Phân tích tín dụng từ các đại lý vật tư nông nghiệp đối với nông dân trồng lúa ở long an

Th tr ng tín d ng nông thôn... Ch́nh ph Philippin đư có nh ng ch́nh sách t́n d ng ph c v phát tri n nông nghi p, nông thôn.

Ngô Thanh Tuy n

Ngô Thanh Tuy n

Tôi xin cam đoan lu n v n này hoàn toàn do tôi th c hi n Các đo n tŕch

d n và s li u s d ng trong lu n v n đ u đ c d n ngu n và có đ ch́nh xác cao

1

L I CAM OAN

M C L C

DANH M C B NG, BI U V̀ TH

T́M T T

CH NG I GI I THI U ……… 1

1.1 Lý do nghiên c u … ……….…… 1

1.2 M c tiêu nghiên c u ……… 3

1.3 Câu h i nghiên c u ……… 3

1.4 i t ng nghiên c u ……… 4

1.5 Ph m vi nghiên c u 4

1.6 Ph ng pháp nghiên c u 4

1.7 C u tŕc lu n v n: …… ……… 4

CH NG II T NG QUAN C S Ĺ THUY T VÀ ĆC NGHIÊN C U TH C NGHI M V T́N D NG NÔNG THÔN ……… … 5

2.1 Các khái ni m c b n ……… 5

2.1.1 Tài ch́nh nông thôn ……… 5

2.1.2 T́n d ng nông thôn ……….……… 5

2.1.3 Th tr ng t́n d ng nông thôn ……… 6

2.2 Các lý thuy t kinh t v thông tin b t cân x ng và t́n d ng nông thôn: …… 7

2.2.1 Lý thuy t thông tin b t cân x ng và ng d ng trong l nh v c t́n d ng: … 7

2.2.2 C ch t́n d ng áp d ng đ kh c ph c thông tin b t cân x ng …….……… 9

2.2.2.1 C ch thanh l c gián ti p ……….….… 9

2.2.2.2 C ch thanh l c tr c ti p ……… ……… 10

2.3 Các nghiên c u th c nghi m v t́n d ng nông thôn ……….… 10

2.3.1 Các nghiên c u trong n c ……….…… 10

2.3.2 Các nghiên c u c a n c ngoài ……… …… 12

2.4 Nghiên c u th c nghi m v d̀ng t́n d ng v t t tr ch m t i An Giang … 14

Ch ng III PH NG PH́P NGHIÊN C U …… 19

3.1 N i dung và thông tin nghiên c u: ……… 19

3.1.1 Nghiên c u v ph́a cung: ……… 19

2

3.2 Ph ng pháp ch n m u và xác đ nh c m u: ……… 20

3.2.1 T ng th nghiên c u: ……… 20

3.2.2 Ch n m u……… 20

3.3 Gi thuy t cho kh n ng ti p c n t́n d ng d i d ng mua v t t tr ch m 23

3.4 Ph ng pháp phân t́ch d li u ……… 29

3.5 Mô hình kinh t l ng ……… 30

CH NG IV PHÂN TÍCH K T QU V̀ TH O LU N: … … …… 32

4.1 Mô t tình hình cung-c u t́n d ng các đi m nghiên c u ……… 32

4.1.1 Ho t đ ng cung t́n d ng trên đ a bàn nông thôn Long An ……… 32

4.1.2 Tình hình vay n c a h tr ng ĺa ……… 35

4.2 K t qu h i quy b ng mô hình kinh t l ng ……… 44

CH NG V K T LU N V̀ XU T CH́NH ŚCH ……….… 51

5.1 K t lu n ……… 51

5.2 xu t ch́nh sách 53

5.3 H n ch c a đ tài và h ng nghiên c u ti p theo ……… 54

TÀI LI U THAM KH O……… 55

PH L C……….…59

PH L C 1: B ng th ng kê mô t thông tin t đ i lý……… ….59

PH L C 2a: B ng th ng kê mô t thông tin t nông h có mua v t t tr ch m, bi n có thang đo t s 59

PH L C 2b: B ng th ng kê mô t thông tin t nông h có mua v t t tr ch m, bi n có thang đo danh ngh a 60

PH L C 3a: B ng th ng kê mô t thông tin t nông h không tham gia mua v t t tr ch m, bi n có thang đo t s 64

PH L C 3b: B ng th ng kê mô t thông tin t nông h có mua v t t tr ch m, bi n có thang đo danh ngh a……… …65

PH L C 4: Các bi u th c h i quy OLS……… 68

PH L C 5: Các bi u th c ki m đ nh T-TEST……….……… 79

PH L C 6: Các m u phi u đi u tra kh o sát……… ……… 82

B ng 2.1 Các tiêu ch́ c b n v nông h trong m u kh o sát 15

B ng 2.2 B ng k t qu c l ng 18

B ng 3.1 B ng phân ph i m u đ i lý 21

B ng 3.2 B ng phân ph i m u h nông dân 22

B ng 3.3 B ng mô t mô hình t́n d ng theo các bi n nh gi thuy t 27

B ng 3.4 B ng mô t các bi n đ a vào mô hình phân t́ch 30

B ng 4.1 B ng th ng kê tình hình mua bán v t t tr ch m

c a đ i lý v t t nông nghi p 34

B ng 4.2 B ng th ng kê mô t thông tin t đ i lý 35

B ng 4.3 B ng th ng kê mô t thông tin t nông h tham gia mua

v t t tr ch m, bi n có thang đo danh ngh a 36

B ng 4.4 B ng th ng kê mô t thông tin t nông h có tham gia mua

v t t tr ch m, bi n có thang đo t s 37

B ng 4.5 B ng t́nh giá tr trung bình giá bán các lo i phân và thu c

v t t nông nghi p d i các hình th c 40

B ng 4.6 B ng th ng kê mô t thông tin t nông h không tham gia mua

v t t tr ch m, bi n có thang đo danh ngh a 42

B ng 4.7 B ng th ng kê mô t thông tin t nông h không tham gia mua

B ng 4.10 B ng ma tr n h s t ng quan gi a các bi n trong mô hình 47

B ng 4.11 B ng k t qu h i quy v i sai s chu n m nh gi a các bi n trong

Bi u đ phân ph i chu n b ng đ th histogram 46

th Scatter hai bi n sai s và giá tr d đoán 46

Tóm t t:

Trong c ch th tr ng, quan h tín d ng r t đa d ng, trong đó quan h tín

d ng gi a nông dân v i các đ i lý v t t nông nghi p d i d ng mua v t t nông

nghi p tr ch m là hình th c đang di n ra ph bi n hi n nay Trên th c t , nhi u nông dân, trong đó có nông dân Long An v n còn l thu c r t l n và g n nh g n

ch t v i các đ i lý v t t nông nghi p trong quá trình s n xu t, c th là s d ng v t

t đ u vào (phân, thu c, gi ng, ) theo ph ng th c mua tr ch m, mua tr c tr

ti n sau và ch u m t m c lãi su t nh t đ nh, thông th ng cao h n lưi su t c a ngân hàng th ng m i và các t ch c tín d ng chính th c H l y là nhi u nông dân ch u

thi t khi ch p nh n lãi su t cao h n bình th ng, s n xu t không hi u qu , thu nh p

gi m, có khi ph i s d ng gi ng, phân, thu c,… kém ch t l ng do ph thu c vào

đ i lý; bên c nh đó, các đ i lý v t t nông nghi p c ng ph i ch p nh n r i ro khi

ng i nông dân b m t mùa ho c c tình không thanh toán n

B ng thu th p thông tin s c p t h gia đình nông dân tr ng ĺa và các đ i

lý v t t nông nghi p trên đ a bàn t nh, k t h p phân t́ch các ch́nh sách đ i v i nông dân trong đó có ch́nh sách t́n d ng nông nghi p, s d ng ph ng pháp th ng

kê mô t và ph ng pháp phân t́ch đ nh l ng b ng ph ng trình h i quy OLS đ

phân tích mô hình ph thu c, n i dung nghiên c u này s đi sâu phân t́ch m i quan

h gi a nông dân tr ng lúa v i đ i lý v t t nông nghi p d i hình th c mua, bán

v t t nông nghi p tr ch m, đánh giá m t u đi m, h n ch , đ i chi u và phân tích

nh ng v n đ t n t i, b t c p c a chính sách tín d ng nông nghi p hi n nay và đ

xu t ch́nh sách đ xây d ng m i quan h tín d ng gi a nông dân tr ng lúa v i đ i

lý v t t nông nghi p ngày càng hi u qu đ ng th i gíp ng i nông dân trên đ a

bàn t nh Long An có đi u ki n s n xu t thu n l i h n và có thu nh p t t h n t s n

xu t nông nghi p Ph n nghiên c u có s d ng tài li u phân tích c a các chuyên gia kinh t đ c cung c p qua sách, báo, t p chí, m ng internet và s li u th c t c a

đ a ph ng thông qua các v n b n ch đ o, k ho ch, báo cáo c a c p y, chính

quy n t nh Long An và thu th p s li u th c t t các đ i lý v t t nông nghi p, gia đình nông dân tr ng ĺa có liên quan đ n đ tài c a tác gi th c hi n nghiên c u

