hình thái kinh tế xã hội và việc nhận thức con đường đi lên cnxh ở việt nam

Nói đến hình thái kinh tế xã hội là nói đếnmột chính thể toàn vẹn, cơ cấu phức tạp chứ không thể nói đến một cơ cấu riêng lẻ, nó phải đan xen vào nhau, có quan hệ không thể tách rời nhau

MỞ ĐẦU

Từ lịch sử xa xưa, trải qua bao thời gian đến nay cho dù ở bất kỳ thời đạinào, xã hội nào thì hình thái kinh tế xã hội cũng luôn luôn tồn tại và phát triển hoặctụt lùi theo sự phát triển của xã hội đó Nói đến hình thái kinh tế xã hội là nói đếnmột chính thể toàn vẹn, cơ cấu phức tạp chứ không thể nói đến một cơ cấu riêng lẻ,

nó phải đan xen vào nhau, có quan hệ không thể tách rời nhau, và chính mặt toànvẹn này thì ta mới có được một hình thái kinh tế xã hội cần có và phải có hình tháikinh tế xã hội vạch rõ kết cấu cơ bản, phổ biến của mọi xã hội, quy luật vận động

và phát triển của xã hội đó,vậy ta phải nghiên cứu những tác động trực tiếp là yếu

tố chính để xây dựng lên hình thái kinh tế xã hội nghiên cứu về lực lượng sản xuất

vì đó là nền tảng vật chất - kỹ thuật của mỗi hình thái kinh tế xã hội, về quan hệsản xuất quan hệ giữa người với người trong quá trình sản xuất, kiến trúc thượngtầng Đây chính là những ddiemr mấu chốt quan trọng nhất mà ở bất cứ thời kỳ nàocũng cần quan tâm và coi đó là mục tiêu chính để phát triển những mặt đó, khôngcái nào có thể tách rời cái nào được không thể không quan tâm đến lực lượng sảnxuất mà chỉ quan tâm đến quan hệ sản xuất , cũng như kiến trúc thượng tầng và cácmối quan hệ khác Chúng luôn tồn tại song song và có những mối quan hệ, nếumột trong số những mặt đó mất đi thì xã hội sẽ phát triển theo một hướn nào đóchứ không phải như hiện tại Hình thái kinh tế xã hội là nền tảng cốt lõi của mọi xãhội, dù ở xã hội lạc hậu đói nghèo hay tiến bộ giàu có thì các mặt của nó: lựclượng sản xuất, quan hệ sản xuất , kiến trúc hạ tầng , kiến trúc thượng tầng vẫnluôn tồn tại và phát triển ở những mức khác nhau tuỳ theo từng xã hội nưng mụcdích chính là thúc đẩy mọi matej của xã hội đó sự phát triển hơn Muốn vậy thì xãhội phải hội tụ đủ mọt mặt đã nêu trên với mối quan hệ chặt chẽ và cùng xây dựngcác quan hệ , cơ sở vật chất,yếu tố đi từ lực lượng sản xuất vì đó là nền tảng củamỗi hình thái kinh tế xã hội

Lý luận hình thái kinh tế xã hội là lý luận cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch

sử do C.Mác xây dựng lên Nó có vị trí quan trọng trong triết học Mác Lý luận đó

đã được thừa nhận là lý luận khoa học và là phương pháp luận cơ bản trong việcnghiên cứu lĩnh vực xã hội Nhờ có lý luận hình thái kinh tế xã hội, lần đầu tiêntrong lịch sử loài người, Mác đã chỉ rõ nguồn gốc, động lực bên trong nội tại của

sự phát triển xã hội, chỉ rõ được bản chất của từng chế độ xã hội Lý luận đó giúpchúng ta nghiên cứu một cách đứng đắn và khoa học sự vận hành của xã hội tronggiai đoạn phát triển nhất định cũng như tiến trình vận động lịch sử nói chung của

xã hội loài người

Trong quá trình vận dụng học thuyết hình thái kinh tế xã hội của chủ nghĩaMác-Leenin vào thực tiễn công cuộc xây dựng đất nước của Việt Nam đã gặt háidược nhiều thanh tựu có ý nghĩa, tuy nhiên vẫn còn có những hạn chế do mác phảinhững sai lầm trong quá trình vận dụng học thuyết

