Giải pháp tăng cường hiệu quả hoạt động quản lý ngoại hối của Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam

Thị trường tài chính quốc tế ngày một trở nên mang tính toàn cầu hoá cao độ, sự xoá bỏ dần các hạn chế về ngoại hối kéo theo sự chu chuyển các luồng ngoại tệ ngày càng gia tăng không chỉ về số lượng, tốc độ mà còn cả chiều rộng và chiều sâu.

MỤC LỤC DANH MỤC VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG BIỂU

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ THỊ TRƯỜNG NGOẠI HỐI VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGOẠI HỐI 2

1.1 Khái quát về thị trường ngoại hối 2

1.1.1 Khái niệm 2

1.1.2 Đặc điểm 2

1.1.3 Chức năng 2

1.1.4 Mô hình tổ chức của thị trường 3

1.1.5 Các đối tượng tham gia 3

1.1.6 Các nghiệp vụ kinh doanh cơ bản trên thị trường ngoại hối 3

1.2 Hoạt động quản lí ngoại hối của NHNN 4

1.2.1 Mục đích quản lí ngoại hối 4

1.2.1.1 Khái niệm 4

1.2.1.2 Mục đích quản lý ngoại hối 5

1.2.2 Cơ chế quản lý ngoại hối 6

1.2.2.1 Cơ chế tự do ngoại hối 6

1.2.2.2 Cơ chế ngoại hối có quản lý 6

1.2.3 Hoạt động ngoại hối của NHTW 7

1.2.3.1 Hoạt động mua bán ngoại hối 7

1.2.3.2 Hoạt động quản lý ngoại hối của NHTW 8

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ NGOẠI HỐI CỦA NHNN VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN QUA 9

2.1 Hoạt động quản lý ngoại hối của NHNN Việt Nam 9

2.1.1 Thời gian trước khi ban hành luật ngân hàng 9

2.1.2 Sau khi ban hành bộ luật ngân hàng 10

2.2 Nhìn nhận chung về thực trạng quản lý ngoại hối 11

2.2.1 Thực trạng về lãi suất ngoại tệ 11

2.2.1.1 Lãi suất huy động ngoại tệ 11

2.2.1.2 Lãi suất cho vay ngoại tệ 13

2.2.1.3 Nhận xét 15

2.2.2 Thực trạng về công cụ dự trữ bắt buộc: 15

2.2.3 Thực trạng về công cụ tỷ giá 16

2.2.3.1 Tình hình diễn biến 16

2.2.3.2 Nguyên nhân 17

2.2.3.3 Những can thiệp của Ngân hàng Nhà Nước 18

2.2.4 Hoán đổi ngoại tệ 19

2.2.5 Biên độ giao dịch 19

2.3 Những tồn tại trong vấn đề quản lý ngoại hối 20

2.3.1 Các chính sách văn bản 20

2.3.2 Tình trạng đô la hóa 21

2.3.3 Tình trạng ngoại tệ trôi nổi 23

2.3.4 Những hạn chế khác 24

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ NGOẠI HỐI CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM 25

3.1 Về mặt pháp lý 25

3.1.1 Tiếp tục hoàn chỉnh hệ thống văn bản, chính sách quản lý ngoại hối 25

3.1.2 Cần duy trì chính sách tỷ giá thả nổi có sự điều tiết của Nhà Nước 26

3.2 Về nguồn lực con người 26

3.3 Về công nghệ 27

3.3 Tăng cường quản lý hoạt động xuất nhập khẩu 28

3.4 Xây dựng quỹ dự trữ ngoại tệ quốc gia vững mạnh 29

3.5 Cần có những biện pháp kịp thời để phát triển thị trường ngoại tệ trong nước 29

KẾT LUẬN 30

TÀI LIỆU THAM KHẢO 31

DANH MỤC VIẾT TẮT.

1 ACB: Ngân hàng thương mại cổ phần

2 AFTA: Khu vực mậu dịch tự do ASEAN

3 Agribank: Ngân hàng Nông Nghiệp và Phát triển Nông Thôn

16 NHTM: Ngân hàng thương mại

17 NHTW: Ngân hàng Trung ương

DANH MỤC BẢNG BIỂU:

