Kết cấu nghệ thuật của truyện ngắn a kuprin (KL07187)

Pautovxki – tác giả của “Bông hồng vàng” và “Bình minh mưa” đã đánh giá, rất trân trọng về ông: “Chúng ta cần phải biết ơn Kuprin về tất cả, vì tính nhân văn sâu sắc, vì tài năng tinh tế

TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Người hướng dẫn khoa học

TS LÊ THỊ THU HIỀN

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Sinh viên thực hiện

Lài Thị Yên

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của T.S Lê Thị Thu Hiền các kết quả trong khoá luận là trung thực, có xuất xứ rõ ràng và chưa từng công bố trong tất cả các nghiên cứu nào khác

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Sinh viên thực hiện

Lài Thị Yên

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1.Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 5

4 Đối tượng, phạm vi, nhiệm vụ nghiên cứu, giới thuyết khái niệm 5

5 Phương pháp nghiên cứu 9

6 Bố cục khoá luận 9

NỘI DUNG 10

Chương 1 NHÂN VẬT 10

1.1 Các kiểu loại nhân vật 10

1.1.1 Nhân vật “con người nhỏ bé” 10

1.1.2 Nhân vật phụ nữ 15

1.1.3 Nhân vật trẻ em 20

1.1.4 Nhân vật kì ảo 22

1.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật 27

1.2.1 Khắc họa tính cách 27

1.2.2 Thiên nhiên với tâm lí của nhân vật 30

Chương 2 CỐT TRUYỆN, KHÔNG GIAN – THỜI GIAN NGHỆ THUẬT 34

2.1 Tổ chức cốt truyện 34

2.1.1 Kết cấu hồi cố 34

2.1.2 Kết cấu tương phản 36

2.1.3 Kết cấu lồng ghép 36

2.2 Không gian nghệ thuật 39

2.2.1 Không gian hiện thực 40

2.2.2 Không gian tâm lí 44

2.3 Thời gian nghệ thuật 46

2.3.1 Thời gian hiện thực 47

2.3.2 Thời gian tâm lí 49

KẾT LUẬN 52

TÀI LIỆU THAM KHẢO 54

Kuprin được gọi một cách yêu quý là “Nhà văn của dân nghèo” bởi lẽ ông viết về những thân phận nhỏ bé, bất hạnh với tất cả lòng yêu thương, đồng cảm, trân trọng Những câu chuyện của Kuprin vừa mang tính hiện thực vừa lãng mạn, lối viết truyện tinh tế, nhẹ nhàng, cùng chất thơ trong văn xuôi tạo nên những rung động mạnh mẽ, lôi cuốn, và ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc Đọc văn của ông, người đọc có thể cảm nhận hơi thở của cuộc sống qua từng trang văn Ẩn sau mỗi câu chuyện giản dị của nhà văn là tầng tầng, lớp lớp ý nghĩa, buộc người đọc phải đào sâu suy nghĩ, tìm tòi để bóc từng lớp nghĩa của tác phẩm Để diễn tả được những xúc cảm nhỏ bé, mong manh của nhân vật, Kuprin đã đưa thiên nhiên vào trong tác phẩm của mình

rất phù hợp, tinh tế.Thiên nhiên như hoà vào với tâm trạng nhân vật, khơi gợi những cảm xúc tinh tế, thầm lặng Đồng thời qua đó, người đọc cũng cảm nhận thấy những băn khoăn, trăn trở và nỗi niềm sâu kín của tác giả Những điều này đã khiến chúng tôi càng thêm yêu mến và bị thu hút hơn bởi tài năng văn chương của ông

Ở Việt Nam hiện nay, Kuprin là một tác giả còn khá mới đối với bạn đọc Các tác phẩm dịch ra tiếng Việt của ông còn chưa nhiều và trong chương trình học của chúng ta cũng chỉ biết đến tên ông mà chưa đi vào tìm hiểu phong cách nghệ thuật như các tác giả cùng thời khác: A.Sêkhôp, I.Bunin… trong khi đó đây là một tác giả nổi tiếng của văn học Nga