NỘI DUNG

CHƯƠNG I:

HỌC THUYẾT LÝ LUẬN HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI

1 Hình thái kinh tế xã hội

Khác với quan điểm của các nhà triết học và xã hội trước đây cho rằng xãhội là một tập hợp ngẫu nhiên của nhiều hiện tượng xã hội như gia đình, dân tộc,tôn giáo, các tổ chức chính trị Triết học Mác lần đầu tiên xem xét xã hội như một

hệ thống trọn vẹn với một chỉnh thể những cơ cấu phức tạp liên kết thành hình tháikinh tế xã hội Xã hội không phải là sự kết hợp một cách ngẫu nhiên, máy mócgiữa các cá nhân, mà là một cơ thể sống sinh động, các lĩnh vực liên hệ chặt chẽ,thống nhất biện chứng với nhau Trong đó có những mặt cơ bản nhất là lực lượngsản xuất, quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng Mỗi mặt đó có vai trò nhấtđịnh và có mối liên hệ tác động đến các mặt khác để tạo nên sự vận động của xãhội Chính sự toàn vẹn đó được phản ánh bằng tổng thể các mặt của hình thái kinh

tế xã hội

Hình thái kinh tế xã hội là một phạm trù của chủ nghĩa duy vật biện chứng,chỉ xã hội ở từng giai đoạ lịch sử nhất định, với kiểu quan hệ sản xuất đặc trưngcủa nó thích ứng với lực lượng sản xuất ở một trình đọ nhất định với một kiến trúcthượng tầng tương ứng được xây dựng trên những quan hệ sản xuất ấy Như vậy,hình thái kinh tế xã hội là một hệ thống hoàn chỉnh, có cấu trúc phức tạp, trong đó

có các mặt cơ bản là lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng.Mỗi mặt của hình thái kinh tế xã hội có vị trí riêng và tác động qua lại lẫn nhau,thống nhất với nhau

Lực lượng sản xuất là nền tảng vật chất kỹ thuật của mỗi hình thái kinh tế xãhội Hình thái kinh tế xã hội khác nhau có lực lượng sản xuất khác nhau Suy đếncùng, sự phát triển của lực lượng sản xuất quyết định sự hình thành, phát triển vàthay thế lẫn nhau của các hình thái kinh tế xã hội

Quan hệ sản xuất là “quan hệ cơ bản, ban đầu và quyết định tất cả mọi quan

hệ xã hội khác” Quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượngsản xuất và tác động tích cực trở lại lực lượng sản xuất Mỗi hình thái kinh tế xã

hội có một kiểu quan hệ sản xuất đặc trưng cho riêng nó Quan hệ sản xuất là tiêuchuẩn khách quan để phân biệt các chế độ xã hội Các quan hệ sản xuất tạo thành

cơ sở hạ tầng của xã hội Các quan điểm về chính trị, pháp quyền, đạo đức, triếthọc v.v các thiết chế tương ứng được hình thành, phát triển trên cơ sở các quan

hệ sản xuất tạo thành kiến trúc thượng tầng của xã hội Kiến trúc thượng tầng đượchình thành và phát triển phù hợp với cơ sở hạ tầng, nhưng nó lại là công cụ để bảo

vệ, duy trì và phát triển cơ sở hạ tầng đã sinh ra nó Ngoài các mặt cơ bản đã nêutrên, các hình thái kinh tế xã hội còn có quan hệ về gia đình, dân tộc và các quan

hệ xã hội khác Các quan hệ đó đều gắn bó chặt chẽ với quan hệ sản xuất, biến đổicùng với sự biến đổi của quan hệ sản xuất

