Ảnh hưởng của nhân tố năng lực cạnh tranh đến kết quả hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn thành phố hồ chí minh

Kh n ng tài chính Financial Capapbility – FC ..... Thang đo kh n ng marketing ..... Theo trình đ chuyên môn.... Nâng cao kh n ng marketing ..... doanh nghi p đang có.

L I C M N

Lu n án Ti n s này đ c th c hi n t i Tr ng i h c Kinh t TP H Chí

Minh d i s h ng d n khoa h c c a TS ng Ng c i và TS Nguy n Thanh

H i Nghiên c u sinh xin bày t lòng bi t n sâu s c t i các Th y v đ nh h ng

khoa h c, liên t c quan tâm, t o đi u ki n thu n l i trong su t quá trình nghiên c u

hoàn thành lu n án này Nghiên c u sinh c ng xin đ c chân thành c m n các nhà

khoa h c, tác gi các công trình công b đã trích d n trong lu n án vì đã cung c p

ngu n t li u quý báu, nh ng ki n th c liên quan trong quá trình nghiên c u hoàn

thành lu n án

Nghiên c u sinh xin trân tr ng c m n t p th các nhà khoa h c thu c Tr ng

i h c Kinh t TP H Chí Minh, đ c bi t là các Th y, Cô Khoa Qu n tr Kinh

doanh và Vi n ào t o sau đ i h c vì đã t o đi u ki n đ nghiên c u sinh đ c th c

hi n và hoàn thành ch ng trình nghiên c u c a mình

Nghiên c u sinh xin g i l i c m n t i Ban Giám hi u tr ng i h c Ngân

hàng TP H Chí Minh và các th y cô đ ng nghi p, b n bè thân h u, Ban Giám đ c chi nhánh các ngân hàng th ng m i c ph n t i TP HCM và nhóm c ng tác nghiên

c u vì đã t o nhi u đi u ki n thu n l i, h tr th c hi n vi c thu th p d li u đi u tra

v đ tài nghiên c u t i hi n tr ng

Cu i cùng là s bi t n t i B , M và ng i v th ng yêu cùng v i 2 con đã

liên t c đ ng viên đ duy trì ngh l c, s c m thông, chia s v th i gian, s c kh e

và các khía c nh c a cu c s ng trong c quá trình đ hoàn thành lu n án

TP H Chí Minh, tháng 08 n m 2015

Nguy n V n Th y

C NG HOÀ XÃ H I CH NGH A VI T NAM

c l p – T do – H nh phúc

TP H Chí Minh, ngày tháng 08 n m 2015

Tôi xin cam đoan lu n án ti n s kinh t “ nh h ng c a nhân t n ng l c

c nh tranh đ n k t qu ho t đ ng kinh doanh c a các ngân hàng th ng m i c ph n

t i TP H Chí Minh” là công trình nghiên c u do chính tác gi th c hi n Các k t

qu nghiên c u chính c a lu n án là trung th c và ch a t ng đ c công b trong b t

k công trình nào khác T t c nh ng ph n k th a c ng nh tham kh o đ u đ c

trích d n đ y đ và trích d n ngu n g c rõ ràng trong danh m c tài li u tham kh o

Tác gi

Nguy n V n Th y

M C L C

L i c m n

L i cam đoan

M c l c

Danh m c ch vi t t t

Danh m c Hình, B ng và Bi u đ

TÓM T T 1

CH NG 1: GI I THI U 3

1.1 C s nghiên c u 3

1.1.1 S c n thi t c a nghiên c u 3

1.1.2 Khái quát tình hình c nh tranh c a ngân hàng th ng m i Vi t Nam 5

1.2 Tình hình nghiên c u liên quan đ n lu n án 12

1.2.1 Tình hình nghiên c u n c ngoài 12

1.2.2 Tình hình nghiên c u trong n c 15

1.3 M c tiêu nghiên c u 18

1.4 i t ng và ph m vi nghiên c u 19

1.5 Ph ng pháp nghiên c u 19

1.6 óng góp m i c a lu n án 21

1.7 B c c c a lu n án 22

Tóm t t ch ng 1 23

CH NG 2 : C S KHOA H C 24

2.1 Khái ni m c nh tranh và n ng l c c nh tranh 24

2.1.1 C nh tranh 24

2.1.2 L i th c nh tranh 25

2.1.3 N ng l c c nh tranh 27

2.2 T ng quan lý thuy t v n ng l c c nh tranh 30

2.2.1 N ng l c c nh tranh ti p c n t ngu n l c n i t i c a doanh nghi p 31

2.2.1.1 Ti p c n n ng l c c nh tranh theo tr ng phái kinh t h c 31

2.2.1.2 Ti p c n d a trên ngu n l c (Resource-based View) 33

2.2.1.3 Ti p c n d a trên n ng l c (Competence-Based View) 37

2.2.1.4 Ti p c n t chu i giá tr (Value chain) 47

2.2.2 Ti p c n d a trên đ nh h ng th tr ng (Market Orientation) 55

2.2.3 Xác đ nh khe h ng nghiên c u 59

2.3 K t qu ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng th ng m i 60

2.3.1 nh ngh a k t qu ho t đ ng kinh doanh 60

2.3.2 Các ch tiêu đo l ng k t qu ho t đ ng kinh doanh c a NHTM 62

2.4 Mô hình nghiên c u lý thuy t v n ng l c c nh tranh c a ngân hàng th ng m i 65

2.4.1 Các khái ni m nghiên c u 65

2.4.1.1 Kh n ng qu n tr (Manangement capability - MC) 65

2.4.1.2 Kh n ng marketing (Marketing Capability – MAC) 69

2.4.1.3 Kh n ng tài chính (Financial Capapbility – FC) 71

2.4.1.4 Kh n ng đ i m i s n ph m – d ch v (Innovation Products-Services Capability - IPSC) 73

2.4.1.5 Kh n ng t ch c ph c v (Organization Service Capability – OSC) 75

2.4.1.6 Kh n ng qu n tr r i ro ( Risk Management Capability – RMC) 75

2.4.2 Mô hình nghiên c u lý thuy t 78

Tóm t t ch ng 2 79

CH NG 3: PH NG PHÁP NGHIÊN C U 80

3.1 Nghiên c u đ nh tính 80

3.1.1 M c đích 80

3.1.2 Ph ng pháp nghiên c u 81

3.1.3 K t qu nghiên c u đ nh tính 81

3.2 Xây d ng và phát tri n thang đo 82

3.2.1 Ph ng pháp xây d ng thang đo 82

3.2.2 Phát tri n thang đo n ng l c c nh tranh 83

3.2.2.1 Thang đo kh n ng qu n tr 83

3.2.2.2 Thang đo kh n ng marketing 85

3.2.2.3 Thang đo kh n ng tài chính 87

3.2.2.4 Thang đo kh n ng đ i m i s n ph m – d ch v 87

3.2.2.5 Thang đo kh n ng t ch c ph c v 88

3.2.2.6 Thang đo kh n ng qu n tr r i ro 89

3.2.3 Phát tri n thang đo k t qu kinh doanh c a NHTM 90

3.2.4 Thi t k phi u kh o sát d th o 91

3.3 Nghiên c u đ nh l ng s b 92

3.3.1 M u nghiên c u và ph ng pháp thu th p d li u 92

3.3.2 Ph ng pháp phân tích s b thang đo 93

3.4 Nghiên c u đ nh l ng chính th c 95

3.4.1 M u nghiên c u 95

3.4.2 i t ng kh o sát 96

3.4.3 Ph ng pháp và th i gian kh o sát 96

3.4.4 Ph ng pháp phân tích d li u 97

3.5 K t qu nghiên c u đ nh l ng s b 100

3.5.1 H s tin c y - Cronbach’s Alpha 100

3.5.2 Phân tích nhân t khám phá -EFA 101

3.5.2.1 K t qu EFA kh n ng qu n tr 101

3.5.2.2 K t qu EFA kh n ng marketing 102

3.5.2.3 K t qu EFA các khái ni m đ n h ng 103

3.5.2.4 K t qu EFA k t qu kinh doanh c a NHTM 105

Tóm t t ch ng 3 106

CH NG 4: K T QU NGHIÊN C U 107

4.1 Mô t đ c đi m m u nghiên c u 107

4.2 K t qu phân tích nhân t kh ng đ nh - CFA 109

4.2.1 K t qu CFA các thang đo đa h ng 110

4.2.1.1 K t qu CFA thang đo kh n ng qu n tr 110

4.2.1.2 K t qu CFA thang đo kh n ng Marketing 115

4.2.2 K t qu CFA các thang đo đ n h ng 118

4.2.2.1 Thang đo kh n ng tài chính 118

4.2.2.2 Thang đo kh n ng đ i m i s n ph m – d ch v 119

4.2.2.3 Thang đo kh n ng t ch c ph c v 121

4.2.2.4 Thang đo kh n ng qu n tr r i ro 121

4.2.3 K t qu CFA n ng l c c nh tranh c a NHTM 122

4.2.4 K t qu CFA k t qu ho t đ ng kinh doanh c a NHTM 125

4.2.5 K t qu CFA đo l ng mô hình t i h n 126

4.3 Ki m đ nh mô hình lý thuy t và gi thuy t nghiên c u b ng SEM 129

4.3.1 Ki m đ nh mô hình lý thuy t 129

4.3.2 Ki m đ nh c l ng mô hình lý thuy t b ng Bootstrap 131

4.3.3 Ki m đ nh gi thuy t nghiên c u 132

4.4 Ki m đ nh giá tr trung bình m u t ng th 137

4.4.1 Giá tr trung bình m u t ng th c a các y u t c u thành n ng l c c nh tranh c a các NHTMCP trên đ a bàn TP H Chí Minh 137

