FDI và tăng trưởng kinh tế vai trò của thị trường tài chính

WB World Bank Ngân hàng th gi i.

uy n n n : T n – N n n M s :

LU N V N TH S KINH T NG I H NG N KHO H : GS TS TR N NG TH Tp H M n – N m 5

L

Tô x n am đoan Lu n v n v t n đ t : “ ” l m t công trình nghiên c u khoa

h đ c l p c a riêng tôi, do chính b n thân tôi th c hi n trong su t qu tr n l m

v n t tr n K n t t n p H M n

Các tài li u tham kh o, s li u th ng kê, d li u trong Lu n v n l trun t c, có ngu n g c rõ ràng K t qu c a Lu n v n a t n đ c công b trong b t k công trình nghiên c u nào khác

H V n

L Hu n

TR NG PH

M L 3

NH M NG I U 5

I 1

II 2

III T NG QUAN LÝ THUY T 7

n m n: 7

T n quan n n u qu t 11

T n quan n n u tron n 17

IV TH C TR NG V NG KINH T T I VI N 1990 - 2013 19

u t tr c ti p n c ngoài t i Vi t Nam a đo n 1990 – 2013 19

T n tr ng kinh t Vi t Nam a đo n 1990 – 2013 23

T đ ng c a F I đ i v i n n kinh t Vi t Nam 28

T đ ng tích c c 28

4.3.2 Các h n ch 36

T tr n t tr n t n V t Nam 41

V ể U 45

VI N I DUNG VÀ K T QU NGHIÊN C U 50

VII 57

VIII K T LU N 62

64

64

B TÀI LI U TI NG ANH 65

DANH M C CÁC CH VI T T T

CPI Consumer Price Index Ch s giá tiêu dùng

FDI Foreign Direct Investment u t tr c ti p n c ngoài

GDP Gross Domestic Product T ng s n ph m qu c n i

GNI Gross National Income T ng thu nh p qu c dân

GNP Gross National Product T ng s n ph m qu c dân

GO Gross Output T ng giá tr s n xu t

ICOR Incremantal Capital – T l a t n v n trên s n l ng

Output Ratio

IMF International Monetary Qu ti n t Qu c t Fund

OECD Organization for Economic T ch c h p tác và

Cooperation and Development phát tri n kinh t

USD Untied States dollar n ô la M

WB World Bank Ngân hàng th gi i

Thành t u trên là d u hi u t t c a quá trình chuy n đ i kinh t và là k t qu c a các chính sách mà Vi t Nam đ v đan t c hi n tr c nh n t ay đ i nhanh chóng

c a n n kinh t th gi đ c bi t là xu th toàn c u o Tr n s nh n đ i m i

t uy n t v đ i m qu n lỦ đ đ ra t i h i VI c a ng C ng

s n Vi t Nam n m 987 Qu c h o VIII đ t ôn qua v an n “Lu t u

t n c ngoài t i Vi t Nam” v i m c tiêu ti p t c hoàn thi n mô tr ng pháp lý cho ho t đ ng s n xu t n oan n un v mô tr ng pháp lý cho ho t đ ng

đ u t n c ngoài nói riêng Vi t Nam đ t t l p quan h ngo i giao v n 7

qu c gia trên th gi i, m r ng quan h t n m i, xu t kh u hàng hoá t i trên

230 th tr ng c a n c và vùng lãnh th Tháng 7/1995 Vi t Nam đ a n p

Hi p h i các qu a ôn Nam Á SE N v n t c tham gia Khu v c

t n m i t o SE N FT đ y đ c coi là m t đ t phá v n đ ng trong ti n trình h i nh p kinh t qu c t c a Vi t Nam Ti p đ n m 99 V t Nam tham gia sáng l p Di n đ n p tác Á- Âu SEM v đ n n m 998 đ c k t

n p vào di n đ n p tác kinh t Châu Á – T n n PE

Ngoài ra, Vi t Nam n t am a t ch c kinh t , tài chính qu c t nh :

n tr n p t tr n Liên H p qu c (UNDP), T ch L n t c và Nông nghi p Liên H p Qu c (FAO), T ch c phát tri n công nghi p Liên H p Qu c (UNIDO), T ch lao đ ng qu c t (ILO), T ch c Giáo d c, Khoa h v V n hoá c a Liên H p qu c (UNESCO), Ngân hàng th gi W ầ c bi t, ti n trình h i nh p kinh t qu c t c a Vi t Nam đ m t đ quan tr n đ tr

thành thành viên th 150 c a T ch T n m i th gi WTO v o n m 7 sau n m đ m p n a n p t ch c này Vi c chính th c gia nh p WTO nói riêng và nh ng k t qu đ t đ c trong nh ng ho t đ ng kinh t đ i ngo a đo n

2001 – n un đ đ a n n kinh t Vi t Nam h i nh p n y n đ y đ v i

n n kinh t khu v c và th gi i, góp ph n nâng cao v th c a Vi t Nam tr n tr ng

qu c t

Các n l c c a Chính ph Vi t Nam đ đ m l i nh ng k t qu đ n l v thu hút v n FDI vào Vi t Nam T n đ n h t tháng 12/2012, theo th ng kê c a C u

Khu v c có v n đ u t n c ngoài là khu v c phát tri n n n đ ng nh t v i t đ

t n G P luôn ao n t đ t n a c n N m 995 G P a khu v c FDI

t n 98% tron G P n t n 9 5 %; n m t đ n y t n ng

l % v 79%; n m 5 l % v 8 %; n m l 8 % v 78%

T l đ n p a khu v F I v o G P t n n t % n m 99 l n t i 12,7%

n m ; 98% n m v 8 97% v o n m T đ ng c a khu v c FDI

n đ p p n quan tr ng vào xu t kh u Tr n m xu t kh u c a khu

v c FDI ch đ t 42,5% t ng kim ng ch k c d u thô T n m xu t kh u c a khu v c này b t đ u v t khu v tron n c và d n tr thành nhân t chính, thúc

quan tr ng, góp ph n n n ao tr n đ công ngh c a n n kinh t Theo th ng kê,

t n m 99 đ n tháng 3/2013, Vi t Nam đ 95 p đ ng chuy n giao công ngh đ c phê duy t đ n Ủ; tron đ 5 p đ ng là c a khu v c doanh nghi p FDI, chi m 63,6% t ng s h p đ ng chuy n giao công ngh đ c phê duy t đ n