Với từng giai đoạn lịch sử nhất định thì ở những giai đoạn đó sẽ tồn tạinhững mặt đối lập, các quan hệ sản xuất, lực lượng sản xuất, lực lượng lao độngkhác với phong tục tập quán của mỡi khu vực quốc gia khác nhau, Trình độ pháttriển khác nhau , mỡi quốc gia có nền sản xuất, nền kinh tế khác nhau Nhưngchung quy cuối cùng thì đó là một kiến trúc thượng tầng được hình thành tronghình thái kinh tế xã hội đó, nó cũng có những kết cấu và chức năng cùng các yếu tốcấu thành nên hình thái kinh tế xã hội

Tổng thể hình thái kinh tế xã hội bao gồm nhiều mặt, mỗi mặt lại có nhữngthế mạnh yếu riêng lẻ và phải dựa vào đó để tìm tòi và phát triển chúng mạnh mẽhơn nữa

2 Sự phát triển của các hình thái kinh tế xã hội là quá trình lịch sử tự nhiên

Lịch sử phát triển của xã hội laoif người từ khi hình thành cho đến nay đãtrải qua nhiều giai đoạn phát triển ở các trình độ cao thấp khác nhau, tương ứng vớimỗi giai đoạn lịch sử đó là một hình thái kinh tế xã hội cụ thể Các hình thái kinhtế- xã hội vận động, phát triển và thay thế lẫn nhau , cái mới tiến bộ dần thay thếcái cũ lạc hậu không còn phù hợp nữa, sự vận động thay thế lẫn nhau của các hìnhthái kinh tế xã hội trong lịch sử là do quy luật khác quan chi phối, đặc biệt là bị chiphối bởi sự phù hợp của quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ của lực lượngsản xuất Trên cơ sở phát hiện ra các quy luật vận động phát triển khách quan của

xã hội C.Mác đã viết : " Tôi coi sự phát triển của các hình thái kinh tế xã hội là quátrình lịch sử tự nhiên"

C.Mác khẳng định" sự phát triển của các hình thái kinh tế xã hội là quá trìnhlịch sử tự nhiên" là khẳng định các hình thái kinh tế xã hội vận động và phát trieenrtheo các quy luật khách quan, một cách tự nhiên chứ không theo bất kỳ một ýmuốn chủ quan nào của con người Hình thái kinh tế xã hội sẽ không theo sự mongmuốn là phải thế này hay thế kia của một hoặc một nhóm người nào đó Cho nên,muốn nhận thức đúng đời sống xã hội phải đi sâu nghiên cứu các quy luật vậnđộng phát triển của xã hội Lênin viết: "Xã hội là một cơ thể sống đang phát triểnkhông ngừng (chứ không phải là một cái gì được kết thành một cách máy móc và

do đó cho phép có thể tùy ý phối hợp các yếu tố xã hội như thế nào cũng được),một cơ thể mà muốn nghiên cứu nó thì cần phải phân tích một cách khách quannhững quan hệ sản xuất cấu thành một hình thái xã hội nhất định và cần phảinghiên cứu những quy luật vận hành và phát triển của hình thái xã hội đó" Hìnhthái kinh tế xã hội là một hệ thống, trong đó, các mặt không ngừng tác động qualại lẫn nhau tạo thành các quy luật vận động, phát triển khách quan của xã hội Sựvận động của các hình thái kinh tế xã hội bị chi phối bởi các quy luật phổ biến vừa

bị chi phối bởi các quy luật riêng, đặc thù Các quy luật vận động phát triển phổbiến của xã hội là các quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ củalực lượng sản xuất, quy luật cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng và cácquy luật khác Chính sự tác động qua lại của các quy luật khác quan đó mà cáchình thái kinh tế xã hội không ngừng vận động và phát triển từ đơn giản đến phứctạp, từ thấp đến cao

