giáo án tích hợp liên môn môn địa lý 9 bài 44 tìm hiểu địa lí địa phương tìm HIỂU NGHỀ TRUYỀN THỐNG NGHỀ TRỒNG mía và nấu ĐƯỜNG ở VĨNH cửu ĐỒNG NAI

Phòng GD - ĐT Vĩnh CửuTrường: THCS Thạnh Phú ĐỊA LÍ 9 BÀI 44 THỰC HÀNH : TÌM HIỂU ĐỊA PHƯƠNG TÌM HIỂU NGHỀ TRUYỀN THỐNG: NGHỀ TRỒNG MÍA VÀ NẤU ĐƯỜNG Ở VĨNH CỬU –ĐỒNG NAI I/ HỒ SƠ

Phòng GD - ĐT Vĩnh Cửu

Trường: THCS Thạnh Phú

ĐỊA LÍ 9

BÀI 44 THỰC HÀNH : TÌM HIỂU ĐỊA PHƯƠNG

TÌM HIỂU NGHỀ TRUYỀN THỐNG:

NGHỀ TRỒNG MÍA VÀ NẤU ĐƯỜNG

Ở VĨNH CỬU –ĐỒNG NAI

I/ HỒ SƠ DẠY HỌC:

Tìm hiểu địa lí địa phương

Chủ đề : Tìm hiểu nghề truyền thống

“NGHỀ TRỒNG MÍA VÀ NẤU ĐƯỜNG Ở VĨNH CỬU - ĐỒNG NAI ”

II/ MỤC TIÊU:

1/ Kiến thức:

- Nắm được quá trình hình thành và phát triển của cây mía

- Biết được tình hình trồng mía trong giai đoạn hiện nay Biết được đời sống người trồng mía, người làm nghề nấu đường cũng như giá đường hay dao động gây ảnh hưởng lớn đến đời sống người trồng

- Biết được quá trình ép mía trải qua các công đoạn với nhiều kĩ thuật khác nhau cuối cùng tạo ra hàng đặc trưng đó là đường

- Biết được từ đường có thể tạo ra nhiều sản phẩm khác nhau như: Chè, bánh, kẹo ,kẹo đậu phộng , cốm gạo, cốm nếp

- Vận dụng kiến thức liên môn để biết và giải thích một số vấn đề : Trồng mía sao cho mía tốt và cho lượng đường nhiều; nấu đường thì phải cung cấp lượng nhiệt như thế nào là phù hợp để đường ngon không bị đen hay bị cháy; cần bao nhiêu người hỗ trợ ở công đoạn cuối hay cần những vật dụng gì ……

2/ Kĩ năng:

- Biết quan sát, mô tả,tìm hiểu cách thức làm đất, cách trồng mía với khoảng cách

ra sao (tùy thuộc giống), cung cấp lượng vôi như thế nào so với diện tích đất

- Kĩ năng nấu đường : Biết khi nào đường vừa chín tới và phải cho lượng vôi vào là bao nhiêu cho phù hợp

- Kĩ năng vớt bọt để cho đường sạch , không bị đen

- Kĩ năng thu thập thông tin, số liệu, ghi chép, trình bày kết quả về việc khảo sát, tìm hiểu, tham quan thực địa

- Kĩ năng viết báo cáo khi tìm hiểu thực tế, thể hiện cảm xúc khi khảo sát thực tế

- Kĩ năng cảm thông chia sẽ với những người làm nghề trong điều kiện giá lao động còn thấp, công việc làm không thường xuyên ( vì còn mang tính mùa ), giá đường bấp bênh do gặp phải sự cạnh tranh của thị trường nên một số hộ nông dân không còn mặn mà trồng mía nữa mà thay vào là cây trồng khác như đậu

phộng,cao su, tràm,khoai mì, các loại hioa màu Nghề nấu đường truyền thống mía đường có nguy cơ bị mai một

3/ Tư tưởng :

Giáo dục tinh thần yêu lao động của những nông dân không ngại khó khăn gian khổ trong thời tiết nắng và nóng vào mùa khô khi tham gia thu hoạch mía.Những

người thợ nấu đường trong điều kiện nhiệt độ lò cao vào ban ngày cũng như khi vào ban đêm

- Giáo dục lòng tự hào về nghề truyền thống địa phương từ bao đời nay là nghề trồng mía, nấu đường ở Bình Lợi- Vĩnh Cửu-Đồng Nai

- Biết cảm thông ,chia sẻ, biết giữ gìn, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa của địa phương, của đất nước