Ch ng 1 GI I THI U NGHIÊN C U

1.1 Lý do nghiên c u

T i Long An, nông dân chi m kho ng 65% dân s và chi m trên 55% l c l ng lao

đ ng H nông nghi p s n xu t lúa g o và m t s cây hoa màu chi m t tr ng l n

Hình th c s n xu t ch y u là s n xu t h gia đình quy mô nh H nông nghi p

th ng thi u ch đ ng v tài chính, ph thu c l n vào tín d ng chính th c là ngân

hàng nông nghi p và các ngân hàng th ng m i Ngoài ra còn m t t l khá l n h

nông nghi p th ng vay tín d ng d i d ng tín d ng không chính th c, nh vay bà

con, h hàng, vay ng i cho vay v i lưi su t cao hay c̀n g i là “t́n d ng đen”, và

m t hình th c ph bi n d i d ng mua v t t nông nghi p tr ch m t các c a hàng, đ i lý buôn bán v t t nông nghi p H nông nghi p th ng có m i quan h

r t ch t ch v i các đ i lý v t t nông nghi p đ có ngu n tài chính h tr s n xu t

thông qua mua tr ch m ho c “g i đ u”

Theo kh o sát trên th c t , đa s nông dân đ u mua v t t nông nghi p đ u vào qua

các kênh phân ph i trung gian mà không tr c ti p mua đ c s n ph m t nhà s n

xu t, h u h t là mua t các đ i lý M t s ít h nông nghi p tham gia mô hình cánh

đ ng l n nh n v t t t ch́nh công ty, nh ng t l c̀n th p, ch a đ t 05% t ng di n t́ch s n xu t cây ĺa (Theo s li u Báo cáo c a s Nông nghi p và phát tri n nông

thôn Long An-n m 2014) H n n a, ph n l n doanh nghi p kinh doanh v t t nông nghi p đ u th c hi n ch đ phân ph i và bán hàng thông qua các đ i lý Theo đó,

đ i lý c p 1 bán đ n 90% s n l ng cho đ i lý c p 2 và c p 3 Nông dân có di n

tích s n xu t nh và n i sâu, xa trung tâm th ng mua v t t nông nghi p c a đ i

lý c p 2, 3 Gi a các đ i lý, có s chênh l ch giá mua - giá bán trên cùng m t s n

ph m, và do đó c ng có nh h ng đ n giá cung c p s n ph m cho nông dân

M t khác, n u nông dân thi u v n thì v n có th s n xu t đ c d a vào ngu n v t

t mua ch u, tr ch m t các đ i lý Ngoài ra, l ng v t t mua ch u có th v i kh i

l ng r t l n, vì th đây đ c xem là m t hình th c chi m d ng v n t đ i lý v t t

nông nghi p c a nông dân gi m r i ro, các đ i lý ch c ch n ph i áp d ng lãi

su t t i thi u t b ng đ n cao h n lưi su t mà các đ i lý vay v n t h th ng ngân

hàng hay các ngu n huy đ ng khác Không nh ng th , nông dân có th còn thi t

thòi n u mua v t t làm nhi u l n và các đ t l y hàng cách nhau m t hay nhi u

tháng thì các ch đ i lý v n c ng d n h t giá tr lô hàng l i và tính ti n lãi t i th i

đi m mua hàng l n đ u tiên

V i h th ng phân ph i và các m i quan h ràng bu t nh trên, nông dân th ng

ph i g n bó v i các đ i lý v t t , n u đ i lý có ngu n v n m nh thì s có nhi u khách hàng nông dân đ n mua ch u và k t qu kinh doanh càng cao, vì ngoài l i

nhu n do chênh l ch giá bán so v i giá g c ho c hoa h ng t công ty cung ng v t

t nông nghi p, các đ i lý này c̀n h ng l i nhu n t chênh l ch lãi su t h ng

tháng t ng i mua ch u so v i giá thanh toán ngay khi mua

Nh v y, c n đ t ra nghiên c u đ phân tích dòng tín d ng t các đ i lý v t t nông

nghi p đ i v i vi c cung c p tín d ng phi chính th c d i d ng bán v t t tr ch m

cho nông dân tr ng lúa Long An

tài v ho t đ ng bán tr ch m v t t nông nghi p c a các đ i lý v t t thu c nhóm t́n d ng nông thôn, nh ng có t́nh đ c thù là ch a có nhi u ng i nghiên c u

c th , m c dù tín d ng d i d ng bán v t t tr ch m, và nông dân mua ch u t đ i

lý nông nghi p hi n nay r t ph bi n c t́nh kênh t́n d ng này góp ph n quan

tr ng trong h tr v n cho nông dân s n xu t, chi m t 1/2 đ n trên 2/3 v n mua

v t t nông nghi p c a nông dân V n đ đáng nghiên c u là s ph bi n t i m c nào c a kênh t́n d ng phi ch́nh th c này, c ch ra sao, lưi su t cao hay th p, và nông dân ph thu c vào kênh t́n d ng này nh th nào B n thân đ i lý nông nghi p có ch u r i ro hay không? và l i nhu n t lưi su t tr ch m c a h có đáng

k hay không hay ch đ bù đ p chi ph́ v n (lưi su t) mà h tr c ti p gánh ch u khi bán tr ch m cho nông dân? Nói cách khác, c n tìm hi u m c đ ph bi n, t m quan tr ng c a kênh này đ i v i nông dân s n xu t nông nghi p, và vai tr̀ b sung, thay th c a nó đ i v i kênh t́n d ng nông nghi p ch́nh th c

1.2 M c tiêu nghiên c u

M c tiêu nghiên c u t ng quát c a đ tài là phân tích tín d ng t các đ i lý v t t

nông nghi p đ i v i nông dân tr ng lúa Long An thông qua ho t đ ng bán v t t

nông nghi p d i hình th c tr ch m

M c tiêu tìm hi u c th c a đ tài là:

1) Nghiên c u s ph bi n c a kênh t́n d ng không ch́nh th c t các đ i lý v t

t nông nghi p đ i v i nông dân tr ng lúa Long An thông qua ho t đ ng bán v t

t nông nghi p d i hình th c tr ch m, c ch cho vay, lưi su t và các đ c đi m

c a nó nh th c tr ng quy mô c a t́n d ng t h th ng đ i lý v t t nông nghi p so

v i t ng c c u t́n d ng c a h s n xu t nông nghi p; đ i t ng vay, ph ng th c cho vay, c ch thu n , lưi su t và tr lưi; so sánh v i d̀ng t́n d ng ch́nh th c t h

th ng Ngân hàng th ng m i

2) ánh giá u đi m, nh c đi m c a d̀ng t́n d ng t các đ i lý v t t nông

nghi p đ i v i nông dân tr ng lúa Long An thông qua ho t đ ng bán v t t nông

nông nghi p và nông dân?

2) Nhà n c (ch́nh quy n đ a ph ng) c n có nh ng can thi p gì vào m i quan

h t́n d ng này đ lo i b nh ng b t l i c a nông dân tr ng ĺa, n u có, và khuy n kh́ch đ i lý v t t nông nghi p t ng c ng hình th c bán tr ch m cho nông dân?

1.4 i t ng nghiên c u

i t ng nghiên c u ch́nh đó là các i lý v t t nông nghi p và các h nông dân

tr ng ĺa trên đ a bàn t nh Long An

1.5 Ph m vi nghiên c u

Trong ph m vi nghiên c u c a đ tài, tác gi phân t́ch m i quan h t́n d ng gi a

đ i lý v t t nông nghi p v i ng i nông dân tr ng ĺa, t p trung t i các huy n khu

v c ng Tháp M i, g m huy n Th Th a, Th nh Hóa, Tân Th nh, M c Hóa,

V nh H ng, Tân H ng, c Hu và th xư Ki n T ng, trong kho ng th i gian niên

v 2014-2015, đây là khu v c chuyên canh tr ng ĺa c a t nh, và hi n t ng mua bán v t t nông nghi p d i hình th c tr ch m đang di n ra khá ph bi n Th i gian kh o sát b ng phi u đi u tra trong kho ng t tháng 02 đ n tháng 4 n m 2015

1.6 Ph ng pháp nghiên c u

Kh o sát s li u th c t t đ i lý v t t nông nghi p và h nông dân tr ng ĺa trong

ph m vi vùng nghiên c u đ th ng kê mô t và dùng mô hình phân t́ch đ nh l ng

b ng ph ng trình h i quy OLS đ phân t́ch, đánh giá và đ xu t ch́nh sách

Ch ng 2 T NG QUAN C S Ĺ THUY T V̀ ĆC NGHIÊN C U

TH C NGHI M V T́N D NG NÔNG THÔN

2.1 Các khái ni m c b n

2.1.1 Tài chính nông thôn

Là các giao d ch tài ch́nh liên quan đ n các ho t đ ng nông nghi p, phi nông nghi p khu v c nông thôn

Tài chính nông thôn là t t c các d ch v tài ch́nh c n cho nông nghi p, nông dân

và gia đình nông thôn, không ch là t́n d ng (IFAD, 2009)

2.1.2 Tín d ng nông thôn

T́n d ng đ c hi u là quan h kinh t gi a ng i đi vay và ng i cho vay, là s chuy n nh ng quy n s d ng giá tr hay hi n v t do hai bên th a thu n, và ng i vay ph i tr ng i cho vay m t kho n l i t c khi đ n th i h n do hai bên th a thu n

Theo thu t ng tài ch́nh thì t́n d ng là m t ph m trù kinh t t n t i trong các

ph ng th c s n xu t hàng hóa khác nhau và đ c bi u hi n nh s vay m n trong m t th i h n nào đó Khái ni m vay m n bao g m s hoàn tr , và s hoàn

tr là đ c tr ng c a t́n d ng, phân bi t gi a ph m trù t́n d ng v i nh ng d ng c p phát tài ch́nh khác

i t ng c a t́n d ng d ng hàng hóa, v t t hay ti n, đ c s d ng nh m m c đ́ch t o lưi Ch th tham gia t́n d ng là t ch c ho c cá nhân đóng vai tr̀ là ng i