Nguồn gốc phát triển của các hình thái kinh tế xã hội là sự phát triển của lựclượng sản xuất Những lực lượng sản xuất được tạo ra bằng năng thực tiễn của conngười xong không phải con người làm ra theo ý muốn chủ quan Bản thân năng lựcthực tiễn của con người cũng bị quy định bởi nhiều điều kiện khách quan nhấtđịnh Ngươì ta làm ra lực lượng sản xuất của mình dựa trên những lực lượng sảnxuất đã đạt được trong một hình thái kinh tếxã hội đã có sẵn do thế hệ trước tạo ra.Chính tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất đã quy định một cách kháchquan tính chất và trình độ quan hệ sản xuất, do đó, xét đến cùng lực lượng sản xuấtquyết định quá trình vận động và phát triển của hình thái kinh tế xã hội như mộtquá trình lịch sử tự nhiên.Trong các quy luật khách quan chi phối sự vận độngphát triển của các hình thái kinh tế xã hội thì quy luật về sự phù hợp của quan hệ

sản xuất có vai trò quyết định nhất Lực lượng sản xuất, một mặt của phương thứcsản xuất, là yếu tố bảo đảm tính kế thừa trong sự phát triển lên của xã hội quy địnhkhuynh hướng phát triển từ thấp Quan hệ sản xuất là mặt thứ hai của phương thứcsản xuất biểu hiện tính gián đoạn trong sự phát triển củ lịch sử Những quan hệ sảnxuất lỗi thời được xoá bỏ và được thay thế bằng những kiểu quan hệ sản xuất mớicao hơn và hình thái kinh tế xã hội mới cao hơn ra đời Quá trình này liên tục diễn

ra theo từng giai đoạn lich sử nhất định, và quá trình này diễn ra một cách kháchquan chứ không theo ý muốn chủ quan Đó là con đường phát triển chung của nhânloại Trong lý luận của mình, Lênin từng viết rằng chỉ có đem những quan hệ xãhội vào trong mối quan hệ sản xuất, những quan hệ sản xuất ấy tập hợp trong mốiquan hệ của lực lượng sản xuất thì người ta mới có cở sở để khẳng định sự pháttriển của những hình thái kinh tế xã hội là một quá trình tự nhiên Như vậy, sự xuấthiện, sự phát triển của hình thái kinh tế xã hội, sự chuyển biến từ hình thái đó lênhình thái cao hơn được giải thích trước hết bằng sự tác động của quy luật về sự phùhợp của quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất Quyluật đó là khuynh hướng tự tìm đường cho mình trong sự phát triển thay thế cáchình thái kinh tế xã hội Nghiên cứu con đường tổng quát của sự phát triển lịch sửđược quy định bởi quy luật chung của sự vận động của nền sản xuất vật chấtchúng ta nhìn thấy logic của lịch sử phát triển thế giới

Tuy nhiên, trong quá trình phát triển chung của nhân loại, không phải bất kỳmột đất nước nào cũng tuần tự trải qua các giai đoạn hình thái kinh tế xã hội giốngnhau, bởi vì ngoài sự tương tác từ sự vận động của quy luật chung, mỗi một quốcgia có những đặc thù cụ thể riêng, không phải bất cứ quốc gia nào cũng lần lượttrải qua các giai đoạn hình thái kinh tế xã hội như nhau mà có quốc gia thi theo thứ

tự hình thái kinh tế xã hội , có quóc gia lại bỏ qua một hình thái kinh tế xã hội xãhội nào đó Việc bỏ qua một giai đoạn hình thái kinh tế xã hội nào đó không theo ýmuốn của một hoặc một số người mà là một quá trình phát triển tự nhiên Do đó,mỗi hình thái kinh tế xã hội ở từng quốc gia sẽ có những đặc điểm hoặc hình thứchoặc trình tự phát triển khác nhau Đây cũng là nguyên nhân làm cho hình tháikinh tế xã hội trên thế giới cũng như quá trình chung của lịch thế giới có tính đadạng phong phú