1 Bảng 1: Lãi suất cho vay tại Ngân hàng Agribank

2 Bảng 2: Lãi suất cho vay ngoại tệ khác

3 Bảng 3: Lãi suất cho vay Đô la Mỹ

4 Bảng 4: Lãi suất cho vay đối với danh muck hàng xuất nhập khẩu khôngthiết yếu

5 Bảng 5: Tỷ giá từ 22/11/2010 đến 30/11/2010

LỜI MỞ ĐẦU

Thị trường tài chính quốc tế ngày một trở nên mang tính toàn cầu hoá cao độ,

sự xoá bỏ dần các hạn chế về ngoại hối kéo theo sự chu chuyển các luồng ngoại tệngày càng gia tăng không chỉ về số lượng, tốc độ mà còn cả chiều rộng và chiềusâu Những biến động về lãi suất và tỷ giá ngày càng lớn và khó có thể dự liệutrước Trong bối cảnh đó, việc NHTW duy trì và quản lý một cách tích cực cũngnhư tăng cường đa dạng hoá dự trữ ngoại hối đã trở thành vấn đề nóng bỏng ViệtNam chúng ta cũng không nằm ngoài quy luật đó Vấn đề quản lý ngoại hối, giữvững giá trị đồng tiền luôn được Đảng và Nhà nước ta quan tâm

Trong những năm qua, quá trình đổi về quản lý ngoại hối và điều hành tỷ giá hốiđoái đã được những kết quả nhất định góp phần ổn định giá trị đồng tiền, cải thiệncán cân thanh toán, tăng dự trữ ngoại tệ cho đất nước Để đạt được những kết quảtrên một loạt các chính sách, quy định về quản lý ngoại hối và các hoạt động liênquan đến ngoại hối đã được ban hành và ngày càng hoàn thiện theo hướng tạo một

cơ chế quản lý ngoại hối năng động phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế thịtrường, hỗ trợ thực hiện mục tiêu chính sách tiền tệ, tạo tiền đề để thực hiện mụctiêu trên đất nước Việt Nam chỉ lưu hành đồng Việt Nam và hướng tới mục tiêuđồng Việt Nam có khả năng chuyển đổi Việc điều hành tỷ giá cũng được thực hiệnmột cách ngày càng linh hoạt góp phần thúc đẩy xuất khẩu, thu hút vốn nước ngoài,hạn chế ảnh hưởng khủng hoảng kinh tế khu vực

Tuy nhiên, trong quá trình quản lý ngoại hối ở nước ta vẫn còn nhiều khó khăn.Việc nhìn nhận lại, đánh giá và đưa ra và đưa ra những ý tưởng mới luôn được quantâm Chính vì vậy trong khuôn khổ đề án này em cũng muốn mình được nghiêncứu, phân tích trên các giác độ của môn học Lý thuyết tài chính tiền tệ Và em đã

chọn đề tài: ”Giải pháp tăng cường hiệu quả hoạt động quản lý ngoại hối của Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam ”

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ THỊ TRƯỜNG NGOẠI HỐI

VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGOẠI HỐI 1.1 Khái quát về thị trường ngoại hối

1.1.1 Khái niệm

Như chúng ta đã biết, trong thương mại quốc tế khi nhà xuất khẩu thu ngoại tệ vềthì họ phải bán số ngoại tệ này để lấy nội tệ, vì nhà xuất khẩu phải trang trải các chiphí đầu vào trong nước bằng nội tệ Khi nhà nhập khẩu được yêu cầu thanh toánbằng ngoại tệ thì họ phải dùng nội tệ để mua số ngoại tệ này thanh toán cho nhàxuất khẩu nước ngoài Hoạt động mua bán các đồng tiền khác nhau được diễn ratrên thị trường, và thị trường này được gọi là thị trường ngoại hối( The ForeignExchange Market - FOREX) Vậy: thị trường ngoại hối là nơi diễn ra việc mua báncác đồng tiền khác nhau

1.1.2 Đặc điểm

+ Thị trường ngoại hối hoạt động thông qua mạng lưới ngân hàng trên toàn thế giới.+ Là thị trường toàn cầu, thời lượng giao dịch 24/24 giờ, việc mua bán chuyển đổicác đồng tiền khác nhau diễn ra trên toàn thế giới

+ Trung tâm của thị trường ngoại hối là thị trường liên ngân hàng quốctế( interbank) với các thành viên chủ yếu là các ngân hàng thương mại, các nhà môigiới ngoại hối và các ngân hàng trung ương

+ Các nhà kinh doanh quan hệ với nhau thông qua điện thoại, telex, fax, hệ thốngSwift, mạng vi tính

+ Tỷ giá trên các thị trường khác nhau hầu như là thống nhất với nhau

+ Đồng tiền được sử dụng nhiều nhất trong các giao dịch ngoại hối là USD(41,5%) + Đây là thị trường rất nhạy cảm với các sự kiện chính trị, kinh tế, xã hội

Những thị trường ngoại hối quan trọng nhất ngày nay gồm New York, London,Tokyo, Singapor và Frankfurt