4.4.2 Ki m đ nh giá tr trung bình m u c a các y u t c u thành n ng l c c nh tranh theo đ c đi m m u nghiên c u 140

4.4.2.1 Theo gi i tính 141

4.4.2.2 Theo đ tu i 143

4.4.2.3 Theo trình đ chuyên môn 144

4.4.2.4 Theo thâm niêm làm vi c 145

4.4.2.5 Theo thâm niên qu n lý 146

Tóm t t ch ng 4 148

CH NG 5 : K T LU N VÀ HÀM Ý 149

5.1 K t qu nghiên c u 149

5.1.1 K t qu mô hình đo l ng 149

5.1.2 K t qu ki m đ nh mô hình lý thuy t 151

5.2 Hàm ý qu n tr 153

5.2.1 Nâng cao kh n ng tài chính 153

5.2.2 Nâng cao kh n ng t ch c và qu n tr con ng i 156

5.2.3 Nâng cao kh n ng marketing 160

5.2.4 a d ng hóa s n ph m và nâng cao ch t l ng ph c v khách hàng 161

5.2.5 Nâng cao kh n ng qu n tr r i ro 165

5.3 H n ch c a đ tài và h ng nghiên c u ti p theo 167

DANH M C CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN C U 169

TÀI LI U THAM KH O 170

PH L C

DANH M C CH VI T T T

competence, Earnings strength, Liquidity risk

c tin c y t ng h p

vc T ng ph ng sai trích

WTO T ch c th ng m i th gi i

Cronbach’s Alpha

DANH M C HÌNH

Hình 1.1 Qui trình nghiên c u 20

Hình 2.1: M i quan h gi a ngu n l c c a doanh nghi p và duy trì l i th c nh tranh 35 Hình 2.2: Các th c th c b n trong quan đi m n ng l c 38

Hình 2.3: M i quan h gi a ngu n l c, kh n ng và n ng l c 41

Hình 2.4: Quan đi m h th ng m c a công ty 43

Hình 2.5: S phát tri n c a nghiên c u c nh tranh d a trên ngu n l c và n ng l c 46

Hình 2.6: Chu i giá tr đ u t ngu n l c và kh n ng 48

Hình 2.7: Chu i giá tr đ u t các ngu n l c và kh n ng c a công ty - giai đo n 6 49

Hình 2.8: Chu i giá tr c a ngân hàng th ng m i 51

Hình 2.9: Xu h ng nghiên c u qu n lý và đo l ng k t qu ho t đ ng kinh doanh 63

Hình 2.10: Mô hình nghiên c u 78

Hình 4.1: K t qu CFA thang đo kh n ng lãnh đ o (chu n hoá) 111

Hình 4.2 K t qu CFA thang đo kh n ng t ch c nhân s (chu n hoá) 113

Hình 4.3: K t qu CFA (chu n hoá) thang đo Kh n ng qu n tr .114

Hình 4.4: K t qu CFA thang đo kh n ng marketing (chu n hoá) 116

Hình 4.5: K t qu CFA thang đo kh n ng tài chính (chu n hoá) 119

Hình 4.6: K t qu CFA thang đo kh n ng đ i m i s n ph m-d ch v (chu n hoá) 120

Hình 4.7: K t qu CFA thang đo kh n ng t ch c ph c v (chu n hoá) 121

Hình 4.8: K t qu CFA thang đo kh n ng qu n tr r i ro (chu n hoá) 122

Hình 4.9: K t qu CFA thang đo n ng l c c nh tranh (chu n hoá) 123

Hình 4.10: K t qu CFA thang đo k t qu kinh doanh c a NHTM (chu n hoá) 125

Hình 4.11: K t qu CFA mô hình t i h n (chu n hoá) 127

Hình 4.12: K t qu SEM mô hình lý thuy t (chu n hoá) 130

DANH M C B NG

B ng 2.1: Tóm t t các nghiên c u th c nghi m trên m i quan h gi a đ nh h ng th

tr ng (MO) và K t qu ho t đ ng kinh doanh (BP) 58

B ng 2.2: Tóm t t các gi thuy t nghiên c u 79

B ng 3.1 Thang đo kh n ng qu n tr 84

B ng 3.2: Thang đo kh n ng marketing 86

B ng 3.3 Thang đo kh n ng tài chính c a NHTM 87

B ng 3.4: Thang đo kh n ng đ i m i s n ph m – d ch v 88

B ng 3.5: Thang đo kh n ng t ch c ph c v c a NHTM 89

B ng 3.6: Thang đo kh n ng qu n tr r i ro c a NHTM 90

B ng 3.7: Thang đo k t qu kinh doanh c a ngân hàng th ng m i 91

B ng 3.8 : K t qu phân tích h s tin c y - Cronbach’s Alpha 100

B ng 3.9: K t qu EFA khái ni m kh n ng qu n tr (l n 2) 102

B ng 3.10: K t qu EFA Khái ni m n ng l c Marketing (l n 3) 103

B ng 3.11: K t qu phân tích nhân t khám phá các thang đo đ n h ng 104

B ng 3.12: K t qu EFA thang đo k t qu kinh doanh 105

B ng 4.1: c đi m m u đi u tra 109

B ng 4.2: K t qu ki m đ nh giá tr phân bi t gi a các nhân t trong mô hình đo l ng Kh n ng qu n tr .114

B ng 4.3: H s tin c y t ng h p thang đo Kh n ng qu n tr .114

B ng 4.4: K t qu ki m đ nh giá tr phân bi t thang đo khái ni m kh n ng Marketing 117

B ng 4.5: H s tin c y t ng h p thang đo kh n ng marketing 117

B ng 4.6: K t qu ki m đ nh giá tr phân bi t thang đo khái ni m n ng l c c nh tranh 124

B ng 4.7: H s tin c y t ng h p các thang đo n ng l c c nh tranh 125

B ng 4.8: K t qu ki m đ nh giá tr phân bi t gi a các nhân t trong mô hình t i h n 128 B ng 4.9: H s tin c y t ng h p các nhân t trong mô hình t i h n 129

B ng 4.10: K t qu ki m đ nh m i quan h nhân qu gi a các khái ni m trong mô hình lý thuy t (ch a chu n hoá) 131

B ng 4.15: So sánh giá tr trung bình m u nghiên c u các y u t c u thành n ng l c

c nh tranh c a các NHTMCP t i TP.HCM v i giá tr trung bình thang đo 139

B ng 4.16: Ki m đ nh s khác bi t giá tr trung bình m u nghiên c u c a t ng c p

B ng 4.20: Ki m đ nh s khác bi t v giá tr trung bình m u nghiên c u các y u t

n ng l c c nh tranh c a NHTMCP theo trình đ chuyên môn 145

B ng 4.21: Ki m đ nh s khác bi t v giá tr trung bình m u nghiên c u các y u t

n ng l c c nh tranh c a NHTMCP theo thâm niên làm vi c 146

B ng 4.22: Ki m đ nh s khác bi t v giá tr trung bình m u nghiên c u các y u t

n ng l c c nh tranh c a NHTMCP theo thâm niên qu n lý 147

DANH M C BI U

Bi u đ 1.1: S l ng ngân hàng th ng m i Vi t Nam n m 2013 6

Bi u đ 1.2: Th ph n tín d ng ngân hàng Vi t Nam giai đo n 2007-2013 7

Bi u đ 1.3: Quy mô t ng tài s n c a NHTMVN n m 2012 8

Bi u đ 1.4: Quy mô v n CSH và v n đi u l n m 2012 9

Bi u đ 1.5: K t qu tài chính c a m t s NHTM n m 2013 10

Bi u đ 1.6: T l n x u c a NHTMVN giai đo n 2004-2013 11

Bi u đ 4.1: T l ngân hàng tham gia nghiên c u chính th c 108

TÓM T T

M c đích chính c a nghiên c u này là khám phá và ki m đ nh, b sung các

y u t c u thành n ng l c c nh tranh c a ngân hàng th ng m i và s nh h ng c a

các y u t này đ n k t qu kinh doanh c a ngân hàng th ng m i Nghiên c u này

d a vào lý thuy t n ng l c c nh tranh xu t phát t các ngu n l c, n ng l c c a

doanh nghi p và n ng l c c nh tranh ti p c n theo đ nh h ng th tr ng T đó xem xét, đánh giá và xây d ng mô hình nghiên c u ng d ng cho các ngân hàng th ng

m i c ph n trên đ a bàn TP.HCM (trình bày ch ng 2)