3 Quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất là hai mặt của phương thức sảnxuất, chúng tồn tại không tách rời nhau, tác động qua lại lẫn nhau một cách biệnchứng, tạo thành quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ pháttriển của lực lượng sản xuất Đây là quy luật cơ bản nhất của sự vận động, pháttriển xã hội Khuynh hướng chung của sản xuất vật chất là không ngừng phát triển

Sự phát triển đó xét đến cùng là bắt nguồn từ sự biến đổi và phát triển của lựclượng sản xuất, trước hết là công cụ lao động Sự phát triển của lực lượng sản xuấtđược đánh dấu bằng trình độ của lực lượng sản xuất

Trình độ lực lượng sản xuất trong từng giai đoạn lịch sử thể hiện trình độchinh phục tự nhiên của con người trong giai đoạn lịch sử đó Trình độ lực lượngsản xuất biểu hiện ở trình độ của công cụ lao động, trình độ, kinh nghiệm và kỹnăng lao động của con người, trình độ tổ chức và phân công lao động xã hội, trình

độ ứng dụng khoa học vào sản xuất

Gắn liền với trình độ của lực lượng sản xuất là tính chất của lực lượng sảnxuất Trong lịch sử xã hội, lực lượng sản xuất đã phát triển từ chỗ có tính chất cánhân lên tính chất xã hội hóa Khi sản xuất dựa trên công cụ thủ công, phân cônglao động kém phát triển thì lực lượng sản xuất chủ yếu có tính chất cá nhân Khisản xuất đạt tới trình độ cơ khí, hiện đại, phân công lao động xã hội phát triển thìlực lượng sản xuất có tính chất xã hội hóa

 Sự vận động, phát triển của lực lượng sản xuất quyết định và làm thay đổi quan hệ sản xuất cho phù hợp với nó

Khi một phương thức sản xuất mới ra đời, khi đó quan hệ sản xuất phù hợp vớitrình độ phát triển của lực lượng sản xuất Sự phù hợp của quan hệ sản xuất vớitrình độ phát triển của lực lượng sản xuất là một trạng thái mà trong đó quan hệ sảnxuất là "hình thức phát triển" của lực lượng sản xuất Trong trạng thái đó, tất cả cácmặt của quan hệ sản xuất đều "tạo địa bàn đầy đủ" cho lực lượng sản xuất pháttriển Điều đó có nghĩa là, nó tạo điều kiện sử dụng và kết hợp một cách tối ưugiữa người lao động với tư liệu sản xuất và do đó lực lượng sản xuất có cơ sở đểphát triển hết khả năng của nó

Sự phát triển của lực lượng sản xuất đến một trình độ nhất định làm choquan hệ sản xuất từ chỗ phù hợp trở thành không phù hợp với sự phát triển của lựclượng sản xuất Mối cân bằng bị phá vỡ khi đó, quan hệ sản xuất trở thành "xiềngxích" kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất Yêu cầu khách quan của sựphát triển lực lượng sản xuất tất yếu dẫn đến thay thế quan hệ sản xuất cũ bằngquan hệ sản xuất mới phù hợp với trình độ phát triển mới của lực lượng sản xuất đểthúc đẩy lực lượng sản xuất tiếp tục phát triển Thay thế quan hệ sản xuất cũ bằngquan hệ sản xuất mới cũng có nghĩa là phương thức sản xuất cũ mất đi, phương

thức sản xuất mới ra đời thay thế C.Mác đã viết: "Tới một giai đoạn phát triển nào

đó của chúng, các lực lượng sản xuất vật chất của xã hội mâu thuẫn với nhữngquan hệ sản xuất hiện có trong đó từ trước đến nay các lực lượng sản xuất vẫnphát triển Từ chỗ là những hình thức phát triển của lực lượng sản xuất, nhữngquan hệ ấy trở thành những xiềng xích của các lực lượng sản xuất Khi đó bắt đầuthời đại một cuộc cách mạng xã hội"