đi vay ho c cho vay T́n d ng ngoài hình th c v n đ ng c a ti n t nó c̀n là m t

m i quan h xư h i đ c d a trên c s l̀ng tin và ngày nay đ c xác đ nh b ng quan h xư h i đ c đi u ch nh b ng pháp lu t, và trong th c t , quan h b ng l̀ng tin v n c̀n khá ph bi n, nh t là khu v c nông thôn

ch ng trình tài ch́nh c a các d án phi ch́nh ph

- T́n d ng không ch́nh th c: giao d ch t́n d ng gi a các cá nhân v i cá nhân, cá nhân v i t ch c thông qua câu l c b ti t ki m c ng đ ng, qu t ng tr ,

h i-h , đ i ĺ v t t nông nghi p, ch kho, th ng gia ho c nông dân v i vai tr̀ là

ng i cho vay hay vay m n t b n b̀, bà con

2.1.3 Th tr ng tín d ng nông thôn

c đi m c a th tr ng t́n d ng nông thôn là chi ph́ giao d ch cao: do khách hàng

có đ a bàn c tŕ phân tán, c ng đ ng nông dân đa d ng, giá tr vay n th p, chi ph́ giao d ch cao (th i gian di chuy n, ph ng ti n và đi u ki n đi l i khó kh n, chi ph́ khác c n có khi cho vay và thu h i n ,…), chi ph́ thông tin và ti p th cao h n khu

v c khác do c s h t ng thông tin c̀n y u ḱm

Bên c nh đó có nhi u r i ro ti m n khi phát sinh giao d ch t́n d ng đ a bàn nông

thôn và trong l nh v c nông nghi p, đó là kh́ h u th i ti t d bi n đ i, gây thiên tai,

m t mùa, l i nhu n t nông nghi p th p, nhu c u tiêu dùng c a h gia đình nông thôn đa d ng, có s t ng đ ng v đi u ki n t nhiên nên khó c nh tranh v s n

xu t hàng hóa nông s n, không t o ra giá tr gia t ng cách bi t, giá hàng hóa nông

s n bi n đ ng th t th ng, ng i vay có nhi u kh n ng không th tr đ c n

M t b ph n l n c dân nông thôn không có tài s n th ch p ho c giá tr tài s n không đáng k , ch y u là đ t s n xu t nông nghi p có giá tr th p, khó thanh kho n, quy n s d ng đ t ch a toàn v n, kh n ng thu h i n ḱm do h th ng pháp

đ đáp ng nhu c u c a c dân nông thôn, v n b o đ m đ c kh n ng thu h i n

và hi u qu ho t đ ng t́n d ng do chi ph́ giao d ch th p (trên c s ni m tin, ́t th

t c hành ch́nh, gi y t , nên gi m chi ph́), quay v̀ng v n nhanh (th i gian vay n linh ho t) nh ng v i lưi su t cao h n so v i lưi su t c a ngân hàng th ng m i

2.2 Các lý thuy t kinh t v thông tin b t cơn x ng vƠ tín d ng nông thôn

2.2.1 Lý thuy t thông tin b t cân x ng và ng d ng trong l nh v c tín d ng

Thông tin b t cân x ng là tình tr ng trong m t giao d ch có m t bên có thông tin

đ y đ h n và t t h n so v i bên c̀n l i Tình tr ng thông tin b t cân x ng hi n

di n r t nhi u trong các l nh v c nh Ngân hàng, th tr ng nhà đ t, th tr ng lao

đ ng, l nh v c th thao, th tr ng hàng hóa, th tr ng b o hi m, l nh v c đ u t ,

th tr ng ch ng khoán, th tr ng đ c ,… Thông tin b t cân x ng là m t th t b i

c a th tr ng vì nó gây ra s l a ch n ng c (l a ch n b t l i) (adverse selection–

AS) i v i th tr ng t́n d ng, do tình tr ng thông tin không cân x ng (asymmetric information), n u ngân hàng đ i phó v i nhu c u vay v t kh n ng

cho vay b ng cách t ng lưi su t (giá c a kho n vay) đ làm gi m nhu c u vay, thì có

th b thi t vì g p ph i v n n n “l a ch n b t l i” (adverse selection) và “r i ro đ o

đ c” (moral hazard) ( ng V n Thanh, 2011)

L a ch n b t l i x y ra vì ngân hàng không th hi u khách hàng b ng ch́nh khách hàng (thông tin không cân x ng) cho nên n u ngân hàng t ng lưi vay đ h n ch nhu c u vay thì khách hàng t t s không vay; nh ng khách hàng x u v n s c vay cho b ng đ c vì h bi t r ng n u có vay đ c ch khác (v́ d vay ch đen) thì lưi

su t r t cao, th m ch́ không vay đ c Nh v y, khi t ng lưi su t đ h n ch nhu

c u vay c a khách hàng thì ngân hàng có kh n ng t́ch l y khách hàng x u và đu i khách hàng t t L a ch n ng c là h u qu c a thông tin b t cân x ng tr c khi giao d ch x y ra

R i ro đ o đ c (hay tâm lý l i) (moral hazard – MH) là tình tr ng cá nhân hay t

ch c không c̀n đ ng c đ c g ng hay hành đ ng m t cách h p lý nh tr c khi giao d ch x y ra R i ro đ o đ c c ng có ngu n g c t thông tin không cân x ng

Vì ngân hàng không th n m rõ ho t đ ng kinh doanh c a khách hàng b ng ch́nh

b n thân h , cho nên sau khi vay xong, n u lưi su t cao h n lưi su t h mu n, khách hàng có th thay đ i m c đ́ch s d ng ti n vay đ t ng thêm l i nhu n nh m bù cho ph n lưi su t cao h n đó M c đ́ch s d ng ti n vay có l i nhu n cao h n nh

th th ng có r i ro cao h n cho nên làm cho kh n ng tr n c a khách hàng c ng

b nh h ng x u Tâm lý l i là h u qu c a thông tin b t cân x ng sau khi giao

d ch đư x y ra ( ng V n Thanh, 2011)

V n đ ng i y quy n-ng i th a hành (principal - agent – PA) M i quan h y quy n - th a hành: phát sinh gi a hai bên, trong đó m t bên đ c ch đ nh làm

ng i th a hành, hành vi này thay m t ho c đ i di n cho ng i y quy n trong m t

l nh v c c th đ ra quy t đ nh (Ross, 1973) Không ph i ĺc nào ng i th a hành

c ng hành x vì l i ́ch cao nh t c a ng i y quy n vì m i cá nhân luôn t i đa hóa

l i ́ch c a mình Do dó, nh ng mâu thu n v l i ́ch này s gây ra m t mát sau cùng

cho ng i y quy n (Jensen và Meckling, 1976) ợ i v i ngân hàng th ng m i,

tr c tr c t m i quan h y quy n - th a hành đó là ng i th a hành (Giám đ c chi

nhánh) có th đi ng c l i quy n l i c a ng i y quy n (các c đông, H i đ ng

qu n tr ) vì l i ́ch cá nhân ( ng V n Thanh, 2011)

Nghiên c u c a (Ahmad và d.t.g, 2007; tŕch b i Nguy n V n Hoàng, 2013) v các

nhân t gây ra r i ro tín d ng c a ngân hàng th ng m i t i các n n kinh t m i n i

và các n c phát tri n ch ra m t trong nh ng nhân t d n đ n r i ro tín d ng đ n t

ch t l ng qu n lý bao g m giám sát và k lu t c a các ngân hàng th ng m i

Ngoài ra, các nhà lãnh đ o ngân hàng th ng m i nhà n c c ng nh t nhân n u không đ c đào t o t t s có xu h ng s d ng các k n ng hi n có (Malekey và

Taussig, 2008; tŕch b i Nguy n V n Hoàng, 2013)

Do đó, trong th tr ng t́n d ng, lưi su t không ph i ĺc nào c ng có th dùng đ

h n ch nhu c u vay c a khách hàng

2.2.2 C ch tín d ng áp d ng đ kh c ph c thông tin b t cân x ng

C ch cho vay sàng l c (thanh l c) Cho vay trong b i c nh các thông tin b t đ i

x ng, các nhà cung c p tín d ng ph i đ i m t v i ba v n đ chính: (1) làm th nào

đ xác đ nh ng i vay có r i ro cao và đ t h n ch tín d ng vào chúng (thanh l c),

(2) làm th nào đ th́c đ y ng i vay s d ng đ́ng m c đ́ch kho n vay ( u đưi,

khuy n khích) và (3) th c thi ch́ng đ tr n khi h có kh n ng (thi hành) Vì v y,

đ gíp đ nh ng ng i cho vay tín d ng gi i quy t nh ng v n đ này, hai c ch

sàng l c (thanh l c) gián ti p và tr c ti p đ c áp d ng th ng xuyên

2.2.2.1 C ch thanh l c gián ti p

Các nhà cung c p tín d ng có th t́nh lưi đ bù đ p r i ro v n v i khách hàng

vay Sàng l c lo i này có th d n đ n các v n đ r i ro đ o đ c và l a ch n b t l i

Cho vay tín d ng có th làm t ng thêm m i đe d a c t đ t tín d ng ho c các đi u

kho n h p đ ng trong giao d ch khác đ giám sát vi c s d ng v n vay và tr n

c a khách hàng vay đ c th c thi theo h p đ ng

2.2.2.2 C ch thanh l c tr c ti p

Trong b i c nh các thông tin b t đ i x ng, cho vay t́n d ng có th áp d ng c

ch thanh l c tr c ti p đ n quy t đ nh phê duy t m t kho n vay tr n b ng cách

đ m b o kh n ng c a khách hàng Các nhà cung c p t́n d ng có th ki m soát các r i ro v n c a ba ph ng pháp sau đây:

Th nh t, thu th p và đánh giá thông tin c n thi t v r i ro c a khách hàng c a

h nh thu nh p, trình đ h c v n, tu i, v.v Trong lo i này c a sàng l c, nh ng

ng i cho vay có th tr c ti p đi tìm hi u khách hàng vay khi h không có đ thông tin c n thi t đ đánh giá r i ro c a kho n vay

Th hai, các nhà cung c p t́n d ng có th khuy n kh́ch các khách hàng vay đ xây d ng m i liên k t v i các th tr ng khác nh đ u vào và th tr ng đ u ra

nh m đ m b o kho n vay đ c s d ng đ́ng m c đ́ch Ho c h n ch ph m vi cho vay trong m t v tŕ đ a lý và nhóm thân t c c dân đ c bi t trong m t khu

v c nh t đ nh, ho c cá nhân khác mà mình kinh doanh

Cu i cùng, s d ng tài s n th ch p nh đ t đai, v t nuôi, hay các lo i tài s n th

ch p khác đ gi m các nguy c v n th ng đ c yêu c u b i ng i cho vay

N u tài s n đ m b o không có b o đ m đ đ làm sao đ c vay, khách hàng vay

có th đ c đánh giá là không đ đi u ki n đ có đ c ch p thu n cho vay

2.3 Các nghiên c u th c nghi m v tín d ng nông thôn

2.3.1 Các nghiên c u trong n c

Ph m V L a H (2003), khi nghiên c u v h th ng t́n d ng phi ch́nh th c Vi t Nam (vay m n t gia đình, bà con, b n bè và láng gi ng, ng i cho vay lãi,

h /h i,…) cho r ng có m t s lý do gi i thích t i sao khu v c không chính th c v n

còn là ngu n tín d ng quan tr ng đ i v i các nông h Th nh t, c u v t cung tín

d ng chính th c: các ngân hàng qu c doanh và t nhân c ng nh các ch ng trình

tín d ng chính th c ch a đ kh n ng đáp ng h t các nhu c u vay v n r t c th

c a các nông h Th hai, các c ch cho vay c a các t ch c chính th c v n còn

nhi u ràng bu c khi n cho nh ng đ i t ng nghèo nh t không ti p c n đ c v i

ngu n tín d ng chính th c Do v y, có th m t ph n c a tín d ng chính th c đ n

v i ng i đi vay cu i cùng l i qua con đ ng không chính th c: nh ng ng i có

th vay đ c t các t ch c chính th c s đem s ti n đó cho nh ng ng i “ḱm

may m n h n” vay l i v i lãi su t cao h n Th ba (đây c ng là lý do th ng th y

qua kinh nghi m các n c khác), trình đ dân trí nông thôn còn th p, nh t là

nh ng vùng sâu vùng xa, nên ng i dân c̀n tâm lý “s giao d ch v i ngân hàng”, trong khi đó m t s t ch c tín d ng chính th c v n ch a tìm ra cách th́ch h p đ đem v n đ n v i nông h

Theo Ph m V L a H (2003), m ng tín d ng nông thôn không chính th c này có hai đ c đi m chính Th nh t, t t c nh ng ngu n v n đ u huy đ ng ngay t i đ a

ph ng Do v y, v lâu dài, kh n ng t́ch l y v n b h n ch , không đ đáp ng

nhu c u đ u t s n xu t và tiêu dùng c a ng i dân Th hai, lãi su t c a khu v c

không chính th c th ng cao h n m c l m phát, và có lãi su t th c d ng Lưi su t

c a th tr ng “ng m” này c ng cao h n nhi u so v i lãi su t c a h th ng tài chính

chính th c, nh ng v n đ c khách hàng ch p thu n i u đó ch ng t r ng đ i v i

các nông dân và nh ng ng i ho t đ ng kinh doanh nông thôn, vi c vay đ c v n

d dàng và k p th i, c ng nh ch t l ng c a d ch v có ý ngh a quan tr ng h n so

v i m c lãi vay Khi n n kinh t nông thôn phát tri n m nh, s c n có nhi u kho n

đ u t quy mô l n và dài h n h n, do các nông h và doanh nghi p nông thôn

chuy n đ i c c u và phát tri n s n xu t B c chuy n bi n kinh t này đ̀i h i ph i

có m t h th ng tài chính chính th c phát tri n m nh h n

Trong m t nghiên c u v tín d ng chính th c và không chính th c đ ng b ng

sông C u Long, Phan ình Khôi (2012) cho th y các y u t nh h ng đ n kh

n ng ti p c n tín d ng vi mô bao g m làm vi c cho chính quy n đ a ph ng, thành

viên t vay v n, s h ngh̀o, trình đ h c v n, lao đ ng có tay ngh và đ ng giao

thông liên xã Ð gi m b t ph thu c vào tín d ng không chính th c và nâng cao

kh n ng ti p c n tín d ng chính th c thông qua các ch ng trình t́n d ng vi mô,

các h gia đình nông thôn c n tích c c tham gia vào các t vay v n đ a ph ng

Vi t Nam, Ph m và Izumida (2002) ch ra r ng h n 30% h nông dân không th

vay t ng i cho vay chính th c Kh n ng ti p c n các ngu n tín d ng chính th c

b h n ch đư làm cho các h gia đình ph thu c nhi u h n vào các ngu n tín d ng

không chính th c Tuy cùng t n t i song song trong th tr ng tín d ng nông thôn,

hai ph ng th c cho vay chính th c và không chính th c s d ng các chi n l c

sàng l c khác nhau đ tránh l a ch n b t l i và r i ro đ o đ c trong quá trình cho

vay c a h Ví d , Ph m và Lensink (2007) cho th y các t ch c tín d ng chính

th c đánh giá r i ro tín d ng d a theo các y u t lãi su t và l ch s c a khách hàng Trong khi đó, ngu i cho vay không chính th c đánh giá r i ro tín d ng d a trên đ c

đi m c a h , đ c bi t là m i quan h gi a ng i cho vay và ngu i đi vay nông

thôn Vi t Nam, c hai lo i hình tín d ng v a có vai trò b sung và thay th trong cung tín d ng cho h , tuy nhiên s cùng t n t i và t ng tác c a c hai ngu n tín

d ng này không đ c đ c p và nghiên c u r ng rãi (Phan ình Khôi, 2012)

t ng Ngu n v n th c hi n t ngân sách ch́nh ph và t nhân thông qua ngân hàng

H p tác xư nông nghi p, v i lưi su t th p, th i gian cho vay dài h n H p tác xư nông nghi p đóng vai tr̀ quan tr ng trong phát tri n nông nghi p Nh t, s hình thành h p tác xư nông nghi p nh m huy đ ng ti t ki m và ngu n v n d th a trong nông nghi p và c a nông dân cho vay các thành ph n kinh t ngoài doanh nghi p

(Joann Ledgerwood, 2001)

T́n d ng nông nghi p nông thôn Philippin: h th ng t́n d ng cung c p v n t́n

d ng cho nông nghi p, nông thôn bao g m các ngân hàng nông thôn, ngân hàng ti t

ki m, ngân hàng th ng m i và ngân hàng c a ch́nh ph Ngân hàng nông thôn là

t ch c t́n d ng ch́nh th ng l n nh t chuyên cung c p t́n d ng cho nông nghi p, nông thôn Ch́nh ph Philippin đư có nh ng ch́nh sách t́n d ng ph c v phát tri n nông nghi p, nông thôn T 1975, ch́nh ph có ch́nh sách b t bu t các ngân hàng

th ng m i dành 25% ch tiêu t́n d ng cho vay nông nghi p, nông thôn T 1986

tr l i đây, ch́nh ph ban hành ch́nh sách t́n d ng m i và đ c th c hi n d i s

b o tr c a h i đ ng ch́nh sách t́n d ng nông nghi p, n i dung ch́nh sách bao g m

vi c ch p nh n c ch th tr ng đ t o ngu n tài ch́nh, lưi su t theo th tr ng,

gi m tr c p u tiên trong ngân hàng nông nghi p, ch m d t ho t đ ng cho vay tr c

ti p c a c s nhà n c phi tài ch́nh, cung c p d ch v và th c hi n ch đ b o

hi m gi m r i ro khi cho vay (Joann Ledgerwood, 2001)

Nông nghi p n chi m kho ng 19% GDP qu c gia (Ramesh Golait, 2007)

