nhân qu gi a hai ch y bi n t thâm h t ngân sách thâm

h t tài kho n vãng lai và không ph iălàăng c l i

Theo lý thuy t thâm h t kép, s thayăđ i trong thâm h t ngân sách d năđ n s thay

đ i trong thâm h t tài kho năvưngălaiăvàăng c l i.ă làm rõ m i quan h gi a hai

bi n này, chúng ta b tăđ u v iăđ nhăngh aăthuănh p qu c gia cho m t n n kinh t

m :

Y = C + I + G + X ậ M (1) Trongăđó:

t (I): (S = I) Tuy nhiên, trong m t n n kinh t m :

S = I + CA (3)

T ph ngătrìnhă(γ),ăchúngătaăth y trong n n kinh t m , m t qu c gia có th tìm

ki m ngu n đ uăt ăc trongăn c và ngoài n căđ giaăt ngăthuănh pătrongăt ngălai Ti t ki m qu c gia có th chia làm hai thành ph n: ti t ki mă t ănhânăvàăti t

nh ăsau:

Sp = I + CA ậ Sg (6) Hay:

Sp = I + CA + (G ậ T) (7) Hay:

CA = Spậ I ậ (BD) (8)

V i BD = G ậ T:ăngânăsáchăNhàăn c

T ph ngătrìnhă(8)ă,ăd u c a BD là d uăâm.ă i u này cho th y: s giaăt ngătrongăthâm h t ngân sách s gây ra m t s giaăt ngăt ngăt trong thâm h t tài kho n vãng lai n uăđ uăt ăvàăti t ki măt ănhânăítăthayăđ i.ă i u này ng h quanăđi m c a Keynes Ng c l i, Summers (1988) l p lu n r ng m t quan h nhân qu đ oăng c

có th ch y t tài kho n vãng lai t i bi n ngân sách Chính ph khi suy gi m trong thâm h t tài kho n vãng lai d năđ n t căđ t ngătr ng kinh t ch măh năvàăsauăđóălàmăt ngăthâmăh t ngân sách

Theo gi thuy t cân b ng Ricardo - Ricardian Equivalence Hypothesis (REH), khi Chính ph c t gi m thu vàăt ngăthâmăh tăngânăsách,ăng i dân d đoánăr ng h s

ph iăđ i m t v i các m c thu cao h nătrongăt ngălaiăvàăsauăđóăh ph i tr l i các kho n n c a Chính ph Vì v y,ăng i dân s gi m chi tiêu c a h vàăt ngăti t

ki măt ănhânăđ bùăđ p cho s s t gi m trong ti t ki m c a Chính ph ăNh ăv y, thâm h t ngân sách không có nhăh ngăđ n thâm h t tài kho n vãng lai

2.2 Các k t qu nghiên c u th c nghi m:

Gi thuy t thâm h tăképăđ c păđ n m t m i quan h nhân qu , mà c th là s gia

t ngăthâmăh t ngân sách s d năđ n s giaăt ngăthâmăh t tài kho n vãng lai Thâm

h t ngân sách và thâm h t tài kho năvưngălaiăcóătácăđ ng chính sách quan tr ngăđ i

v i m t s lý do Th nh t, thâm h t ngân sách l n kéo dài gây ra n b ng cách vay trong n i b và bên ngoài Th hai, thâm h tăápăđ t m t gánh n ng cho các th h

t ngălai Th ba, nh ng thâm h t s gây h iăchoăcácăn c trong m i quan h v i các n n kinh t th gi i Nh ng thi u h t có th gây tiêu c c cho th tr ng ngo i

h i và d năđ n m c lãi su t th c cao, kh ng ho ng trên th tr ng tài chính qu c t

và t l ti t ki m th p Ngoài ra, thâm h t tài kho n vãng lai là m t ch s quan

tr ng c a ho tăđ ng kinh t ; nó có liên quan ch t ch đ n s cân b ng ngân sách và

ti t ki măt ănhân,ăđóălàănh ng y u t quan tr ng c aăt ngătr ng kinh t K t qu là,

c hai thâm h t bao hàm m t m căđ th păh năc a c i v t ch t cho n n kinh t Vì

v y, thâm h t tài kho n vãng lai và thâm h t ngân sách ph iăđ c ki măsoátăđ duy trìăt ngătr ng kinh t ăNóăth ng là r tăkhó,ătuyănhiên,ăđ i v iăcácăn c ph i duy trì m t m căđ ki măsoátăđ c