 Lực lượng sản xuất quyết định quan hệ sản xuất, nhưng quan hệ sản xuất cũng có tính độc lập tương đối và tác động trở lại sự phát triển của lực lượng sản xuất

Mặc dù bị chi phối bởi lực lượng sản xuất nhưng với tính cách là hình thức,quan hệ sản xuất cũng có những tác động nhất định trở lại đối với lực lượng sảnxuất Khi quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lựclượng sản xuất nó sẽ trở thành động lực thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển.Ngược lại, quan hệ sản xuất lỗi thời, lạc hậu hoặc "tiên tiến" hơn một cách giả tạo

so với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất sẽ kìm hãm sự phát triển của lựclượng sản xuất Khi quan hệ sản xuất kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất,thì theo quy luật chung, quan hệ sản xuất cũ sẽ được thay thế bằng quan hệ sảnxuất mới phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất để thúc đẩy lực

lượng sản xuất phát triển Tuy nhiên, việc giải quyết mâu thuẫn giữa lực lượng sản

xuất với quan hệ sản xuất không phải giản đơn Nó phải thông qua nhận thức vàhoạt động cải tạo xã hội của con người Trong xã hội có giai cấp phải thông quađấu tranh giai cấp, thông qua cách mạng xã hội

Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sảnxuất là quy luật phổ biến tác động trong toàn bộ tiến trình lịch sử nhân loại Sựthay thế, phát triển của lịch sử nhân loại từ chế độ công xã nguyên thủy, qua chế độchiếm hữu nô lệ, chế độ phong kiến, chế độ tư bản chủ nghĩa và đến xã hội cộngsản tương lai là do sự tác động của hệ thống các quy luật xã hội, trong đó quy luậtquan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất là quy luật

cơ bản nhất

4 Biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng là hai mặt cấu thành hình thái kinh tế

xã hội chúng thống nhất biện chứng với nhau và tác động qua lại với nhau, trong

đó cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng ,song kiến trúc thượng tầngcũng có tác động ngược lại cơ sở hạ tầng

Cơ sở hạ tầng của một xã hội cụ thể bao gồm quan hệ sản xuất thống trị,quan hệ sản xuất tàn dư của xã hội cũ và quan hệ sản xuất mầm mống của xã hộitương lai Trong đó, quan hệ sản xuất thống trị bao giờ cũng giữ vai trò chủ đạo,chi phối các quan hệ sản xuất khác, nó quy định xu hướng chung của đời sống kinh

tế xã hội Bởi vậy, cơ sở hạ tầng của một xã hội cụ thể được đặc trưng bởi quan hệsản xuất thống trị trong xã hội đó Tuy nhiên, quan hệ sản xuất tàn dư và quan hệsản xuất mầm mống cũng có vai trò nhất định

Như vậy, xét trong nội bộ phương thức sản xuất thì quan hệ sản xuất là hìnhthức phát triển của lực lượng sản xuất, nhưng xét trong tổng thể các quan hệ xã hộithì các quan hệ sản xuất "hợp thành" cơ sở kinh tế của xã hội, tức là cơ sở hiệnthực, trên đó hình thành nên kiến trúc thượng tầng tương ứng