Ph ng pháp nghiên c u đ c s d ng đ đánh giá, ki m đ nh thang đo và

mô hình lý thuy t trong nghiên c u bao g m 2 giai đo n: (1) Nghiên c u đ nh tính

(nghiên c u lý thuy t và th o lu n ý ki n chuyên gia), (2) Nghiên c u đ nh l ng

g m 2 b c: (a) Nghiên c u s b nh m khám phá các y u t c u thành n ng l c

c nh tranh c a ngân hàng th ng m i Nghiên c u này đ c th c hi n ph ng v n

tr c ti p trên 121 Phó Giám đ c chi nhánh c a các NHTMCP đang ho t đ ng trên

đ a bàn TP.HCM (b) Nghiên c u chính th c đ c th c hi n sau khi đi u ch nh l i thang đo t k t qu nghiên c u s b thông qua kh o sát tr c ti p 319 Giám đ c chi

nhánh ngân hàng Nghiên c u này ki m đ nh giá tr thang đo b ng phân tích nhân t

kh ng đ nh (CFA) và mô hình nghiên c u lý thuy t b ng mô hình c u trúc tuy n tính

(SEM) (k t qu trình bày ch ng 3 và 4) K t qu cho th y các thang đo nghiên

c u đ u đ t đ c giá tr h i t , đ tin c y và giá tr phân bi t cao Các gi thuy t đ u

đ c ch p nh n đ tin c y 95%, ngo i tr gi thuy t H4 có đ tin c y m c 90%

Nghiên c u đã xây d ng thang đo m i (kh n ng qu n tr r i ro) trong n ng

l c c nh tranh c a ngân hàng th ng m i và ki m đ nh cho th y kh n ng qu n tr

r i ro có tác đ ng m nh nh t t i k t qu kinh doanh c a ngân hàng th ng m i Bên

c nh đó, thang đo n ng l c qu n tr v i đ xu t ban đ u bao g m 4 nhân t (T m

nhìn & chi n l c c a lãnh đ o, lãnh đ o hi u qu , lãnh đ o con ng i và kh n ng

t ch c), k t qu ki m đ nh cho th y có 2 nhân t đ c hình thành là kh n ng lãnh

đ o và kh n ng t ch c nhân s

Ngoài ra, k t qu nghiên c u xác đ nh đ c t m quan tr ng và m c đ nh

h ng c a t ng nhân t c u thành n ng l c c nh tranh đ n k t qu ho t đ ng kinh

doanh c a ngân hàng th ng m i T đó, lu n án đ a ra nh ng hàm ý qu n tr đ i

v i các nhà qu n tr ngân hàng trong quá trình xây d ng chi n l c c nh tranh và

đi u hành kinh doanh nh m nâng cao hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a NHTM

CH NG 1: GI I THI U 1.1 C s nghiên c u

1.1.1 S c n thi t c a nghiên c u

Toàn c u hoá và t do hoá th ng m i nhanh chóng trong nh ng n m v a qua

đã t o ra nhi u thay đ i to l n v môi tr ng kinh t qu c t Các công ty đa qu c

gia và xuyên qu c gia đã m r ng lãnh th ho t đ ng c a mình và ngày càng có

nhi u nh h ng đ n các qu c gia trên th gi i Do v y, đ có th t n t i và đ ng

v ng ngay trên “sân nhà” đòi h i các doanh nghi p c a trong n c ph i không

ng ng nâng cao n ng l c c nh tranh so v i doanh nghi p trong n c mà còn c v i

các doanh nghi p n c ngoài Các ngân hàng không có kh n ng c nh tranh s đ c

thay th b ng các ngân hàng có n ng l c t t h n, đi u này cho th y ch có các ngân hàng có n ng l c c nh tranh cao nh t m i có l i th v c nh tranh

Vi t Nam quá trình th c hi n c c u l i h th ng ngân hàng trong giai đo n

1990 – 2010 và đ án C c u l i h th ng các t ch c tín d ng giai đo n 2011 –

2015 theo Quy t đ nh s 254/Q -TTg ngày 01/3/2012 c a Th t ng Chính ph , đã

t o ra cho ngành ngân hàng nhi u thay đ i l n c v s l ng, quy mô và ch t l ng, đây là nh ng ti n đ c b n ban đ u đáp ng các cam k t đã ký trong l trình h i

nh p c a l nh v c ngân hàng và t o đi u ki n thu n l i cho h th ng ngân hàng b c

vào th i k h i nh p kinh t qu c t Tuy nhiên, bên c nh nh ng thành công trong quá trình h i nh p, các ngân hàng th ng m i Vi t Nam đã b c l m t s b t c p

nh trình đ qu n tr , ngu n nhân l c còn y u, t l n x u gia t ng, thanh kho n

th p…d n đ n n ng l c c nh tranh ch a cao Th c tr ng này đ t ra v n đ c p bách

ph i tái c u trúc h th ng các ngân hàng th ng m i t đó n ng cao n ng l c c nh

tranh Do v y, trong môi tr ng c nh tranh và đòi h i c a h i nh p nh hi n nay, h

th ng ngân hàng không nh ng ph i duy trì đ c s n đ nh trong ho t đ ng c a

mình mà còn ph i có n ng l c c nh tranh đ i v i các t ch c tài chính phi ngân hàng

và các đ nh ch tài chính khác Các ngân hàng th ng m i (NHTM) trên đ a bàn

Thành Ph H Chí Minh c ng không n m ngoài nh ng đòi h i này

M t khác, kh ng ho ng tài chính toàn c u đang di n ra r t ph c t p và nhi u ngân hàng th ng m i t i M và Châu Âu đã ph i đóng c a, phá s n ho c h p nh t

T n m 2000 đ n nay, theo th ng kê c a B o hi m ti n g i liên bang c a M (2014)

(FDIC - Federal Deposit Insurance Corporation) đã có 538 ngân hàng trên th gi i

phá s n, ch riêng giai đo n 2011 – 2014 đã có 183 ngân hàng tuyên b phá s n ây

c ng là m t v n đ mà các NHTM Vi t Nam nói chung và các ngân hàng trên đ a bàn TP.HCM nói riêng c ng b tác đ ng không nh và đó c ng là bài h c thi t th c

cho các NHTM trong vi c nâng cao n ng l c c nh tranh và hi u qu ho t đ ng c a

mình trong quá trình toàn c u hoá n n kinh t

Jackson, Hitt & DeNisi (2003) cho r ng, trong b t k b i c nh c nh tranh thì

n ng đ ng v i nh ng thay đ i nhanh chóng và khó l ng thì ngu n l c đã tr nên d

công c a doanh nghi p theo lý thuy t ngu n l c ch y u d a vào l i th so sánh thay

c u trúc ngu n l c công ty đ c đ a ra b i kh n ng n ng đ ng và h i nh p c a doanh

nghi p Ngoài ra, s k t h p m i các ngu n l c và m i quan h h th ng các ngu n l c

c a doanh nghi p là ngu n l i th c nh tranh b n v ng mà các đ i th c nh tranh s khó

có th b t ch c ho c c i ti n (Galunic & Rodan, 1998)

nghi p d a trên kh n ng k t h p các ngu n l c c a doanh nghi p nh m t o ra l i

th c nh tranh “N ng l c c nh tranh c a m t công ty là kh n ng duy trì, tri n khai,

ph i h p các ngu n l c và kh n ng theo cách giúp công ty đ t đ c m c tiêu c a nó” (Sanchez & Heene, 1996, 2004) Nh v y, ti p c n d a trên ngu n l c d a vào

n ng l c thì d a vào kh n ng k t h p các ngu n l c đ t o ra n ng l c - đòi h i

l c (Sanchez, 2008) B n ch t c a n ng l c c nh tranh đã đ c chuy n h ng chú

1996; Jackson, Hitt & DeNisi, 2003; Teece, Pisano & Shuen, 1997; Sanchez &

tiêu chí quan tr ng đ đánh giá s t n t i và phát tri n c a m t ngân hàng trong môi

tr ng c nh tranh qu c t ngày càng gia t ng

Ngoài ra, đ đ t v n đ nghiên c u trong m t b i c nh c th , ngân hàng

th ng m i c ph n Vi t Nam và các chi nhánh ngân hàng th ng m i c ph n t i

1.1.2 Khái quát tình hình c nh tranh các ngân hàng th ng m i Vi t Nam

H th ng ngân hàng th ng m i Vi t Nam đã có s phát tri n nhanh chóng c

v s l ng l n quy mô S l ng ngân hàng t 9 ngân hàng vào n m 1991 lên 74 ngân hàng vào n m 2001 và t i th i đi m 31/12/2013 là 98 ngân hàng Trong đó, 1 ngân hàng th ng m i qu c doanh, 37 ngân hàng TMCP, 4 ngân hàng liên doanh, 5