- Thấy được việc cần làm của mình cũng như của mọi người để phát huy nghề truyển thống mía đường

III/ ĐỐI TƯỢNG DẠY HỌC CỦA BÀI HỌC :

- Học sinh + Số lượng : 35 HS lớp 91 năm học 2013-2014

IV / Ý NGHĨA CỦA BÀI HỌC :

1/ Đối với thực tiễn dạy học:

- Cung cấp cho học sinh những kinh nghiệm thực tế về lĩnh vực ngành, nghề địa phương nhằm gắn liền giữa lý luận và thực tiễn

- Giúp học sinh hứng thú ,say mê học tập sau những giờ căng thẳng trên lớp

- Giúp cho các bậc phụ huynh có cái nhìn mới hơn về kế hoạch giảng dạy trong trường phổ thông vào năm 2015 là đổi mới nội dung dạy học, vận dụng tích hợp liên môn, dạy học theo chủ đề, tăng cường thực hành, thí nghiệm, giảm gánh nặng về lý thuyết

2/ Đối với thực tiễn đời sống xã hội:

- Tạo môi trường học tập thân thiện giữa thầy và trò.Giữa các

bạn cùng lớp để các em hiểu và gần nhau hơn

- Học sinh có điều kiện khảo sát thực tế tự tìm hiểu nghành nghề địa phương và vận dụng có thể phát hiện thêm nhiều ngành nghề

quanh mình mà từ trước đến giờ các em chưa quan tâm đến

V/ THIẾT BỊ DẠY HỌC ,HỌC LIỆU :

1/ Các thiết bị, đồ dùng dạy học,học liệu :

- Bài sọan của giáo viên vế tiết học ngoaị khóa.

- Sắp xếp cho các nhóm học sinh khi bắt đầu khi khảo sát thực tế ( chia nhóm và cử nhóm trưởng mỗi nhóm )

- Chuẩn bị xe và bố trí số người mỗi xe

- Liên hệ trước với chủ mía ,chủ lò để được sự phối hợp chặt chẽ

- Chuẩn bị máy ảnh, máy quay phim, giấy viết để ghi chép

- Chuẩn bị áo dài tay, bao tay để không bị sót khi ra mía Khẩu trang để không bị nóng khi vào lò nấu đường

- Tư liệu về nghề nấu đường

- Phiếu tự đánh giá do giáo viên cung cấp

2/ Ứng dụng công nghệ thông tin trong việc dạy và học của bài học

:

- Hướng dẫn cách quay phim,chụp ảnh,cách đặt câu hỏi khi khảo

sát với những người làm nghề

- Thu thập xong thông tin, số liệu, quay video, trình chiếu sau buổi ngoạị khóa để giáo viên và học sinh cùng đánh giá những cái

đã được, cái chưa được rồi rút kinh nghiệm cho những đợt ngọai khóa sau

VI / HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC VÀ TIẾN HÀNH DẠY HỌC:

1/ Chuẩn bị :

- Giáo viên và các nhóm học sinh cùng về ấp 3 Bình Lợi- Vĩnh Cửu- Đồng Nai tìm

hiểu nghề trồng mía, thu hoạch mía , nấu đường cũng như cuộc sống người làm mía và tình hình trồng mía trong giai đoạn hiện nay

2/ Dạy học thực địa :

a./ Chuẩn bị trước khi đến học tập tại thực địa

a.1/ Giáo viên:

- Giáo án dạy học thực địa

- Liên hệ trước với chủ lò mía để nhờ sự giúp đỡ

- Biên soạn bộ câu hỏi để định hướng học sinh tìm hiểu, quan sát,

… trả lời khi tìm hiểu ở thực địa

- Nhắc học sinh mang theo những vật dụng cần thiết

- Chuẩn bị xe và phương tiện đi lại

a.2/ Học sinh :

- Mang theo thức ăn và nước uống

- Áo dài tay ,bao tay và khẩu trang

b/ Thảo luận trước khi thực địa:

- Để khuyến khích học sinh thích thú về nghề truyền thống thì

GV cho nghe nhạc với bài hát ‘ Hát về cây mía quê em”

- Giáo viên giới thiệu cho học sinh nơi sẽ đến : Cánh đồng đang thu hoạch mía và lò mía chú Huỳnh Công Minh ấp 3 Bình Lợi -Vĩnh Cửu - Đồng Nai

- Phân công 5 nhóm học sinh tìm hiểu nội dung khác nhau

Nhóm 1: Tìm hiểu nghề trồng mía và thu hoạch mía.

