chống gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bất động sản ở việt nam

Điều này đã được ngành “Thuế thừa nhận rất thẳng thắn “Tình trạng gian lận trong Báo cáo tổng kết công tác thuế năm 2010 như sat thuế ở một số khoản thu, sắc thuế tại một số địa vẫn

BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH

CHONG GIAN LAN THUE TRONG LINH VUC KINH DOANH BAT BONG SAN 0 VIET NAM

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP HỌC VIỆN

NHÓM NGHIÊN CỨU _ PGS.TS Lê Xuân Trường, Chủ nhiệm

Th.§ Nguyễn Hoàng Tuấn, Thành viên Th.§ Nguyễn Quốc Tuấn, Thành viên

Lê Minh Thắng, Thành viên

HÀ NỘI - 2014

1.1.1 Khái niệm gian lận th

1.1.3 Đặc điểm của kinh doanh bắt động sản và gian lận thuế trong nh vực kinh doanh bắt động sản

1-22 Nội dung chống gian lận thuế ở lĩnh vực Tình doanh bắt động sản 1Š

7

1.3 Kinh nghiệm một số nước v

bắt động sản và bài hoc voi Vi

1.3.1 Kinh nghiệm một số nước v

doanh bắt động sản as

1.3.2 Bài học rút ra cho Việt Nam

CHUONG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TAC CHONG:

IAN LẬN THUÊ TRONG LĨNH

23.1 Thự trạng hoàn thiện hành lang pháp L 49 2.3.2 Thựế trạng công tác xây dựng quy trình quản lý na 2.3.3, Thực trạng công tác tổ chức chồng gian lận thuế trong lính vực kinh

2.4, Dinh gif chung véthye trạng công ác chống gian lận thuế ở Việt Nam giả

2.4.2 Những hạn chế và nguyên nhân của hạn cÌ haa 70

'CHƯƠNG3: GIẢI PHÁP TẦNG CƯỜNG CÔNG TÁC CHÓNG GIAN LẬN THUÊ TRONG

TĨNH VỰCKINHDOANH BÁT ĐỘNG SẢN Ở VIỆT NAMGIAI ĐOẠN 2015 - 2020 75

3.1 Dy báo tỉnh hình thị trường bắt động sản và xu hướng vận động các đổi tượng

"kinh doanh bắt động sản ở Việt Nam giai „T5

3.2 Các giải pháp tăng cường công tae ol

doanh bắt động sản ở Việt Nam giai đoạn 2015 ~ 2020 _-

9 3.2.2 Hoan thign quy trình quan ly thuế Ặ „80,

3.3.1 Đây mạnh tiến độ xây dựng chính phủ điện tử 93 3.3.2, Nâng cao đời sống cho công chức thuế 93

3.3.3 Chéng tham nhũng trong cơ quan nhà nước các cấp, các ngành .4

3.3.4 Đầu tư thích đáng cho cơ sở vật chất của ngành Thu: 95

MO DAU

1 Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu

Gian lận thuế luôn tổn tại song hành cùng hoạt động thu thuế của nhà

lận thuế ở Việt Nam trong thời gian gần đây, đặc biệt là

vực kinh doanh bắt động sản đang là một vấn

nước Tuy nhiên,

gian lận thuế trong,

nan giải mà ngành Thuế đang phải đối mặt Mặc di trong thời gian qua, có rất

nhiều biện pháp đã được nghiên cứu ấp dụng nhưng tỉnh hình gian lận thuế vẫn

còn khá nhức nhối Điều này đã được ngành “Thuế thừa nhận rất thẳng thắn

“Tình trạng gian lận

trong Báo cáo tổng kết công tác thuế năm 2010 như sat

thuế ở một số khoản thu, sắc thuế tại một số địa vẫn còn, thậm chí khá pho

biến, nhất là ở những đồ thị, thành phô l lột bộ phận người nộp thuế vẫn

có các hành vi gian lận, chiếm đoạt tiền thuế của Nhà nước nhưng chưa có

nhiều biện pháp tích cực để phát hiện, xử lý, ngăn chặn nhất là đối với khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh và những ngành nghề kinh doanh ôtô, xe máy, kinh doanh hàng thuỷ sản, ăn uồng, khách sạn, vật liệu xây dựng, trang trí nội thất, kinh doanh vận tai và hoạt động xây dựng cơ ban ”

Như vậy, thực tiễn đặt ra một đòi hỏi bức thiết phải nghiên cứu để giải quyết bài toán chống gian lận thuế nói chung và chống gian lận thuế trong lĩnh

ực kinh doanh bất động sản nó rểng nhằm đảm bảo mục tiêu thu ngân sách quốc gia

Bằng việc nghiên cứu toàn diện về cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng

công tác chống gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản ở Việt

Nam thời gian qua, đề tài đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công

tác chống gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bất động sản ở Việt Nam thời gian tới Với phương pháp phù hợp và sự phối hợp tích cực của các cơ

quan có liên quan, đề tải sẽ là tả liệu tham khảo nhằm góp phần giải quyết vẫn

đề gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sin kha trim kha ở Việt Nam Đồng thời, cũng là tài liệu tham khảo quan trọng phục vụ hoạt động

'hính

giảng day sinh viên chuyên ngành thuế của Học viện Tài

2, Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài nhằm đạt được các mục tiêu cơ bản sau:

1

~ Hoàn thiện cơ sở lý luận về chống gian lận thuế và chống gian lận thuế

trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản

~ Khảo sát thực trạng gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản

ở Việt Nam giai đoạn 2008 — 2013, đánh giá hiệu quả công tác chồng gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bat động sản ở Việt Nam

pháp nâng cao hiệu quả công tác chống gian lận thuế trong

~ Đề xuất gì

lĩnh vực kinh doanh bắt động sản ở Việt Nam thời gian tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

~ Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của dé tài là gian lận thuế và công tác chống gian

lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản của cơ quan thuế

~ Phạm

Kinh doanh bắt động sản có thể có sự tham gia của tổ chức kinh tế hoặc cá

Ighiên cứu:

nhân Tổ chức, cá nhân kinh doanh bắt động sản có thê phải nộp nhiều loại

thuế tùy theo hoạt động kinh doanh cụ thể như: Thuế giá trị gia tăng, thuế thu

nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế sử dụng đất phi nông nghiệp

'Trong đó, chủ yếu là thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân Bởi vậy, dé đảm bảo sự tập trung, dé tai chỉ tập trung nghiên cứu về chống gian lận thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế

thu nhập cá nhân trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản

Thời kỳ nghiên cứu thực tiễn là giai đoạn 2008 ~ 2013 Riêng hoạt động khảo sắt thực tiễn do nhóm nghiên cứu thực hiện trong năm 2014

4 Phương pháp nghiên cứu

'Nhóm nghiên cứu sử dụng các phương pháp luận duy vật biện chứng, duy

vật

khảo sát thực tẾ sử và các phương pháp nghiên cứu cụ thể như thống kê, mô hình hóa,

Về phương pháp khảo sát thực tế:

~ Cách thức khảo sát: Nhóm nghiên cứu đã sử dụng bảng hỏi để gửi có đối

tượng cần được khảo sắt

- Đối tượng khảo sát: Có hai nhóm đối tượng được khảo sát là:

1) Chuyên

ia ~ những người làm công tác quản lý, giảng dạy, nghiên cứu, nhà báo có am

hiểu về thuế; và (2) Công chức thuế - những người trực tiếp quản lý người nộp

2,

thuế, tập trung chủ yếu vào nhóm công chức thuế đang công tác ở các đơn vị

đang trực tiếp quân lý thuế, đặc bit là quản lý những đối tượng kỉnh doanh bảt động sản Đối với nhóm đối tượng thứ hai, nhóm nghiên cứu cũng chia đổi

tượng khảo sát ở các vùng khác nhat

xã nhỏ và nông thôn để đảm bảo tính đại diện của kết quả khảo sát

~ Nội dụng và cách thức thiết kế phiêu khảo sát:

chọn với duy nhất một lựa chon ding; (2) Cau hi

đến nhiều lựa chọn đúng; (3) Câu hỏi xác định mức độ theo điểm 10 với giá trị

sản ở Việt Nam thời gian qua Bởi vậy, các câu hôi tập trung vào các nội dung,

cụ thể như: Thực trạng của gian lận thuế, các nguyên nhân của gian lận thuế, thực trạng áp dụng các biện pháp chống gian lận thuế, các giải pháp chống đối tượng được khảo sắt nhằm đánh giá mức độ khách quan hoặc các điều kiện

gian lận thuế Ngoài ra, còn có câu hỏi nhằm xác định vị trí công tác

khác tác động đến mức độ khách quan của câu trả lời trong phiêu khảo s

Phiếu khảo sát chuyên gia có 23 câu hỏi Phiếu khảo sát công chức thuế có

32 câu hồi Phiếu khảo sắt chuyên gia có một câu hỏi đánh giá tính liêm chính của công chức thuế trong mỗi quan hệ với gian lận thuế ở lĩnh vực bắt động sản Câu hỏi này không có trong phiếu khảo sát dành cho công chức thuế Trong số 22 câu hỏi còn lại ở hai phiếu khảo sát thì có 21 câu trùng nhau Một

đánh giá mức độ khách quan của câu trả lời thì có sự khác biệt: Đối với phiếu khảo sát chuyên gia thì hỏi về lĩnh vực làm việc của người được

3

Số phiếu khảo sát đối với chuyên gia phát ra là: 200; số phiếu khảo sát thu

kết quả va sử dụng dé nghiên cứu đề tải

5 Kết cầu của đề tài

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, đề tải được trình bay thành 3 chương, cụ

thể như sau:

Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về gian lận thuế và chống gian

lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản

Chương 2: Thực trạng công tác chống gian lận thuế trong lĩnh vực kinh

013

ông tác chống gian lận thuế

doanh bắt động sản ở Việt Nam giai đoạn 2008

Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả

trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản ở Việt Nam giai đoạn 2015 ~ 2020