ngân hàng 100% v n n c ngoài và 51 chi nhánh ngân hàng n c ngoài ch a k v n phòng đ i di n c a các ngân hàng n c ngoài t i Vi t Nam Nh v y, s l ng ngân hàng t ng lên t p trung vào 2 kh i là NHTMCP và các chi nhánh ngân hàng n c

ngoài cho th y s c h p d n c a ngành Ngân hàng Vi t Nam đ i v i các nhà đ u t

trong n c c ng nh các t ch c tài chính qu c t Ngoài các ngân hàng, th tr ng

tài chính Vi t Nam còn kho ng 30 công ty tài chính và cho thuê tài chính, h n 1.000

qu tín d ng Nh v y, sau khi ký k t Hi p đ nh th ng m i Vi t – M (2001) và gia

nh p T ch c Th ng m i Th gi i (2007), Vi t Nam đã m c a th tr ng đ i v i các ngân hàng n c ngoài S hi n di n c a ngân hàng n c ngoài đang t ng lên đáng k Tr c cu c đ b này, các ngân hàng n i bu c ph i có nh ng chu n b nh

t ng v n, h p tác v i n c ngoài đ h n ch m t th ph n

Hi n nay, các NHTM có v n nhà n c v n th ng tr c th tr ng tín d ng l n huy đ ng nh ng h đang m t d n th ph n c v huy đ ng l n tín d ng cho các đ i

th thu c nhóm th ng m i c ph n N u nh n m 2000, 4 NHTMNN chi m 70%

th ph n tín d ng thì đ n n m 2007, t l này gi m v d i 60% và hi n ch nh nh

h n m t chút so v i kh i ngân hàng th ng m i c ph n Ch 5 n m tr l i đây, NHTMCP đã giành đ c h n 15% th ph n t tay NHTMNN Trong khi Agribank là

ngân hàng m t nhi u th ph n nh t thì th ph n c a VietinBank l i t ng thêm 1,3% trong vòng 3 n m qua

Ngân hàng Liên doanh Ngân hàng 100% v n NN T ng s ngân hàng

Ngu n: T ng h p t báo cáo c a Ngân hàng nhà n c Vi t Nam

Cu c c nh tranh v th ph n càng tr nên gay g t h n khi quá trình tái c c u ngân hàng đ c đ y nhanh đ gi i quy t v n đ n x u c ng nh đáp ng các tiêu

chu n qu c t Thêm vào đó, hi n kh i NHTMNN t p trung ch y u vào cho vay các

t p đoàn, DNNN, trong khi kh i NHTMCP t p trung cho vay DN nh và v a, khách hàng cá nhân, trong khi kh i ngân hàng ngo i tích c c chào vay các doanh nghi p trong n c, thì kh i ngân hàng n i c ng tích c c ti p c n doanh nghi p FDI

Bên c nh s t ng tr ng v s l ng, quy mô ho t đ ng c a các ngân hàng

c ng phát tri n m nh m N m 2007, t ng tài s n c a các ngân hàng là 1.500 ngàn t

đ ng thì đ n n m 2012 quy mô t ng tài s n c a các ngân hàng và t ch c tín d ng t i

Vi t Nam đ t trên 4.866,118 ngàn t đ ng Trong đó kh i NHTMCP chi m t trong

cao nh t v i 43,21% t ng tài s n v t lên trên 5 NHTMQD (42,52%) Theo công b

c a NHNN thì đ n cu i n m 2013 quy mô t ng tài s n c a toàn h th ng đ t

5.755,87 nghìn t đ ng, t ng 899,752 ngàn t đ ng so v i n m 2012 Trong đó, t ng tài s n c a nhóm ngân hàng th ng m i có v n Nhà n c (VCB, Agribank,

Vietinbank, BIDV) đ t 2.504,87 nghìn t đ ng, nhóm ngân hàng th ng m i c ph n

đ t 2.463,44 t đ ng Theo báo cáo tài chính h p nh t m t s ngân hàng m i công

Ngu n: T ng h p t báo cáo c a Ngân hàng nhà n c Vi t Nam

m t s ngân hàng l n khác trong kh i ngân hàng TMCP l i có tài s n gi m nh

ACB, Eximbank

M t khác, theo ngh đ nh 141/2006/N -CP và ngh đ nh 10/2011/N -CP v

vi c t ng v n t i thi u 3.000 t đ ng vào n m 2010 và 5.000 t đ ng vào n m 2015

và 15.000 t đ ng vào n m 2020 đã thúc đ y các ngân hàng t ng v n đi u l m t cách đáng k ây c ng là yêu c u c p thi t đ nâng cao n ng l c tài chính c a các NHTM N m 2012, t ng v n đi u l c a các ngân hàng và t ch c tín d ng đ t

386,123 ngàn t đ ng và v n ch s h u đ t 413,425 ngàn t đ ng, trong đó kh i ngân hàng TMCP đ t 172,854 ngàn t đ ng v n đi u l và 176,856 ngàn t đ ng v n

ch s h u, chi m 44,77% v n đi u l toàn h th ng và 42,76% v n ch s h u

toàn h th ng n 31/12/2013, t ng v n đi u l c a toàn h th ng ngân hàng Vi t Nam đ t 423,98 nghìn t đ ng Trong đó, v n đi u l c a kh i ngân hàng th ng

m i nhà n c đ t 128,09 nghìn t đ ng và kh i ngân hàng th ng m i c ph n đ t

193,53 nghìn t đ ng

Quá trình t ng quy mô v n ch s h u và v n đi u l này theo yêu c u c a

quá trình tái c u trúc c a NHNN đã làm gia t ng các ho t đ ng mua bán và sáp nh p

(M&A) gi a các ngân hàng và t ng c ph n n m gi c a các c đông n c ngoài

trong khu v c ngân hàng, bao g m v sát nh p 3 ngân hàng y u kém (Tín Ngh a,

Ficom Bank và SCB), v SHB mua l i HBB, v Ngân hàng i Tín (Trust Bank)

bán 85% c ph n cho m t nhóm các nhà đ u t (do T p đoàn Thiên Thanh đ ng

đ u), và v sát nh p Ngân hàng TMCP Ph ng Tây (Western Bank) v i Công ty Tài

chính D u khí (PVFC) Các nhà đ u t n c ngoài đã t ng c ng s hi n di n c a

mình trong khu v c ngân hàng, v i v mua l i 20% c ph n c a Ngân hàng Tiên Phong c a m t nhóm các nhà đ u t do t p đoàn DOJI đ ng đ u

Theo báo cáo k t qu tài chính n m 2013 c a nhi u ngân hàng th ng m i

cho th y, đã b l ho c s t gi m m nh v l i nhu n Nhi u NHTM ph i c t gi m

nhân s , thu h p m ng l i… đ gi m chi phí H th ng NHTM c ng đang b c vào

cu c thanh l c m nh m Theo báo cáo c a NHNN, l i nhu n c a toàn h th ng ngân hàng l y k đ n h t tháng 11/2013 đ t 29.500 t đ ng, t ng 3,2% so v i n m

2012 Tuy nhiên, n u so sánh v i các n m 2010-2011, thì l i nhu n tr c thu l y k

n m 2013 ch b ng 53%-64% c bi t, có t i 17% ngân hàng l trong n m 2013 Nhìn chung, trong n m 2013 trên 50% s ngân hàng gi m l i nhu n so v i n m

2012 Do tình hình kinh t khó kh n trong giai đo n 2010 – 2013, các doanh nghi p

ti p t c g p khó kh n nên không vay thêm và ch t p trung duy trì và n đ nh s ho t

đ ng Theo t ng c c Th ng kê s doanh nghi p g p khó kh n ph i gi i th ho c

trong đó s doanh nghi p đã gi i th là 9.818 doanh nghi p, t ng 4,9%; s doanh

nghi p đ ng ký t m ng ng ho t đ ng là 10.803 doanh nghi p, t ng 35,7%; s doanh

nghi p ng ng ho t đ ng nh ng không đ ng ký là 40.116 doanh nghi p, t ng 8,6% Thêm vào đó, các ngân hàng c ng ng n ng i khi n x u t ng cao

n h t n m 2013, ROA, ROE c a các ngân hàng c ng ch a đ c c i thi n,

đ u gi m so v i n m 2012 khi ch đ t l n l t 0.53% và 5,6% So v i n m 2012 đã

gi m trên 50% ROA và trên 40% ROE Nguyên nhân ch y u là chênh l ch lãi su t

đ u ra, đ u vào gi m m nh, chi phí d phòng r i ro, t p trung là r i ro tín d ng trong

ho t đ ng cho vay t ng m nh, trong khi ch t l ng d phòng gi m sút T l an toàn

v n CAR đ n 31/12/2013 đ t 13,25% gi m m nh so v i m c 13,75% c a cu i tháng 12/2012 Trong đó, CAR c a kh i ngân hàng th ng m i Nhà n c đ t 10.91%,