1.1.3 Chức năng

+ Chức năng cơ bản của thị trường ngoại hối là nhằm phục vụ dịch vụ cho kháchhàng thực hiện các giao dich thương mại quốc tế

+ Giúp luân chuyển các khoản đầu tư quốc tế, các giao dịch tài chính quốc tế khácgiữa các quốc gia

+ Giá trị đối ngoại của tiền tệ được xác định một cách khách quan theo quy luậtcung- cầu của thị trường

+ Thị trường ngoại hối cung cấp các cộng cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá cho các ngânhàng, các nhà xuất nhập khẩu, các nhà đầu tư và đi vay quốc tế bằng các hợp đồng:hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng hoán đổi, hợp đồng quyền chọn, hợp đồng tương lai

+ Là nơi để NHTW tiến hành can thiệp để tỷ giá biến động theo hướng có lợi chonền kinh tế

1.1.4 Mô hình tổ chức của thị trường

1.1.5 Các đối tượng tham gia

+ Các ngân hàng:

- Các ngân hàng trung ương

- Các ngân hàng thương mại và các ngân hàng đầu tư

+ Các nhà môi giới

+ Các doanh nghiệp

+ Các cá nhân, các nhà kinh doanh

+ Các tổ chức tài chính phi ngân hàng

+ Các công ty đa quốc gia

1.1.6 Các nghiệp vụ kinh doanh cơ bản trên thị trường ngoại hối

+ Nghiệp vụ giao dịch ngoại hối giao ngay

+ Nghiệp vụ kinh doanh chênh lệch tỷ giá

+ Nghiệp vụ giao dịch ngoại hối có kỳ hạn

.+ Nghiệp vụ hoán đổi.

+ Nghiệp vụ ngoại hối giao sau

+ Nghiệp vụ giao dịch ngoại hối chọn quyền

1.2 Hoạt động quản lí ngoại hối của NHNN

1.2.1 Mục đích quản lí ngoại hối

1.2.1.1 Khái niệm

Ngoại hối là phương tiện thiết yếu trong quan hệ kinh tế, văn hoá giữa các quốcgia Ngoại hối là tiền nước ngoài, vàng tiêu chuẩn quốc tế, các giấy tờ có giá và cáccông cụ thanh toán bằng tiền nước ngoài Ngoại hối trong đó đặc biệt là ngoại tệ cóvai trò quan trọng, nó là phương tiện dự trữ của cải, phương tiện để mua bán,phương tiện thanh toán và hạch toán quốc tế, được các nước chấp nhận là đồng tiềnquốc tế, ví dụ: đô la Mỹ, Bảng Anh, Frăng Pháp

Nền kinh tế ngày càng phát triển, quan hệ quốc tế ngày càng được mở rộng thìkhông thể có một quốc gia nào phát triển một cách đơn độc, khép kín mà đòi hỏiphải mở rộng quan hệ kinh tế với nước ngoài Vì vậy, dự trữ ngoại hối là một trongnhững mục tiêu kinh tế có ý nghĩa chiến lược quan trọng, có dự trữ ngoại hối cầnthiết có nghĩa là nhà nước đã nắm được trong tay một công cụ quan trọng để phục

vụ cho việc thực hiện mục tiêu kinh tế vĩ mô Dự trữ ngoại hối để đảm bảo khả năngthanh toán quốc tế, thoả mãn nhu cầu nhập khẩu phục vụ phát triển kinh tế và đờisống trong nước, mở rộng đầu tư, hợp tác kinh tế với nước ngoài, phục vụ mục tiêuchính sách kinh tế mở Dự trữ ngoại hối là một cơ sở cho việc phát hành tiền đảmbảo cho mối tương quan giữa tiền- hàng trong nước Nhà nước có thể chủ động sửdụng ngoại hối như là một lực lượng để can thiệp, điều tiết thị trường tiền tệ theonhững mục tiêu, kế hoạch

Đối với những nước mà đồng tiền được tự do chuyển đổi, dự trữ ngoại hối là công

cụ để can thiệp, điều chỉnh nhằm thiết lập thế cân bằng giữa các đồng tiền trong trật

tự các đồng tiền quốc tế, phục vụ chính sách kinh tế

Đối với những nước mà đồng tiền không được tự do chuyển đổi, dự trữ ngoại hối làlực lượng để can thiệp thị ttrường nhằm duy trì ổn định tỷ giá hối đoái của đồng bản

tệ

Với tư cách là một cơ quan duy nhất có nhiệm vụ phát hành tiền, xây dựng và thựcthi chính sách tiền tệ, lập và theo dõi cán cân thanh toán quốc tế, NHTW đã đượcgiao nhiệm vụ quản lí Nhà nước và kiểm soát ngoại hối trên thị trường là phù hợp Vậy: quản lý ngoại hối là việc Nhà nước áp dụng các chính sách, biện pháp tácđộng vào quá trình xuất, nhập ngoại hối( đặc biệt là ngoại tệ) và việc sử dụng ngoạihối theo những mục tiêu nhất định