CHƯƠNG 1: NHUNG VAN DE LY LUẬN CƠ BẢN VỀ GIAN LẬN THUÊ VÀ CHỒNG GIAN LẬN THUÊ TRONG LĨNH VỰC KINH

DOANH BÁT ĐỘNG SẢN

1.1 Những vấn đề lý luận cơ bản về gian lận thuế và gian lận thuế trong, lĩnh vực kinh doanh bắt động sản

1.1.1 Khái niệm gian lận thuế

Để nắm rõ khái niệm gian lận thuế, trước hết cần làm rõ khái niệm gian

lận Theo Từ điển tiếng Việt, gian lận là *Có hảnh vi dối trá, mánh khóe lừa lọc” Cách gỉ

cheating somebody in order to get money or goods illegally’

trá để lừa ai đó nhằm lấy tiền hoặc hàng hóa một cách bất hợp pháp

hàng hóa của người khác; (ii) Tinh chất của hành vỉ là phi pháp

Như vậy, có thể thấy nội hàm của thuật ngữ gian lận là một hành vi dỗi

trá, lừa lọc bằng các thủ đoạn bắt hợp pháp nhằm trục lợi Việc trục lợi này

thông thường có từ việc chiếm đoạt tiền, tài sản của đối tượng khác (nhà nước,

các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế, các cá nhân khác)

Gian lận thuế xảy ra khi một người nộp thuế (tổ chức kinh tế hoặc cá

nhân) cố ý kê khai sai thông tỉn trên hồ sơ khai thuế hoặc các tải

quan đến xác định nghĩa vụ thuế nhằm giảm thiểu nghĩa vụ thu

sẵn với hành vi lừa đảo trong kê khai, tính thuế nhằm trồn tránh thực hiện toàn

bộ hoặc một phần nghĩa vụ thuế

‘Trung im Ts ign học (1998: Tế đn tớ Vids NXB BA Ning Onford Univesity (2008) Orford Adbanced Learners Dictonary

5

Theo Tir dién Investopedia, “Tax fraud involves the deliberate

misrepresentation or omission of data on a tax return”, nghĩa là: Gian lận thuế

là hành vỉ cố ý kê khai sai hoặc không kê khai

Chúng tôi cho rằng, nội hàm thuật ngữ gian lận thuế chứa dựng những vấn

~ Gian lận thuế là hành vi cố ý vi phạm pháp luật của người nộp thu:

~ Có nhiễu thủ đoạn để gian lận thuế song điểm chung trong cách thức

) Không kê khai khi có nghĩa vụ thuế phát sinh; (ji) Khong

gian lận thuế là:

shi nhận trên số sách kế toán

i) Kê khai sai căn cứ tính thué; (iv) Ghi nhận thông tỉn sai lệch thông

ao dịch kinh tế liên quan đến xác định nghĩa vụ

1.1.2.1 Căn cứ vào môi trường xảy ra gian lận thuế

Môi trường xảy ra gian lận thuế là toàn bộ các yếu t6 tác động đến quá

trình kê khai, nộp thuế của người nộp thuế Như vậy, xét theo những góc độ khác nhau mà có thể đánh giá ở những môi trường khác nhau Xét theo những,

đặc điểm có ảnh hưởng quan trọng đến các hành vi gian lận và

u cách gian

lận đặc thù trong môi trường xảy ra gian lận, gian lận thuế có thể chia thành:

Gian lận thuế nội địa và gian lận thuế đối với hàng hóa xuất khâu, nhập khâu

Cụ thể như sau:

- Gian lận thuế nội dic

nghĩa vụ thuế nội địa Đặc điểm nổi bật của gian lận thu: Gian lận thuế nội địa là loại gian lận liên quan đến ế nội địa là những

hành vì gian lận thường gắn với hệ thống hạch toán kế toán, hệ thống kiểm soát nội bộ và hệ thống điều hành hoạt động kinh doanh của người nộp thuế trong suốt quá trình hoạt động của doanh nghiệp Các khoản thuế nội địa chủ yếu mà doanh nghiệp nào cũng có liên quan và đều có nguy cơ gian lận là thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp Ngoài ra, tùy theo lĩnh vực kỉnh doanh mà người nộp thuế có thể gian lận các khoản thuế khác như thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế tài nguyên, thuế bảo vệ môi trường Công tác chống gian lận thuế nội địa có thuận lợi hơn so với chống gian lận thuế xuất khẩu, thuế

nhập khẩu ở chỗ một ngưi

xuyên và lâu đài của một cơ quan thuế nhất định, trừ trường hợp thay doi địa nộp thuế sẽ chịu sự quản lý trực tiếp, thường

điểm kinh doanh

= Gian lận thu đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu: Gian lận thuê đối

n quan đi

với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu là loại gian lận xác định các khoản thuế phải nộp của hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, bao gồm: thuế xuất khẩu, thuế nhập khảu, thuế giá trị gia tăng của hing hóa nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt của hàng hóa nhập khẩu, thuế bảo vệ môi trường của hàng hóa nhập khẩu Đặc điểm nổi bật của gian lận thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu là nó luôn xảy ra gắn với từng lô hàng xuất khẩu, nhập khẩu cụ thể Một doanh nghiệp có thể mở tờ khai hàng hóa xuất khẩu hoặc tờ khai hàng hóa nhập khẩu ở nhiều chỉ cục hải quan khác nhau Do vậy, doanh nghiệp có hàng,

hóa xuất khẩu, nhập khẩu không chịu sự quản lý thường xuyên bởi một cơ quan hai quan cy thé nao

1.1.2.2 Căn cứ vào lĩnh vực kinh doanh

Lĩnh vực kinh doanh có thể phân loại theo nhiều cách khác nhau, có thể phân loại khá rộng, mà cũng có thể phân loại khá cụ thẻ Dưới góc độ nghiên

chí này có thể phân loại gian lận thuế thành: Gian lận thuế trong lĩnh vực sản

xuất, gian lận thu trong lĩnh vực xây dựng và bắt động sản, gian lận thuế trong Tĩnh vực thương mại và gian lận thuế trong lĩnh vực dịch vụ Cụ thể như sau:

= Gian lận thưế trong lĩnh vực sản xuất: Đặc điểm của hoạt động sản xuất

là phải có đầu tư lớn vào kết cầu hạ ting để có mặt bằng sản xuất, nhà xưởng,

máy móc, thiết bị nên gian lận thuế trong lĩnh vực này rất đặc thù, nó luôn

gắn với loại sản phẩm mà doanh nghiệp sản xuất và gắn với quy trình sản xuất

và phân phối sản phẩm Gian lận thuế trong lĩnh vực sản xuất lại được chỉa tiếp thành gian lận trong từng lĩnh vực sản xuất cụ thể hơn

~ Gian lận thu trong lĩnh vực xảy dựng và bắt động sản: Trên thực tế có

những doanh nghiệp chỉ kinh doanh xây dựng và cũng có doanh nghiệp chỉ kinh doanh bắt động sản và có doanh nghiệp kinh doanh cả xây dựng và kinh doanh bắt động sản Tuy nhiên, hai lĩnh vực kinh doanh nay có mồi quan hệ rắt

mật thiết Bắt động sản là đất đai (hoặc quyền sử dụng đấu) và công trình kiến

trúc, kết cấu hạ tầng trên đất Trong kinh doanh bắt động sản, người ta có thể

chi mua ban quyền sử dụng đất nhưng thường các doanh nghiệp đều có đầu tư

kết cấu hạ tầng hoặc có trường hợp xây dựng công trình kiến trúc đẻ bán Bởi

vậy, gian lận trong lĩnh vực nảy có những điểm tương đồng có thể ghép lại

trong phân loại khi nghiên cứu về gian lận thuế

~ Gian lận thuế trong lĩnh vực thương mại: Thương mại là hoạt động kinh

doanh trong lĩnh vực lưu thông hàng hóa Gian lận thuế trong lĩnh vực thương,

mại luôn gắn với quá trình phân phổi hàng hóa từ sản xuất đến người tiêu

dùng Trong lĩnh vực thương mại, các gian lận thuế lại có thể chia tiếp thành lĩnh vực cụ thể hơn như: gian lận thuế trong bán buôn, gian lận thuế trong bán

lẻ, gian lận thuế trong kinh doanh nhập khẩu, gian lận thuế trong kinh doanh

thương mại nội địa

~ Gian lộn thẻ trong lĩnh vựe dịch vụ: Dịch vụ là sản phẩm không tồn ti dưới dạng vật chất cụ thẻ Các đặc điểm

tính không thể tách rời, tính vô hình và tính không lưu trữ được Chính những

ật của dịch vụ là: tính đồng thời, đặc điểm này của địch vụ là tiền đề cho những kiểu gian lận thuế đặc thù chỉ

có ở lĩnh vực địch vụ Thêm vào đó, mỗi loại dịch vụ khác nhau lại có những,

đặc điểm khác nhau tạo ra những tiền đề cụ thể khác cho các hành vi và thủ

đoạn gian lận thuế khác nhau, chẳng hạn như: gian lận thuế trong vận tải hàng

không, gian lận thuế trong vận tải biển, gian lận thuế trong vận chuyển khách

đường bộ, gian lận thuế trong vận tải đường sắt, gian lận thuế trong dịch vụ khách sạn, gian lận thuế trong kinh doanh golf, gian lận thuế trong kinh doanh massage

'Trên thực tế, có nhiều trường hợp các sản phẩm không cung cấp không

hoàn toàn là hàng hóa mà cũng không hoàn toàn là dịch vụ mà có sự pha trộn

giữa hàng hóa và dịch vụ, chẳng hạn như kinh doanh nhà hàng ăn uống, kinh

doanh karaoke Bởi vậy, việc phân loại gian lận thuế giữa các lĩnh vực cũng

Do mỗi sắc thuế có những căn cứ tính thuế riêng, có thể có những điểm

giao thoa trùng nhau nhưng vẫn có những điểm khác biệt nên cần phân loại

theo sắc thuế khi nghiên cứu phân loại thuế Ở mỗi quốc gia trong những giai đoạn lịch sử nhất định sẽ có một hệ thống thuế nhất định Hệ thống thuế ấy bao

các sắc thuế dưới đây:

~ Gian lận thuê giá trị gia tăng: Gian lận thuế giá trị gia tăng chủ yếu liên

quan đến việc xác định số lượng hàng hóa, dịch vụ bán ra; giá bán của hàng

hóa, dich vụ: áp dụng thuế suất đối với hàng hóa, dich vụ; hóa đơn, chứng từ mua hàng hóa, địch vụ