Ủ ầ đ l n ng ti n đ l m o t đ ng lan t a c a khu v F I đ i v i n n kinh t là r t l n

M ù đ đ t đ c nh ng k t qu nh t đ n n n V t Nam v n a t n d ng

t u út F I v a t đa đ c l m đ u t tr c ti p n c ngoài có

th mang l i Vi t Nam a đ c ch n l đ m đ u t a ph n l n ôn ty đa

qu c gia có ti m n n l n v công ngh và s n sàng chuy n giao công ngh và tri

th c Th c tr ng này, cùng v i áp l c c nh tranh ngày càng gay g t n v thu hút FDI c a Trung Qu v n c trong khu v đan đ t ra thách th c r t l n cho

n t m t qu a quan đ m n y đan đ n u n oa tr n t quan t m v n

Nh n th đ c t m quan tr ng c a th tr ng tài chính trong m i liên h gi a FDI

v t n tr ng kinh t Vi t Nam Nghiên c u: “ ” đ c ti n hành nh m

l m r n v v n đ này

Xá đ nh v đ nghiên c u

V m t lý lu n, thông qua nh ng nghiên c u tr đ y tr n t gi i, chúng tôi t p trung phân tích rõ m i liên h gi a FDI v t n tr ng kinh t ng th i, bài nghiên c u n đ n l i vai trò c a th tr ng tài chính trong vi c h p th FDI

v t ú đ y kinh t t n tr ng n c ta hi n nay

V m t th c nghi m, bài nghiên c u ti n hành h i quy d li u Vi t Nam t n m

99 đ n n m đ th y r đ c vai trò c a th tr ng tài chính trong vi c thu

út l ng FDI và là ch t xú t t ú đ y phát tri n kinh t

g p áp g i u

Trong bài nghiên c u này chúng tôi s d n p n p p đ n t n đ n l ng,

th ng kê và h quy p n t đ làm rõ nh ng v n đ nêu trên V d li u đ nh

l ng, d li u trong bài nghiên c u đ c l y t ngu n Worl an W v đ

đ đ i chi u v i s li u c a T ng c c th ng kê Vi t Nam Chu i quan sát kéo dài t n m 99 đ n n m Tron tr ng h p chu i d li u b thi u m t n m

n o đ ún tô s d n p n p p n qu n đ đ u ch nh sót bi n P n pháp này cho phép d li u đ u ch nh m i không làm n n đ n tính tr ng y u

v đ tin c y c a k t qu mô hình

V công c , nghiên c u này s d n p n p p n p n n nh t thông

t ng (OLS) và ph n m m th n Ev ws 8 đ ti n hành phân tích và h i quy

d li u

 Mô t d li u, th c hi n x lý s li u và h i quy mô hình

 Phân tích k t qu th c nghi m c a mô hình

 K t lu n v ng nghiên c u m r ng

III T NG QUAN LÝ THUY T

3.1 á ái i

T n tr ng kinh t trong m i th i k đ c th hi n b i m t h th n đ tr n phù h p v i n i dung, m c tiêu c a các qu a đ t đ c các ch t u t n

tr ng trong các chi n l c phát tri n kinh t , các qu c gia luôn luôn tìm cách khai thác và t ch c các ngu n l c hi u qu nh t Trong gi i h n c a m c tiêu nghiên

hi n v t ho c giá tr Thu nh p b ng giá tr ph n ánh qua các ch tiêu t ng s n ph m

qu c n i (GDP), t ng thu nh p qu n GNI v đ c tính cho toàn th n n kinh

t ho t n n qu n tr n đ u n i

ái i đ t tr ti p g Ơi

D a vào ngu n g c c a v n đ u t đ a t n đ u t tron n v đ u t

n n o n vào quan h gi a quy n s h u và quy n s d ng v n đ u t

đ a t n đ u t tr c ti p v đ u t n t p

u t n c ngoài gián ti p: là m t hình th đ u t m tron đ đ u t t ôn qua th tr n t n đ tài tr , mua c phi u ho c ch ng khoán c a các công ty

n c ngoài nh m thu lãi t ho t đ ng tín d ng, l i nhu n t c phi u ho c thu th p

t ch ng o n n n ôn tr c ti p tham gia qu n tr v n mà h đ ra

u t tr c ti p n c ngoài: hi n nay có nhi u khái ni m khác nhau v đ u t tr c

ti p n n o F I n n s khác bi t gi a đ n n a ôn n u

Theo t ch c H p tác và Phát tri n kinh t OE đ u t tr c ti p n c ngoài

ph n ánh nh ng l i ích khách quan lâu dài mà m t th c th kinh t t i m t n c

n đ u t đ t đ c thông qua m t s kinh t t i m t n n kinh t khác L i ích lâu dài th hi n ch s t n t i m t m i quan h dài h n gi a n đ u t v i doanh nghi p đ đ u t N đ u t đ c n ng quan tr ng và hi u qu trong

vi c qu n lý doanh nghi p đ u t tr c ti p bao g m vi c th c hi n nh ng giao

d ch t đ u và t t c nh ng giao d ch v n ti p theo gi a hai th c th và các doanh nghi p đ c liên k t m t cách ch t ch N v y F I l đ u t v n n c ngoài có

g n li n v i vi c qu n lý các ho t đ ng s n xu t n oan đ i v i d án, doanh nghi p ti p nh n ph n v n đ v t i h n lâu dài