Th c tr ng t́n d ng cho nông nghi p c a n đ đ c quan tâm và t ng c ng t

nh ng n m 2000 đ n 2005, trong tình hình ngân hàng H p tác xư gi m śt th ph n

h n m t n a so v i nh ng n m 1990 Và tình tr ng t t c a ng i nông dân do n

n n là m t hi n t ng xư h i đáng lo ng i khi có 76%-82% các h gia đình n n nhân đư vay m n t các ngu n không ch́nh th c và lưi su t t́nh trên kho n n đó

n m trong kho ng 24-36%, đi u này đư th́c đ y Ch́nh ph n có gi i pháp

t ng c ng t́n d ng cho nông nghi p nông thôn thông qua các mô hình ngân hàng

th ng m i, ngân hàng h p tác xư, t ch c phát tri n h t ng nông thôn, ki t làng,

đ i lý, h p đ ng cung c p Qua đó có nh ng ch́nh sách c i thi n cho ng i dân nh

b o hi m th y l i, đa d ng hóa cây tr ng, th́c đ y ch n nuôi phát tri n nh là m t ngu n thay th thu nh p đ t ng c ng ngu n v n đ u t cho s n xu t đ ng th i

ng i nông dân có kh n ng ti p c n t t h n v i t ch c t́n d ng và góp ph n c i thi n t ng th c s h t ng ti p th đ i v i ho t đ ng t́n d ng nói chung, trong đó

có d̀ng t́n d ng cho nông nghi p, nông thôn Qua nghiên c u c a tác gi đư cho

th y, d̀ng ch y c a t́n d ng đ u t cho nông nghi p n c ng b h n ch b i

hàng lo t các y u t nh chi ph́ giao d ch cao, thi u h t c c u trong h th ng phân

ph i t́n d ng nông thôn, các v n đ liên quan đ n hi u qu s d ng d̀ng v n t́n

d ng, thi u tài s n đ m b o th m ch́ không có tài s n đáng k đ đ m b o đi u ki n vay đ c v n, các kho n vay có r i ro cao, yêu c u nhân l c ph i d i dào,… đó là

nh ng rào c n c a v n đ phát tri n th tr ng t́n d ng khu v c nông thôn và

trong l nh v c nông nghi p Do tâm lý "lo ng i r i ro" xu h ng c a các ngân hàng

đ i v i h nông dân nh so v i nông dân l n có tài s n đ m b o, trong khi s n xu t nông nghi p ngày càng m r ng và nhu c u v n l u đ ng cao h n song c ng r i ro

cao, m t t l l n dân s nh ng t ng l p trung bình và ngh̀o trong xư h i nh ng khó ti p c n t́n d ng h n so v i yêu c u s n xu t, s chênh l ch ngày càng t ng

gi a nông dân nh và đ i đi n ch th c s là m t m i lo ng i, ch́nh sách t́n d ng

m i c a ch́nh ph n đư t o đi u ki n m r ng ngu n cung t́n d ng nông nghi p, nông thôn, t́n d ng thông qua m ng l i t ch c t́n d ng đa d ng, các đ i

lý đ u vào, t ch c phi ch́nh ph , liên k t chu i theo chi u d c và theo chi u ngang

gi a nông dân v i đ i tác, nông dân v i nông dân, bao g m c thông qua h p đ ng nông nghi p đ cung c p cho h nguyên li u đ u vào quan tr ng ho c ch bi n s n

ph m c a nông dân, gi i pháp đó có th làm t ng d̀ng ch y t́n d ng cho nông nghi p đáng k (Ramesh Golait, 2007)

2.4 N ghiên c u th c nghi m v dòng tín d ng mua v t t nông nghi p tr

nông nghi p c a nông h v i ph ng trình h i quy có d ng:

SOTIEN = a0 + a1GIATRIDATNN + a2THUNHAP + a3THOIGIANQUENBIET + a4KHOANGCACH + a5VAYCHINHTHUC + a6TUOI

+ a7THOIGIANSONGTAIDIAPHUONG + a8DIAVIXAHOI

v i bi n ph thu c SOTIEN là s ti n mua ch u v t t nông nghi p c a nông h

(tri u đ ng/n m)

B ng ph ng pháp th ng kê mô t và s d ng mô hình Tobit (mô hình ki m duy t)

đ c l ng nh h ng c a các bi n đ c l p đ n bi n ph thu c Trong tr ng h p nghiên c u c a Lê Kh ng Ninh và Cao V n H n (2012), giá tr c a bi n ph thu c

ch có th l n h n ho c b ng không b i nông h có th đ c ch p nh n cho mua

ch u m t s ti n nào đó hay b kh c t hoàn toàn.

B ng 2.1 Các tiêu ch́ c b n v nông h trong m u kh o sát

5 Giá tr đ t nông nghi p (tri u đ ng) 360,5 512,2 0,0 7.650

6 Thu nh p bình quân đ u ng i (tri u

(Ngu n: Lê Kh ng Ninh và Cao V n H n, s li u kh o sát n m 2011)

K t qu nghiên c u (B ng 2.1) cho th y th i gian sinh s ng đ a ph ng c a các

nông h là khá lâu (bình quân 15 n m), th i gian quen bi t gi a các nông h trong

m u kh o sát và đ i lý v t t nông nghi p bình quân 16 tháng; đ c bi t, có tr ng

h p lên đ n 10 n m, qua đó lý gi i vì sao nhi u nông h có th mua ch u v t t

nông nghi p khá d dàng m c dù các nông h và đ i lý v t t không g n g i nhau

l m v ph ng di n đ a lý (kho ng cách bình quân là 6,5 km), đây không là tr ng i

thành th nh ng s gây ra khó kh n cho các nông h b i h th ng giao thông

nông thôn kém phát tri n, ph ng ti n đi l i và chuyên ch khá h n ch

Giá tr đ t nông nghi p bình quân c a nông h trong kh o sát là 360,5 tri u v i quy

mô di n tích bình quân kho ng 10.000 m2/h Vì v y, vi c vay tín d ng chính th c

c a các nông h An Giang khá h n ch (bình quân 29,4 tri u đ ng/h /n m) b i

ph n l n thi u tài s n th ch p Bên c nh đó, thu nh p bình quân đ u ngu i c a

nông h c ng không cao (kho ng 21,3 tri u đ ng/n m) nên các nông h l i càng

khó vay tín d ng chính th c do b xem là có kh n ng tr n th p Theo nghiên c u

c a Lê Kh ng Ninh và Cao V n H n (2012), các t ch c tín d ng An Giang

không thích cho vay nông h vì kho n vay th ng nh l , phân tán nên khó qu n lý,

chi phí giao d ch và r i ro cao do ngu i vay ch u nh h ng c a s bi n đ ng th t

th ng c a th i ti t, khí h u, d ch b nh Do khó vay tín d ng chính th c và thi u

v n tích l y nên nông h An Giang r t c n mua ch u v t t nông nghi p đ đ m

b o th i v s n xu t và phòng tr d ch b nh Có 67,6% h không đ c ch p nh n

cho mua ch u Nghiên c u cho th y s ti n mua ch u v t t nông nghi p có s khác

bi t gi a các nông h trong m u kh o sát do ph thu c vào nhi u y u t

Trong b ng k t qu c l ng (B ng 2.2), bi n GIATRIDATNONGNGHIEP có h

s d ng m c ý ngh a 1%, ngh a là các nông h có đ t nông nghi p v i giá tr

càng cao thì s càng d đ c cho mua ch u K t qu c l ng còn cho th y thu

nh p có tác đ ng đ n s ti n đ c ch p nh n cho mua ch u c a nông h , bi n

THUNHAP có h s d ng m c ý ngh a 1%, đi u này đ ng ngh a n u có thu

nh p cao thì nông h s d dàng đ c các đ i lý ch p nh n cho mua ch u v t t

nông nghi p Theo Lê Kh ng Ninh và Cao V n H n (2012), th i gian quen bi t

gi a nông h và đ i lý v t t càng dài thì hai bên càng hi u nhau, hi n t ng thông

tin b t cân x ng đ c gi m thi u và ngu i mua s d đ c ch p nh n cho mua ch u

K t qu c l ng cho th y h s c a bi n THOIGIANQUENBIET có giá tr

d ng m c ý ngh a 5% Ng c l i, h s c a bi n KHOANGCACH có giá tr âm

m c ý ngh a 1%, ngh a là nông h s ng càng xa đ a đi m kinh doanh c a các đ i

lý v t t (th ng là th t , th tr n, ) thì càng ́t đu c ch p nh n cho mua ch u

Th i gian sinh s ng đ a ph ng c a nông h (ng i mua) càng lâu s giúp đ i lý

(ngu i bán) có nhi u thông tin đ đánh giá và ch n l c đúng v ngu i mua nh m

gi m thi u r i ro kinh doanh, n u quen bi t nhau càng lâu s d đ c ch p nh n cho

mua ch u h n, và bi n THOIGIANSONGODIAPHUONG có h s d ng m c ý ngh a 1% Khác v i các y u t trên, h s c a bi n KHANANGVAYCHINHTHUC không có ý ngh a th ng kê Trong th c t , nông h th ng vay tín d ng chính th c