Nhóm 2: Kinh nghiệm trong việc vớt bọt mía và cho vôi vào

nước chè

Nhóm 3: Kinh nghiệm đánh lao và thục rùa Nhóm 4: Kinh nghiệm trong việc rót đường vào khuôn.

Nhóm5: Tìm hiểu cuộc sồng người làm mía và tình hình trồng

mía trong giai đoạn hiện nay

c/ Học tập, nghiên cứu tại thực địa:

Tiến trình tham gia ngoại khóa

- Kiểm tra sĩ số: Giáo viên ổn định học sinh ( ghi số lượng học sinh tham gia là bao nhiêu)

- Bắt đầu chuyến khảo sát về ấp 3 Bình Lợi-Vĩnh Cửu - Đồng Nai

Nhóm 1:

c.1/ Tìm hiểu nghề trồng mía:

- HS tham quan cảnh trồng mía và tìm hiểu cách trồng mía như : Chọn mía giống

như thế nào, mía giống đem trồng mỗi đoạn có chiều dài là bao nhiêu, khỏang cách hàng nọ với hàng kia bao nhiêu là được, cày sâu là bao nhiêu, cần rải bao nhiêu kg vôi cho 1 ha đất, phối hợp với những loại phân gì…

Liên môn Địa – Lý :

- Kinh nghiệm trồng mía : Người nắm bắt được kinh nghiệm trồng mía phải là người am hiểu về thời tiết, độ ẩm, loại đất… Ở Vĩnh Cửu hầu hết người dân đều trồng mía vào khoảng tháng 9 đến tháng 10 dương lịch Đây là giai đoạn cuối mùa mưa đầu mùa khô, trồng mía trong thời gian này thì mía sẽ nảy mầm vào đúng mùa xuân năm sau và khi mùa mưa tới sẽ là điều kiện tốt để cây mía phát triển Việc đặt hom mía nông hau sâu, nén chặt hay để lỏng là tùy thuộc vào loại đất, chẳng hạn

như đất cát thì phải trồng sâu và nén chặt để đảm bảo độ ẩm cho cây mía nảy mầm, ngược lại với loại đất mà tỷ lê sét nhiều thì trồng nông và đất để lỏng hơn…

Môn Địa :

Đất cày sâu là bao nhiêu,cần bao nhiêu kg vôi cho 1 ha đất, phối hợp với những

những loại phân gì…

Môn Lý :

-Tính được khỏang cách hai mía như thế nào là phù hợp,đặt mía nông hay sâu, nén chặt hay vừa tùy thuộc loại đất

Kinh nghiệm thu hoạch mía

Liên môn Công nghệ -Hóa

Thu hoạch đúng thời điểm là rất cần thiết để đảm bảo lượng đường của mía nguyên liệu Ngoài việc căn cứ vào giống mía, thời vụ, phương cách chăm bón… để xác định độ tuổi của mía chín thì những người nông dân Vĩnh Cửu còn có những cách nhận biết riêng mà chủ yếu dựa vào kinh nghiệm khi mía chín, lá mía bắt đầu chuyển sang màu vàng, số lượng lá giảm, tróc ra khỏi thân mía

Lượng phấn màu trắng trên thân mía giảm, thân mía có màu sẫm,

da mía trở nên bóng Đó là lúc thu hoạch mía tốt nhất và cho hiệu quả kinh tế cao

Môn Công nghệ :

- Biết căn cứ vào giống mía, thời vụ, phương cách chăm bón… để xác định độ tuổi của mía chín

Môn Hóa :

- Biết khi mía chín, lá mía bắt đầu chuyển sang màu vàng, số

lượng lá giảm, tróc ra khỏi thân mía Lượng phấn màu trắng trên thân mía giảm, thân mía có màu sẫm, da mía trở nên bóng

Nhóm 2: Tìm hiểu

c.2/ Kinh nghiệm trong việc hớt bọt mía và cho vôi vào nước chè:

- Việc thiết kế lò nấu đường tùy vào mỗi chủ lò, kinh nghiệm của

mỗi người là khác nhau nhưng có chung mục đích làm cho công việc đạt hiệu quả cao nhất

- Bằng nhiều năm kinh nghiệm : Nếu thiết kế lò nấu người ta đắp miệng chảo đứng, do vậy rất khó vớt bọt Sau này rút kinh nghiệm, người ta làm miệng chảo thoải và rộng hơn, nước mía được nấu sôi dâng lên, khi rút xuống sẽ để lại lớp bọt trên thành chảo, rất thuận lợi cho việc vớt ra