Theo U ban Liên Hi p Qu c v T n m i và Phát tri n (UNCTAD), FDI là m t kho n đ u t ao m m i quan h trong dài h n, ph n ánh l i ích và quy n ki m soát lâu dài c a m t th c th t ng trú m t n n kinh t n đ u t n c ngoài hay công ty m n c ngoài) trong m t doanh nghi p t ng trú m t n n kinh t khác v i n n kinh t c a n đ u t n c ngoài (doanh nghi p đ u t n c ngoài

tr c ti p, doanh nghi p liên doanh ho n n n c ngoài)

Theo Qu ti n t Qu c t (IMF), FDI là vi đ u t v n đ c th c hi n các doanh nghi p ho t đ ng n c ngoài nh m thu v nh ng l l u o n đ u t

M đ a n đ u t l n đ c ti ng nói có hi u qu trong vi c qu n lý doanh nghi p đ n t o IMF đ u t tr c ti p n c ngoài x y ra n đ u t

n c ngoài m r ng m t m i quan h lâu dài v i m t doanh nghi p c a n c ti p

nh n đ u t v ph n trong doanh nghi p đ đ duy trì m t m c n ng quan tr ng trong vi c qu n lý doanh nghi p này

Theo Ngân hàng Th Gi W F I l n đ u t r n t u n) vào m t qu c gia

đ n đ u t đ c quy n qu n lý lâu dài (n u n m đ c ít nh t 10% c ph n

t ng) trong m t doanh nghi p ho t đ ng trong m t n n kinh t đ i v i ch

đ u t

T o đ u 2, Lu t u t n c ngoài t i Vi t Nam (12/ / 99 : “ u t tr c ti p

n c ngoài là vi n đ u t n n o đ a v n vào Vi t Nam b ng ti n m t ho c

b t c tài s n n o đ ti n hành các ho t đ n đ u t t o quy đ nh c a Lu t n y”

ái i t tr g tƠi

Th tr ng tài chính là m t th tr n tron đ m n i và các th ch có th trao

đ i các ch ng khoán tài chính, các hàng hóa, và các món giá tr có th thay th khác

v i chi phí giao d ch th p và t i các giá c ph n ánh cung và c u Các ch ng khoán bao g m c phi u và trái phi u, và các hàng hóa bao g m kim lo i quý ho c hàng hóa nông nghi p

Có c các th tr n n un tron đ n u n a đ c giao d ch) và các th

tr n uy n n n tron đ có m t n a đ c giao d ch) Th tr ng làm vi c b n đ t nhi u n mua v n n quan t m tron đ

a đ n oan n p v quan n p , trong m t "n " o đ l m o

h tìm th y nhau d n n M t n n kinh t ch y u d a v o t n t a

n mua v n n đ phân b ngu n l c đ c g i là m t n n kinh t th

tr n t n p n v i m t n n kinh t ch huyhay m t n n kinh t phi th tr ng

ch ng h n n m t n n kinh t quà t ng

Khái ni đ sâu tài chính

s u t n n m t l n v t n t n đ a n n n t l

t a n n n t t n v t tr n t n tron n t n p v so s n v m t t đo s n l n n n n t H t n

t n va tr quan tr n t ú đ y n n n t p t tr n t ôn qua v t

n a n n n l n v n v s n l tr n u qu K n m

đ s u t n t p trun v o n n t n t a t n t n v

n n n v n t n t n đ u t t n u n v n t n t m t t a v n sang n t m t t u v n t đ t lu v n đ đ u t v o n n n t P t tr n

t n t n t o u s u l uy n t t m t n đ u t t đ t n

t n s n p m qu n -G P v t n u ùn s a t n t l tr a

t s n t n so v G P Hay n m t t n qu t đ s u t n l m

p t tr n a t tr n t n

3.2 g á g i t

Ph n ti p theo bài nghiên c u t p trung gi i thi u nh ng nghiên c u n n t ng v hai

v n đ n sau đ y: m i quan h gi a F I v t n tr n v va tr a th tr ng tài chính trong vi c h p th FDI c a m t qu c gia

N u ôn ty n c ngoài gi i thi u s n ph m m i ho quy tr n m đ n t

tr n tron n c, doanh nghi p tron n c có th đ ng l i t s khu ch tán nhanh công ngh m i Trong tình hu n lan t a ôn n có th x y ra t

n n v n l m v t ôn ty n n o uy n san l m v o doanh nghi p tron n c Nh ng l i ích này, ngoài vi c tài tr v n tr c ti p, FDI có

th đ n m t vai trò quan tr ng trong vi c hi n đ i hóa n n kinh t qu c gia và thúc

đ y t n tr ng D a trên nh ng l p lu n này, các chính ph qu a n

un v V t Nam n r n đ un p u đ đ c bi t o ôn ty n c ngoài thành l p ôn ty tron n c c a h

Trong m t n l đ ti p t x m xét t đ ng c a FDI t t n tr ng kinh t , nghiên c u l y Ủ t n t tr ng tâm g n đ y v vai trò c a các t ch c trong các tài

li u kinh t p t tr n c bi t n n u n n m nh vai trò c a các t ch c tài chính và cho r ng thi u s phát tri n c a th tr n t n đ a p n t h n

ch kh n n a n n kinh t đ t n d ng l i th ngo i tác lan truy n FDI ti m

n n

u t ú v l S ump t r 9 đ n n ra t m quan tr ng c a các trung gian tài chính phát tri n t t n n l n tron v t n n đ i m i công ngh , tích

l y v n t n tr ng kinh t t n m t th k tr c Và các nhà kinh t h đ

ch ng minh r ng m t th tr ng tài chính phát tri n, b ng cách gi m chi phí giao

d ch và gi m b t cân x n t ôn t n đ đ m b o r ng v n s đ c phân ph i vào

nh ng d án c a l n v c có t su t sinh l i cao nh t và vì th t ú đ y n n kinh t phát tri n