đ chi cho vi c chu n b đ t (cày b a), chi cho công lao đ ng (gieo s , x t thu c,

bón phân, làm c , ); vi c mua v t t nông nghi p có th đ c tr ch m đ n khi thu

ho ch nên các nông h th ng có xu h ng mua ch u; và An Giang, ngu i bán

ch u v t t nông nghi p ít có đi u ki n ki m tra ho t đ ng vay ch́nh th c c a nông

h nên không xem đây là v n đ quan tr ng khi quy t đ nh cho nông h mua ch u

Do đó, ho t đ ng vay tín d ng và mua ch u v t t ít có quan h v i nhau

K t qu ki m đ nh cho th y tu i c a ch h không nh hu ng đ n s ti n mua ch u

v t t c a nông h T ng t , h s c a bi n DIAVIXAHOI không có ý ngh a gi i th́ch trong tr ng h p các nông h trong m u kh o sát Theo phân t́ch c a các tác

gi , do s ti n đ c ch p nh n cho mua ch u có th ch u nh h ng b i c kh n ng

vay l n s ti n vay tín d ng chính th c nên trong mô hình s d ng bi n LUONGTIENVAYCHINHTHUC là s ti n vay tín d ng chính th c c a nông h (tri u đ ng/n m) đ ki m ch ng trên và đ ng th i kh ng đ nh đ tin c y c a mô

hình nghiên c u H s c a các bi n trong mô hình r t t ng đ ng, trong đó bi n

LUONGTIENVAYCHINHTHUC có h s không có ý ngh a th ng kê

Long An là vùng tr ng ĺa v i nhi u h s n xu t nông nghi p và có đi m t ng

đ ng v i An Giang, qua phân t́ch mô hình nghiên c u c a Lê Kh ng Ninh và Cao

V n H n (2012) s có đi u ki n so sánh và đ i chi u v i th c tr ng mua bán v t t

tr ch m Long An v i An Giang Vi c ch n m u nh t là đ i v i h nông dân c n

ph i đ m b o thu nh n đ c thông tin, nên không nh t thi t ph i l a ch n ng u nhiên mà có th ch n m u sao cho thu n l i trong vi c nh n thông tin t nông h Qua kh o sát th c t , m t s v n đ v kho ng cách đ a lý, đi u ki n giao thông,…không là v n đ làm nh h ng đ n m c đ tham gia t́n d ng không ch́nh

th c d i hình th c mua v t t tr ch m c a nông dân Long An, b i đ i t ng kh o sát v ph́a c u là nh ng ng i g n g i và có quen bi t v i ph́a cung t́n d ng M t khác, quan h này th ng l y uy t́n và s quen bi t làm đi u ki n xây d ng quan h t́n d ng nên giá tr đ t nông nghi p c ng không ph i là v n đ quan tâm, nh ng nông h ph i có đ t s n xu t thì m i đ m b o kh n ng thi t l p quan h t́n d ng

d i hình th c này ây là các y u t c n thi t và quan tr ng đ xây d ng mô hình nghiên c u phù h p t i Long An

(2,82)

0,23*** (2,67)

(0,29)

0,38 (0,10)

599

–1.137,79

138,21 0,000 Ghi chú: (*), (**), (***) có m c ý ngh a l n l t là 10%, 05% và 01%

(Ngu n: Lê Kh ng Ninh, 2012 K t qu tính toán t s li u kh o sát n m 2011)

Ch ng 3 PH NG PH́P NGHIÊN C U

3.1 N i dung vƠ thông tin nghiên c u

3.1.1 Nghiên c u v phía cung:

Nghiên c u chính sách tín d ng c a Ngân hàng Nhà n c, các ngân hàng th ng

m i ho c các Qu tín d ng nhân dân, tr ng tâm và ch y u là h th ng Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n nông thôn trên đ a bàn t nh, là lo i hình ngân hàng

th ng m i có nh h ng r ng và k t n i tr c ti p quan h t́n d ng nông nghi p ch́nh th c v i ng i nông dân

Nghiên c u ph ng th c s n xu t kinh doanh và cung ng tín d ng d i hình th c bán tr ch m c a h th ng đ i lý v t t nông nghi p (theo s m u quan sát đ c), so sánh v i hình th c cung ng t́n d ng c a ngân hàng th ng m i, đ i di n là Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n nông thôn và các t ch c t́n d ng d i d ng Qu

h tr cho s n xu t c a ng i nông dân tr ng ĺa

So sánh các khác bi t v ph ng th c vay, tr lãi, tr v n, thu n , lãi su t, th ch p

gi a các dòng tín d ng t ngân hàng th ng m i, h th ng đ i lý v t t nông nghi p

(t thông tin v phía cung)

3.1.3 ánh giá, so sánh u đi m, nh c đi m c a t ng dòng tín d ng

Trên c s thông tin thu th p t ph́a c u, so sánh nh ng đi m m nh y u c a t ng d̀ng t́n d ng, nh t là t́nh hi u qu và không hi u qu c a d̀ng t́n d ng phi ch́nh

th c d i hình th c mua bán v t t tr ch m

3 2 Ph ng pháp ch n m u vƠ xác đ nh c m u

3.2.1 T ng th nghiên c u

Long An hi n có 15 huy n, th xư và thành ph tr c thu c bao g m 188 xư, th tr n c̀n s n xu t nông nghi p v i trên 900 đi m mua bán v t t nông nghi p d i hình

th c đ i lý ho c công ty trách nhi m h u h n, doanh nghi p t nhân Vi c ch n đ i

lý và h nông dân đ kh o sát và có thông tin khách quan, ch́nh xác làm c s mô

t , phân t́ch và so sánh, đ i chi u ph i t p trung nh ng vùng có s n xu t nông nghi p ch y u là tr ng ĺa đ thu th p thông tin và phân t́ch, đánh giá m c đ nh

h ng đ i v i v n đ mua bán v t t theo hình th c tr ch m Khu v c ng Tháp

M i c a t nh Long An bao g m 8 huy n có 85 xư, th tr n c̀n s n xu t nông

nghi p, đây c ng là vùng chuyên canh cây ĺa c a t nh nên phù h p v i vi c ch n

m u th c hi n đ tài nghiên c u Do đó vi c ch n m u ch t p trung t i m t s xư,

th tr n c a 8 huy n, th xư khu v c ng Tháp M i c a t nh

3.2.2 Ch n m u

Ph ng pháp ch n m u đ i lý v t t nông nghi p (phía cung) th c hi n theo

ph ng pháp thu n ti n Do kh n ng ti p c n đ i lý khó kh n, nên m i huy n ch

có th kh o sát 01-02 đ i lý, tùy vào m c đ quen bi t v i đ i lý đ thu th p thông

tin S l ng kh o sát đ có đ c thông tin là 12 đ i lý Tr c khi kh o sát, ch n 02

ho c 03 đ i lý quen bi t đ n m thông tin và xây d ng b ng h i ch́nh xác, có th thu th p đ c thông tin nghiên c u và làm c s so sánh, đánh giá m t cách khoa

h c M c dù đây là ph ng pháp ́t khách quan nh ng v i m c đ quen bi t s đ m

b o thông tin thu th p đ c t ng đ i ch́nh xác

1 Th nh Hóa Thu n Ngh a H̀a, Tân

Ph ng pháp ch n m u h s n xu t nông nghi p (phía c u) c ng th c hi n theo

ph ng pháp thu n ti n M c dù quen bi t v i đ i lý nh ng vì b o đ m thông tin trong kinh doanh nên các đ i lý không cung c p danh sách khách hàng th ng xuyên đ ph c v công vi c kh o sát trên nhóm h có quan h v i đ i lý; m c khác, trình đ và đi u ki n c a ng i nông dân có h n nên ch có th ti n hành kh o sát

đ thu th p thông tin trên nhóm ng i có th cung c p thông tin t ng đ i đ y đ

và ch́nh xác Do đi u ki n nghiên c u có h n, c m u đ c xác đ nh kho ng

80-120 D a trên thông tin có đ c t các đ i lý đư kh o sát, có kho ng 50-60% h nông dân t i đ a ph ng có tham gia hình th c mua v t t nông nghi p theo hình

th c tr ch m, do đó ph ng pháp kh o sát t ph́a c u là ch n m i huy n 01-03 xư,

th tr n trong vùng nh h ng c a đ i lý đ c kh o sát đ n m thông tin Bình quân

m i huy n kh o sát 20 h , tùy s l ng nông dân và đi u ki n s n xu t đ t ng

gi m phi u kh o sát cho h p lý nh m đ m b o s l ng phi u c n thu v ph c v nghiên c u S l ng h c n kh o sát là 160 h (d ph̀ng 20-30% do h n ch n ng

l c, trình đ , cung c p thông tin không đ t yêu c u phân t́ch) Do đ i lý không cung c p danh sách khách hàng nên vi c l y m u t nông h có c nông h tham gia hình th c mua v t t tr ch m và nông h không có nhu c u mua v t t theo hình th c tr ch m Kh o sát các phi u thu đ c t h nông nghi p có tham gia hình th c mua v t t tr ch m đ đánh giá m c đ ph thu c c a các h đ i v i đ i

lý d a trên các đ c đi m c a h (hoàn c nh, quy mô h , đi u ki n s n xu t, thu

nh p bình quân, đ a v xư h i, m i quan h gi a nông h v i t ch c t́n d ng ch́nh

th c và m i quan h gi a nông h v i đ i lý v t t nông nghi p, kh n ng tr n , tài

s n th ch p, v n t́ch l y cho s n xu t,…) D a vào k t qu thu đ c đ th ng kê

mô t th c tr ng h và d báo mô hình phân t́ch, ch n bi n th́ch h p đ a vào mô hình h i quy

B ng 3.2: B ng phân ph i m u h nông dân:

STT Huy n Xư S phi u

• Gi i t́nh ch h : Petric (2003; tŕch b i Nguy n V n Hoàng, 2013) cho r ng ch

h nam gi i hay n đ c xem là không có m i quan h v i các kh n ng t́n d ng Trong th c t , vi c th c hi n giao d ch t́n d ng d i hình th c mua bán v t t tr

ch m gi a ch đ i lý và ng i mua ch u là nông dân th ng d a vào m i quan h quen bi t, khách hàng có th là nam ho c c ng có th là n , do đó nh n đ nh c a Petric (2003) có th đ́ng trong tr ng h p này

• Tu i ch h : tu i c a ch h có th nh h ng tiêu c c hay tích c c đ n c h i

đ c tham gia tín d ng Chaudhur và Cherical (2012) đư ch ra r ng y u t tu i tác

tích c c liên quan đ n các c h i nh n đ c phê duy t tín d ng trong khi các nghiên

c u c a Ph m và Izumida (2002) cho r ng tu i có m i quan h tiêu c c v i t́n

d ng M t s ng i cho vay có th c m nh n đ c nh ng ng i già, s ng lâu n m,

có quen bi t, có quan h rõ ràng, có t́ch l y,…thì đáng tin c y h n so v i nh ng

ng i tr , trong khi nh ng ng i khác có th nhìn th y nh ng ng i tr có kh n ng

t o thu nh p cao h n đ tr n Trong quan h t́n d ng d i hình th c bán v t t tr

ch m, tu i ch h có th đ ng bi n v i s ti n đ c ch p thu n cho mua ch u, b i giao d ch d a trên uy t́n và ni m tin thì ng i quen bi t lâu d dàng đ c ch p thu n h n