~ Gian lận thuế thu nhập doanh nghiệp: Gian lận thuế thu nhập doanh nghiệp cũng liên quan đến việc xác định số lượng hàng hóa, dịch vụ bán ra; giá bán của hàng hóa, dich vụ như thuế giá trị gia tăng Ngoài ra, gian lận thuế thu

j

nhập doanh nghiệp còn liên quan đến xác định chỉ phí được trừ; áp dụng ưu

đãi, miễn, giảm thuế

~ Gian lận thuế thu nhập cá nhân: Gian lận tài chính chủ yêu liên quan

đến xác định tỉnh trạng cư trú của cá nhân, xác định thu nhập chịu thuế, thu

nhập miễn thuế, xác định giảm trừ gia cảnh của người nộp thuế

~ Gian lận thuế tiêu thụ đặc biệt: Tương tự như: thuế gỉ ỉa tăng, gian

lận thuế tiêu thụ đặc biệt liên quan đến việc xác định số lượng hàng hóa, địch

vụ bán ra; giá bán của hàng hóa, địch vụ Tuy nhiên, gian lận thuế tiêu thụ đặc

biệt nhắn mạnh nhiều hơn đến giá bản của hàng hóa, dich vụ

~ Gian lận thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu: Gian lận thuế xuất khẩu, thuế:

nhập khẩu liên quan đến số lượng hàng hóa xuất khẩu, nhập khâu; xác định mã

hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; xác định xuất xứ của hàng hóa nhập khâu;

miễn, giảm thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu

~ Gian lận thuế tài nguyên: Gian lận thuế tài nguyên liên quan đến việc

xác định sản lượng tai nguyên khai thác; các điều kiện khai thác tài nguyên;

giá bán tải nguyên và các trường hợp được miễn giảm thuế tài nguyên

1.1.2.4 Căn cứ vào loại thủ đoạn gian lân

Các thủ đoạn gian lận thuế là vô cùng đa dạng và phong phú Thủ đoạn

gian lận thuế luôn có chiều hướng đa dạng hơn do người nộp thuế thường nghĩ

ra những thủ đoạn gian lận thuế mới khi những thủ đoạn cũ đã bị lậ tẩy và cơ

quan quản lý thuế đã có biện pháp hữu hiệu đề phòng chống Tuy vậy, từ những đặc điểm chung, căn cứ vào thủ đoạn gian lận thuế có thể quy chúng,

thành 3 nhóm chính là: Gian lận về hóa đơn, chứng từ: gian lận trong hạch

toán kế toán; và gian lận khi kê khai thuế Cụ thể như sau:

~ Gian lận về hóa đơn, chứng từ: Kiểu gian lận về hóa đơn, chứng từ

thường liên quan đến hai đối tác (mua và bán) Các biểu hiện cụ thể chủ yếu của kiểu gian lận này là: mua bán hóa đơn khống không có giao dịch kinh tế

thành lập doanh nghiệp ra chỉ để bán hóa đơn; lập hóa đơn không đúng nội

dung nghiệp vụ kinh tế hoặc giá trị giao dịch; sử dụng hóa đơn giả Cũng có

nhiều trường hợp hành vỉ gian lận về hóa đơn chỉ liên quan đền một đối tượng,

đó là trường hợp người nộp thuế làm chứng từ khống để tính tăng chỉ phí tính

10

thuế thu nhập doanh nghiệp trong những trường hợp không cần hóa đơn mua

hàng hóa, dịch vụ

= Gian lan trong hạch toán kế toán: Kiều gian lận này thường tổn tại phổ

ế toán Qua đó, phản ánh đầy đủ

biến ở thủ đoạn sử dụng 2 hệ thống số sách

giao dịch kinh doanh vào hệ thông số kế toán n( chỉ phản ánh một phần

hoạt động kinh doanh vào hệ thống số sách kế toán công khai nhằm kê khai

ới hoạt động kinh doanh thực tế Ngoài ra, kiểu gian lận thuê

trên các tải khoản kế toán, hạch toán không đúng bản chất giao dịch vào

khoản kế toán hoặc diễn giải sai bản chất giao dịch trên sô kế toán nhằm trốn

điểm xảy ra giao dịch kinh doanh nhằm trì hoãn nộp thuế

xuất khẩu, nhập khẩu, gian lận khi kê khai thể hiện tập trung ở mô tả sai mã hàng, kê khai sai xuất xứ hàng hóa nhập khẩu, kê khai sai loại hàng, kê khai sai mục đích xuất khẩu, nhập khâu

1.L2.5 Căn cứ vào mức độ gian lận

'Để chống gian lận thuế có hiệu quả, cơ quan thuế cân tập trung nguồn lực

giải quyết những vấn đề quan trọng Bởi vậy, nghiên cứu về phân loại thuế

không thể không nghiên cứu về mức độ gian lận thuế Theo tiêu chí này, gian

lận thuế được chia thành gian lận nghiêm trọng, gian lận lớn và gian lận nhỏ

Cơ quan thuế sẽ phải quan tâm giải quyết đầu tiên là các gian lận nghiêm

F 1.1.3 Đặc điểm của kinh doanh bắt động sản và gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản

'Kinh doanh bắt động sản là việc bò vôn đầu tư tạo lập, mua, nhận chuy: én

nhượng, thu, thuê mua bất động sản dé bán, chuyển nhượng, cho thuê, cho

thuê lại, cho thuê mua nhằm mục đích sinh lợi

'Xuất phát từ bản chất mà mỗi sự vật, hiện tượng đều có những điểm khác

biệt so với các sự vật, hiện tượng khác Từ khái niệm nêu trên về kinh doanh bắt động sản, so với những hoạt động kinh doanh khác, kinh doanh bắt động

sản có nhiều điểm khác biệt Tuy nhiên, xuất phát từ mục đích nghiên cứu,

tài này chỉ đánh giá những đặc điểm có liên quan đến gian lận thuế và chống,

gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản Trên phương diện đó,

kinh doanh bắt động sẵn có các đặc điểm chủ yếu sau:

~ Quá trình xây đựng nhà ở - cấu phần quan trọng của bất động sản thường, thỉ công kéo dài nên trong trường hợp bán nhà ở hình thành trong tương lai, chủ

đầu tư thường thu tién theo tiến độ thỉ công Trong quá trình thỉ công kéo dai

này, các giao dịch mua bán nhà ở hình thành trong tương lai vẫn diễn ra cho dù

sản phẩm chưa đưa vào sử dụng Đặc điểm này đòi hỏi trong công tác chống gian lận thuế phải kiểm soát tốt các giao địch để đảm bảo ngăn ngừa hành vỉ bỏ sốt giao dịch hoặc trì hoãn ghỉ nhận giao dich kinh tế nhằm gian lận thu

~ Đối tượng khách hing da dạng và phân lớn là khách hàng cá nhân Bắt

động sản, mà chủ yếu là nhà ở có đối tượng khách hàng chủ yếu là cá nhân,

đặc biệt ở Việt Nam với tâm lý muốn sở hữu nhà cố hữu từ ngàn đời, người

sở hữu nhà đất, không muốn ở nhà thuê Đồng thời, kinh doanh

bất động sản cũng có nhiều loại đối tượng khách hàng khác như các doanh

nghiệp, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp Đặc

12

điểm này đồi hỏi công tác chống gian lận phải đảm bảo trọng tâm trọng điểm

và phải chú ý đặc điểm giao địch của các cá nhân, đặc biệt là các giao dich

thanh toán không dùng tiền mặt

~ Các dự án kinh doanh bắt động sản tập trưng chủ yếu ở các đồ thị lớn, đặc biệt là ở các vàng mới quy hoạch mở rộng hoặc bỏ sung Đặc điểm này xuất phát từ quá trình đô thị hóa ở nhiều nước trên thể giới, trong đó có Việt

Nam Đô thị hóa đi đôi với gia tăng dân số cơ học từ nông thôn về thành thị mà

hệ quả của nó là sự gia ting nhu cầu nhà ở, đất ở của dân cư Để đáp ứng nhu

cầu này, chính phủ các nước mà Việt Nam không phải là một ngoại lệ, phải mở

rộng quỹ đắt ở cho dân cư Các tổ chức kinh doanh bắt động sản được tham gia

hoặc quyền thuê đất, được cho thuê đất Từ đặc

trường hợp bình thường một người lao động phải

lết kiệm đủ tiền mua một mảnh đất ở Gì

nhiều vào kết cấu hạ tầng và quy hoạch phát triển đô thị Bởi

vậy, sự điều chỉnh quy hoạch hoặc các chính sách khác liên quan đến kết cầu

ha tang có thể tác động lớn đến thị trường bắt động sản, có thể đây giá lên rit

cao hoặc làm giá giảm rất mạnh Đặc điểm này cho thấy, trong chống gian lận

thuế ở lĩnh vực kinh doanh bắt động sản cần làm rõ những ảnh hưởng khách

quan và chủ quan đến số thuế phải nộp của người nộp thuế Từ đó, đánh giá

chính xác có hay không có gian lận khi một người nộp thuế cụ thể kê khai lỗ

một sản phẩm hoặc dự án bắt động sản

~ Ở Việt Nam, Nhà nước đã có quy định pháp lý chặt chế quản lý hoạt

động kinh doanh bắt động sản thể hiện ở nhiều văn bản pháp luật khác nhau;

cơ quan nhà nước có thẳm quyền đã ban hành một hệ thống định mức kinh tế -

kỹ thuật khá đây đủ trong lĩnh vực xây dựng và bắt động sản Do vậy, trong

công tác chống gian lận thuế đối với lĩnh vực kinh doanh bắt động sản, cơ quan

l3

1.2.1 Khái niệm chẳng gian lận thuế

lận thuế nói chung và gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bat

động sản nói riêng không những làm thất thu ngân sách nhà nước mà còn tạo

môi trường kinh doanh không lành mạnh, tạo ra bắt công bằng trong thực hiện

Chống gian lận thuế là hoạt động của cơ quan thuế và cơ quan nhà nước

có thẩm quyền nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi gian lận thuế để

dam bảo thực thỉ nghiêm túc pháp luật thuế, giảm tới mức thắp nhất có thể thất thu ngân sách do hành vi gian lận thuế gây ra Từ cách hiểu này cho thấy, nội hàm khái niệm chống gian lận thuế có những điểm đáng lưu ý sau:

~ Chống gian lận thuế là hoạt động của cơ quan thuế và cơ quan nhà nước

có thẩm quyền, trong đó, với chức năng, nhiệm vụ của mình thì đây là hoạt

chuyên môn được thực hiện bởi các bộ phận chức năng trong cơ quan thuế và

cơ quan nhà nước có thẩm quyền

~ Mục tiêu cuối cùng của chống gian lận thuế là giảm tới mức thấp nhất có

thể thất thu ngân sách do hành vi gian lận thuế gây ra Để thực hiện được mục

tiêu này, công tác chống gian lận thuế phải phát hiện được hành vi gian lận thuế và xử lý nghiêm minh vi phạm Việc phát hiện và trừng phạt không chỉ Jam cho hanh vi cu thé đó không được thực hiện, mà còn có tác động cảnh báo, ngăn ngừa những người nộp thuế khác có ÿ định gian lận thuế phải từ bỏ ý

định gian lận Thêm vào đó, chống gian lận thuế không chỉ phát hiện và xử lý

gian lận thuế, mà còn phải làm cho nó không diễn ra Do vậy, công tác chống

gian lận thuế luôn bao hàm trong nó hoạt động phòng ngừa gian lận thuế

14

hoặc trì hoãn thời điểm ghi nhận doanh thu tính th é

nhập doanh nghiệp Từ đó cho thấy, nội dung chống gian lận về doanh thu là

lĩnh vực kinh doanh bắt động sản phải tập trung vào quản lý hệ thống số sách

kế toán và các thông tỉn giao dịch kinh tế của người nộp thuê

1.2.2.2 Chống gian lận vẻ khẩu trừ thuế giá trị gia tăng đâu vào được khẩu

trừ và chỉ phí được trừ

Cö nhiều thủ đoạn cụ thể dé gian lận thuế giá trị gia tăng đầu vào được

khẩu trừ và chỉ phí được trừ, song mục tiêu của hành

tăng khống thuế giá trị gia tăng đầu vào được khấu trừ và tăng khống chỉ phí được trừ tính thuế thu nhập doanh nghiệp

n lận thuế này là

Do quy định pháp luật về thuế giá trị gia tăng đòi hỏi căn cứ pháp lý

chứng minh doanh nghiệp có phát sinh thuế giá trị gia tăng đầu vào được khấu

trừ là hóa đơn giá trị gia tăng, chứng từ nộp thuế giá trị gia tăng đối với hóa nhập khẩu hoặc hóa đơn đặc thù theo quy định của Bộ Tài chính nên các

làng,

gian lận thuộc nhóm này tập trung chủ yếu ở gian lận về hóa đơn Đối với thuế

thu nhập doanh nghiệp, bên cạnh hóa đơn, các khoản chỉ được trừ còn phải có đầy đủ các loại chứng từ khác chứng minh nó thực sự xảy ra và doanh nghiệp

có nghĩa vụ chỉ trả Vì thế, xét một cách tổng quát, gian lận thuế thuộc nhóm

này tập trung vào hóa đơn và các chứng từ kế toán có liên quan

'Vì những lý do trên, nội dung của công tác chống gian lận thuế trong lĩnh

vực kinh doanh bắt động sản phải tập trung vào công tác quản lý sử dụng hóa

đơn, chứng từ Ngoài ra, hệ thống định mức kinh tế - kỹ thuật và xác định đúng,

15

số lượng thực tế vật tư đã đầu tư vào kết cấu hạ tầng hoặc công trình kiến trúc

T8 một nội dung rất quan trọng của công tác chống gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản Chỉ phí nhân công cũng là một nội dung quan trọng

cần quản lý tốt dé chống gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản

do khoản chỉ phí này dễ xử lý về chứng từ hơn so với các khoản chỉ phí khác

òn

Gian lận thuế về thu nhập khác thường được thực hiện theo các kiểu thủ đoạn như: Không phản ánh giao dịch thu nhập khác vào số sách kế toán; phản ánh không đúng giá trị giao dịch; phản ánh thu nhập vào tài khoản kể toán khác không đúng với bản chất của giao dịch

Nội dung công tác chống gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bat dong

sản là phải đảm bảo mọi giao dịch phát sinh thu nhập chịu thuế khác được phản ánh đầy đủ vào số sách kế toán và phản ánh chính xác, khách quan, trung

thực giá trị của giao dịch làm căn cứ tính thuế

1.2.2.4 Chống gian lận thuế thu nhập cá nhân của hoạt động chuyên nhượng bắt động sản

'Về nguyên tắc, quyền sử dụng đất và nhà ở là loại tải sản phải đăng ký quyền sử dụng/quyền sở hữu với cơ quan nhà nước Như vậy, khi chuyển

nhượng bắt động sản, các tổ chức, cá nhân phải làm thủ tục chuyển nhượng và phải kê khai, nộp thuế cho Nhà nước Đối với doanh nghiệp và tổ chức kinh tế thì phải kê khai, nộp thuế thu nhập doanh nghiệp từ chuyển nhượng bắt động

sản, Đối với cá nhân thì phải kê khai, nộp thuế thu nhập cá nhân đối với thu

nhập từ chuyển nhượng bất động sản Tuy nhiên, trên thực tế, tình trạng mua bán trao tay không làm thủ tục sang tên chuyển quyền sử dụng/quyền sở hữu

16

diễn ra khá phổ biển, đặc biệt ở những cá nhân mua bắt động sản không phải

để ở mà để bán lại kiếm lời Bởi vậy, nội dung quan trọng hàng đầu của công,

tác chống gian lận thuế thu nhập cá nhân là đảm bảo mọi giao di

bắt động sản đều được kiểm soát chặt chẽ Thêm vào đó, nội dung chống gian lận thuế thu nhập cá nhân của hoạt động chuyển nhượng bắt động sản còn phải đâm bảo các giao dịch bất động sản phản ánh đúng giá trị giao dịch để tính

mua bán

đúng nghĩa vụ thuế của người nộp thuế

1.2.2.5 Chẳng nợ đọng thuế

'Nợ thuế có thể có nhiều nguyên nhân, cả khách quan và chủ quan Nguyên

nhân khách quan có thể là do người nộp thuế bị khó khăn về tỉnh hình tải

chính, kinh doanh thua lỗ hoặc do người nộp thuế bị đối tác mua, bán hàng

hóa, dịch vụ chiếm dụng vốn Nguyên nhân chủ quan có thể là do người nộp thuế cố tình chây ÿ nộp thuế để chiếm dụng tiền thuế của Nhà nước, Trong một

số trường hợp đặc biệt, người nộp thuế cố tình nợ thuế sau đó bỏ trồn khỏi địa điểm kinh doanh mã không làm thủ tục giải thể doanh nghiệp để chiếm đoạt tiền thuế của Nhà nước Trong trường hợp này, nợ đọng thuế là một dạng biều

lên của gian lận thuế trong mọi lĩnh vực kinh đoanh, trong đó có kinh doanh

bat dong san

Nội dung của công tác chống gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản là phải nắm bắt đầy đủ các khoản nợ thuế của người nộp thuẻ,

gu nắm bắt nguyên nhân thực sự dẫn đến người nộp thuế nợ

thuế để đảm bảo rằng, việc nợ thuế của người nộp thuế không phải là nợ đẻ

1.2.3.1 Tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế

Theo Giáo trình Quản lý thuế của Học viện Tài chính thì “Tig

giáo dục pháp luật thuế: Chuyển tải thông tỉn về pháp luật thuế đến mọi thành

viên trong xã hội bằng những hình thức, biện pháp cụ thể”; *//2 trợ người nộp

thuế: Tạo những điều kiện tốt nhất để người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ thuế

LR.| ©i+o 3 )

7

như: hướng dẫn kê khai, giải đáp vướng mắc "Ẻ Với cách hiểu như vậy, chức

năng này của cơ quan thuế có tác động làm cho người nộp thuế hiểu đúng để thực hiện đúng pháp luật thuế, làm cho người nộp thuế thấy được hậu quả phải

gánh chịu nếu hành vi gian lận bị phát hiện Do vậy, tác động chủ yêu của chức năng này trong công tác chống gian lận thuế là tác động phòng ngừa, cảnh báo

1.2.3.2 Quản lý kế khai thuế

Theo Giáo trình Quản lý thuế của Học viện Tài chính, "Quản lý kê khai

hình nội thuế và phân tích, đánh giá tính chính xác, trung

~ Việc ghỉ nhận thường xuyên, kịp thời thông tin kê khai của người nộp

thuế giúp cơ quan thuế nắm bắt khái quát tỉnh hình thực hiện nghĩa vụ thuế của người nộp thuế; sơ bộ đánh giá những người nộp thuế có dấu hiệu không bình

thường trong thực hiện nghĩa vụ thu, thể hiện ở số thuế tự xác định và số thuế

đã nộp vào ngân sách nhà nước

Kiểm tra thuế là hoạt động của cơ quan tt

thực tế của đối tượng kiểm tra, từ đó đẻ

cầu đặt ra đối với đối tượng kiểm tra để có những nhận xét, đánh giá về tình hình chấp hành nghĩa vụ thuế của đối tượng kiểm tra”

thuế trong việc xem xét tình hình

Thanh tra thuế là hoạt động kiểm tra của tô chức chuyên trách làm công tác kiểm tra của cơ quan thuế đối với đối tượng thanh tra nhằm phát hiện, ngăn

a) Kiểm tra tại cơ quan thuế

Kiểm tra tại cơ quan thuế hay còn gọi là kiểm tra tại bản là hoạt động

kiểm tra của cơ quan thuế được thực hiện tại trụ sở cơ quan thuế kiểm tra, rà

soát, đối chiếu hồ sơ khai thuế của người nộp thuế đẻ xác định tính đúng luật

và phát hiện gian lận trong kê khai thuế của người nộp th

thuế, cơ quan thuế có thể căn cứ vào dữ liệu của các cơ quan quản lý nhà nước

khác và dữ liệu do cơ quan thuế tự thu thập của các tổ chức, cá nhân khác để kiểm tra xác định tình hình chấp hành pháp luật thuế của người nộp thuế Như

vậy, chức năng kiểm tra tại cơ quan thuế có tác động đến công tác chống gian lận thuế trên những phương diện sau:

~ Qua phân tích hồ sơ khai thuế (tờ khai thuế, các phụ lục tờ khai thuế, báo

cáo tài chính), đánh giá tổng quát tình hình thực hiện nghĩa vụ thuế của người nộp thuế, nhận xét sơ bộ khả năng có gian lận thuế hay không của người nộp

chấp nhận phát hiện của co quan thuế là đúng

~ Qua phân tích hỗ sơ khai thuế trên cơ sở áp dụng kỹ thuật quản lý rủi ro, hoạt động kiểm tra tại bàn xác định những đối tượng có rủi ro cao để đưa vào

kế hoạch kiểm tra, thanh tra tại trụ sở người nộp thuẻ

b) Thanh tra, kiểm tra tại trụ ở người nộp thuế

‘Thanh tra, kiểm tra tại trụ sở của người nộp thuế là hoạt động thanh tra,

kiểm tra do cơ quan thuế tiến hành tại trụ sở của người nộp thuế Nếu như ở

* Lê Xuân Trường (hủ biên): Giáo trình Quản i shud, Học viện Tài chính, NXB Tai chinh, 2010, tr

19

kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế, ngoài hồ sơ khai thuế, cơ quan thuế còn

thực hiện kiểm tra hồ sơ, số sách kế toán của người nộp thuế, có thể thực hiện

kiểm tra hàng tồn kho, yêu cầu các tổ chức, cá nhân khác có liên quan xác

mình tài liệu liên quan đến nghĩa vụ thuế của người nộp thuế được thanh tra, kiểm tra thuế Vì vậy, thanh tra, kiểm tra tại trụ sở của người nộp thuế là công cụ quan trọng hàng đầu của cơ quan thuế nhằm đầu tranh chồng gian lận thuế, Việc thực hiện kiểm tra trực tiếp tại trụ sở người nộp thuế là cơ sở vững chắc nhất đễ xác định mức độ tuân thủ thực sự của người nộp thu, là cơ sở để

xác định xem có gian lận thuế hay không, gian lận thuế ở mức độ nào Qua đó, kịp thời ngăn chặn hành vi gian lận, truy thu tiền thuế cho ngân sách nhả nước

và xử phạt đối tượng có hành vỉ vi phạm theo quy định của pháp luật

1.2.3.4 Đôn đốc thu nộp và cưỡng chế nợ thuế

Đôn đốc thu nộp thuế là hoạt động cơ quan thuế nhắc nhở người nộp thuế

thực hiện nghĩa vụ nộp thuế vào ngân sách nhà nước

Cường chế nợ thuế là hoạt động của cơ quan thuế và các cơ quan bảo vệ

pháp luật áp dụng các biện pháp buộc người nộp thuế phải thực hiện nghĩa vụ

thuế

hire ning này có tác động ngăn ngừa khả năng người nộp thuế có tình nợ thuế sau đó bỏ trốn để không thực hiện nghĩa vụ nộp thu cho nhà nước Muốn vậy, cần nắm bắt kịp thời, đầy đủ tỉnh hình nộp thuế của người nộp thuế nắm

bắt tuổi nợ, khoản nợ, nguyên nhân nợ để có biện pháp đôn đốc phù hợp

Trong trường hợp cần thiết phải tổ chức thực hiện cưỡng chế nợ thuế để đảm

bảo giảm đến mức thấp nhất khả năng mắt thuế cho doanh nghiệp bỏ tron dé trén thuế của nhà nước

20

1.2.4 Các nhân tổ ảnh hưởng đến công tác chẳng gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản

1.2.4.1 Các nhân tổ chủ quan

'Có nhiều nhân tố chủ quan ảnh hưởng đến công tác chống gian lận thuế

trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản, trong đó, chủ yêu là các nhân tổ: Hành tang pháp lý, quy trình quản lý, cách thức tổ chức bộ máy quản lý thuế, trình

độ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của công chức thuế Cụ thể như sau:

= Hanh lang pháp lý: Pháp luật là công cụ để mọi nhà nước quản lý nền

trong đó có quản lý thuế Các luật thuế, Luật quản lý thuế và

căn cứ xác định số thuế phải nộp, số thuế phải nộp được xác định như thế nào,

các trường hợp được ưu đãi thuế, hồ sơ thủ tục kê khai thuế, các thời hạn thực

hiện các thủ tục hành chính thuế, các quyển của cơ quan thuế và của người nộp

thuế trong thực hiện nghĩa vụ thuế, các nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ quan

thuế, các nghĩa vụ và trách nhiệm của người nộp thuế Các quy định pháp

luật càng chặt ch, cảng rõ rằng và minh bạch thì cơ hội cho các hành vi gian

lận cảng it, công tắc đầu tranh chồng gian lận thuế nói chung và chống gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản càng thuận lợi, và ngược lại Các chế tài xử lý vi phạm cảng nghiêm minh thì càng có tính rin de cao và

tảng thuận lợi cho công tác đấu tranh chống gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh

bắt động sản Đặc biệt, riêng trong lĩnh vực quản lý thuế đối với hoạt động

kinh doanh bắt động sản thì các quy định pháp luật quản lý nhà nước về kinh doanh bắt động sản như Luật Kinh doanh bắt động sản, Luật Xây dựng và các

văn bản quy định chỉ tiết cũng là nhân tổ rất quan trọng trong công tác chồng,

gian lận thuế trong lĩnh vực kỉnh doanh bắt động sin Hệ thống

những cơ sở để cơ quan thuế chống gian lận thuế trong lĩnh vực này Nhìn từ

góc độ quản lý thuế trên phạm vĩ toàn quốc thì hành lang pháp lý vừa là nhân

tổ chủ quan vừa là nhân tổ khách quan Nó là nhân tố chủ quan thể hiện ở chỗ: (i) Co quan thuế có trách nhiệm tham mưu để Nhà nước ban hành các quy định

pháp luật về thuế và quản lý thuế; (¡) Ở phạm vi rộng hơn, Bộ Tài chính - cơ

2

quan chịu trách nhiệm trước Chính phủ về quản lý thuế được ban hành thông,

tư quy định chỉ tiết thi hành về thuế và quản lý thuế — một loại văn bản quy

phạm pháp luật thuế

cơ quan ban hành văn bản quy phạm pháp luật thuế

'Nó là nhân tố khách quan vì cơ quan thuế không phải là

~ Quy trình quan lý: Quy trình quản lý thuế là trình tự thực hiện các bước công việc trong quản lý thu thuế, cách thức phối hợp thực hiện công việc và trách nhiệm thực hiện các bước công việc đó của các bộ phận trong cơ quan

thuế Quy trình quản lý thuế cảng khoa học, hợp lý và phù hợp vi

thực tiễn khách quan thì công tác quản lý thuế cảng hiệu quả, công tác chống gian lận thuế nói chung và chống gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản

cảng có đạt kết quả tốt Nếu quy trình quản lý thuế bắt hợp lý dẫn dđến chồng chéo thì sẽ xảy ra tinh trang ÿ lại lẫn nhau, không có bộ phận chức năng tổ chức thực hiện Nếu quy trình quản lý không bao quát hết các công việc cần làm để quản lý thì sẽ tạo kẽ hở cho người nộp thuế lợi dụng để gian ợp thì công việc quản lý sẽ bị đình trệ, đương nhiên công tác chồng gian lận thuế nói

lận thuế Nếu quy trình quản lý thuế không làm rõ trách nhiệm phí

chung và chống gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản nói riêng

vụ nhất định để thực hiện mục tiêu chung của quản lý thị

hành hoạt động nộp thuế của người nộp thuế theo quy định của pháp luật TO chức bộ máy quản ly thuế hợp lý sẽ phát huy sức mạnh của tổ chức trong thực hiện nhiệm vụ chính trị được giao và ngược lại Tổ chức bộ máy phù hợp sẽ phát huy được sở trường, năng lực của những cán bộ am hiểu lĩnh vực kinh

doanh bắt động sản nhằm phát hiện và ngăn ngừa các thủ đoạn gian lận của

người nộp thuế Tổ chức bộ máy phù hợp cũng tạo cơ chế giám sát, phát hiện

và ngăn ngừa các hành vi thông đồng của công chức thuế với người nộp thuế, qua đó tiếp tay đề người nộp thuế gian lận thuế

2

F ~ Trình độ chuyên môn và đạo đức nghẻ nghiệp của công chức thuế: Con

người luôn là nhân tố quyết định đến mọi nhân tố khác của hoạt động quản lý,

trong đó có quản lý thuế Đội ngũ công chức có trình độ chuyên môn nghiệp

tỉnh vĩ hơn Cho dù có trình độ chuyên môn tốt mà không liêm chính thì công

chức thuế có thé bỏ qua hành vi gian lận của người nộp thuế nhằm mưu lợi cá

nhân Do vậy, trình độ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của công chức

thuế là nhân tố quyết định nhất đến hiệu quả công tác chồng gian lận thuế nói

chung và gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản nói riêng Trong đội ngũ công chức thuế thì công chức làm công tác kiểm tra thuế (bộ phận

kiểm tra trực tiếp quản lý người nộp thuế kinh doanh bất động sản) và công

chức thanh tra thuế có vai trò quan trọng hàng đầu trong chống gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản, bởi lẽ, thanh tra, kiểm tra thuế là chức

năng chủ yếu để phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật thuế,

1.2.4.2 Các nhân tổ khách quan

Nhân tổ khách quan là các nhân tổ ở ngoài cơ quan quản lý thuế, Có nhiều

nhân tổ khách quan tác động đến công tác chống gian lận thuế trong lĩnh vực

kinh doanh bất động sản, trong đó, đáng kẻ nhất là các nhân tố sau: Cơ sở vật

chất kỹ thuật, sự phối hợp của chính quyển các cấp và các cơ quan nhà nước có

liên quan và thu nhập của công chức thuế, Cụ thể như sau:

~ Cơ sở vật chất kỹ thuật: C Mác đã nhận định rằng *Công cụ lao động

quyết định năng suất lao động” Nhận định này đến nay vẫn còn nguyên giá trị

‘Trang bị kỹ thuật của cơ quan thuế có tác động rất lớn đến hiệu quả chống gian

lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản Máy móc thiết bị hiện đại và

công nghệ tiên tiến sẽ giúp cơ quan thuế thuận lợi hơn rất nhiều trong hoạt

t

động quản lý thuế, đặc biệt là ở lĩnh vực mà số lượng các giao dich kinh tế

nhiều và diễn ra trên địa bàn rộng với những phương thức kinh doanh da dạng,

như kinh doanh bắt động sản Đặc biệt, trong bối cảnh số lượng người nộp thuế

ngày cảng nhiều, các giao dịch kinh doanh ngày càng đa dạng, thủ doạn gian

2

lận thuế ngày càng tỉnh vỉ thì việc áp dụng công nghệ thông tín với hệ thông máy vỉ tính hiện đại có ý nghĩa quyết

Và chống gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản nói riêng Nếu không có phần mềm quản lý thuế hiện đại, không trang bị hệ thông máy tính biện đại thì công tác chống gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động

lịnh đến hiệu quả quản lý thuế nói chung

sản không thể đạt hiệu quả cao

~ Sự phối

quan: Quan lý thuế nói chung và chống gian lận thuế trong lĩnh vực kinh

doanh bắt động sản nói riêng không phải là nhiệm vụ của riêng ngành Thue,

hợp của chỉnh quyền các cắp và các cơ quan nhà nước có liên

mà còn là nhiệm vụ của chính quyền các cắp và các cơ quan nhà nước có liên

quan Sự chỉ đạo đúng đắn của chính quyền các cắp là một trong những nhân

tổ quan trọng đảm bảo chồng gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản đạt kết quả cao do tính hiệu lực hành chính của bộ máy nhà nước với các

cơ quan thuộc hệ thống hành chính Nếu các cơ quan nhà nước có liên quan

phối hợp tốt với cơ quan thuế thì công tác đầu tranh chống gian lận thuế trong, Tĩnh vực kinh doanh bắt động sản sẽ thuận lợi và có hiệu quả, và ngược lại: Trong hệ thống các cơ quan nhà nước có liên quan, sự phối hợp của cơ quan địa chính và co quan công an với co quan thu có ý nghĩ

rất quan trọng trong đầu tranh chống gan lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản, do đây

là những cơ quan phụ trách những lĩnh vực đặc thù có liên quan trực lếp đến

công tác quản lý thuế đối với lĩnh vực này

~ Thu nhập của công chức thuế: Thu nhập của công chức thuế là nhân tố

liên quan đến nhân tổ con người đã đề cập ở mục 1.2.1 nói trên Con người luôn luôn hành động vì lợi ích Không thể có một đội ngũ công chức thuế liêm chính khi nhà nước không đảm bảo đời sống cho công chức thuế, bởi con người đi làm là để mưu sinh Như vậy, có thể thấy, trong khi con người là nhân

tổ chủ quan thì thu nhập họ được hưởng là nhân tổ khách quan ngoài quyền

đảm bảo thu nhập cho công chức, chính phủ sẽ ngăn ngừa có

tham nhũng trong công chức thuế, từ đó, góp phần nang cao hig

chống gian lận thuế nói chung và chống gian lận thuế trong lĩnh vực kinh

quả nạn

quả công tác

doanh bắt động sản nói riêng

1.3 Kinh nghiệm một số nước về chống gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bất động sản và bài học với Việt Nam

13.1 Kinh nghigm mot số nước về chống gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sảm

‘Tai hau hết các quốc gia, khu vực bắt động sản đều được đánh giá có nguy

cơ cao về gian lận thuế so với các ngành kinh tế khác Theo một báo cáo của OECD nam 2007’, quy mé gian lận thuế khu vực bất động sản của Áo ước tính khoảng 70 triệu euro Trong khi đó, cơ quan thuế Ireland đã thu hồi được

dịch hướng vào các doanh nghiệp

khoảng 125 triệu euro năm 2006 trong chỉ

xây dựng Một báo cáo gần đây của tổ chức Tax Justice Network (Australia) vé tình hình thực hiện nghĩa vụ thuế của các công ty ASX200” cho thấy khu vực

bắt động sản là khu vực có mức độ trỗn tránh thuế lớn nhất Mức thuế suất

hiệu quả” trung bình chỉ khoảng 5% trong khi trung vị thấp dưới 1% (So với

trung bình của toàn bộ các công ty ASX200 là 23% và mức thuế suất luật định

là 30%) Mức thuế suất hiệu quả thấp ở hầu hết các công ty bất động sản (từ

0% đến 15%) Cơ quan thuế Canada cũng nhận định khu vực xây dựng là khu

vực đứng đầu về thất thu thuế

Đặc trưng của khu vực bắt động sản là giá trị đầu tư và lợi nhuận cao Theo OECD (2007) thi có 3 nguyên nhân chính dẫn đến nguy cơ rủi ro cao

j thực của tài sản bất động sản có thể dễ

của khu vực bắt động sản: (ï) Giá

dàng khai báo dưới giá hoặc trên gid; (ii) Đây là khu vực hấp dẫn đối với

doanh thu và các giao dịch kinh tế; sử dụng người ủy quyền hoặc giả mạo,

F OECD 2007): Report on tax fraud and money laudering vulnerabilies involving the real estate sector

* ASX300: Nhôm các doanh nghiệp công nghiệp niêm yết trên thị rường chững khoản Úe, được lựa chọn bởi tiêu chí quy mồ và thanh khoản

` Nhi su hiệu quả của một doanh nghiệp được tính là tỷ trọng % số thuế đã nộp bởi doanh nghiệp trên lợi nhuận báo áo

25

r

các doanh nghiệp trung gian hoặc quỹ đầu tư để gi

người chủ hưởng lợi thực sự Một số biện pháp sử dụng để che giấu quyền

sở hữu như sáp nhập nội địa thông qua các công ty nước ngoài hoặc thông,

đi danh tính của những

qua các cấu trúc sở hữu phức tạp; không báo cáo sáp nhập các tài sản từ

nước ngoài; sử dụng người ủy quyền

Để phòng chống gian lận về thuế trong khu vực bắt động sản, nhiều biện

đi các đối tượng rủi ro Bên cạnh đó, cơ quan thuế các nước đặc biệt chú trọng,

tra

pháp đã được triển khai ở các quốc gia nhằm cảnh bảo, nhận diện vị

trong việc xây dựng cơ sở dữ liệu thông tin và tăng cường tính tuân thủ của

NT Các hoạt động chủ yếu để chống gian lận thuế trong lĩnh vực này gồm: (a) Xác định nhóm

tượng nghỉ vấn; (d) Áp dụng các biện pháp tăng cường tính tuân thủ; (e)

Xây dựng cơ sở dữ liệu thông tin Cụ thể như sau:

4) Xác định nhóm dấu hiệu cảnh báo rủi ro

Để nhận diện các đối tượng có nguy cơ gian lận thuế, các quốc gia thuộc

OECD di đưa ra hàng loạt các dấu hiệu cảnh báo được phân loại thành 4 nhóm:

Một là, dấu hiệu về sự không nhất quán của số liệu như: khác biệt giữa

của cải thực tế và thu nhập kê khai; tiền thuế quá thấp so với giá trị tài sản

Hai là, nhóm dấu hiệu về tính cách, nhân dạng, thái độ cá nhân Ví dụ:

người mua không muốn để tên ở bắt cứ văn bản nào có thể liên hệ họ với tải

sản được mua; có sự thay đôi tên bên mua ở phút cụ

hợp lý giữa giá trị thường so với người nộp thuế khác; người mua mua nhiều tài

chỉ phí sửa chữa của mỗi tài sản

Ba là, nhóm dấu hiệu từ việc phân tích tài chính như: sử dụng một lượng

tiền mặt rất lớn để thuê, mua tài sản bắt động sản (đôi khi di kèm vị

thanh toán bắt thường); các khoản vay bắt động sản cao hơn hoặc

của tòa nhà; chỉ trả bằng tiễn mặt cho các chỉ phí tu sửa nhà giá trị lớn đổi với

các tài sản có địch vụ quản lý tài sản; cho vay nặng |

26

dich phan tán lòng vòng; hủy bỏ sổ sách, dữ liệu; hai hệ thống số sách:

5) Xây dựng các biện pháp kỹ thuật nhận diện đối tượng rủi r0

Trên cơ sở các dấu hiệu cảnh báo rủi ro, các biện pháp kỹ thuật được sử

dụng nhằm nhận diện các đối tượng có hành vi gian lận thuế trong lĩnh vực bắt

lựa chọn đối tượng (có thê cùng hoặc không cùng việc đối chỉ

với các biện pháp chuyên sâu như phân tích thống kê và khai thác dữ liệu

Đối chiếu dữ liệu là một trong các phương pháp được sử dụng phô biến ở các quốc gia OECD Phương pháp này đỏi hỏi một hệ thống thông tỉn toàn diện từ nhiều nguồn thông tin khác nhau, đặc biệt lả nguồn tin từ Báo cáo giao

thông tỉn thiết yếu cho việc lựa chọn doanh nghiệp điều tra

Tại Mỹ, cơ quan thuế sử dụng 2 chiến lược chủ yếu trong lựa chọn doanh

nghiệp Thứ nhất là yêu cầu các đại lý kinh doanh bắt động sản phải kê khai 4

mẫu biểu với IRS liên quan đến các giao dịch bắt động sản Thông tin tir mau biểu này sẽ được các máy tính phân tích để so sánh về thuế và các dữ liệu khác

từ đó nhận ra các kế hoạch trốn thuế Thứ hai là tập trung vào các đặc trưng

gian lận thuế của các cơ sở kinh doanh bắt động sản Một đội

động sản được thành lập để nhận diện các thương vụ bắt động sản có rủi ro cao

về rửa tiền và trốn thuế Người điều phối dự án có quyền sử dụng dữ liệu của

'Văn phòng đăng ký đất và các thông tin liên quan thu thập được từ các cơ sở

dữ liệu này sẽ được đối chiếu với cơ sở dữ liệu của IRS

Băng 1.1: Phương pháp nhận diện đối tượng tại các quốc gia

2

định nghĩa mức độ tuân thủ của NNT, từ đó phân loại

NNT thành các nhóm dựa trên hồ sơ rủi ro về thuế của

NNT

Canada: Cơ quan thué (CRA) sử dụng hệ thống đánh giá

rủi ro của CRA kết hợp nguồn thông tin sẵn có và thông tin tir bén ngoai (bao gồm dữ liệu về thuế doanh thu và dữ

liệu định giá tải sản của các địa phương), phân tích những

nguy cơ không tuân thủ tiềm tang theo vùng và theo lĩnh

vực, từ đó dễ dàng trong việc xác định mục tiêu chiên

lược cho các nỗ lực tăng cường tuân thủ CRA cũng sử dụng thông tìn nhận được từ các đối tác ký kết hiệp định,

những người tố giác, các cơ quan hành pháp

'Đức: Tập trung những thương vụ mua bắt động sản trong điều kiện bắt thường hoặc tinh huống bắt thường