o p n ôn n m đ t u qua ôn ty n n o N v y

t t n đ t n n đ n t đ đ m ôn n qua đ

n n ao t đ t n tr n n t Xu 999

M ù u t oan n p F I n ch t c a nó d a vào v n t n c ngoài,

đ u quan tr ng là nh n ra r n t đ ng lan t a cho n n kinh t ch nhà có th

ph thu c vào m đ phát tri n th tr ng tài chính tron n c, có nhi u cách khác

n au tron đ t tr n t n l vô ùn quan tr n u t n ôn n a

l t đ ng lan t a vi c t ch c l l n lao đ n l ôn t n p c

bi t đ t n d ng l i th c a tr t m i, doanh nghi p tron n c c n ph i thay

đ i các ho t đ n n n y v n un l t ch c l i c u trú o t đ n a

ún n mua m y m i, thuê các nhà qu n lý m v lao đ ng lành ngh M c dù

m t s doanh nghi p tron n c có th tài tr cho các yêu c u m i b ng ngu n v n

n i b n n quan tr n n o n v m t ôn n l n th c gi a các ho t đ ng hi n t i c a h và các công ngh m đ t l t p xú v

n u n v n n n o Tron u h t tr ng h p, t n n n o l r t

t p n v n o t m v đ v oan n p tron n H n n a, vi c thi u các th tr n t n n t h n ch các doanh nghi p ti m n n u này

đ c bi t đún s xu t hi n c a m t công ngh hoàn toàn m i mang l i nh ng

ti m n n đ khai thác không ch th tr n tron n m n t tr n qu t Theo McKinnon (1973) kh n đ nh r ng s phát tri n c a th tr ng v n l “ đ u

ki n c n v đ ” t ú đ y s “t p thu và ng d ng nh ng khoa h c k thu t th c

ti n tiên ti n nh t và phát tri n trong th c t ” N t s h n ch trong

vi c gia nh p th tr ng tín d n đ n tr s phát tri n c a các doanh nghi p n i

đ a N u nh ng t p đo n đa qu a đan at đ ng trong qu c gia đ mu n chuy n giao khoa h c công ngh , m t trong nh ng nhân t t o nên hi u ng tràn công ngh , mà thi u v ng m t th tr ng tài chính phát tri n thì các doanh nghi p

n đ a ôn đ ngu n l t n đ ti p c n và áp d ng nh ng công ngh

s n xu t qu n lý tiên ti n đ c chuy n ao n đ u này s làm h n ch nh ng

l tr c m t và ti m tàng mà qu a đ t đ t đ c t ngu n FDI

M c dù các b ng ch ng th c nghi m v F I v t n tr ng kinh t là không rõ ràng, s t n t a th tr n t n v t n tr n n n đ đ c nghiên

c u r n r v đ đ t nh ng k t lu n tích c n th là, th tr ng tài chính phát tri n t t t ú đ y t n tr ng kinh t Khuôn kh lý thuy t n đ đ c thành

l p trong các tài li u, v i các b ng ch ng c p qu c gia báo cáo trong các nghiên

t n tr ng K t h p d li u công nghi p và c p qu c gia, Wurgler (2000) cho th y

r ng ngay c khi phát tri n tài chính không d n đ n m đ u t ao v n đ phân b đ u t n t t n v o đ t ú đ y t n tr ng kinh t

T o L v n 8 n n t n t a m t t n t n l m

a n l : s n xu t t ôn t n đ u t t p n v n ; m s t đ u t v cung

p o oan n p qu n tr sau un p t n ; t o t u n l o n oan đa n a v qu n lỦ r ro; uy đ n t t m v ; m t s trao đ

m n man l u n F I lan to n n qu n lỦ t n ôn n v n n

nh t r ng th tr ng tài chính phát tri n đ c bi t là s phát tri n đ y đ các ch c

n n a đ nh ch tài chính trong th tr n đ đ n va tr l m t kênh d n truy n quan tr ng c a F I ôn n n n m nh r ng n u th tr ng và các

đ nh ch tài chính kém phát tri n s gi i h n kh n n a n n kinh t trong vi c t n

d ng nh n t đ ng hi u ng tràn c a F I n đ l y ví d trên Trong bài nghiên c u c a Zar n Mu ama v Imran n đ a ra t lu n chung r ng

tr n n t n t ôn qua n u n n m qua đ F I v n

n ôn Âu EE Nam v ôn u Á M Lat n Trun ôn v P MEN v H đ n p t vùn V n G t m t y n n t qu t ú v o

d li u c a 11 ngành kinh t t i Vi t Nam a đo n 1988 – 2012 Tác gi đ t

lu n r ng FDI có n n đ n và tích c đ n n n su t lao đ n v t n

tr ng kinh t Vi t Nam n n u qu ôn đ c phân ph đ n đ u gi a các ngành kinh t

Lu n án ti n s n t c a H Nh t Quang (2010), s d n p n p p i quy

đa n đ nghiên c u t đ ng c a c a các y u t kinh t v mô đ i v i thu hút FDI

t i Vi t Nam a đo n 1989 – 2009, k t qu cho th y có 4 y u t v mô quan tr ng

t đ n đ n ho t đ ng thu hút FDI là: giá tr GDP th c, giá tr tiêu dùng cu i hàng

n m tron n n kinh t , t ng giá tr t n m i qu c t đ u t n n v o l n

v c nông nghi p Lu n n n đ a ra n ngh v n s l n quan đ n

đ n đ n tình hình kinh t Vi t Nam a đo n này

T 99 đ n 99 : đ y l n n n m n n kinh t Vi t Nam đ n ng chuy n

bi n n i b t đ t đ c nh ng thành t u kinh t đ u khá toàn di n F I t n

tr ng nhanh và b t đ u có nhi u đ n p o p t tr n kinh t – xã h i Th i k

n y đ c xem là th i k “ ùng n ” F I t i Vi t Nam v i 1.781 d n đ cc p phép

có t ng v n đ n Ủ m c v n c p m v t n v n) 23,8 t US y l a

đo n m mô tr n đ u t n oan t i Vi t Nam đ t đ u h p d n n đ u

t o p đ u t n oan t p so v i m t s n c trong khu v c, l l ng lao đ ng t i Vi t Nam v i giá nhân công r , th tr ng m i Vì v y v n F I đ vào