1.2.1.2 Mục đích quản lý ngoại hối

1.2 1 2 1 Điều tiết tỷ giá thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia

NHTW thực hiện các biện pháp nhằm thúc đẩy tập trung các nguồn ngoại hối( đặcbiệt là ngoại tệ) vào tay mình, để thông qua đó Nhà nước sử dụng một cách hợp lý,

có hiệu quả cho các nhu cầu phát triển kinh tế và hoạt động đối ngoại Đồng thời sửdụng chính sách ngoại hối như một công cụ có hiệu lực để thực hiện chính sách tiền

tệ, thông qua mua bán trên thị trường để can thiệp vào tỷ giá khi cần thiết nhằm ổnđịnh giá trị đối ngoại của đồng tiền, tác động vào lượng tiền cung ứng Chẳng hạnkhi tỷ giá giảm thì ngân hàng có thể bán ngoại tệ, khi tỷ giá tăng ngân hàng thựchiện mua ngoại tệ để ổn định tỷ giá đồng thời ổn định lượng tiền trong lưu thông

1.2 1 2 2 Bảo tồn quỹ dự trữ ngoại hối nhà nước

Là cơ quan quản lý tài sản quốc gia, NHTW phải quản lý quỹ dự trữ ngoại hối Nhànước nhưng không chỉ bảo quản và cất giữ mà còn biết sử dụng để phục vụ cho đầu

tư phát triển kinh tế, luôn đảm bảo an toàn không bị ảnh hưởng rủi ro về tỷ giángoại tệ trên thị trường quốc tế Vì thế NHTW cần phải mua, bán, chuyển đổi đểphát triển, chống thất thoát, xói mòn quỹ dự trữ ngoại hối của Nhà nước, bảo vệ độclập chủ quyền về tiền tệ

1.2 1 2 3 Cải thiện cán cân thanh toán quốc tế

Cán cân thanh toán quốc tế thể hiện quan hệ thu chi quốc tế của một nước với nướcngoài Cán cân thanh toán phản ánh đầy đủ những xu hướng cung và cầu về ngoại tệtrong các giao dịch quốc tế nên nó tác động lớn đến tỷ giá hối đoái của đồng tiền Khi cán cân thanh toán quốc tế bội thu, lượng ngoại tệ chảy vào trong nước dẫn đếnkhả năng cung về ngoại tệ cao hơn nhu cầu, trường hợp này tỷ giá vận động theo tỷgiá giảm Ngược lại khi cán cân thanh toán quốc tế bội chi, tăng lượng ngoại tệ chảy

ra nước ngoài dẫn đến nhu cầu về ngoại tệ cao hơn khả năng cung ứng, trường hợpnày tỷ giá vận động theo xu hướng tăng Như vậy trong cả hai trường hợp, nếu

không có sự can thiệp của NHTW, tỷ giá sẽ tăng hoặc giảm theo cung cầu ngoại tệtrên thị trường Tuy nhiên ở nhiều nước, NHTW đóng vai trò điều tiết tỷ giá để thựchiện mục tiêu của chính sách kinh tế Nếu NHTW muốn xác lập một tỷ giá ổn địnhnghĩa là giữ cho tỷ giá không tăng, không giảm thì NHTW hoặc là mua số ngoại tệ

từ nước ngoài chuyển vào trong nước làm cho quỹ dự trữ ngoại hối sẽ tăng lêntương ứng, hoặc NHTW sẽ bán ngoại tệ ra để đáp ứng nhu cầu của thị trường khi cóluồng ngoại tệ chảy ra nước ngoài, quỹ dự trữ ngoại hối giảm xuống tương ứng