x u, đ ng th i th n tr ng h n trong các quy t đ nh cho vay nh m đ m b o ch t

l ng tài s n M c dù v y, theo báo cáo c a t ch c x p h ng tín nhi m Moody’s

Investor Service thì n x u c a ngân hàng Vi t Nam ph i chi m ít nh t 15% t ng tài

s n và đây là n c có t l n x u cao nh t trong 6 n c ông Nam Á mà Fitch theo

Ngân hàng nhà n c c ng đã ban hành nhi u v n b n nh m quy đ nh và ki m

soát n x u c a các ngân hàng th ng m i nh thông t 02/2013/TT-NHNN v phân

NHNN ngày 22/4/2005 c a Th ng đ c Ngân hàng Nhà n c đ c s a đ i, b sung

b i Quy t đ nh s 17/2007/Q -NHNN ngày 25/4/2007 c a Th ng đ c Ngân hàng Nhà n c trong phân lo i n và trích l p d phòng đ y đ cho các lo i n Trong

n m 2013, NHNN c ng đã thành l p công ty Qu n lý tài s n Vi t Nam (VAMC) đ

mua n x u giúp các ngân hàng Tính t i th i đi m 31/12/2013 thì công ty này đã

mua h n 35.000 t đ ng n x u thông qua phát hành trái phi u đ c bi t, theo đúng

k ho ch ban đ u Tuy nhiên, hi n v n ch a có thông tin c th v vi c x lý n sau

khi VAMC mua vào dù có nhi u s quan tâm t các nhà đ u t n c ngoài v vi c

mua l i n x u c a Vi t Nam

Nh v y, h th ng NHTM Vi t Nam đã có nhi u thay đ i trong giai đo n

2010 - 2013 v i s ngày càng c nh tranh gay g t gi a các ngân hàng trong n c,

n c ngoài và các t ch c tài chính tín d ng khác khi l trình m c a WTO đã th c

hi n Ngoài ra, tình hình kinh t khó kh n chung đã làm cho tình hình kinh doanh

c a các ngân hàng có xu h ng gi m sút đáng k và n x u t ng cao M c dù NHNN

đã có nhi u chính sách nh m thúc đ y t ng tr ng và x lý n x u c a ngân hàng

th ng m i nh ng c ng ch a có nh ng thay đ i đáng k Trong b i c nh đó, các ngân hàng th ng m i c n ph i n l c c c u l i t ch c, đ nh h ng l i chi n l c

nh m nâng cao n ng l c c nh tranh đ duy trì và phát tri n b n v ng

1.2 Tình hình nghiên c u liên quan đ n lu n án

Có nhi u nghiên c u quan đ n n ng l c c nh tranh, trong lu n án trình bày

tóm t t m t s nghiên c u c a các tác gi n c ngoài và trong n c có liên quan đ n

đ tài

1.2.1 Tình hình nghiên c u n c ngoài

(1) Nghiên c u c a Cameli & Tishler (2004) v m i quan h c a các y u t

vô hình v i k t qu kinh doanh c a t ch c hành chính t i Israel, đã d a trên tr ng

phái ngu n l c và qu n tr chi n l c nh m đánh giá s tác đ ng c a các y u t

ngu n l c vô hình c a t ch c đ n k t qu ho t đ ng c a t ch c Nghiên c u này

tác gi đã xây d ng mô hình c a 6 y u t : (1) kh n ng qu n tr , (2) ngu n l c con

ng i, (3) c m nh n danh ti ng c a t ch c, (4) ki m soát n i b , (5) quan h lao

đ ng, và (6) v n hoá t ch c tác đ ng đ n k t qu ho t đ ng c a t ch c K t qu

cho th y c 6 y u t đ u có tác đ ng tích c c đ n k t qu ho t đ ng c a t ch c

(2) Nghiên c u c a Aziz & ctg (2006) v c nh tranh ngu n l c c a các nhà

đ u t phát tri n nhà t nhân t i Malaysia đã x p h ng các ngu n l c đ t o ra n ng

l c c nh tranh c a các nhà đ u t phát tri n đ a c c a Malaysia v i 14 y u t (V trí

đ c đ a; dòng ti n; ánh giá ti m n ng th tr ng; M i quan h v i chính quy n;

đó, t p trung vào 3 nhóm là: qu n tr , t ch c và m ng l i t o ra n ng l c c nh

tranh c a các nhà phát tri n nhà t nhân t i Malaysia

(3) Nghiên c u c a Thompson, Strickland & Gamble (2007) đã đ xu t các

y u t c u thành n ng l c c nh tranh t ng th c a m t doanh nghi p d a trên 10 y u

t (Hình nh/uy tín, công ngh , m ng l i phân ph i, kh n ng phát tri n và đ i m i

s n ph m, chi phí s n xu t, d ch v khách hàng, ngu n nhân l c, tình hình tài chính

và trình đ qu ng cáo, kh n ng qu n lý thay đ i) Tuy nhiên nghiên c u này m i ch

xây d ng các y u t c u thành n ng l c c nh tranh c a doanh nghi p và đánh giá nó

d a trên ph ng pháp cho đi m nh m so sánh n ng l c gi a các doanh nghi p mà

ch a xác đ nh đ c m c đ nh h ng c a t ng y u t này đ n k t qu kinh doanh

c a doanh nghi p

(4) Nghiên c u c a Aboagye-Debrah (2007) v tình hình c nh tranh, t ng

tr ng và hi u qu c a ngành ngân hàng t i Ghana đã phân tích các y u t c nh

tranh v th ph n cho vay và huy đ ng v n và m c đ t p trung th tr ng c a các

ngân hàng thông qua mô hình 5 áp l c c nh tranh c a Porter Tác gi đã đánh giá k t

qu ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng t i Ghana d a trên các tiêu chí CAMEL

K t qu nghiên c u cho th y t c đ gia t ng quy mô tài s n có tác đ ng t i k t qu

kinh doanh c a ngân hàng Tuy nhiên, h n ch c a nghiên c u này m i đánh giá

n ng l c c nh tranh và k t qu kinh doanh c a các ngân hàng th ng m i t i Ghana

d a trên các ch tiêu tài chính mà ch a đánh giá trên các ngu n l c khác c a ngân

hàng t o nên n ng l c c nh tranh c a ngân hàng th ng m i

(5) Nghiên c u c a Ilihomovich (2009) đã phân tích các y u t nh h ng

đ n k t qu kinh doanh c a các ngân hàng n c ngoài t i Malaysia trong giai đo n

2004-2008 đã s d ng y u t CAMEL tác đ ng t i k t qu kinh doanh (ROE, ROA)

Tuy nhiên, nghiên c u này ch đánh giá k t qu kinh doanh c a ngân hàng th ng

m i trên khía c nh tài chính mà ch a đánh giá các khía c nh khác t o ra n ng l c

c nh tranh và hi u qu t ng th c a ngân hàng th ng m i

(6) Nghiên c u c a Onar & Polat (2010) v các nhân t tác đ ng t i m i quan

h gi a quá trình xây d ng n ng l c và l a ch n chi n l c kinh doanh c a 104

doanh nghi p niêm y t t i s giao d ch ch ng khoán Istabul – Th Nh K thông qua

ph ng v n t ng giám đ c ho c giám đ c ngu n nhân l c d a trên b ng câu h i Likert 7 đi m Nghiên c u này đã đ xu t các y u t t o kh n ng c nh tranh c a

doanh nghi p bao g m (1) kh n ng qu n tr , (2) kh n ng s n xu t, (3) kh n ng bán

hàng-marketing, (4) kh n ng d ch v h u c n logistics, (5) công ngh thông tin, (6)

tài chính – k toán, (7) ngu n nhân l c, (8) d ch v ch m sóc khách hàng, (9) cung

ng, (10) nghiên c u và phát tri n, (11) qu n tr công ngh , (12) đ i m i và (13)

quan h khách hàng. Nghiên c u này đã kh ng đ nh quy t đ nh chi n l c càng đúng

đ n thì càng t o ra kh n ng c nh tranh cao

Nh v y, các nghiên c u v n ng l c c nh tranh và k t qu ho t đ ng kinh

nh ngu n nhân l c, qu n tr , nghiên c u và phát tri n s n ph m, qu n tr r i ro

1.2.2 Tình hình nghiên c u trong n c

Xu t phát t t m quan tr ng c a vi c c n ph i đ y m nh kh n ng c nh tranh

và nâng cao hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng th ng m i th i k h i nh p,

trong th i gian qua đã có m t s tác gi trong n c quan tâm nghiên c u v v n đ này đ c tóm t t d i đây:

(1) Nghiên c u c a Tr nh Qu c Trung (2004) đã phân tích n ng l c c nh

tranh c a NHTMVN trên các khía c nh: s n ph m; ch t l ng s n ph m-dich v ; giá

c c a s n ph m d ch v ; y u t t o thu n ti n cho khách hàng (m ng l i; th i gian

ph c v ; phong cách và k n ng ph c v , gia t ng s l a ch n cho khách hàng); các

ho t đ ng Marketing; công ngh hi n đ i; thu hút nhân viên Tuy nhiên, đ tài ch

d ng l i phân tích đ nh tính truy n th ng mà ch a xác đ nh đ c s nh h ng c a

t ng y u t c u thành n ng l c c nh tranh Ngoài ra, đ tài ch a xây d ng thang đo

cho t ng y u t c u thành n ng l c c nh tranh

(2) Nghiên c u c a Lê ình H c (2006), Lu n án đã đánh giá n ng l c c nh

tranh c a NHTMVN thông qua 2 khía c nh: 1/ N ng l c c nh tranh thông qua các

ph ng th c c nh tranh (qua các y u t : tính đa d ng danh m c d ch v tài chính;

ch t l ng d ch v ; giá c d ch v ; kh n ng t o c h i ti p c n, thu hút khách hàng); 2/ ánh giá n ng l c c nh tranh thông qua các y u t ti m n ng (bao g m: ch t

l ng ngu n nhân l c; trình đ công ngh ; ti m l c tài chính; chi n l c kinh doanh;

kh n ng sinh l i; đ an toàn; th ph n) Nh v y, đ tài đã đ xu t và phân tích n ng

l c c nh tranh c n ng l c c nh tranh v s n ph m d ch v và các y u t n i t i c a

ngân hàng nh m t o ra n ng l c c nh tranh Tuy nhiên, đ tài m i ch d ng l i

nh ng nh n đ nh mang tính ch quan c a tác gi d a trên ngu n thông tin th c p

mà ch a đánh giá đ c s tác đ ng c a t ng y u t n ng l c c nh tranh đ n k t qu

kinh doanh c a NHTM

(3) Nghiên c u c a Nguy n Vi t Hùng (2008) v i đ tài lu n án ti n s “Phân

tích các y u t nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng c a NHTM Vi t Nam” đã ng

d ng phân tích đ nh l ng thông qua công c phân tích bi n ng u nhiên và phân tích

bao d li u và mô hình kinh t l ng Tuy nhiên, trong nghiên c u này ch d ng l i

vi c phân tích d li u t k t qu tài chính và đánh giá hi u qu trên khía c nh tài

chính c a các ngân hàng mà ch a phân tích đ n các khía c nh khác c a ngân hàng

nh ngu n l c con ng i, kh n ng tài chính, công ngh và th ph n khách hàng,

th ng hi u,

(4) Nghiên c u c a Nguy n ình Th và Nguy n Th Mai Trang (2008) v

n ng l c c nh tranh đ ng c a các doanh nghi p Vi t Nam đã phân tích nh ng y u t

vô hình trong n ng l c tr nh tranh c a các doanh nghi p trên đ a bàn TP.HCM v i

các tiêu chí VRIN Nghiên c u n ng l c c nh tranh c a doanh nghi p d a trên ngu n

l c – T o ra n ng l c c nh tranh đ ng Tuy nhiên, h n ch c a nghiên c u này v n

ch d ng l i m c t ng quát và ch có 2 nhân t là n ng l c sáng t o, n ng l c

marketing tác đ ng tr c ti p t i k t qu kinh doanh c a doanh nghi p và ch a

nghiên c u cho t ng ngành ngh kinh doanh c th

(5) Nghiên c u c a ng H u M n (2010), nghiên c u này đã ti n hành phân

tích th c tr ng các y u t n ng l c c nh tranh c a các NHTM Vi t Nam trên 7 y u

t : (1) N ng l c tài chính, (2) n ng l c th ph n, (3) n ng l c ngu n nhân l c, (4)

n ng l c công ngh , (5) n ng l c h th ng kênh phân ph i, (6) n ng l c m r ng và

phát tri n d ch v , (7) n ng l c th ng hi u Tuy nhiên, nghiên c u này m i ch

phân tích th c tr ng n ng l c c nh tranh c a các ngân hàng th ng m i d a trên

các báo cáo tài chính và nh n đ nh t ngu n thông tin th c p ch không d a trên

k t qu đi u tra kh o sát th c ti n Do v y, nó ch a đánh giá đ c m c đ quan

tr ng c a t ng y u t c u thành n ng l c c nh tranh c a NHTM t i k t qu ho t

đ ng kinh doanh c a các NHTM Vi t Nam

(6) Nghiên c u c a Nguy n Thu Hi n (2012), nghiên c u này đã đ c p đ n 4

khía c nh c a n ng l c c nh tranh đ i v i NHTMNN: (1) N ng l c tài chính, (2)

N ng l c v t ch c nhân s , (3) n ng l c qu n tr đi u hành và (4) n ng l c đ i m i

và ng d ng công ngh hi n đ i vào qu n lý và kinh doanh ngân hàng Tuy nhiên,

nghiên c u ch đánh giá cho 4 ngân hàng th ng m i có v n nhà n c và các ch

tiêu này ch d ng l i phân tích đ nh tính ch quan d a trên các s li u th c p mà

ch a đánh giá đ c m c đ nh h ng c a t ng y u t đ n k t qu kinh doanh c a ngân hàng th ng m i

(7) Nghiên c u c a Phan Th H ng Nga (2013) Nghiên c u này đi vào đánh giá n ng l c tài chính c a các NHTMVN theo khung an toàn CAMEL trong giai

đo n 2003-2012 và đ xu t mô hình nghiên c u n ng l c tài chính c a các

NHTMVN b chi ph i b i 13 y u t : Quy mô v n ch s h u; òn b y tài chính; T

l an toàn v n t i thi u; D n /T ng tài s n; N x u/T ng d n ; ROA; ROE, NIM;

Ch s chi phí ho t đ ng; T l thanh kho n tài s n; H s đ m b o ti n g i; H s

thanh kho n ng n h n; D n cho vay/Ti n g i tài đã s d ng ph ng pháp

th ng kê phân tích nh phân nh m đánh giá các y u t nh h ng đ n n ng l c tài

chính c a các NHTMVN t 2003 đ n 2012 V i 13 y u t c u thành nên n ng l c tài

chính làm bi n đ c l p, tuy nhiên bi n ph thu c l i mang tính ch t đ nh tính v i thang đo l ng đ n gi n 2 m c: t theo khung an toàn CAMEL/ Ch a đ t theo

khung an toàn CAMEL, đây là m t h n ch l n nh t c a đ tài

(8) Nghiên c u c a Hoàng Th Thanh H ng (2013) đánh giá n ng l c c nh

tranh c a c a các công ty tài chính có tr s đóng trên đ a bàn Tp.H Chí Minh t

2008-2012 đã xây d ng mô hình các y u t c u thành n ng l c c nh tranh c a công

ty tài chính d a trên mô hình đanh giá n ng l c c nh tranh t ng th c a doanh

nghi p mà Thompson & Strickland (2001) đ xu t v i 10 y u t : (1) N ng l c qu n

tr và đi u hành, (2) N ng l c ngu n nhân l c, (3) Phát tri n s n ph m, (4) N ng l c

th ng hi u, (5) Công ngh , (6) M ng l i, (7) Lãi su t, (8) Ch t l ng d ch v , (9)

Tài chính, (10) Marketing Tác gi đã có nh ng k t lu n d a trên giá tr trung bình thang đo Likert (t 1 đ n 5) khi đi u tra 328 khách hàng c a các công ty tài chính:

Kh ng đ nh các y u t m nh nh t c a n ng l c c nh tranh c a các công ty tài chính

t i TP.HCM là 1/ n ng l c phát tri n s n ph m, 2/ Công ngh , 3/ Qu n tr đi u hành,

4/ Ngu n nhân l c , và y u nh t là n ng l c tài chính Tuy nhiên, các ý ki n kh o

sát v ngu n l c c a công ty tài chính đ c th c hi n t quan đi m c a khách hàng

và đ tài m i ch d ng l i vi c đánh giá các y u t c u thành n ng l c thông qua

th ng kê mô t và s d ng h s tin c y Cronbach’s Apha đ đánh giá các thang đo

l ng mà ch a xác đ nh đ c m c đ nh h ng c a t ng y u t c u thành n ng l c

c nh tranh đ n k t qu ho t đ ng kinh doanh c a các công ty tài chính

Tóm l i, các đ tài nghiên c u v n ng l c c nh tranh c a các NHTM đã đ

c p t i các nhân t c u thành n ng l c c nh tranh và đánh giá th c tr ng n ng l c

c nh tranh T đó, đ a ra nh ng nh n đ nh ch quan v n ng l c c nh tranh c a NHTM mà ch a đánh giá, xây d ng thang đo và l ng hóa s nh h ng c a t ng

y u t c u thành n ng l c c nh tranh đ n k t qu kinh doanh c a NHTM M t khác,

hi n nay ch a có nh ng nghiên c u th c nghi m xem xét m c đ nh h ng c a các

y u t c u thành n ng l c c nh tranh m t cách h th ng đ n k t qu ho t đ ng kinh

doanh, đ c bi t là ti p c n d a trên n ng l c c a NHTM Vì v y, nghiên c u v các

y u t c u thành n ng l c c nh tranh c a NHTMCP và tác đ ng c a n ng l c c nh tranh đ n k t qu ho t đ ng kinh doanh c a các NHTM là yêu c u c p thi t đ giúp

cho các NHTM nh n d ng, nuôi d ng, phát tri n và s d ng n ng l c c nh tranh

m t cách hi u qu , thích ng v i s thay đ i c a môi tr ng kinh doanh

1.3 M c tiêu nghiên c u

Nghiên c u này nh m l p đ y kho ng tr ng đ c xác đ nh xu t phát t vi c

xem xét nghiên c u tr c v m i quan h gi a n ng l c c nh tranh và k t qu kinh

doanh c a NHTM, các m c tiêu ch y u c n đ t đ c nh sau:

Th nh t, nghiên c u đ xu t và ki m đ nh mô hình đo l ng v n ng l c

c nh tranh áp d ng trong l nh v c ngân hàng, trong b i c nh c a m t n n kinh t đang phát tri n Vi t Nam

Th hai, khám phá và đo l ng các y u t c u thành n ng l c c nh tranh đ i

v i các NHTMCP

Th ba, xác đ nh m i quan h gi a các thành ph n khác nhau c a n ng l c

c nh tranh và tác đ ng c a chúng đ n k t qu ho t đ ng kinh doanh c a các

NHTMCP;

NHTMCP t i HCM - Vi t Nam và cung c pm t s hàm ý thi t th c đ i v i các nhà

qu n tr kinh doanh ngân hàng đ thành công trong chi n l c c nh tranh dài h n

đ t đ c m c tiêu nghiên c u c th trên, n i dung c a nghiên c u ph i

tr l i đ c các câu h i nghiên c u sau đây:

đi u tra là các nhà qu n tr đang làm vi c t i các ngân hàng nh ng am hi u ho t đ ng

kinh doanh ngân hàng và ch u trách nhi m v k t qu ho t đ ng kinh doanh t i đ n

v c a mình qu n lý

Các chi nhánh c a ngân hàng th ng m i c ph n đã đ c giao quy n ch

đ ng trong vi c s d ng các ngu n l c nh m c nh tranh v i các chi nhánh ngân hàng

khác Do v y, đ đáp ng yêu c u thông tin cho đ tài thì đ i t ng đi u tra là Giám

đ c c a các chi nhánh ngân hàng th ng m i c ph n đ c l a ch n

Ph m vi c a nghiên c u này đ c t p trung phân tích cho các NHTMCP c a

Vi t Nam đang ho t đ ng trên đ a bàn TP.HCM b i vì TP.H Chí Minh là m t thành

ph t p trung t t c các ngân hàng c a Vi t Nam đang ho t đ ng và có s l ng chi

nhánh nhi u nh t Ngoài ra, NHTMCP là lo i hình ngân hàng ch y u t i th tr ng

ngân hàng Vi t Nam hi n nay

1.5 Ph ng pháp nghiên c u

Nghiên c u này bao g m 3 b c, (1) Nghiên c u đ nh tính thông qua quá

trình nghiên c u lý thuy t v n ng l c c nh tranh, tham kh o ý ki n c a các chuyên

gia và xây d ng b n kh o sát nháp, (2) nghiên c u đ nh l ng s b và (3) nghiên

c u chính th c Quy trình nghiên c u đ c tóm t t Hình 1.1

B c 1: Trình bày quá trình phân tích c s lý lu n v n ng l c c nh tranh và

xác đ nh các nhân t c u thành n ng l c c nh tranh đ xây d ng phi u kh o sát nháp, sau đó th c hi n th o lu n v i các chuyên gia trong l nh v c ngân hàng nh m t ng

h p ý ki n v các khái ni m trong mô hình nghiên c u t đó đi u ch nh, b sung các

khái ni m và thang đo s b

ph ng sai trích; tính đ n

h ng; h i t và phân bi t

Mô hình hóa c u trúc tuy n tính và ki m đ nh

gi thuy t nghiên c u

Ki m tra đ thích h p c a mô hình

c u trúc tuy n tính (SEM) và gi thuy t; Ki m đ nh mô hình đa nhóm theo đ c đi m m u nghiên

c u

B C 1

Hình 1.1 Qui trình nghiên c u

B c 2: Nghiên c u đ nh l ng s b đ c th c hi n thông qua ph ng pháp

phát phi u kh o sát tr c ti p t i phó giám đ c các chi nhánh ngân hàng c a các ngân

hàng th ng m i c ph n trên đ a bàn TP.HCM M c đích c a b c này nh m đánh giá s b thang đo các khái ni m nghiên c u tr c khi ti n hành nghiên c u chính

th c Thang đo đ c đánh giá s b thang đo thông qua h s Cronbach’s Alpha và

phân tích nhân t khám phá - EFA

B c 3: Nghiên c u đ nh l ng chính th c đ c th c hi n b ng ph ng pháp

đi u tra tr c ti p giám đ c chi nhánh c a các ngân hàng b ng phi u kh o sát Kích

th c m u kh o sát n=319 M c đích c a quá trình này nh m ki m đ nh l i mô hình

đo l ng c ng nh mô hình lý thuy t đ xu t và các gi thuy t trong mô hình Nh

v y, đây là b c phân tích chi ti t các d li u thu th p đ c thông qua các phi u

kh o sát g i cho đ i t ng đi u tra đ xác đ nh tính logic, t ng quan gi a các nhân

t v i nhau và t đó đ a ra k t qu c th cho đ tài nghiên c u Thang đo đ c

ki m đ nh l i b ng phân tích nhân t kh ng đ nh - CFA và mô hình c u trúc tuy n

tính - SEM

1.6 óng góp m i c a lu n án

- T ng k t m t cách có h th ng lý thuy t v n ng l c c nh tranh c a

doanh nghi p nh m ng d ng trong l nh v c ngân hàng th ng m i mà ch a có

nghiên c u nào tr c đây th c hi n

- Xác đ nh các y u t c u thành và xây d ng thang đo n ng l c c nh tranh

c a NHTM ây là nghiên c u đ u tiên th c hi n t i Vi t Nam, m t n c đang

phát tri n và ngân hàng là l nh v c đang trong quá trình đ i m i, tái c u trúc

trong b i c nh h i nh p qu c t và c nh tranh gay g t

- Ngoài vi c k th a và đi u ch nh m t s thang đo, lu n án đã xây d ng

và phát tri n thang đo m i là Kh n ng qu n tr r i ro mà các nghiên c u tr c

ch a th c hi n

- ây là nghiên c u đ u tiên ng d ng ph ng pháp đ nh l ng m t cách

có h th ng (Ki m đ nh đ tin c y Cronbach’s Alpha và phân tích nhân t khám

phá - EFA, phân tích t ng quan b ng nhân t kh ng đ nh - CFA và mô hình c u

trúc tuy n tính - SEM) nh m đánh giá n ng l c c nh tranh đ i v i l nh v c ngân hàng th ng m i mà Vi t Nam ch a có nghiên c u ti p c n theo ph ng pháp

hành vi trong vi c đánh giá n ng l c c nh tranh và k t qu kinh doanh

- Nghiên c u này có phát hi n m i, khác v i các nghiên c u tr c đây, đó

là trong ho t đ ng kinh doanh ngân hàng t i Vi t Nam thì y u t kh n ng qu n

marketing trong quá trình ra quy t đ nh đi u hành đ có th phát hi n, duy trì và

phát tri n n ng l c c nh tranh và k t qu ho t đ ng kinh doanh c a NHTM

1.7 B c c c a lu n án

Ch ng 1 Gi i thi u t ng quát v nghiên c u, bao g m m c tiêu nghiên

c u, ph ng pháp nghiên c u, ph m vi nghiên c u, ý ngh a, nh ng đóng góp

c a đ tài và c u trúc lu n án đ c trình bày trong các ch ng ti p theo

Ch ng 2: Trình bày c s khoa h c c a đ tài Thông qua h th ng hoá

c s lý lu n v khái ni m n ng l c c nh tranh và các h ng ti p c n n ng l c

c nh tranh trên th gi i, xác đ nh khe h ng ki n th c và xây d ng mô hình

nghiên c u v s tác đ ng c a các y u t n ng l c c nh tranh t i k t qu kinh

doanh c a ngân hàng th ng m i c ph n t i thành ph H Chí Minh

Ch ng 3: Trình bày ph ng pháp nghiên c u c a lu n án Xây d ng và

hoàn thi n thang đo các khái ni m trong mô hình lý thuy t Th o lu n chuyên gia

nh m đi u ch nh và b sung thang đo phù h p v i l nh v c ngân hàng t đó xây

d ng phi u kh o sát s b Nghiên c u s b s d ng phân tích nhân t khám phá

thi t k m u, quá trình thu th p d li u và k thu t phân tích CFA, SEM đ c s

Ch ng 4: Trình bày k t qu nghiên c u Mô t quá trình thu th p d

li u, nh ng đ c tr ng c b n c a m u nghiên c u K t qu nghiên c u đ c th

hi n qua phân tích nhân t kh ng đ nh, phân tích mô hình c u trúc tuy n tính và

ki m đ nh gi thuy t nghiên c u Ki m đ nh giá tr trung bình m u nghiên c u

đ c xem xét đ suy ra giá tr m u t ng th nghiên c u

Ch ng 1 trình bày b c tranh toàn c nh c a nghiên c u và đ a ra các c

s cho các ch ng ti p theo Nó cung c p m t cái nhìn t ng quan c a n n t ng

nghiên c u và mô t ng n g n v các v n đ nghiên c u, bao g m lý do nghiên

c u, m c tiêu nghiên c u Ngoài ra, ch ng này c ng gi i thích t m quan tr ng

và nh ng đóng góp c a nghiên c u và vi c l a ch n các ph ng pháp nghiên

c u Cu i cùng, phân đ nh ph m vi đ c công nh n và c u trúc lu n án đ c trình bày trong các ch ng ti p theo