Vi t Nam liên t t n n an v s d án, s v n đ n Ủ m t đ ng lan

to t i các thành ph n kinh t v đ n p t c vào vi c th c hi n các m c tiêu kinh t xã h i c a đ t n c N u tron a n m 988 – 1990 ch có 214 d án

v i t ng s v n đ u t đ n Ủ t US t r n n m 995 đ t u út đ c 415

d án v i s v n đ u t đ n Ủ 7 9 t US t n p 5,5 l n n m 99 c bi t,

v n F I n m 99 đ t m đ n đ m g n 9,7 t USD v n đ n Ủ

T 997 đ n : đ tr n i s gi m sút m nh c a dòng v n F I đ vào Vi t Nam, ch y u o t đ ng c a cu c kh ng ho ng tài chính Châu Á và do môi

tr n đ u t Vi t Nam tr nên kém h p d n so v n c trong khu v c Tron n m đ u c a a đo n này ch có 961 d n đ c c p phép v i t ng v n

đ n Ủ n t US n n v n đ n Ủ a n m sau luôn t n n m tr n m

1998 ch b n 8 8% n m 997 n m 999 b ng 8% n m 998 y u là các d án có quy mô v a và nh n tron t i k này, nhi u d n F I đ c c p phép trong nh n n m tr đ p i t m d ng tri n khai ho t đ n o n đ u t

g p n v t n đa s t Hàn Qu c, H ng Kông)

4.1 -2012

T đ n 5: a đo n này thu hút v n c p m i (k c t n v n đ t 20,8 t

US v t 73% so v i m c tiêu t i Ngh quy t 09/2001/NQ-CP ngày 28/08/2001

c a Chính ph , v n th c hi n đ t 14,3 t US t n % so v i m c tiêu Nhìn

un tron 5 n m a th i k này, v n FDI c p m đ u t n đ t m n m sau ao

n n m tr c (t tr n t n trun n 59 5% n n đa p n là các d án có quy

mô v a và nh

T đ n 2010: khi Vi t Nam chu n b gia nh p và sau khi tr thành thành viên chính th c c a WTO, t ch t n m i l n nh t toàn c u hi n nay đ đ n u

nh ng thành qu đ i m i c a Vi t Nam, ph n n đ c s c h p d n c a Vi t Nam trong vi t u út n đ u t qu c t u t tr c ti p n n o đ t n r t nhanh chóng C th tron n m s l ng v n đ n Ủ l n t USD; v n

th c hi n n t USD V n F I tron n m 7 – n ta t u út đ c kho ng 122,911 t US v t xa m đ t đ c c a k ho ch 5 n m – 2005

F I đ n Ủ n m 7 8 9 v l n l t là 20,3 t USD, 64,011 t USD, 20 t USD và 18,6 t US N m V n FDI th c hi n c n m đ t 11 t

US t n % so v n m 9 đ u t n n o đ 63/63 t nh, thành ph

tr c thu Trun n tron đ T n p H Chí Minh d n đ u v i 29,9 t USD

v n đ n Ủ a 3,5 nghìn d án còn hi u l c, ti p đ n là Bà R a - V n T u v i 26,3 t USD c a 255 d án còn hi u l c

T đ n t n m : n n kinh t Vi t Nam g p nhi u n tron n m

2011 M ù l ng v n FDI th c hi n h u n ôn t ay đ l ng v n FDI

đ n Ủ tron n m m so v n m t p t uyn ng c a n m

2009, 2010) T ng s v n đ u t tr c ti p n n o đ n n đ t 11 t USD,

t n đ n v n m N m v n đ u t tr c ti p n c ngoài vào Vi t Nam đ t 16,3 t US t n 7% so v n m n đ 87 án FDI

m đ c c p gi y ch ng nh n đ u t v i t ng v n đ n Ủ l 8 t USD b ng 71,2% so v n m Tron đ 55 l t d n đ n Ủ t n v n đ u t

v i t ng v n đ n Ủ t n t m l 7 7 t US t n p 2,3 l n so v n m

N v y n m V t Nam đ đ t m c tiêu v thu hút FDI (15-16 t US v đ

t n so v n m y l m t k t qu r t tích c c

FDI t i Vi t Nam th c hi n ch y u theo hình th c 100% v n n c ngoài Qua 25

n m t u út F I V t Nam ôn n đ a p n ôn F I n n t p trung

ch y u t đ a bàn tr n đ m, có l i th , góp ph n chuy n d u c a đ a

p n l m cho các vùng này th t s là vùng kinh t đ ng l c, lôi kéo phát tri n kinh t - xã h i chung và các vùng ph c n

k n y t n a đo n v đ đ m t n tr ng kinh t n sau:

G a đo n 1990- 1997: kinh t Vi t Nam đ đ n l m t th i k thành công

V i nh ng c i cách kinh t đ i m mô n t n tr n G P t n n an v i nh p

t n ao t % n m 99 đ n đ n đ m g n % n m 997

G a đo n 1998 – 1999: x y ra kh ng ho ng kinh t Châu Á, khu v ao t n chính c a n n kinh t , cu c kh ng ho n n y đ n ng x u đ n kinh t Vi t Nam và h u qu là nh p t n tr ng gi m nhanh xu ng m c trên % v o n m 999

y l u qu t t y u c a n n kinh t nh , m i m c a và ph thu c nhi u vào các quan h t n m i qu c t và khu v i m t v i n ng c a cu c kh ng

ho ng này, Vi t Nam đ u c ph i tái c u trúc h th n t n tron đ

th ng ngân hàng v i chính sách h tr lành m nh hóa h th ng tài chính H th ng chính sách này cùng v i các tác nhân c a n n kinh t đ n an n p t uy u

G a đo n 2008-2009: kinh t th gi i và khu v c m t l n n a l i b n ng c a

kh ng ho ng này nh m đ m b o tính b n v ng c a t n tr ng và phát tri n ph n ánh xác th c bi n đ ng c a nh p t n G P t o t an n t qu c a mô hình

t n tr ng kinh t Vi t Nam i s t đ ng c a các y u t bên trong và bên ngoài

Bi 4.2: Nh GDP a Vi n 1990-2012

Bi n đ ng dân s th i k n y đ úp o G P n qu n đ u n t n l n t c qua n m T l h nghèo gi m d n (kho n %/n m