1.2.2 Cơ chế quản lý ngoại hối

1.2.2.1 Cơ chế tự do ngoại hối

Thực hiện cơ chế tự do ngoại hối có nghĩa là ngoại hối được tự do lưu thông trênthị trường, cân bằng ngoại hối do thị trường quyết định mà không có sự can thiệpcủa Nhà nước, do vậy tỷ giá - giá cả ngoại hối sẽ phù hợp với sức mua của đồngtiền trên thị trường Tỷ giá thả nổi dẫn đến lãi suất, luồng vốn vào và ra hoàn toàn

do thị trường chi phối Cơ chế này có ưu điểm là khuyến khích được sự lưu chuyểncủa đồng vốn, nhưng nhược điểm của nó là không khống chế được sự thay đổi của

tỷ giá và giá cả trên thị trường ngoại hối

1.2.2.2 Cơ chế ngoại hối có quản lý

1.2 2 2 1 Cơ chế nhà nước thực hiện quản lý hoàn toàn

Theo cơ chế này thực hiện độc quyền ngoại thương và độc quyền ngoại hối Nhànước áp dụng các biện pháp hành chính áp đặt nhằm tập trung tất cả hoạt độngngoại hối vào tay mình Tỷ giá do Nhà nước quy định mà tất cả các giao dịch ngoạihối phải chấp hành, các tổ chức tham gia hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu nếu

bị lỗ do tỷ giá thì sẽ được Nhà nước cấp bù, ngược lại nếu lãi thì nộp cho Nhà nước

Cơ chế này phù hợp với nền kinh tế hoá tập trung

1.2 2 2 2 Cơ chế quản lý có điều tiết

Cơ chế quản lý hoàn toàn, Nhà nước có thể áp đặt khống chế được thị trường, ngănchặn ảnh hưởng từ bên ngoài, chủ động khai thác được nguồn vốn bên trong.Nhưng trong nền kinh tế thị trường cách quản lý này sẽ không phù hợp, cản trở vàgây khó khăn cho nền kinh tế

Để khắc phục sự áp đặt, Nhà nước đã tiến hành điều tiết nhưng đã gắn với thịtrường, Nhà nước tiến hành kiểm soát một mức độ nhất định để nhằm phát huy tính

tích cực của thị trường, hạn chế nhược điểm do thị trường gây ra, tạo điều kiện chokinh tế trong bước phát triển và ổn định, ngăn chặn ảnh hưởng từ bên ngoài

Bằng công cụ tỷ giá, dự trữ ngoại hối và các yếu tố khác mà NHTW có thể chủđộng điều chỉnh theo các mục tiêu chính sách kinh tế vĩ mô

1.2.3 Hoạt động ngoại hối của NHTW

1.2.3.1 Hoạt động mua bán ngoại hối

NHTW tham gia vào hoạt động mua bán ngoại hối với tư cách là người can thiệp,giám sát, điều tiết nhưng đồng thời cũng là người mua, bán cuối cùng Thông quaviệc mua, bán NHTW thực hiện giám sát và điều tiết thị trường theo mục tiêu củachính sách tiền tệ, đồng thời theo dõi diễn biến tỷ giá đồng bản tệ để chủ động quyếtđịnh hoặc phối hợp với NHTW các nước khác củng cố sức mua đồng tiền này hayđồng tiền khác để đảm bảo trật tự trong quan hệ quốc tế có lợi cho nước mình Hoạtđộng mua bán ngoại hối của NHTW diễn ra trên thị trường trong nước và thị trườngquốc tế Việc NHTW thực hiện việc mua bán ngoại hối sẽ tác động trực tiếp vàotiền trung ương (MB) Khi NHTW mua ngoại hối trên thị trường sẽ làm tăng MB vàngược lại khi NHTW bán ngoại hối trên thị trường thì sẽ làm giảm MB Nghiệp vụmua bán làm ảnh hưởng đến dự trữ ngoại hối, ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái Nhưvậy, NHTW thông qua mua bán ngoại hối có thể can thiệp nhằm đạt được tỷ giámong muốn

1.2.3.1.1 Mua bán trên thị trường trong nước

NHTW chỉ thực hiện mua bán với NHTM, không trực tiếp mua bán với các công tykinh doanh xuất nhập khẩu Tỷ giá hối đoái do NHTW công bố NHTW sử dụngmột phần dự trữ bán cho NHTM và mua ngoại tệ của các NHTM đưa vào dự trữ.Thông qua mua bán ngoại tệ NHTW cung ứng hay rút bớt lượng tiền trong lưuthông, trên cơ sở đó ổn định tỷ giá của đồng bản tệ

1.2.3.1.2 Mua bán trên thị trường quốc tế

NHTW không chỉ bảo quản cất trữ mà còn sử dụng quỹ cho mục đích đầu tư pháttriển NHTW thực hiện mua bán ngoại tệ trên thị trường quốc tế nhằm bảo tồn, pháttriển quỹ dự trữ ngoại hối Qua nghiên cứu lãi suất thực tế và xu hướng tăng lên củalãi suất ngoại tệ, NHTW tính toán giữ ngoại tệ nước nào có lợi và đảm bảo an toàn

Khi mua bán trên thị trường quốc tế, NHTW phải tuân thủ các quy tắc của thịtrường.