Các cu c tranh lu n lý thuy t v m i quan h gi a thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho năvưngălaiăđ c d a trên hai mô hình lý thuy t quan tr ng:ăcácăđ xu t c a Keynes và các gi thuy t t ngăđ ngăRicardoă(REH)

Các nghiên c uătr căđâyăch y u t p trung vào các cu c th o lu n v v năđ thâm

h t kép d a trên hai mô hình lý thuy t l n.ăTuyănhiên,ăđâyăkhôngăph i là k t qu ch

có th có gi a hai thâm h t Trong th c t , có b n gi thuy t có th ki m ch ng t

m i quan h gi a hai thâm h t này

Hình 2.3: B n m i quan h có th có c a thâm h t kép

Ngu n: Jui-Chuan Chang và Zao-Zhou Hsu (2009)

2.2.1 M i quan h m t chi u t thâm h t ngân sách đ n thâm h t tài kho n

vãng lai:

M i quan h nhân qu m t chi u t thâm h t ngân sách lên thâm h t cán cân vãng lai, hay m t s t ngă (gi m) thâm h t ngân sách qu c gia s làm tr m tr ng (c i thi n) thâm h t tài kho n vãng lai Có 2 mô hình gi i thích cho m i quan h này: theo mô hình Mundell ậ Fleming, s giaăt ngătrongăcán cân ngân sách gây ra m t áp

l c lên lãi su t, và lãi su t s tácăđ ngăđ n dòng v n ch y vào và và làm t ngăt giá

h iăđoái,ăcu i cùng d năđ n s giaăt ngătrong thâm h t tài kho n vãng lai Lý thuy t

th hai gi i thích m i liên k t gi a các tr ng thâm h t kép là lý thuy t h p th Keynes, cho th y r ng s giaăt ngătrongăthâm h t ngân sách s gây ra s h p th trong n c vàădoăđóăt ngănh p kh u, gây ra s t ngăho c x uăđiătrongăcánăcânătàiăkho n vãng lai

M t s nghiên c u d a trên quanăđi m này óălà,ăh tìm th y m t m i quan h

gi a thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai Theoăđó, s giaăt ngăthâmă

h t ngân sách gây áp l c lên lãi su t, lãi su tătácăđ ng lên các dòng v n vàăđánhăgiáăcao c a t giá h iăđoái.ăCu i cùng, s t ngăgiáăc aăđ ng n i t s d năđ n s gia

t ngăthâmăh t tài kho n vãng lai M t nhóm các nhà nghiên c uănh ăHutchison và Pigott (1984), Zietz và Pemberton (1990), Bachman (1992), Vamvoukas (1999), Piersanti (2000) và Leachman và Francis (2002) tìm th y r ng m t thâm h t ngân sách ngày càng t i t kích thích s giaăt ngătrongăthâmăh t tài kho n vãng lai G n đâyănhóm tác gi BaharumshahăvàăLauă(β007)ăđưătìmăth y m i quan h nhân qu t thâm h tăngânăsáchăđ n thâm h t tài kho n vãng lai Thái Lan (t c là thâm h t ngân sách nhăh ng tích c c thâm h t tài kho n vãng lai)

Nhi u qu căgiaăđưăđ c thâm h t ngân sách l n nh ălàăm t h qu c a chính sách tài khóa m r ng Trong khuôn kh lý thuy t này, thâm h t ngân sách có ba nguyên nhân ti măn ng:

 Khi chính sách thu v n năđ nh, s giaăt ngătrongăchiătiêuăcôngăgâyăraăthâmă

h t ngân sách, nh p kh uăt ng.ăAlkswaniă(β000)ăvà Beetsma et al (2008) tìm th y m t m i quan h tiêu c c gi a thâm h t ngân sách và chi tiêu công Trong Liên minh châu Âu, s giaăt ngătrongăchiătiêuăcôngăc a 1% GDP s

sáchăNhàăn c là 0,7% GDP Cùng v i nhau, các k t qu này cung c p h

tr cho gi thuy t thâm h t kép

 Ti t ki m qu c gia b ng ti n ti t ki măt ănhânăc ng v i ti t ki m khu v c công S gi m ti t ki m công làm gi m ti t ki m qu căgia.ă i u này d năđ n

s m t cân b ng gi a ti t ki mă(S)ăvàăđ uăt ă(I).ăK t qu , gi m kh n ngăti t

ki m,ăđ tài tr đ uăt ă ng h gi thuy t thâm h tăngânăsách,ălàmăt ngăn chính ph bênăngoài.ăT ngăn n c ngoài d năđ n thâm h t ngân sách M c

dù thâm h t ngân sách cung c p m t th ngăd ătrongătài kho n v n c a cán

cân thanh toán do các dòng v nă đ uă t ă tr c ti pă n c ngoài, nó d nă đ n thâm h t tài kho n vãng lai

 Nguyên nhân cu i cùng c a thâm h t ngân sách là gi m doanh thu thu Ngoài ra, các nguyên nhân c a c chi tiêu công và các kho n thu thu có th

xu t phát t vi c qu n lý và phát tri n doanh nghi p không hài lòng

Michel Normandin (1999)ăđoăl ng m i quan h nhân qu gi a thâm h t ngân sách

và tài kho n vãng lai Canada và Hoa K thông qua hành vi tiêu dùng b ng cách

s d ng d li u theo quý trong m t kho ng th i gian dài và s d ngăph ngăphápă

h i quy VAR i v i Canada, tác gi s d ng s li u trong 83 k nh m ki m tra

gi thuy tăt ngăđ ngăRicardoăv i kho ng th iăgianăđ dài Tuy nhiên, k t qu l i

ng h cho gi thuy t thâm h t kép Vi c gi mă1đôălaătrongăthâmăh t ngân sách d n

đ n vi c gi mă0,1βăđôălaăậ 0,48ăđôălaătrongăthâmăh t tài kho n vãng lai V i chu i

th iă giană dàiă đ nghiên c u hành vi tiêu dùng, k t qu này ph nh n gi thuy t

th i gian dài, tác gi nh n th y s t n t i c a thâm h t ngân sách không nhăh ng đángă k đ n m i quan h gi a hai thâm h t Vì v y, gi thuy tă t ngă đ ngăRicardoăđ c ng h v i n n kinh t Hoa K

Rafael Doménech et al (2000) ki m tra gi thuy tăt ngăđ ngăRicardoă cácăn c OECD S d ngă ph ngă phápă h i quy VAR v i d li u b ng c a 18 qu c gia OECD, tác gi th y r ng gi thuy tăt ngăđ ngăRicardoălàăkhôngăđ c ng h v i

h t ngân sách C th , ti t ki măt ănhânăch bùăđ păđ căítăh nă40%ăc a nh ng cú

s c tiêu c c c aăngânăsách.ă i u này h tr vi c gi i thích r ng thâm h t ngân sách

l n là y u t r t quan tr ngăđ ngăđ ng sau s giaăt ngăđángăk trong lãi su t th c t Chinn và Ito (2005) c ngăcho r ng cân b ng ngân sách là m t y u t quy tăđ nh quan tr ng c a cán cân tài kho năvưngălaiăchoăcácăn c công nghi p

Ahmad Zubaidi Baharumshah et al (2006) s d ngăph ngăphápăVARăđ xem xét

gi thuy t thâm h t kép 4ăn că ôngăNamăỄ:ăIndonesia, Malaysia, Philippines và

Thailand v i chu i d li u bao g m: tài kho n vãng lai/GDP, ngân sách/GDP, t giá h iăđoáiădanhăngh aăvàălưiăsu t ng n h n Bài nghiên c u cho th y nh ng lý lu n