Ch ng 2 s h th ng l i các lý thuy t v n ng l c c nh tranh nh m phát

tri n mô hình lý thuy t gi i thích m i quan h gi a các thành ph n n ng l c c nh

tranh và tác đ ng c a n ng l c c nh tranh đ n k t qu kinh doanh c a NHTM

CH NG 2 : C S KHOA H C

Ch ng 1 đã gi i thi u khái quát v nghiên c u c a lu n án Ch ng 2 trình bày c c khoa h c v n ng l c c nh tranh và các lý thuy t ti p c n v n ng l c c nh

tranh c a doanh nghi p c ng nh ng d ng c a chúng vào trong l nh v c ngân hàng

Ch ng này bao g m các ph n chính là 2.1 Khái ni m c nh tranh và n ng l c c nh

tranh; 2.2 T ng quan lý thuy t v n ng l c c nh tranh; 2.3 K t qu ho t đ ng kinh

doanh và 2.4 Mô hình nghiên c u lý thuy t

2.1 Khái ni m c nh tranh và n ng l c c nh tranh

2.1.1 C nh tranh

C nh tranh nói chung và c nh tranh trong kinh t nói riêng là m t khái ni m

có nhi u cách hi u khác nhau Khái ni m này đ c s d ng cho c ph m vi doanh nghi p, ph m vi ngành, ph m vi qu c gia ho c ph m vi khu v c liên qu c gia

đi u này ch khác nhau m c tiêu đ c đ t ra theo quy mô doanh nghi p hay qu c gia mà thôi Trong khi đ i v i m t doanh nghi p m c tiêu ch y u là t n t i và tìm

ki m l i nhu n trên c s c nh tranh qu c gia hay qu c t , thì đ i v i m t qu c gia

m c tiêu là nâng cao m c s ng và phúc l i cho nhân dân

Theo T đi n Ti ng Vi t (1997, tr.108) c nh tranh đ c đ nh ngh a “C g ng

giành ph n h n, ph n th ng v mình gi a nh ng ng i, nh ng t ch c ho t đ ng

nh m nh ng l i ích nh nhau”

Theo T đi n Bách khoa Vi t Nam (2014): “C nh tranh (trong kinh doanh) là

ho t đ ng tranh đua gi a nh ng ng i s n xu t hàng hoá, gi a các th ng nhân, các nhà kinh doanh trong n n kinh t th tr ng, chi ph i quan h cung c u, nh m

giành các đi u ki n s n xu t, tiêu th th tr ng có l i nh t”

Theo Porter (1985, 1998), c nh tranh là giành l y th ph n B n ch t c a c nh tranh là tìm ki m l i nhu n, là kho n l i nhu n cao h n m c l i nhu n trung bình mà

doanh nghi p đang có K t qu quá trình c nh tranh là s bình quân hóa l i nhu n trong ngành theo chi u h ng c i thi n sâu d n đ n h qu là giá c có th gi m đi

góc đ th ng m i, c nh tranh là m t tr n chi n gi a các doanh nghi p

trong ngành kinh doanh nh m chi m đ c s ch p nh n và lòng trung thành c a khách hàng H th ng doanh nghi p t do đ m b o cho các ngành có th t mình đ a

ra các quy t đ nh v m t hàng c n s n xu t, ph ng th c s n xu t, và t đ nh giá cho

s n ph m hay d ch v

2.1.2 L i th c nh tranh

L i th c nh tranh là s h u nh ng giá tr đ c thù, có th s d ng đ c đ

“n m b t c h i” và kinh doanh có lãi Nói đ n l i th c nh tranh là nói đ n l i th

mà m t doanh nghi p, m t qu c gia đang có so v i các đ i th c nh tranh c a h

L i th c nh tranh là m t khái ni m v a có tính vi mô (cho doanh nghi p), v a có tính v mô ( c p qu c gia) L i th c nh tranh b n v ng là doanh nghi p ph i liên

t c cung c p cho th tr ng m t giá tr đ c bi t mà không có đ i th c nh tranh nào

có th cung c p đ c

Quan đi m c a Porter (1980, 1998), c nh tranh là v n đ c b n quy t đ nh s

thành công hay th t b i c a doanh nghi p… Chi n l c c nh tranh là s tìm ki m v

th c nh tranh thu n l i trong ngành, đ u tr ng chính c a c nh tranh, nh m m c đích t o l p m t v th c nh tranh thu n l i và b n v ng tr c nh ng s c ép quy t

đ nh s c nh tranh trong ngành

Có hai v n đ tr ng tâm làm n n t ng cho vi c l a ch n chi n l c c nh

tranh Th nh t là m c đ h p d n c a ngành đ có th mang l i l i nhu n lâu dài và

các y u t quy t đ nh đi u này … Th hai là v th t ng đ i c a doanh nghi p trong ngành nh v doanh nghi p s xác đ nh kh n ng thu l i nhu n c a doanh nghi p cao h n hay th p h n m c trung bình c a ngành M t doanh nghi p có kh n ng

đ nh v t t s có th thu l i nhu n nhi u h n ngay c khi c u trúc ngành b t l i và do

đó kh n ng sinh l i c a ngành c ng khá khiêm t n (Porter,1980, 1998)

N n t ng c b n đ doanh nghi p ho t đ ng đ t đ c m c l i nhu n trên

trung bình trong dài h n là l i th c nh tranh b n v ng Cho dù doanh nghi p có nhi u đi m m nh và đi m y u tr c các đ i th khác, nh ng t u chung l i có hai

lo i l i th c nh tranh mà doanh nghi p có th s h u: chi phí th p ho c khác bi t

hóa i u quan tr ng c a b t c th m nh hay nh c đi m nào c a doanh nghi p

cu i cùng v n là vi c nh h ng t nh ng u/ khuy t đi m đó đ n chi phí và s khác

bi t hóa Hai lo i l i th c nh tranh c b n này k t h p v i ph m vi ho t đ ng c a

m t doanh nghi p đang theo đu i s cho phép t o ra ba chi n l c c nh tranh t ng quát đ đ t đ c hi u qu trên m c trung bình c a ngành, đó là chi n l c chi phí

th p, chi n l c khác bi t hóa và chi n l c t p trung (Porter, 1985, 1998)

Khi m t doanh nghi p có đ c l i th c nh tranh, doanh nghi p đó s có cái

mà các đ i th khác không có, ngh a là doanh nghi p ho t đ ng t t h n đ i th , ho c làm đ c nh ng vi c mà các đ i th khác không th làm đ c L i th c nh tranh là

nhân t c n thi t cho s thành công và t n t i lâu dài c a doanh nghi p Do v y, các doanh nghi p đ u mu n c g ng phát tri n l i th c nh tranh nh ng nó th ng r t d

b xói mòn b i nh ng hành đ ng b t ch c c a đ i th

Ngoài ra, trên góc đ giá tr khách hàng, nghiên c u c a Slater & Narver

(1994), Christensen (2010) cho r ng m t doanh nghi p có l i th c nh tranh h n so

v i doanh nghi p khác khi khách hàng có th nh n th y đ c giá tr dành cho h là

cao nh t Trong đó, giá tr dành cho khách hàng là ph n chênh l ch gi a t ng giá tr

và t ng chi phí c a khách hàng

Slater & Narver (1994, tr.22) đ nh ngh a l i th c nh tranh nh sau: “ đ t

đ c hi u su t cao, m t doanh nghi p ph i phát tri n và duy trì l i th c nh tranh

Tuy nhiên, l i th c nh tranh đã t ng đ c s d ng d a trên đ c đi m c u trúc ngành

nh s c m nh th tr ng, tính kinh t theo quy mô, ho c m t dòng s n ph m r ng,

thì hi n nay đã chuy n sang nh n m nh t i n ng l c cho phép m t doanh nghi p

luôn cung c p giá tr v t tr i cho khách hàng c a mình i u này, sau t t c , là ý ngh a c a l i th c nh tranh”