1.2.3.2 Hoạt động quản lý ngoại hối của NHTW

Ngoài việc can thiệp bằng cách mua bán ngoại tệ trên thị trường, NHTWcòn thực hiện các hoạt động về ngoại hối như:

+ Quản lý, điều hành thị trường ngoại hối, thị trường ngoại tệ liên ngân hàng bằngcách đưa ra các quy chế ra nhập thành viên, quy chế hoạt động, quy định giới hạn,

tỷ giá mua bán ngoại tệ trên thị trường

+ Tham gia xây dựng các dự án pháp luật vá ban hành các văn bản hướng dẫn thihành luật về quản lý ngoại hối

+ Cấp giấy phép và thu hồi giấy phép hoạt động ngoại hối

+ Kiểm tra, giám sát việc xuất nhập khẩu ngoại hối, kiểm soát các hoạt động ngoạihối của các tổ chức tín dụng

+ Thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn khác về quản lý ngoại hối

+ Biên lập cán cân thanh toán

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ NGOẠI HỐI CỦA

NHNN VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN QUA.

Một trong những thành công quan trọng trong thực thi chính sách tiền tệ và thựchiện chức năng của NHNN trong thời gian qua là đổi mới công tác quản lý ngoạihối và ổn định thị trường ngoại tệ Công tác quản lý ngoại hối của đất nước ta trongthời kỳ kinh tế mở đã bắt đầu đạt được những thành tựu đáng khích lệ Nhưng bêncạnh đó vẫn có một số những hạn chế còn tồn tại và được thể hiện ở những chỉ tiêusau:

2.1 Hoạt động quản lý ngoại hối của NHNN Việt Nam

2.1.1 Thời gian trước khi ban hành luật ngân hàng

Việt Nam trong thời kinh tế kế hoạch hoá tập trung, thời gian dài với chế độ Nhànước nắm độc quyền ngoại thương và ngoại hối Mọi nguồn thu chi ngoại tệ đềuđược tập trung vào Nhà nước, chỉ có các doanh nghiệp quốc doanh mới được phéptham gia xuất nhập khẩu hàng hoá theo tỷ giá ấn định dẫn đến hiện tượng thu chichênh lệch ngoại thương Doanh nghiệp tham gia xuất nhập khẩu nếu thu lớn hơnchi thì phải nộp Nhà nước phần chênh lệch, ngược lại thu nhỏ hơn chi thì sẽ đượcNhà nước bù: Nhà nước trực tiếp can thiệp và xác định tỷ giá nhưng tỷ giá khôngphản ánh quan hệ cung cầu ngoại hối trên thị trường, áp dụng chế độ tỷ giá cố định

và đa tỷ giá Quan hệ xuất nhập khẩu chủ yếu với các nước trong khối SEV (cộngđồng tương trợ kinh tế) lúc đó chủ yếu áp dụng hình thức hàng đổi hàng theo mộtchế độ tỷ giá cố định quan hệ thanh toán giữa các nước XHCN theo tỷ giá mậu dịch

và phi mậu dịch Tỷ giá mậu dịch áp dụng cho các quan hệ xuất nhập khẩu hàng hoá

và các chi phí liên quan đến xuất nhập khẩu Tỷ giá phi mậu dịch áp dụng cho cácquan hệ thanh toán không phải là hàng hoá Việc hoạch toán tỷ giá giữa đồng Việtnam với đồng ngoại tệ thì được áp dụng tỷ giá kết toán nội bộ Đó là loại tỷ giá đểlàm căn cứ bù lỗ cho các doanh nghiệp xuất khẩu có giá thành cao Ngoài ra Nhànước ta còn quy định thêm một tỷ lệ phần trăm khoản phụ cấp theo các tỷ giá chínhthức đối với các ngoại tệ thuộc khu vực hai (ngoài các nước thuộc hệ thống XHCN)

để thu hút kiều hối và khuyến khích các khách du lịch nước ngoài, gọi là tỷ giá dulịch và tỷ giá kiều hối

Từ năm 1989, Nhà nước ta đã có chủ trương và giải pháp đổi mới đồng bộ trongquan hệ kinh tế đối ngoại và trong chính sách tỷ giá Tháng 3-1898 Nhà nước ta đã

áp dụng chế độ tỷ giá được điều chỉnh thường xuyên gần sát với tỷ giá thị trường.Ngay sau đó, NHNN Việt Nam đã thành lập hai trung tâm giao dịch hối đoái: Ở TPHCM và Hà Nội, để làm thí điểm cho việc tiến tới thành lập một thị trường hối đoáitrong cả nước, đã thành lập và tổ chức hoạt động thị trường ngoại tệ liên ngân hàng.Ngoài ra, sau khi thực hiện chuyển đổi nền kinh tế, thực hiện pháp lệnh ngân hàng,NHNN đã ban hành các quy chế về quản lý ngoại hối Từ đó đã cải thiện được phầnnào về tình trạng ngoại hối của đất nước