Bi 4.3: Bi GDP/ i c a Vi n 1990-2012

N n kinh t đan uy n d n sang n n kinh t th tr ng v i vi u l i các ngành kinh t m t cách b n v ng v i t trong công nghi p và d ch v chi m n 80% trong t ng GDP c a c n n kinh t V n đ u t o n n kinh t t n tron su t

th i k 1996-2013, m c dù các cu c kh ng ho ng trong th i k n y n đ l m cho nhp t n ôn n đ nh T ng s vi l m đ t n tron su t th i k t 30 tri u n m 99 đ n g n 52 tri u n m y l m t trong nh ng thành t u c a chi n l c phát tri n kinh t mà Vi t Nam đ đ t đ Tr c th i k đ i m i, k

c nh n n m 98 – 1990, s n xu t a đ tiêu dùng, nh p siêu, vay n còn l n

N n t 99 đ n nay, s n xu t trong n đ đ p n đ c ph n l n nhu c u tiêu dùng ngày càng cao Có th th y r ng xu t nh p kh u nói chung có xu th t n Tuy nhiên, nhp t n xu t nh p kh u n n ng c a kh ng ho ng kinh t 1998

và 2008- 9 F I đ v đan tr c ti p góp ph n t o ra thu nh p qu c dân v i t

tr n n y n t n N o ra F I n t o nên các hi u n t ú đ y t n

tr ng kinh t

Bi 4.4: T ph n c a các khu v c kinh t GDP n 1995-2012

Quan h GDP và FDI c a Vi t Nam a đo n 1990 – 2012

Quan h c a GDP và FDI có th x m l đ i di n rõ ràng nh t c a vi c thu hút FDI

Nhìn chung, th i k 1990-2012 là th i k n n kinh t t n t u n p qu c dân và thu

út đ c v n đ u t tr c ti p n c ngoài ngày càng nhi u n V n c nghèo, đan p t tr n n V t Nam, ngu n v n FDI có vai trò quan tr n đ i v t n

tr ng kinh t v x a đ m nghèo, hi n đ a đ t n c M t n n

th y r n t n tr ng kinh t n l đ ng l c t o nên k v ng t t đ p đ i v i các

n đ u t n n o t đ n vi c thu hút FDI M c dù còn nhi u v n

đ đ t ra tron p n t đ n va tr a F I đ i v i n n kinh t Vi t Nam

n n ôn t ph nh n vai trò tích c c c a ngu n v n này trong quá trình phát tri n kinh t v a qua Vi t Nam

u đ 4 5: G P v F I V t Nam a đo n 99 -2012

n p tr c ti p c a v n đ u t n n o qua s thu c khu v c kinh t

có v n đ u t n n o đ c th hi n Bi u đ 3.15 Có th th y trong th i k 1995-2012 khu v c kinh t N n c có t ph n đ n p v o G P m d n t kho n % n m 995 n % n m K u v c kinh t n o N n c gi m

4.3 á đ ng c đ i v i n n kinh t Vi t Nam

4.3.1 á đ ng tích c c

Khu v c kinh t có v n đ u t n c ngoài ngày càng kh n đ nh vai trò quan tr ng trong n n kinh t Vi t Nam và là khu v c phát tri n n n đ ng nh t, th hi n trên các m t sau:

ph n n t đ ng không ch liên quan t i chính sách thu hút v n c a n n n m

bi n đ ng c a hình th đ u t n y ôn o n s đ u t tron n c quy t đ nh mà còn ph thu c vào s bi n đ ng và b t n kinh t qu c t

Ch ng h n n n m 998 u v đ u t n c ngoài có s suy gi m m nh nh t trong su t th i k nghiên c u do n ng c a kh ng ho ng tài chính ti n t Châu

Á o t đ ng lu t doanh nghi p n m 2005, v n đ u t n c ngoài có t l t n r t

ao đ t đ n v o n m 7 T n m 8 o n ng c a kh ng ho ng kinh t ,

t l t n a v n đ u t n n o đ m d n V n đ u t a khu v c có v n

đ u t n n o đ t n tr l i k t n m

N v y, có th th y v n đ u t a khu v c có v n đ u t n c ngoài chi m t

tr ng không cao trong t ng v n đ u t a c n n kinh t , song t tr ng v n đ u t

c a khu v c có v n đ u t n n o đan xu n n y n t n tron t ng

v n đ u t a c n c Ngoài ra, v n đ u t a khu v c có v n đ u t n cngoài

có s bi n đ ng m nh nh t so v i hai hình th c s h u v n khác c a c n n kinh t Phát huy t t ngu n v n này s úp t n ng ngu n l o t n tr ng kinh t

Ki m soát t t ngu n v n này s ch n đ c s bi n đ n ôn đ n a l ng

v n đ u t

FDI là ngu n v n b sung quan tr ng cho v n đ u t p t tr n, góp ph n t ú đ y

t n tr ng kinh t V n FDI th c hi n t n n an qua t i k , t kho ng 20,67

t USD, chi m 24,32% t ng v n đ u t x a đo n 1991 – t n l n 9 7

t USD, chi m 22,75% t ng v n đ u t x a đo n 2001 – 2011 T tr ng khu

v F I tron u kinh t a đo n 2000 – t n 5 % F I đ n p

đ n v o n n s n n c và các cân đ v mô ùn v i s phát tri n các doanh nghi p có v n FDI t i Vi t Nam, m đ n p a khu v c FDI vào ngân

s n y n t n T 1,8 t US a đo n 1994 – 2000 lên 14,2 t USD giai

đo n 2001 – N m n p ngân sách c a khu v c FDI là 3,7 t USD, chi m 11,9% t ng thu ngân sách