ch y t thâm h t ngân sách đ n thâm h t tài kho n vãng lai i v i Indonesia thì

có m i quan h nhân qu ng c, ch y t tài kho năvưngălaiăđ n thâm h t ngân sách

i v i hai qu c gia còn l i, Malaysia, Philippines t n t i m i quan h nhân qu hai chi u c a ngân sách và tài kho n vãng lai Bài nghiên c uăc ngăc ngătìmăth y b ng

ch ng c a m i quan h nhân qu gián ti p ch y t thâm h tăngânăsáchăđ n tài kho n vãng lai thông qua lãi su t và t giá h iăđoái Thâm h t ngân sách d năđ n lãi su t caoăh n,ăvàălưiăsu t cao d năđ n s đánhăgiáăcaoăt giá h iăđoáiă,ătácăđ ngăđ n giá

xu t kh u, nh p kh u vàăđi uănàyălàmăt ngăm căđ c a thâm h t tài kho n vãng lai

i u này tìm th y γătrênă4ăn c nghiên c u, ngo i tr Philippines Và cu i cùng, thông qua các th nghi m ph n ngăxungăvàăphânătáchăph ngăsai,ăbàiănghiênăc u cho r ng h u qu c a thâm h t ngân sách l n và thâm h t tài kho n vãng lai tr nên quan tr ng trong dài h n

Beetsma et al (2008) nghiên c u v tácăđ ng c a s giaăt ngăchiătiêuăchínhăph đ i

pháp ti p c n mô hình VAR v i d li u b ngăchoă14ăn c thu c EU, th i gian t

1970 ậ 2004 Các bi năđ c tác gi s d ng bao g m: chi tiêu chính ph , thu ròng,

r ng khi chi tiêu chính ph /GDPă t ngă 1%ă s d nă đ n s s t gi m trong cán cân

th ngăm i/GDP t 0,5% và có th lênăđ nă0,8%ădoătácăđ ng t vi c nh p kh u

t ngăvàăxu t kh u gi m Ngoài ra, s giaăt ngăchiătiêuăchínhăph nh ătrênăcònălàmă

t ngăthâmăh t ngân sách kho ng 0,7% K t qu này ng h gi thuy t thâm h t kép Evan Lau et al (2009) xem xét các m i liên k t gi a thâm h t ngân sách và thâm

h t tài kho n vãng lai cho n n kinh t Campuchia S d ng d li u quý t quý 1

n mă1996ăđ năquýăβăn măβ006ăc a bi năngânăsáchănhàăn c và bi n tài kho n vãng

lai v i mô hình VECM, k t qu h tr gi thuy tăképăđóălàăthâmăh t ngân sách tác

đ ngăđ n thâm h t tài kho n vãng lai

Mehmet Nargelecekenler et al (2013) cho r ng thâm h t kép tùy thu c vào các h

ph c t p c a n i l c và qu c t đưăđ nh hình tình tr ng kinh t c a m t qu c gia trong b i c nh toàn c u Bài vi t này phân tích m i quan h gi a thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai trong 9 qu c gia OECD s d ng ki mă đ nh

đ ng liên k tăvàăđi m gãy c u trúc cho d li u b ng v i chu i d li u t n mă1990ă

đ n 2007 Nhóm tác gi cóătínhăđ nătácăđ ng c a cu c kh ng ho ng kinh t đ i v i thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai Thông qua phân tích th c nghi m, tác gi tìm th y m t m i quan h lâu dài gi a thâm h t ngân sách và thâm

h t tài kho n vãng lai Các k t qu th c nghi m ng h cácăđ xu t c a Keynes

r ng có m t liên k t m nh m gi a thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai Nh ng k t qu này g i ý r ng chính sách c a chính ph nên ch y uăh ng t i

vi c gi m thâm h t ngân sách cácăn c OECD Trong đ xu t c a Keynes, tác

đ ng c a thâm h t ngân sách vào n n kinh t là r t quan tr ng Gi m thâm h t ngân sáchăt ngăti t ki m qu c gia, làm gi m thâm h t tài kho n vãng lai c a m t qu c gia

c th Gi i quy t v năđ thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho năvưngălaiăđòiăh i

ph i t p trung nhi uăh năvàoăcácă bi n pháp chính sách tài chính, ch ng h nănh ă

t ngăthu ho c gi m chi tiêu chính ph h nălàăcác chính sách ti n t

2.2.2 Không có m i quan h gi a thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n

vãng lai:

Theo gi thuy t cân b ng c a Ricardo (Ricardian Equivalence Hypothesis ậ REH),

m t s thayăđ i gi a thu và thâm h t ngân sách không quan tr ngăđ i v i lãi su t

th c t ,ăđ uăt ăho c cán cân tài kho n vãng lai REH khôngăđ ngăquanăđi m v i Keynes Gi thuy t cân b ng Ricardo cho r ng thâm h t tài kho năvưngălaiălàăđ c

l p v i thâm h t ngân sách Nói cách khác, s v ng m t c a b t k quan h nhân

qu Granger gi a hai lo i thâm h t s phù h p v i các REH

M c dù thâm h t ngân sách ho c n chính ph t ngăt ng c u, gi thuy t Ricardo cho r ng thâm h t ngân sách không nhăh ngăđ n t ng c u REH cho r ng m t chính sách tài khóa m r ngă khôngă cóă tácă đ ng v tiêu th và s nă l ng Theo REH, thâm h t ngân sách phát sinh t vi c c t gi m thu ,ătrongăđóăgi m thu nh p khu v c công Gi m thu hi n hành không t o ra m t s giaăt ngătrongăs c tiêu th

và ti t ki m qu c gia v i chi tiêu công đ c gi đ nh làăkhôngăđ i Gi thuy t này

có th đ c gi iăthíchătheoăhaiăcách.ă u tiên, chúng ta gi đ nh r ngăng i có lý trí tin r ng c t gi m thu hi n nay ch là t m th i Thu gi mătrongăgiaiăđo n hi n nay

ch c ch n s đ c cân b ng b ngăcáchăt ngăthu trongăt ngălai.ăNóiăcáchăkhác,ă

vi c gi m thu hi n t i ph iăđ c k t h p b i s giaăt ngătrongăgiáătr hi n t i c a kho n thu trongăt ngălai Chính sách tài khóa s nhăh ngăđ n t ng c u n u nó thayăđ i các giá tr hi n t i d ki n c a các lo i thu Tuy nhiên, giá tr hi n t i c a thu s khôngăthayăđ i n u giá tr hi n t i c a chi tiêu không thayăđ i.ăNg i ta tin

r ng h s ph i tr thu nhi uăh năđ bùăđ p cho thâm h tăngânăsáchătrongăt ngălai Vì v y, s khôngăthayăđ i tiêu dùng cá nhân c a h ăDoăđó,ăthâmăh t ngân sách

và thu có tác d ngăt ngăđ ngăv i n n kinh t Gi thuy t REH cho th y r ng thu và n có cùng tác d ngăđ n tiêu dùng cá nhân Nh ngăng i ng h REH cho

r ng n chính ph đ i di n cho m tăngh aăv thu trongăt ngălai.ăVi c thay th các

lo i thu đ i v i kho n n chính ph không t o ra thâm h t tài kho n vãng lai Do đó,ăs giaăt ngăthuănh p do thu gi m, không d năđ n s giaăt ngătrongătiêuăth

Th hai, thu c t gi m không nhăh ngăđ n ti t ki m qu c gia vì gi m trong ti t

ki m khu v c công đ căbùăđ p b i s giaăt ngăti t ki măt ănhân Ngoài ra, theo lý thuy t REH, s chuy năđ i gi a các lo i thu và thâm h t ngân sách không nh

h ngăđ n lãi su t th c.ă i u này trái v iăquanăđi m c a Keynes cho r ng có m t tácăđ ng tích c c (Barro, 1989) Ti t ki m khu v c công gi m t o ra thâm h t ngân sách, tuy nhiên m c gi m ti t ki m khu v c công s đ c bùăđ p b i s giaăt ngă

t ngă đ ngă trong ti t ki mă t ă nhân.ă T ng m c ti t ki mă đ c không b nh

h ng K t qu là, thâm h t ngân sách không có tácăđ ngăđ n thâm h t tài kho n vãng lai Trong ng n h n, v i m t m c xácăđ nh c a chi tiêu công c ngăvàăt ănhân,ă