2.1.2 Sau khi ban hành bộ luật ngân hàng

Sau khi luật NHNN Việt Nam ban hành (tháng 12-1997) quá trình quản lý ngoại hối

ở nước ta đã có những bước chuyển biến khá quan trọng, đã quy định rõ quyền hạn

và nhiệm vụ của NHNN Việt Nam về quản lý ngoại hối, điều mà trước đây chúng tachưa làm được Điều 37 đã quy định về quyền hạn và nhiệm vụ của NHNN nhưsau:

+ Xây dựng các dự án luật, pháp lệnh và các dự án khác về quản lý ngoại hối; banhành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý ngoại hối theo thẩm quyền

+ Cấp, thu hồi giấy phép hoạt động ngoại hối

+ Tổ chức điều hành thị trường ngoại tệ liên ngân hàng và thị trường ngoại hốitrong nước

+ Kiểm tra, thanh tra việc thực hiện các quy định của pháp luật về quản lý ngoạihối, kiểm soát việc xuất, nhập ngoại hối

+ Kiểm soát hoạt động ngoại hối của các tổ chức tín dụng

+ Thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác về quản lý ngoại hối theo quy địnhcủa pháp luật

Ngoài ra còn quy định nhiều nội dung quan trọng khác như: quy định vềquản lý dự trữ ngoại hối (điều 38), quy định về hoạt động ngoại hối của NHNN(điều 39) Tức là sau khi ban hành luật ngân hàng thì hoạt động quản lý ngoại hốicủa NHNN Việt Nam đã được quy định một cách rõ ràng hơn, cụ thể hơn

2.2 Nhìn nhận chung về thực trạng quản lý ngoại hối

2.2.1 Thực trạng về lãi suất ngoại tệ

2.2.1.1 Lãi suất huy động ngoại tệ

2.2.1.1.1 Tình hình diễn biến

Nhiều ngân hàng đã phải tăng lãi suất huy động USD Đây là giải pháp tình thế củacác ngân hàng, khi mà dự báo nhu cầu vay vốn ngoại tệ cuối năm tăng lên trong khingân hàng đã cho vay ngoại tệ quá nhiều trong những tháng đầu năm Ngân hàngXuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank) vừa tăng lãi suất huy động USD lần thứ 3trong 1 tháng qua, lên đến 4,95%/năm đối với kỳ hạn 6 tháng, áp dụng kể từ ngày15.9.2010 Trước đó, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Á châu (ACB) đã thông báotăng lãi suất huy động USD từ 0,05-0,25 điểm phần trăm/năm, đưa lãi suất USD lênđến mức 4,7%/năm Những động thái này đã khiến cho cuộc đua lãi suất USD giữacác ngân hàng ngày càng nóng hơn

2.2.1.1.2 Nguyên nhân

Có nhiều nút thắt khiến cho mặt bằng lãi suất huy động USD khó lòng hạ nhiệt +Nút thắt đầu tiên là lãi suất tiền đồng vẫn ở mức cao và chưa có dấu hiệu hay tácđộng hỗ trợ nào để lãi suất giảm xuống

+Thứ hai là do khi giải bài toán chi phí giữa vay tiền đồng và USD, doanh nghiệpđều nhận thấy vay USD có lợi hơn Bởi lẽ, từ đầu năm đến nay, lãi suất cho vay tiềnđồng luôn ở mức cao, hiện vào khoảng 13-15%/năm, trong khi lãi suất USD vàokhoảng 4,5-7%/năm

+ Ngoài ra còn do lượng USD trong dân không thiếu, nhưng với tâm lý kỳ vọng giácao, người dân có xu hướng găm giữ USD Điều này khiến cho việc huy động trởnên khó khăn Trong khi đó, từ nay đến cuối năm, doanh nghiệp sẽ phải vay nhiềuUSD hơn để thanh toán tiền hàng nhập khẩu Đó là lý do các ngân hàng tăng lãi suấthuy động USD

+ Thông tư 13/2010/TT-NHNN (Thông tư quy định về các tỉ lệ bảo đảm an toàntrong hoạt động của tổ chức tín dụng, chính thức có hiệu lực từ ngày 1.10 tới) cũngtạo thêm một nút thắt tín dụng khác Theo công văn số 120/HHNH gửi ngân hàngNhà nước của hiệp hội Ngân hàng và 14 ngân hàng thành viên, nguyên nhân mấu

chốt khó hạ lãi suất là do quy định của thông tư 13 về nguồn vốn huy động sử dụng