F I đ n p quan tr ng vào kim ng ch xu t kh u c a Vi t Nam Khu v c FDI chi m t tr ng ngày càng cao trong t ng kim ng ch xu t kh u c a Vi t Nam Tr c

n m xu t kh u c a khu v c FDI ch đ t 45,2% t ng kim ng ch, k c d u thô

T n m xu t kh u c a khu v c này b t đ u v t qua các khu v c khác trong

n c và d n tr thành nhân t n t ú đ y xu t kh u, chi m kho ng 64% t ng kim ng ch xu t kh u n m

FDI góp ph n l m t ay đ u m t hàng xu t kh u t o ng gi m t tr ng s n

ph m khai khoáng, m t n s p t n n t tr ng m t hàng ch t o Tr n m

2003, d u thô chi m t i g n m t n a xu t kh u c a khu v c FDI T n m 7 t

l d u thô trong t ng kim ng ch xu t kh u ch còn kho ng 7%

F I t đ ng tích c c t i vi c m r ng th tr ng xu t kh u nh t là sang Hoa K ,

EU l m t ay đ đ n u xu t kh u đ a Hoa K tr thành th tr ng xu t

kh u l n nh t c a Vi t Nam FDI còn góp ph n n đ nh th tr n tron n c, h n

ch nh p siêu thông qua vi c cung c p cho th tr ng n đ a các s n ph m ch t

l ng cao do doanh nghi p tron n c s n xu t thay vì ph i nh p kh u n tr c

đ y

FDI góp ph lƠ t g giá tr t ng s n ph tr g c

GDP c a c n n kinh t th i k 1995 - 2012 có s g a t n l n t c cùng v i s

đ n p t n n c a các thành ph n s h u N u n n m 995 t tr n đ n góp c a khu v c này ch l % G P t n m l 8 % G P Tron đ khu v c kinh t n n c có s suy gi m liên t c, khu v c kinh t ngoài nh n c

gi m t t l đ n p 5 5% n m 995 xu n 7 % n m 5 v t n l n sau đ

n m đ t 49.3%)

FDI góp ph n chuy n d u kinh t t e ng công nghi p hoá ậ hi n

đ i á, ơ g g l c s n xu t công nghi p

T n đ n 12/2012, v n FDI t p trun v o l n v c công nghi p – xây d ng v i trình

đ công ngh ao đ t 58 % v ao n m t b ng chung c a c n c T đ t n

tr ng công nghi p – xây d ng c a khu v F I đ t bình quân g n 8%/n m ao

n t đ t n tr n to n n n n nay, khu v F I đ t o ra g n 45% giá tr

s n xu t công nghi p, góp ph n hình thành môt s ngành công nghi p ch l c c a

n n kinh t Vi t Nam n : v n thông, khai thác, ch bi n d u đ n t , công ngh t ôn t n t ép x m n

F I đ p p n nh t đ nh vào vi c chuy n d u nông nghi p đa ng hoá

s n ph m, nâng cao giá tr hàng hoá nông s n xu t kh u và ti p thu m t s công ngh tiên ti n, gi ng cây tr ng, gi n a sú n n su t, ch t l n ao đ t tiêu chu n qu c t , t o ra m t s p n t c m i, có hi u qu cao, nh t là các d án

đ u t v o p t tr n ngu n nguyên li u, góp ph n c i thi n t p quán canh tác và

đ u ki n h t ng y u kém, l c h u m t s đ a p n

Khu v F I đ t o nên b m t m tron l n v c d ch v ch t l ng ao n : khách s n v n p n n cho thuê, ngân hàng, b o hi m, ki m to n t v n lu t,

v n t i bi n, siêu th , Các d ch v n y n p p n t o ra p n t c m i trong phân ph i hàng hoá, tiêu dùng, kích thích ho t đ n t n m i n đ a và góp ph n t n m n ch xu t kh u hàng hoá

đ g i trò i b t tr g đ i m i và chuy n giao công ngh Vi t Nam

Khu v c FDI góp ph n t ú đ y chuy n giao công ngh tiên ti n vào Vi t Nam, phát tri n m t s ngành kinh t quan tr ng c a đ t n n : vi n t ôn t m

và khai thác d u khí, hoá ch t t o đ n t , tin h c, ô tô, xe máy, T

n m 99 đ n nay, c n c có 951 h p đ ng chuy n giao công ngh đ đ c phê duy t/ đ n Ủ tron đ 5 p đ ng c a doanh nghi p FDI, chi m 63,6% Thông qua h p đ ng chuy n giao công ngh , khu v F I đ p p n t ú đ y

chuy n giao công ngh tiên ti n vào Vi t Nam n n ao n n l c công ngh trong nhi u l n v c

T đ ng lan t a công ngh c a khu v F I đ c th c hi n thông qua m i liên k t

gi a doanh nghi p FDI v i doanh nghi p tron n qua đ t o đ u ki n cho doanh nghi p tron n c ti p c n ho t đ ng chuy n giao công ngh Bên c n đ thông qua m i quan h v i doanh nghi p FDI, doanh nghi p tron n c ng d ng công ngh s n xu t t ng t đ s n xu t s n ph m/d ch v thay th và s n ph m /d ch v đ tránh c n tran ng th t đ ng t o ra các ngành s n xu t,

d ch v tron n đ h tr cho ho t đ ng c a các doanh nghi p FDI

FDI góp ph ơ g g l c qu n lý kinh t , qu n tr doanh nghi p, t o thêm áp l đ i v i vi c c i thi ôi tr ng kinh doanh

Th c ti n F I đ o n u bài h c, kinh nghi m b ích v công tác qu n lý kinh t

và doanh nghi p, góp ph n t ay đ t uy qu n lỦ t ú đ y quá trình hoàn thi n

lu t p p n s t o n n đ ng, công khai, minh b ch, phù h p v i thông l qu c t đ o t o đ đ n n qu n lý phù h p v i xu th h i nh p

tá đ ng lan t a t t, không ch qui mô s n xu t mà còn hi u qu tác

đ g đ n vi c t o ra giá tr gi t g tr g á d g i p thu c ngành ch tác

M c dù t tr ng ngành công nghi p ch tác s doanh nghi p có v n n c ngoài chi m t l kho ng 17% trong su t n m - n n l n lao đ ng khu v n y đan t n n và hi n đang m c x p x 7% u đ o t y các doanh nghi p n y đ u là doanh nghi p l n trong ngành công nghi p ch t v đan