Kiến trúc thượng tầng: Kiến trúc thượng tầng là toàn bộ những quan điểm

chính trị, pháp quyền, triết học, đạo đức, tôn giáo, nghệ thuật, v.v cùng vớinhững thiết chế xã hội tương ứng như nhà nước, đảng phái, giáo hội, các đoàn thể

xã hội, v.v được hình thành trên cơ sở hạ tầng nhất định

Mỗi yếu tố của kiến trúc thượng tầng có đặc điểm riêng, có quy luật vận động pháttriển riêng, nhưng chúng liên hệ với nhau, tác động qua lại lẫn nhau và đều hìnhthành trên cơ sở hạ tầng Song, mỗi yếu tố khác nhau có quan hệ khác nhau đối với

cơ sở hạ tầng Có những yếu tố như chính trị, pháp luật có quan hệ trực tiếp với cơ

sở hạ tầng; còn những yếu tố như triết học, tôn giáo, nghệ thuật chỉ quan hệ gián

tiếp với nó Trong xã hội có giai cấp, kiến trúc thượng tầng mang tính giai cấp Đóchính là cuộc đấu tranh về mặt chính trị - tư tưởng của các giai cấp đối kháng,trong đó, đặc trưng là sự thống trị về mặt chính trị - tư tưởng của giai cấp thống trị.Trong kiến trúc thượng tầng của xã hội có giai cấp, nhà nước có vai trò đặc biệtquan trọng Nó tiêu biểu cho chế độ chính trị của một xã hội nhất định Nhờ có nhànước, giai cấp thống trị mới thực hiện được sự thống trị của mình về tất cả các mặtcủa đời sống xã hội.

 Vai trò quyết định của cơ sở hạ tầng đối với kiến trúc thượng tầng

Mổi hình thái kinh tế - xã hội có cơ sở hạ tầng và kiến trức thượng tầng nhấtđịnh , có hình thành một cách khách quan và gắn liền với những điều kiện lịch sử xãhội cụ thể Trong đó cơ sở hạ tầng, toàn bộ những quan hệ kinh tế cảu xã hội bao giờ

cũng giữ vai trò quyết định Khác với những quan điểm cho rằng nhà nước, hệ tư

tưởng chính trị, đời sống tinh thần…đẻ ra và quyết định kinh tế hoặc cơ sở hạ tầng

và kiến trúc thượng tầng có quan hệ độc lập ngang nhau, không phụ thuộc lẫn nhauchỉ có đạo đức là quyết định tất cả triết học Mác- Lê Nin hoàn toàn bác bỏ nhữngquan điêm trên đây và khẳng định cơ sở hạ tầng đóng vai trò quyết định đối vớikiến trúc thượng tầng Mỗi cơ sở hạ tầng sẽ hình thành nên một kiến trúc thượngtầng tương ứng với nó Tính chất của kiến trúc thượng tầng là do tính chất của cơ

sở hạ tầng quyết định Trong xã hội có giai cấp, giai cấp nào thống trị về kinh tế thìcũng chiếm địa vị thống trị về mặt chính trị và đời sống tinh thần của xã hội Cácmâu thuẫn trong kinh tế, xét đến cùng, quyết định các mâu thuẫn trong lĩnh vựcchính trị tư tưởng; cuộc đấu tranh giai cấp về chính trị tư tưởng là biểu hiện nhữngđối kháng trong đời sống kinh tế Tất cả các yếu tố của kiến trúc thượng tầng nhưnhà nước, pháp quyền, triết học, tôn giáo, v.v đều trực tiếp hay gián tiếp phụthuộc vào cơ sở hạ tầng, do cơ sở hạ tầng quyết định Khi cơ sở hạ tầng thay đổi thìsớm hay muộn, kiến trúc thượng tầng cũng thay đổi theo C.Mác viết: "Cơ sở kinh

tế thay đổi thì toàn bộ kiến trúc thượng tầng đồ sộ cũng bị đảo lộn ít nhiều nhanhchóng" Quá trình đó diễn ra không chỉ trong giai đoạn thay đổi từ hình thái kinh tế

- xã hội này sang hình thái kinh tế - xã hội khác, mà còn diễn ra ngay trong bảnthân mỗi hình thái kinh tế - xã hội Tuy sự thay đổi của kiến trúc thượng tầng cũnggắn với sự phát triển của lực lượng sản xuất, nhưng lực lượng sản xuất không trực