để cho vay không bao gồm tiền gửi không kỳ hạn của các tổ chức kinh tế, kho bạcNhà nước, bảo hiểm xã hội và các tổ chức khác Điều này khiến nguồn vốn dành đểcho vay giảm đi

“Như vậy, ngoài 20% nguồn vốn huy động không được sử dụng để cho vay theocông thức tính của ngân hàng Nhà nước, thì còn khoảng 15% tiền gửi không kỳ hạn

kể trên không được sử dụng cho vay Do đó, phần nguồn vốn để đảm bảo khả năngthanh toán là 20% + 15% = 35% trên tổng nguồn vốn huy động Tỷ lệ này là quácao, không hợp lý”

Trước đây Ngân hàng Nhà nước áp dụng cách tính quy đổi giữa tiền đồng và ngoại

tệ để đánh giá khả năng chi trả của các ngân hàng, nhưng nay lại tính theo từng loạitiền tệ Nói cách khác, trước đây ngân hàng cho vay USD nhiều thì có thể bù đắpbằng tiền đồng Khi đó, xét trên tổng thể, khả năng chi trả của ngân hàng vẫn đápứng được yêu cầu của Ngân hàng Nhà nước Nhưng hiện nay, nếu tính toán theotừng loại tiền tệ thì sẽ rất khó cho các ngân hàng, nhất là ngân hàng nhỏ Vì trướcđây, họ mạnh tay cho vay, nên nay phải tăng cường huy động để bù đắp ngoại tệ.Trong khi đó, cán cân thanh toán quốc tế của Việt Nam vẫn thâm hụt lớn, các khoảnngoại tệ bù đắp lại thiếu hụt, mặc dù những tháng vừa qua, thâm hụt thương mạiđược giữ ở mức ổn định Cán cân thanh toán quốc tế cả năm 2010 không đến mức

âm 8,8 tỉ USD như năm ngoái, nhưng cũng sẽ âm khoảng vài tỉ USD Giải pháp củacác ngân hàng thương mại vẫn là tăng lãi suất để hút USD vào

2.2.1.1.3 Những hệ lụy khi lãi suất cao

Những hệ lụy tất yếu sẽ xảy ra khi lãi suất cao như vậy Khi lãi suất tăng cao, thịtrường tiền tệ có thể sẽ phải đối mặt với nhiều vấn đề Sau khi có thông tin lãi suấtUSD ở Việt Nam cao gấp 10 lần thế giới và các ngân hàng thương mại đã nâng lãisuất huy động, nhiều người dân đã đổ xô mua vào USD do kỳ vọng giá lên Rất cókhả năng xảy ra tình trạng đầu cơ USD như trên Và việc doanh nghiệp phải vayUSD với lãi suất cao, còn ngân hàng thiếu ngoại tệ sẽ làm méo mó quan hệ lãi suấtUSD trong nước và quốc tế

2.2.1.1.4 Nhận định về diễn biến thời gian tới

Dù vậy, việc tăng lãi suất USD sẽ không thể diễn ra mạnh mẽ

Ngân hàng không thể đẩy lãi suất huy động USD lên cao quá bởi còn phải xét trongtương quan với VND và các đồng ngoại tệ khác Việc tăng lãi suất USD không hợp

lý có thể dẫn đến việc người dân rút tiền VND mua USD gửi ngân hàng, thì lại tạo

ra mất cân đối về tiền VND Hơn nữa, khi xuất hiện sự căng thẳng, ngân hàng Nhànước sẽ dùng chức năng quản lý để kìm hãm đà tăng lãi suất của đồng ngoại tệ này

2.2.1.2 Lãi suất cho vay ngoại tệ

2.2.1.2.1 Tình hình diễn biến

+Tại ngân hàng Agribank:

Bảng 1

Lãi suất cho vay ngắn hạn

Hộ sản xuất nông – lâm – ngư – diêm nghiệp 13,0%/năm

Cho vay chi phí sản xuất, chế biến, kinh doanh

hàng xuất khẩu có bán ngoại tệ cho Agribank

Tối thiểu 12,5%/

năm

năm Lãi suất cho vay trung, dài hạn

Hộ sản xuất nông – lâm – ngư – diêm nghiệp 14,5%

-15,5%/năm

15%/năm Riêng đối với lãi suất trung, dài hạn, Agribank áp dụng lãi suất thỏa thuận với khách hàng theo hình thức thả nổi (lãi suất có điều chỉnh), điều chỉnh 3 tháng/lần, 6 tháng/lần, 9 tháng/lần hoặc 12 tháng/lần