đ n p m t ph n đ n trong quá trình t o vi c làm trên th tr n lao đ ng

Vi t Nam Ngành công nghi p ch t đan m m t t tr ng giá tr s n xu t l n trong n n kinh t Các doanh nghi p có v n đ u t n c ngoài trong ngành này

n đan đ n p m t t tr ng l n trong giá tr s n xu t c a ngành Xu th n đan n đ nh d n m c kho ng 54% ngay trong và sau kh ng ho ng Cùng v i t o

vi c làm, các doanh nghi p có v n đ u t n n o đan m t v trí quan trong tron qu tr n t n tr ng kinh t Vi t Nam Tr n m t tr ng giá tr s n

xu t ngành công nghi p ch tác c a các doanh nghi p có v n n c ngoài th p n các doanh nghi p v n tron n t sau n m t tr ng giá tr s n xu t ngành công nghi p ch tác c a các doanh nghi p có v n n n o đ v t các doanh nghi p v n tron n v đ t t l n y n t n

n n tr s n xu t, giá tr a t n đ c t o ra các doanh nghi p có v n

đ u t n n o t n t n đ đ u đ n qua n m v đ đ t m t n đ i n

đ n 5 % N v y, cùng v i t o vi l m t n tr s n xu t, ch t l ng c a

t n tr ng nhìn t đ t o nên giá tr m i thì khu v c v n đ u t n c ngoài

n đan va tr n y n l n trong ngành công nghi p ch tác nói riêng và

đ i v i n n kinh t nói chung

Trang b v n o lao đ ng hay còn g i là c u t o k thu t c a t n đ c tính b ng

t s gi a tài s n v n v lao đ ng Ti n b công ngh luôn đ ùn v t n t s này Các doanh nghi p có v n đ u t n c ngoài luôn có h s này l n n doanh nghi p v n tron n c Xu th gi m h s này khu v c có v n đ u t n c ngoài cho th y các doanh nghi p n y đan n đ n kha t đ y đ n n u n lao đ ng giá r tron n c S xích l i g n nhau hay thu h p kho ng cách hai khu

v c cho th y s c ép c n tran v t đ ng lan t a c a công ngh m i t khu v c

có v n đ u t n n o đ n các doanh nghi p khác

V m t xã h i

FDI t o vi c làm, nâng cao ch t l ng ngu n nhân l Ơ t y đ i u lao

đ ng

V n đ gi i quy t vi l m o n lao đ ng hi n đan đ c xã h i quan tâm và

o đ y l m t trong nh ng nhân t góp ph n làm cho xã h i phát tri n công b ng

và b n v n T n đ n th đ m này, không th ph nh n đ c vai trò c a khu v c

v n FDI trong vi c t o ra vi l m o lao đ ng Vi t Nam Các doanh nghi p FDI

đ tr c ti p s d ng ph n l n lao đ n đ a p n tron qu tr n đ u t s n xu t,

t o công vi o n tr u lao đ n tron n c Không nh ng th , hàng tri u lao

đ n n n t p đ ôn n v c làm nh vào nh ng doanh nghi p này Theo k t qu đ u tra c a WB, c lao đ ng tr c ti p s t o vi c làm cho t 2

đ n lao đ ng gián ti p, ph c v trong khu v c d ch v và xây d ng, góp ph n

kh c ph c tình tr ng th t nghi p, c i thi n ngu n thu nh p, nâng cao phúc l i xã h i

và nâng cao m c s ng m t b ph n không nh n p p n t n G P/đ u

vi c tham gia qu n lý doanh nghi p v đ u khi n các quy trình công ngh hi n đ i

ng th i, ho t đ ng c a các doanh nghi p có v n FDI t i Vi t Nam n t ú đ y

s c nh tranh c a các doanh nghi p tron n c trong vi đ i m i công ngh ,

p n t c qu n lỦ đ n n ao n t l ng c a s n ph m và d ch v trên th

tr n tron n c và qu c t

Theo s li u th ng kê cho th y t n m đ n n m s l n v u lao đ ng trong khu v c có v n đ u t n n o đ u đ t n l n t 349,1 nghìn

n i chi m 0,9% t ng s lao đ n l n đ n 1,7 tri u n i chi m 3,3 %

Xu n t ay đ u lao đ ng trong khu v đ u t n cngoài qua

t n n m n p ù p v i s t ay đ i c a t n n đ u t n c ngoài vào Vi t Nam

FDI góp ph n m r ng quan h đ i ngo i, ch đ ng h i nh p kinh t v i khu

v c và th gi i

Quan h đ i ngo i và h i nh p kinh t qu c t là m t xu ng v n đ ng t t y u

c a các n n kinh t trên th gi tron đ u ki n hi n nay khi quá trình toàn c u hoá, khu v c hoá và qu c t o đan n ra h t s n an n i s t đ ng c a

m nh m c a các cu c cách m ng khoa h c công ngh

i v n c đan p t tr n và kém phát tri n n un n n V t Nam nói riêng thì quan h đ i ngo i và h i nh p kinh t qu c t l on đ ng t t nh t đ rút ng n t t h u so v n c khác trong khu v c và trên th gi đ u ki n phát huy t u n n a nh ng l i th so sánh c a m n tron p n ôn lao đ ng

qu c t Trong xu th qu c t hoá và khu v c hoá các ho t đ ng kinh t hi n nay,

m đ thành công c a m c a và h i nh p kinh t v i th gi t đ ng chi ph i

m nh m t i s thành công c a công cu đ i m đ n k t qu c a s nghi p công nghi p hoá – hi n đ o n n t đ phát tri n c a n n kinh t Vi t Nam