Ireland: Cơ quan thuế đã triển khai hệ thống ghi chép,

phân tích và đánh giá rủi ro tập hợp toàn bộ thông tin

trong cơ quan thuế, qua đó hỗ trợ xác định các đối tượng

có nhiều khả năng liên quan đến trốn thuế và rửa tiền

Na Uy: Cơ quan thuế theo dõi sát toàn bộ các dự án xây

dựng lớn nhất trong toàn quốc, thực hiện kiểm tra tất cả

các hợp đồng, nhà thầu phụ, công nhân

Tây Ban Nha: Sử dụng công cụ vi tính hóa thực hiện

phân loại thông tin sẵn có theo các yếu tố được định

trước

thông tin giữa các cơ quan đăng kỷ công, các cơ quan

Bồ Đào Nha, Anh, Mỹ: đối chiếu chéo thông tin NNT |

cho lựa chọn đối tượng

Hà Lan: Kỹ thuật di

chiếu dữ liệu thực hiện đối chiếu

28

: 6a

Ị đăng ký tư và các hồ sơ khai thuế ==)

Khai thác dữ liệu | Đức: Dự án khai thác dữ liệu thí điểm

Hà Lan: Khai thác dữ liệu với thông tỉn từ các cơ quan

Thụy Điểi

: Kỹ thuật khai thác dữ liệu không chỉ được

sng cho khu vực kinh doanh bất động sản aa

Phân tích sốliệu | Đan Mạch: Nhằm phát hiện các bất động sản được sở

hữu bên ngoài Đan Mạch mà không được kê khai

Khác Đức: Chương trình đảo tạo cho cán bộ kiểm tra dé ting

| cường kỹ năng trong phát hiện rửa tiền và trồn thụ

©) Phương pháp điều tra các đối tượng nghỉ vấn

Những phương pháp điều tra phổ biến tại các quốc gia bao gồm: (¡) kiểm tra theo kế hoạch; (ii) kiểm tra ngẫu nhiên; (

bao gồm điều tra bí mat); (iv) hogt dong phối hợp liên ngành

i) điều tra gian lận thuế (có thể

Kiểm tra theo kế hoạch và kiểm tra ngẫu nhiên là các phương pháp đi

tra truyền thống được sử dụng để kiểm tra việc thực hiện nghĩa vụ thuế không chỉ ở riêng khu vực bắt động sản Kiểm tra theo kế hoạch là kết quả của việc

sử dụng kỹ thuật phân tích rủi ro hoặc khai thác dữ liệu để lựa chọn đổi tượng với mục tiêu tìm ra lý do cho nhờng sự bắt hợp lý được phát hiện khi lựa chọn

đối tượng còn với kiểm tra ngẫu nhiên thì đối tượng được lựa chọn không vì

một lý do cụ thể nào Trong khi đó, hoạt động điều tra gian lận thuế sử dụng các kỹ thuật điều tra đặc biệt chẳng hạn nhĩ điều tra ngầm, sử dụng người tổ cáo hoặc ghỉ chép thông tin thư tín ”

“Trong các biện pháp kiểm tra, hoạt động phối hợp liên ngành là một giải

pháp quan trọng được đề cập bởi hầu hết các quốc gia Ba mô hình liên ngành

phổ là: cơ quan thuế và các cơ quan tố tụng cùng làm việc (có thể có phái

cử cán bộ giữa các cơ quan); cơ quan thuế và các cơ quan tố tụng làm việc

° Gi ehép thn tn thu tin (Mail covers): LA việc yêu cầu bưu diện ghỉ chứp li thông tin bên ngoài cũ ắt cả cắc giao dịch thự từ của đối tượng điều tra trong một khoảng tồi gan

29

r

song song; và mô hình cơ quan thuế cùng các cơ quan tố tụng có thẩm quyền

riêng với những lỗi đã xác định trước

'Tại Đan Mạch, cảnh sát có thẩm quyền thực hiện các điều tra gian lận thuế

và rửa tiền với sự phổi hợp chặt chẽ với cơ quan thuế Tại Canada, cơ quan thuế

phạm pháp (Integrated Proceeds of Crime) Tại Hà Lan các cơ

quan giám sát tài chính, cảnh sát, công tổ viên và chính quyền địa phương có thỏa thuận hợp tác Tại Bồ Đào Nha, cơ quan thuế kết hợp với các cơ quan điều

tra tội phạm để xác định các nhà thầu phụ Tại Mỹ, để điều tra các vụ rửa tiền, IRS-CI đồng hành cùng các cơ quan hành pháp khác nhau (có thẩm quyền về từng loại tội phạm xác định trước) như Cục Điều tra liên bang (FBI), Van phong phát triển nhà và đô thị (HUD), và Cơ quan Bưu chính Hoa Kỷ

4) Áp dụng các biện pháp tăng cường tính tuân thủ

Bên cạnh việc lựa chọn và điều tra đối tượng, cơ quan thuế cũng có các

chiến lược nhằm thúc đẩy tuân thủ về thuế, chủ yếu có thể phân thành 4 nhóm: Thứ nhất, tồ chức các diễn đàn và chiến dịch truyền thông Đây là chiến

lược quan trọng được thực hiện ở nhiều quốc gia như Đan Mạch, Ireland, Na

Uy, Bồ Đào Nha, Thụy Điển, Vương Quốc Anh Các hoạt động truyền thông được triển khai rất đa dạng từ việc tập hun cho NN

tuân thủ pháp luật thuế đến việc thiết lập mỗi quan hệ hợp tác

+ này đã được phát triển và phổ biến ở nhiều quốc gia Ở Ireland,

một cơ sở dữ liệu của các đại lý bắt động sản bao gồm việc bán tải sản ở nước

ngoài đang được-phô biến Tây Ban Nha đang tr lên khai thực hiện kế hoạch phòng chống gian lận thuế quốc gia mà một phần của nó là thúc đây phôi hợp

với Văn phòng địa chính và công chứng Kế hoạch yêu cầu tắt cả các tải sản

bắt động sản khi giao dịch phải được cấp mã số trước khi công chứng

30

Thứ ba, tái cau trúc hoạt động quản lý thuế Một số cơ quan thuế đã thiết

lập các tổ đặc biệt chuyên để xử lý số lượng lớn các trường hợp liên quan đến bắt động sản Các tổ này có thể thúc đẩy tính tuân thủ của NNT do cung cấp

Thié ne, thong ké toàn bộ các tài sản bắt động sản Đan Mạch đã xây dựng, một bảng kê toàn bộ tai sản bắt động sản Tai Na Uy

sản bất động sản có một mã số nhận dạng, độc lập với việc thay đổi quyền sở hữu và địa chỉ Việc đánh số này làm tăng tính tuân thủ và thuận lợi cho trao

đổi thông tin giữa các cơ quan thuế có ký kết hiệp định

©) Xây dựng cơ sở dữ liệu thông tin

“Thông tỉn đóng vai trò quan trọng trong phòng chống gian lận thuế, đặc

1 trong lĩnh vực bắt động sản Nguồn thông tin đầy đủ, kịp thời, đáng tin cậy

bi

là tiền đề để các biện pháp kỹ thuật đã đề cập có thẻ thực hiện Thiếu thông tin

thì tắt cả các phương pháp nói trên sẽ giảm hiệu quả đáng kẻ Hầu hết các quốc gia đều đặc biệt chú trọng đến việc xây dựng cơ sở dữ liệu thông tỉn

Các nguồn cắp thông tỉn chính có thể phân chia thành 3 nhóm:

ác bên thứ ba nhì mặt, đặc biệt là báo cáo của các đại lý Canada, Dan Mach, Ireland, Na

Uy, Bồ Đào Nha, Vương quốc Anh, Mỹ đều sử dụng nguồn tỉn này)

bắt động sản và các tổ chức tài chinh (Australi

Nguồn thứ hai là hồ sơ khai thuế của NNT với các thông tin về bất động, sản, có thể được sử dụng để đối chiếu với nguồn tỉn từ các bên thứ ba Tại

'Thụy Điển, các bên sẽ không thẻ thực hiện giao dịch mua bán

it dong san néu

không khai báo với cơ quan thuế

'Nguồn thứ ba là nguồn thông tin lưu trữ của các cơ quan hành chính công như văn phòng đăng ký đất, văn phòng quyền sử dụng đất, và các văn phòng,

31

công chứng Tại Ireland, văn phòng đăng ký đất cung cấp cho cơ quan thuế

quyền truy cập online và các công cụ tìm kiếm đẻ phân tích các thông tỉn này

(tương tự như tại Argentina, Australia, Áo, Đan Mạch, Đức, Mexico, Hà Lan,

‘Na Tuy, Bd Dao Nha, Tay Ban Nha) Tại Thụy Điển, cơ quan thuế nhận thông tin tự động về tắt cả các giao dịch liên quan đền bắt động sản