- Cho vôi vào nước chè với mục đích làm cho quá trình cô đặc của đường diễn ra nhanh hơn Cho vôi nhiều hay ít là phụ thuộc hàm lượng đường của mía nguyên liệu Để nhận biết được điều này đòi hỏi thợ cái phải là người tinh tế và có nhiều năm kinh nghiệm Thợ cái sẽ căn cứ vào chữ đường của mía để cho vôi Mía có chữ đường cao thì cho vôi ít, ngược lại mía có chữ đường thấp thì cần cho nhiều vôi hơn

Môn Lý :

- Nếu thiết kế lò nấu người ta đắp miệng chảo đứng, do vậy rất khó vớt bọt Sau này rút kinh nghiệm, người ta làm miệng chảo thoải và rộng hơn, nước mía được nấu sôi dâng lên, khi rút xuống

sẽ để lại lớp bọt trên thành chảo, rất thuận lợi cho việc vớt ra

Môn Hóa :

- Cho vôi nhiều hay ít là phụ thuộc hàm lượng đường của mía nguyên liệu.Mía có chữ đường cao thì cho vôi ít, ngược lại mía có chữ đường thấp thì cần cho nhiều vôi hơn

c.3/ Nhóm 3: Kinh nghiệm đánh lao và thục rùa

Liên môn Hóa –Lý

- Nước chè chín thường ở chảo cuối Bằng sự tinh tế của mình, thợ cái sẽ quyết định khi nào thì đưa đường ra chảo lao Thông thường, khi đường đã đạt đến một sự cô đặc nhất định, thợ cái dùng cái chén nhúng vào chảo đường và nhấc lên, nếu thấy đường rơi xuống mạnh, có độ sánh thì đã đến thời điểm cho đường ra chảo đánh lao, chuẩn bị rót khuôn Ngược lại, nếu đường rơi xuống có sợi mảnh, lỏng thì cần được nấu tiếp cho đến khi đạt được độ sánh nhất định

Môn Hóa:

- Khi đường đã đạt đến một sự cô đặc nhất định là đường đã chín

Môn Lý :

- Thấy đường chín người thợ cái dùng cái chén nhúng vào chảo đường và nhấc lên, nếu thấy đường rơi xuống mạnh, có độ sánh thì đã đến thời điểm cho đường ra chảo đánh lao, chuẩn bị rót khuôn Ngược lại, nếu đường rơi xuống có sợi mảnh, lỏng thì cần được nấu tiếp cho đến khi đạt được độ sánh

- Khi thục rùa thì người thợ cần thục liên tục và đều tay để tường không quánh cục và mau nguội

c.4 / Nhóm 4: Kinh nghiệm rót đường vào khuôn:

- Có rất nhiều loại đường nhưng hiện nay đường táng là sản phẩm phổ biến nhất ở Vĩnh Cửu Tưởng chừng đơn giản nhưng rót khuôn cũng đòi hỏi những kĩ thuật nhất định Trước khi nấu đường người ta phải vệ sinh khuôn sạch sẽ và ngâm vào nước, mục đích là chống dính khuôn Khi đường chuẩn bị được đánh lao xong, thợ khuôn sẽ phải sắp khuôn lên giá khuôn, số lượng khuôn tùy thuộc thí đường Sau khi sắp khuôn, thợ khuôn sẽ dùng những chiếc gàu nhỏ múc đường rót vào khuôn Nên rót đường vào khuôn bằng nhiều lần liên tục, rót đầy khuôn ngay, đường còn lỏng, rất dễ trào ra ngoài Rót khuôn nhiều lần (mỗi lần một ít) còn làm cho đường mau khô với khối lượng nhỏ, đáp ứng được nhu cầu liên tục của quy trình nấu đường

Môn Lý :

- Chọn khuôn đường sao cho phù hợp : Khuôn không nhỏ cũng không lớn để đường mau khô, khuôn không cao cũng như không thấp để đường không chảy ra ngòai

Nhóm 5: Tình hình trồng mía trong giai đoạn hiện nay

- Mía là một trong những cây trồng chủ lực ở Vĩnh Cửu, là nguồn thu nhập chính của hàng ngàn hộ nông dân trong huyện Tuy nhiên,thời gian qua, thu nhập của người trồng mía không ổn định

do ảnh hưởng của kỹ thuật canh tác và biến động của giá cả thị trường , thậm chí không có nơi tiêu thụ , hàng không bán được.