• Trình đ h c v n ch h ph n nh trên c s s n m đi h c c a ch h : giáo d c

c a ch h đ c d ki n s có m i quan h tiêu c c đ n kh n ng tham gia t́n d ng

do có trình đ nh n th c t t và có kh n ng t́nh toán th n tr ng (Petric, 2003;

Chaudhuri & Cherical, 2012; Ph m & Izumida, 2002; tŕch b i Nguy n V n Hoàng,

2013), đi u này c ng có ngh a là ng i có trình đ c ng ́t tham gia t́n d ng phi ch́nh th c d i hình th c mua v t t tr ch m; m c khác ch đ i lý vì lý do nào đó không mu n cung c p thông tin đ y đ cho ng i mua, c th là v lưi su t nên có

th khó ch p nh n cho ng i có trình đ tham gia vào ho t đ ng mua bán v t t tr

ch m Nh v y, trình đ h c v n c a ch nông h (c th là s n m đi h c) đ c d báo t l ngh ch v i s ti n mua v t t tr ch m t đ i lý

• Quy mô h ch s ng i trong h : quy mô h càng l n thì nhu c u t́n d ng càng cao, k c t́n d ng ch́nh th c và không ch́nh th c i v i nông h , ngoài nhu c u t́n d ng cho tiêu dùng c̀n có nhu c u t́n d ng ph c v s n xu t, và vi c tham gia t́n d ng không ch́nh th c là m t nhu c u t t nhiên có th x y ra Quy mô h đ c

d báo đ ng bi n v i l ng ti n mà ng i nông dân tham gia mua ch u v t t nông nghi p t đ i lý

• S lao đ ng ch́nh trong h : d ki n s có h s d ng, d dàng đ c đ i lý ch p thu n mua ch u v t t nông nghi p do có nhi u đi u ki n tr n ; ng c l i s lao

đ ng ch́nh t ng thì s ngh ch bi n v i vi c mua ch u v t t nông nghi p vì có kh

n ng tài ch́nh trong thanh toán Tuy nhiên, s ng i ph thu c cao h n s l ng

ng i lao đ ng trong gia đình s t o gánh n ng kinh t nhi u h n h n mà h gia đình ph i ch u trách nhi m nên ít có kh n ng h có th tr l i kho n vay c a mình (Ph m & Izumida, 2002), có ngh a là s lao đ ng ch́nh trong h d báo s ngh ch

bi n v i l ng ti n vay t đ i lý v t t nông nghi p

• Ng i làm vi c trong c quan nhà n c hay g i là ng i có danh ti ng và đ a v

xã h i đ c k v ng ngh ch bi n v i tín d ng h gia đình do có nhi u đi u ki n ti p x́c v i nhi u ngu n v n Tuy nhiên, uy t́n cao và có v tŕ đ c tôn tr ng trong xã

h i có th đ c coi là đi u ki n đ có nhi u c h i đ c ch p thu n cho vay (Ph m

và Izumida 2002; Ali & Deininger, 2012; tŕch b i Nguy n V n Hoàng, 2013)

Ng i làm trong c quan nhà n c đ c k v ng s ́t tham gia ho t đ ng t́n d ng

d i hình th c mua v t t tr ch m

• Thu nh p: thu nh p cao h n h a h n s m hoàn v n tín d ng và d dàng nh n đ c

ch p thu n t́n d ng (Ping, Heidhues & Zeller, 2010; tŕch b i Nguy n V n Hoàng,

2013) Thu nh p bình quân đ u ng i có t l ngh ch v i các kho n t́n d ng Thu

nh p càng cao thì càng ́t ch u ph thu c vào các ngu n t́n d ng bên ngoài, k c ch́nh th c và không ch́nh th c i u này c ng có ý ngh a là giá tr tài s n, v n l u

đ ng c a h gia đình m c cao, là đi u ki n đ m b o tham gia các kho n t́n d ng khi c n thi t

• Vi c có hay không tham gia vào t vay v n c a các đoàn th c ng có nh h ng

đ n t́n d ng c a h gia đình N u trong gia đình có ng i tham gia t t́n d ng ti t

ki m, góp v n xoay v̀ng c a các đoàn th hay c a m t t ch c phi ch́nh ph thì

m c đ tham gia các hình th c t́n d ng khác s gi m

Tài s n th ch p vƠ thanh kho n

• T ng di n t́ch nhà, đ t, giá tr tài s n, máy móc thi t b có giá đ c gi đ nh có h

s d ng Nh ng y u t đ i di n cho quy mô và giá tr c a tài s n th ch p mà các

t ch c tín d ng c n thi t t các h gia đình đ bù đ p cho nh ng r i ro v n tín

d ng ây là lo i y u t r t quan tr ng cho các t ch c tín d ng vì chúng giúp h

ki m soát các v n đ thông tin b t cân x ng, giám sát t t h n và b o đ m an toàn

cho các kho n cho vay mà các nhà cho vay tín d ng th c hi n nh m gíp h có th

l y l i đ c kho n cho vay Trong m t nghiên c u liên quan đ n phân ph i tín d ng

trên th tr ng tín d ng nông thôn c a n , các y u t này c ng kh ng đ nh th c

nghi m tác đ ng c a h có ý ngh a xác su t c a phân ph i tín d ng v i tác d ng

t ng t (Chaudhuri & Cherical, 2012; Barslund & Tarp, 2008; Ping, Heidhues &

Zeller, 2010; Aguilera, 1990; Ali & Deininger, 2012; Okurut, 2005; tŕch b i

Nguy n V n Hoàng, 2013)

• Giá tr v n l u đ ng c a h t l ngh ch v i kh n ng tham gia t́n d ng Khi nông

h có nhi u v n t́ch l y đ ph c v s n xu t và đ i s ng s ́t tham gia ho t đ ng

vay t́n d ng k c ch́nh th c hay không ch́nh th c

c đi m cho vay

• M c cho vay: các kho n ti n cho vay đ c áp d ng theo gi thi t, có m i quan h

tích c c v i kh n ng tham gia t́n d ng S h n ch ngu n cung tín d ng c ng có

th gi i h n s l ng tín d ng đ c gi i ngân (Ph m & Izumida, 2002) S ti n cho vay d i hình th c bán v t t tr ch m s ph thu c nhi u y u t trong đó có nhu

c u ng i vay, đi u ki n đ m b o tr các kho n vay

• M c đ́ch s d ng v n: Cho vay ph c v s n xu t và đ u t d ki n s có m i

quan h t́ch c c v i h n m c t́n d ng S n xu t và đ u t có th t o ra thu nh p, do

đó các h gia đình áp d ng cho các kho n vay có th có dòng ti n d ng đ tr n

(Chaudhuri & Cherical, 2012; Diagne, 1999; tŕch b i Nguy n V n Hoàng 2013)

Trái l i, tín d ng cho tiêu dùng có th là kho n vay s đ c chi ra và dòng ti n đ

hoàn v n không đ c đ m b o, khó có kh n ng tr các kho n n , k c ch́nh th c

và không ch́nh th c N u nhu c u c a nông h mua v t t tr ch m đ ph c v s n

xu t thì m c đ́ch s d ng v n d báo s đ ng bi n v i s ti n nông h mu n vay

• i u ki n cho vay c a t ch c t́n d ng k c ch́nh th c và không ch́nh th c s t

l ngh ch v i kh n ng tham gia t́n d ng và s ti n đ c vay i v i các t ch c

tín d ng, ngành tín d ng chính th c s h n ch c p m c t́n d ng so v i khu v c tín

d ng không chính th c do tính nghiêm minh c a h trong các th t c cho vay, giám sát và thi hành cho vay N u đi u ki n cho vay c a t́n d ng ch́nh th c khó kh n s làm gia t ng quan h t́n d ng không ch́nh th c

• Tình tr ng thanh toán các kho n n ch́nh th c c ng đ c d báo t l ngh ch v i

s ti n cho vay t đ i lý, b i vì đ i lý không có đi u ki n ki m tra xem ai n quá

h n hay không N u nông h t ng n quá h n trong giao d ch v i ngân hàng s t ng

c ng giao d ch không ch́nh th c v i đ i lý, tùy vào m i quan h mà đ i lý ch p thu n ho c không ch p thu n hay ch p thu n m t ph n nhu c u vay c a nông h

• Lưi su t c a t ch c t́n d ng ch́nh th c d báo không tác đ ng đ n s ti n mua

ch u c a nông h t đ i lý v t t nông nghi p b i vì khi không th vay đ c t

ngu n vay ch́nh th c b t bu c nông h ph i tham gia hình th c t́n d ng không ch́nh th c

B ng 3.3: B ng mô t mô hình t́n d ng theo các bi n nh gi

thuy t

Ký hi u tên bi n Mô t bi n

Thang đo, cách đo

m t n m (tri u đ ng/n m) T s -

MI_FARM Thu nh p chính t nông nghi p

F_AGRI Vay ngân hàng cho s n xu t

nông nghi p (Có vay = 1, Không

= 0)