Bên cạnh đó thì nguồn thông tin trao đổi giữa cơ quan thuế các quốc gia cũng ngày càng trở lên phổ biến Ví dụ: Canada nhận thông tin bắt động sản

hàng năm từ Pháp, New Zealand và Vương quốc Anh từ năm 2003 Na Uy tự

động nhận thông tỉn liên quan đến giao dịch bắt động sản từ Thụy Điền trong

các năm tài chính 2003, 2004 Ireland đã tham giao trao đổi tự động thông tin

về bắt động sản với Pháp và Vương quốc Anh từ 2002

1.3.2 Bài học rắt ra cho Việt Nam

Từ kinh nghiệm của các nước đã nghiên cứu trên trong công tác chống

gian lận thuế đối với lĩnh vực kinh doanh bắt động sản, có thể rút ra những bài

học sau cho Việt Nam:

Mới là, kỹ thuật quản lý rủi ro được áp dụng xuyên xuốt trong toàn bộ

quy trình quản lý thuế đối ï lĩnh vực kinh doanh bất động sản Trướ

trên cơ sở nắm bắt đặc điểm của lĩnh vực kinh doanh bất động s

in, cơ quan

thuế phải nghiên cứu để hệ thống hóa các dấu hiệu rủi ro đặc thù của lĩnh vực

kinh doanh bắt động sản nhằm giúp cán bộ quản lý và đặc biệt là cán bộ thanh

Hai là, cần phân loại người nộp thuế dựa theo tiêu chí mức độ tuân thủ

biện pháp quản lý thuế phù hợp Với những người nộp

thuế có ý thức chấp hành tốt thì tạo mọi điều kiện thuận lợi để thực hiện nghĩa

pháp luật thuế để

vụ thuế Với những người nộp thuế không chấp hành tốt pháp luật thuế thì phải

thường xuyên giám sát chặt chẽ và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm

Ba là, thông tin đóng vai trỏ vô cùng quan trong trong hoạt động quản lý

thuế nói chung và chống gian lận thuế ở lĩnh vực kinh doanh bắt động sản nói

32

F Việc phối hợp trao đổi thông tin giữa cơ quan thuế với cơ quan quản lý

nhà nước về đất đai (cơ quan địa chính) vả các cơ quan nhà nước khác có

quan cùng với việc tổ chức thu thập thông tin trên thị trường bắt động sản và

các tổ chức, cá nhân khác trong xã hội sẽ góp phần tạo nên hệ thống thông tin

đầy đủ và toàn diện Đây chính là cơ sở để nắm bắt chính xác mọi giao địch kinh doanh bắt động sản Qua đó, đảm bảo nắm bắt chính xác nghĩa vụ thuế của người kinh doanh bắt động sản

vậy, cẳn chú ý đúng mức đến công tác tuyên truy:

truyền cần được cá biệt hóa phù hợp với từng đối tượng được tuyên truyền

giữa cơ quan thuế với các cơ quan chấp pháp trong đấu tranh chống gian lận

thuế Tùy theo thể chế chính trị và đặc điểm tổ chức bộ máy nhà nước của mỗi

quốc gia mà các thẩm quyền thanh tra thị điều tra thuế được giao cho cơ

quan thuế và các cơ quan chấp pháp khác Có nước cơ quan thuế chỉ có thảm quyền thanh tra thuế và phải chuyển sang cơ quan cảnh sát hoặc một cơ quan

có chức năng tương tự để thực hiện điều tra các hành vi trồn thuế có dấu hiệu tội phạm hình sự Có những nước cơ quan thuế có cả quyền thanh tra thuế và điều tra thuế Bắt luận trong trường hợp nào, các thâm quyền và

ích thức phối hợp cũng được quy định rất cụ thể và rất rõ ràng Đây chính là ẻ

tảng pháp

lý để công tác phối hợp chống gian lận thuế nói chung và chống gian lận thuế

trong lĩnh vực kinh doanh bất động sản nói riêng được thuận lợi và phát huy

hiệu quả cao nhất

33

F CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC CHÓNG GIAN LẬN

THUÊ TRONG LĨNH VỰC KINH DOANH BAT DONG SAN O

VIET NAM GIẢI DOAN 2008 - 2013

2.1 Bồi cảnh kinh tế - xã hội giai đoạn 2008 — 2013

Giai đoạn 2008 ~ 2013 là thời kỳ nước ta tiếp tục đẩy mạnh sự nghiệp

công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo Nghị quyết Đại hội lần thứ X và XI của

Đảng Cộng sản Việt Nam Trong giai đoạn này, nên kinh tế tiếp tục có những,

bước tăng trưởng nhất định mặc dù những năm gần đây gặp những khó khăn

nhất định do tác động của nền kinh tế thế giới Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình

quân giai đoạn này của Việt Nam đạt vào khoảng từ 5% đến 7% Cùng với sự tăng trưởng kinh

bình quân đầu người năm 2013 đã đạt mức 1.899 USD [Ngt

, doi sống nhân dân cũng ngày cảng được cải thiện, GDP

tổng cục

Thống kê], đưa nước ta thoát khỏi nhóm nước chậm phát triển, gia nhập vào

nhóm nước đang phát triển có thu nhập thấp Trong giai đoạn này, Nhà nước

cũng đầu tư mạnh mẽ cho kết cấu hạ tầng như đường giao thông, sân bay, bến

cảng; đầu tư khá lớn cho phát triển nguồn năng lượng, đặc biệt là các nhà máy

thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản Cụ thẻ như sau:

bu, cả tích cực và tiêu cực đến công tác chồng gian lận

- Tốc độ đô thị hóa khá nhanh trong khoảng 20 năm trở lại đây khiển nhu

lớn như Hà Nội và cầu nhà ở ở các thị xã, thành phố,

vào kết cầu hạ tầng để bán

cư Mặc dù có những lúc sôi động, có lúc trim lắng, song thị trường bắt động

sản vẫn ở xu thé phat triển Cầu bất động sản vẫn khá cao so với cung Trong

34

ess thời gian từ 2010 ~ 2012 thị trường bắt động sản trim lắng chủ yêu là

đo trước đó đã phát triển quá nóng, giá bắt động sản bị thôi lên quá mức so với giá vị thực và so với khả năng chỉ trả của những người thực sự có nhu cầu nhà

ở, Năm 2013 cho thấy những dấu hiệu ấm dẫn trở lại của thị trường bắt động, sản, đặc biệt, trong bối cảnh các doanh nghiệp kinh doanh bất động sản đã nhận thức được quy luật thị trường, đã chấp nhận giảm giá bán cho phù hợp với khả năng của những người có nhu cẩu thực, chứ không phải giá bán cho

ông đến công tác chống gian

@

Xu thé chung mở rộng thị trường bắt động sản làm gia tăng số lượng người

những người đầu cơ đất đai Tình hình này tác

lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản trên các phương diện sa

nộp thuế mà cơ quan thuế phải quản lý, gia tăng khối lượng công việc chống

gian lận của cơ quan thui n nóng xuất hiện nhiều

cá nhân đầu cơ bắt động sản nhưng không đăng ký kinh doanh, che giấu giao dịch nhằm trồn thuế và những đối tượng này thường có quan hệ rất mật thiết

đi) Trong giai đoạn phát

với các doanh nghiệp kinh doanh bat động sản nên thường cấu kết che giấu

) Sự phát triển của thị trường bắt động sản dẫn

ngày cảng mạnh của các sin giao dịch bắt động sản,

các

lại phải đổi mặt với sự chây i, nợ đọng thuế của người nộp thuế

~ Việc phát triển mạnh mẽ các khu công nghiệp trong thò

thu hep quy dat nông nghiệp đồng thời làm gia tăng nhu cầu đất ở cho người

lao động ở các khu công nghiệp, khu kinh tế, khu công nghệ cao Việc quản

lý thuế nói chung và chống gian lận thuế ở khu vực này cũng là một bài toán

khó đối với cơ quan thuế

~ Cùng với sự tăng trưởng kinh tế, :hu nhập của các tang lop dân cư cũng

gia tăng mạnh mẽ Khi thu nhập tăng, người dân xuất hiện nhu cầu chỗ ở tốt

hơn thay thế cho chỗ ở cũ Động lực đổi chỗ ở cho phù hợp với khả năng tài

chính và nâng cao chất lượng cuộc sống là một yếu tố thúc đẩy thị trường bắt động sản phát triển Đặc biệt, gần đây xuất hiện xu hướng sở hữu đất nông

35

a để phát triển trang trại ở các khu vực ngoại thành hoặc các tỉnh lân cận

đô thị lớn Đây cũng là một trong những yếu tổ thúc đẩy thị trường bắt động sản phát triển Bắt động sản cũng là một trong những đối tượng nhắm tới để rửa tiễn của nhiều cá nhân trong xã hi

chống gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản có rất nhiều khó

khăn, thách thức

2.2 Thực trạng gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản

Bởi vậy, quản lý thuế nói chung và

Gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bất động sản trong những năm

qua diễn ra khá phổ biến Qua trao đôi trực tiếp với một số công chức thuế làm

Việc trong lĩnh vực thanh tra, kiểm tra thuế thì hẳu như thanh tra, kiểm tra thuế

sót hoặc

ở doanh nghiệp kinh doanh bất động sản nào cũng phát hiện có s

gian lận phải xử lý truy thu và xử phạt Theo kết quả khảo sát của nhóm nghiên cứu với câu hỏi chung về mức độ gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt

động sản ở các cắp độ: rất lớn, lớn, vừa phải, không lớn lắm, và không có gian lận thì không có ai (kể cả các chuyên gia va công chức thuế) chọn không có gian lận; có 58.9% số người được hỏi lựa chọn là gian lận thuế trong lĩnh vực kinh doanh bắt động sản; có 19,86% số người được hỏi cho rằng mức độ gian lận thu ở lĩnh vực kinh doanh bắt động sản là rất lớn; 17,81% cho rằng gian lận ở mức vừa phải và 3,42% cho rằng có gian lận ở mức không lớn lắm

Xét theo tinh chit sở hữu thì gian lận thuế ở doanh nghiệp nhà nước được đánh giá thấp hơn so với các doanh nghiệp khác Nhóm nghiên cứu yêu cầu người được khảo sát đánh giá mức độ

đến 10 vở

lận và 10 điểm là gian lận ở mức cao nhất Kết quả khảo sát thể hiện qua biểu

lận thuế bằng cách cho điểm từ 0