- Mua bán mía lâu nay diễn ra giữa bà con trồng mía và thương lái chỉ bằng miệng , thuận mua vùa bán chứ nhà máy La Ngà cũng không ký hết hợp đồng với người trồng

- Vùng mía nguyên liệu tại Vĩnh Cửu đang vào vụ thu hoạch niên

vụ mía 2013-2014, thế nhưng giá mía xuống thấp, người trồng mía không có lời Cả năm trời chăm bẵm cho cây mía, giá mía thấp hơn niên vụ mía năm trước, khiến nông dân trồng mía rơi vào tình cảnh tiến thoái lưỡng nan Tỉnh Đồng Nai tập trung phần lớn tại huyện Vĩnh Cửu, mà chủ lực là các xã Bình Lợi,Trị An và Hiếu Liêm Vụ mía 2013- 2014, nông dân huyện Vĩnh Cửu xuống giống gần 1000ha, giảm gần 120 ha so với vụ trước Theo Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Vĩnh Cửu, dù đang vào cao điểm thu hoạch mía nhưng chỉ khoảng 1/3 diện tích trồng mía của huyện được thu hoạch do giá mía xuống thấp, nông dân trồng mía còn "neo" chờ giá Tại xã Bình Lợi, nơi có diện tích mía lớn nhất huyện Vĩnh Cửu khoảng 200 ha, thương lái thu mua

mía tại rẫy chỉ ở mức 750 - 800.000 đồng/ tấn Với giá này, sau

khi thu hoạch hết 1 ha mía ( khoảng 70 tấn) thì người trồng lãi 25 triệu /năm sau khi đã trừ chi phí

- Chia sẻ tình cảnh khó khăn với nhà nông địa phương, ông Hùynh Công Minh, cho biết: "Bà con trồng mía nên giữ diện tích mía bằng cách sử dụng giống, quy trình canh tác mới vào sản xuất

để tăng năng xuất mía và chữ đường để bán được giá cao hơn Cùng với đó, bà con nên kết hợp xen canh trồng đậu, khoai mì, bắp… tăng giá trị sản xuất trên cùng diện tích đất, có thêm thu nhập ngoài cây mía Phải thật sự năng động, nhạy bén trong điều kiện kinh tế thị trường nhiều áp lực như hiện nay thì nông dân mới có thể đảm bảo thu nhập, ổn định cuộc sống"…

- Thời gian trồng mía cả năm mới cho thu hoạch Với giá vật tư đầu vào và tiền nhân công cao như hiện nay, người trồng mía cho biết giá mía nguyên liệu phải từ 900.000 đồng một tấn trở lên thì nông dân mới có lãi Song, giá cả đầu ra không do người trực tiếp sản xuất định đoạt mà phụ thuộc phần lớn vào thương lái và nhà máy Nếu không có giải pháp căn cơ, liên kết "4 nhà" chặt chẽ nhằm tạo đầu ra ổn định cho cây mía, khả năng diện tích loại cây trồng này sẽ bị thu hẹp dần và lâu dài mất luôn diện tích vùng mía nguyên liệu

- Trong tình cảnh giá mía theo chiều hướng giảm dần nhà nông nhiều nơi tại huyện Vĩnh Cửu đang manh nha ý định bỏ cây mía

để tìm phương án sản xuất mới

Tại xã Bình Lợi, Bình Hòa, Trị An Hiếu Liêm nhà nông đã thu hoạch sớm gần 50 ha mía ở các ấp 8, ấp 4 và ấp 5 đã trồng xen canh cây mía với các loại hoa màu , mía với cao su, mía với khoai

mì, mía với bắp hay mía đu đủ để chuẩn bị trồng tràm, cao su hoàn tòan thay cây mía

d/ Sau dạy học thực địa :

d.1/ Giáo viên :

Sau khi các nhóm học sinh thu thập được những vốn hiểu biết nhất định về nghề truyền thống thì giáo viên định hướng cho học sinh giải thích : Trong đó có những sự liên môn nào

d.2/ Học sinh :

+ Hoàn thành báo cáo sau đợt thực địa theo mẫu giáo viên đưa ra

MẪU PHIẾU KIỂM (dành cho mỗi HS)

Họ và tên (HS được đánh giá)…………

PHIẾU TỰ ĐÁNH GIÁ

Họ và tên HS:

1 Những điều đã học được:

2 Những khó khăn gặp phải khi thực hiện:

3 Cách khắc phục khó khăn:

e/ HS báo cáo kết quả buổi thực địa trước lớp theo hướng dẫn của giáo viên

3/ Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả sau khi dạy học trải nghiệm thực tế:

a / Trước khi báo cáo : Mỗi học sinh có phiếu tự đánh giá Giáo viên sẽ phân công nhóm trưởng tổng hợp lại những ý kiến chung