Danh ngh a -

F_CONS Vay ngân hàng cho tiêu dùng

(Có vay = 1, Không = 0) Danh ngh a + F_COMM Vay t Qu c a các đoàn th ,

NGO, (có vay = 1, Không = 0) Danh ngh a -

F_INTER Lưi vay t các ngu n vay ch́nh

Áp d ng th ng kê mô t đ phân tích v chính sách t́n d ng, h n m c tín d ng, đ i

t ng, ph ng th c cho vay, tr lãi, thu n , lãi su t gi a các hình th c tín d ng

chính th c t h th ng ngân hàng th ng m i và t h th ng đ i lý v t t nông

nghi p; mô t tình tr ng h nông nghi p tr ng ĺa

T k t qu th ng kê, mô t và so sánh gi a các h có tham gia vay t́n d ng d i hình th c mua v t t tr ch m v i nhóm h không tham gia vay t́n d ng d ng mua

Bi n ph thu c Y- th hi n m c đ ph thu c v s ti n vay v n (tham gia t́n d ng

d i hình th c mua v t t tr ch m) t đ i lý c a h nông dân

Các bi n đ c l p Xi là các bi n gi i th́ch s ti n đ c vay t đ i lý v t t nông nghi p d i d ng mua v t t tr ch m c a ng i nông dân, bao g m: trình đ h c

v n c a ch h , s lao đ ng ch́nh trong h , thu nh p bình quân ng i/tháng c a h ,

h có ng i làm vi c trong c quan nhà n c, di n tích đ t canh tác nông nghi p (tr ng ĺa), tình tr ng tr n Ngân hàng, đi u ki n cho vay c a t ch c t́n d ng ch́nh th c (ngân hàng),…

Mô hình phân tích đ c di n đ t d i d ng:

Y = b 0 + b1 s n m đi h c + b2 s lao đ ng chính trong h + b3 thu nh p bình quơn c a h + b4 di n tích đ t s n xu t + b5 tình tr ng tr n ngơn hƠng + b6 đi u ki n cho vay c a ngơn hƠng + b7 gia đình ć ng i lƠm vi c

h Ơnh chính đ a ph ng +… + u (2) 3.5 Mô hình kinh t l ng

Trong các bi n thu th p và phân t́ch theo mô hình phân t́ch ti p c n t́n d ng t i

m c (3.3), ch n các bi n đ a vào mô hình (1) đ phân t́ch sao cho phù h p v i quy

mô c a m u thu th p thông tin t nông h (mô hình (2)), đ m b o t́nh ch́nh xác

BANK_LEND i u ki n cho vay c a ngân hàng D dàng = 1;

Khó kh n = 0 -

BANK_DEBT Tình tr ng tr n ngân hàng

T ng n quá

h n = 1, Không = 0

+

GOV_EMB Làm vi c hành chính đ a ph ng Có = 1,

Không = 0 + (Ngu n: tác gi )

T mô hình phân t́ch (2) và ch n bi n theo ph ng pháp trên đ xây d ng mô hình

phân t́ch c th v i các giá tr b là h s h i quy t ng ng các bi n đ c l p EDU,

NUM_ERN, AVEINC, AG_LAND, BANK_LEND, BANK_DEBT, GOV_EMB,

mô hình đ c vi t l i nh sau:

F_AGENT = bo + b1 EDU + b2 NUM_ERN + b3 AVEINC + b4 AG_LAND + b5 BANK_LEND + b6 BANK_DEBT + b7 GOV_EMB + u (3)

S d ng ph n m m STATA 11 đ phân tích, th ng kê mô t d li u có liên quan và

s d ng mô hình h i quy tuy n t́nh b i OLS ch y b ng ph n m m STATA 11 đ phân t́ch h i quy Ph n m m STATA 11 có nhi u t́nh n ng t t đ th c hi n ph ng pháp th ng kê, h i quy Ch ng trình h i quy OLS th́ch h p v i phân t́ch h i quy

đ n gi n và phù h p kh n ng c a tác gi nghiên c u đ tài

Ch ng 4 PHÂN T́CH K T QU V̀ TH O LU N

4.1 Mô t tình hình cung – c u tín d ng các đi m nghiên c u

4.1.1 Ho t đ ng cung tín d ng trên đ a bàn nông thôn Long An

Cung c p t́n d ng c a Ngân hàng Ch́nh sách xư h i ch ph c v đ i t ng h ngh̀o và h ng ng ngh̀o Trong d li u thu th p t các h , h u nh không có nhi u tr ng h p h ngh̀o nên không c n th ng kê đ so sánh

Cung c p t́n d ng c a các t ch c phi ch́nh ph trên đ a bàn t nh Long An ch t p trung l nh v c ch n nuôi, ti u th ng, tr ng cây hàng n m ho c cây công nghi p

ng n ngày, không có ch ng trình h tr cho nông dân tr ng ĺa

Tình hình cho vay c a các ngân hàng th ng m i Ch n Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n nông thôn là lo i hình t ch c t́n d ng ch́nh th c có t́nh đ i di n, g n

g i v i nông dân đ kh o sát Theo quy đ nh c a Ngân hàng Nông nghi p Vi t Nam, vi c cung c p t́n d ng cho h gia đình th c hi n theo Quy t đ nh 666/Q -

H QT-TDHo ngày 15 tháng 6 n m 2010 c a H i đ ng qu n tr Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n nông thôn Vi t Nam Vi c áp d ng các hình th c cho vay, k c t́n ch p và th ch p đ u ph i có m t s th t c nh ph ng án kinh doanh, b o lưnh

c a t ch c h i, đoàn th , quy n s d ng đ t (th ch p và t́n ch p) Theo quy đ nh này, ng i tr ng ĺa vay d i 50 tri u đ ng thì không c n th c hi n th t c th ch p

nh ng ph i n p gi y t đ t có giá tr b o đ m cho kho n vay t́n d ng, đi u này

ch a đ c nông dân hoàn toàn ch p thu n do nhi u y u t : s th t l c, h h ng, b

l i d ng tr c l i, khi c n thi t vay s ti n l n h n thì không có tài s n th ch p ho c

ph i làm l i th t c vay v n r t m t th i gian và công s c,… Vi c cho vay đ i v i

h gia đình có tài s n th ch p, bình quân m t hec-ta đ t nông nghi p đ c gi i quy t cho vay t 100-150 tri u đ ng tùy lo i đ t và v tŕ đ t Tuy nhiên ng i tham gia t́n d ng ph i có k ho ch s d ng v n h p lý, đây là m t khó kh n c a ng i

nông dân vì liên quan đ n vi c t́nh toán chi ph́ h p lý và xây d ng d án Ngoài ra

vi c đ ng ký th ch p quy n s d ng đ t, ch ng th c h p đ ng vay v n, nh t là ch nông h già y u, neo đ n làm cho ng i nông dân m t th i gian và g p khó kh n khi quan h v i t́n d ng ngân hàng M c dù v i lưi su t khá h p d n nh hi n nay,

t 7% đ n 11,5%/n m (ngu n: website Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam) nh ng v n c̀n nhi u nông h không th c hi n quan h t́n d ng v i ngân hàng mà quan h tr c

ti p v i đ i lý v t t nông nghi p t i đ a ph ng đ đ c tham gia t́n d ng tr

ch m

i v i đ i lý v t t nông nghi p có ch p nh n bán v t t tr ch m, trong s 12 đ i

lý đ c đi u tra, 100% c s đ u cho r ng vi c bán v t t tr ch m d i hình th c ghi s n ch y u d a vào quen bi t, ni m tin là ch y u, không c n b t kì lo i tài

s n th ch p nào ó ch́nh là m t thu n l i c b n r t d đ c nông dân ch p nh n Ngoài lưi su t đ c h ng do bán chênh l ch so v i giá nh n t i công ty, đ i lý v t

t nông nghi p c̀n đ c h ng lưi su t do mua bán v t t tr ch m, đ i v i nhóm hàng phân bón là t 1,5 đ n 2,0%/tháng, t ng ng m c 18%-24%/n m (th i gian thanh toán do mua tr ch m là 3-4 tháng, b ng th i gian s n xu t m t v ĺa), đ i

v i nhóm hàng thu c tr sâu có th h ng m c lưi su t t 3% đ n 6%/tháng (tùy

m t hàng) (B ng 4.1), tuy nhiên nhóm m t hàng này ng i nông dân ́t mua d i hình tr c tr ch m, do ch mua s l ng ́t nh ng lưi su t cao nên nông dân ch p

nh n thanh toán ngay Ngoài ra, nh ng ng i đ n v nh ng không có kh n ng tr

n , th i gian ḱo dài c ng đ c t́nh thêm lưi su t theo m c trung bình nêu trên

(1,5%-2,0%/tháng ho c tùy theo th a thu n gi a đ i lý v i nông dân nh ng không

d i lưi su t ngân hàng th ng m i, k t qu kh o sát c a tác gi ) M t s đ i lý có

v n vay t ngân hàng chi m kho ng 1/3 v n ch s h u (bình quân m c 27,69%),

nh ng v i lưi su t u đưi t ngân hàng, ch ch u m c lưi su t t 9,6%-13,2%/n m,

th p h n ho c b ng v i lưi su t ngân hàng cho vay nông h , vi c tr lưi linh ho t t 3-6 tháng/k trong th i h n vay gíp đ i lý có thêm v n l u đ ng ph c v kinh

doanh Trong khi đó, v i ngu n cho vay d i hình th c bán v t t tr ch m, th i

h n thu h i v n d i 4 tháng, th m ch́ d i 3 tháng do ng i nông dân th c hi n

d ch v t́n d ng mua tr ch m khi cây ĺa đư có th i gian sinh tr ng nh t đ nh,