Tất cả những lí do trên đã khiến chúng tôi tìm đến với đề tài: “Kết cấu nghệ thuật truyện ngắn của A Kuprin” với mong muốn bước đầu có thêm hiểu biết về nghệ thuật viết truyện của nhà văn này

ở chỗ trong sáng tác của ông không có gì là thừa, Kuprin – đó là một nghệ sĩ đích thực, một tài năng lớn Những vấn đề mà ông đưa ra sâu sắc hơn bất kì bạn đồng liêu nào kể cả Gogol, Leonid Andreev…”, ông thậm chí còn so sánh Kuprin với các nhà văn đương đại rằng: “Trong khi họ phải cố “nặn” ra đề tài

nào đó thì Kuprin, cũng như Chekhov chỉ việc cầm lấy cây bút và vẽ lên những bức tranh khiến mọi người đều “hứng khởi” và phải “suy nghĩ”[14;14] Năm 1933, khi nhận giải thưởng Nô – ben về văn học, nhà văn Nga Ivan Alekxeevich Bunin đã phải thốt lên: “Tại sao lại là tôi, chứ không phải là Kuprin?” A Kuprin xứng đáng nhận giải thưởng cao quý không phải chỉ vì trước đó, vào năm 1922 ông đã lọt vào danh sách đề cử cho giải thưởng Nô – ben về văn học – lúc đó có ba nhà văn Nga được đề cử đó là I A Bunin, A Kuprin, và I Smelep – mà còn vì tài năng đích thực và di sản đồ sộ mà ông để lại cho văn học Nga và thế giới”[14;13]

Khi vĩnh biệt Kuprin, K Pautovxki – tác giả của “Bông hồng vàng” và

“Bình minh mưa” đã đánh giá, rất trân trọng về ông: “Chúng ta cần phải biết

ơn Kuprin về tất cả, vì tính nhân văn sâu sắc, vì tài năng tinh tế, vì tình yêu với tổ quốc, vì lòng tin vô bờ vào hạnh phúc của nhân dân và cuối cùng vì trong ông không bao giờ mất đi khả năng tự đốt cháy những chi tiết bình thường nhất để thăng hoa thành những áng thơ văn, rất nhẹ nhàng, rất tự nhiên”[14;14]

Trong cuốn Một mình với mùa thu (Tiểu luận, chân dung văn học), K

Pautovxki cũng đưa một số nhận xét của mình về A I Kuprin trong bài viết

Dòngsông cuộc sống (Ghi chép về văn xuôi của Kuprin): “Tính chất cụ thể là

cảm quan nổi bật trong thế giới của Kuprin”[20;69] “Tác phẩm của Kuprin rất dễ đọc Đó là ý kiến chung Điều đó đúng Nhưng để hiểu sâu được tài liệu cuộc sống mà Kuprin đã nêu ra, để đánh giá được tầm bao quát trong những khiến thức của Kuprin về ngành khoa học nghiên cứu cuộc sống, cần phải đọc sách của ông một cách chậm rãi, cần nhớ nhiều nét chân xác của cuộc sống trôi qua rất nhanh được đôi mắt tinh tường của nhà văn ghi lại và chuyển từ cuộc sống vào tác phẩm, nơi những nét dáng đó tiếp tục sống hệt như trong cuộc đời thực”[20;71]

Ở Việt Nam, một số truyện ngắn của ông đã được dịch ra tiếng Việt

Năm 1987, tập truyện Olexia được nhà xuất bản Lao động ấn hành Đây là ấn phẩm đầu tiên về truyện của Kuprin Tiếp đó, truyện ngắn Chiếc vòng lắc thạch lựu đã được đưa vào 100 truyện ngắn hay nhất do nhà xuất bản Hội nhà văn ấn hành năm 1998 Đến năm 2002, truyện Sulamif được nhà xuất bản Lao

động và Trung tâm văn hoá và ngôn ngữ Đông Tây giới thiệu với bản dịch của Đoàn Tử Huyến Và năm 2007, nhân kỉ niệm 100 năm ngày sinh của Kuprin, nhà xuất bản Văn hoá Thông tin đã giới thiệu bản dịch một số truyện

ngắn và một số bài tản văn của A I Kuprin Tập sách này với tựa đề: “Tập truyện ngắn của A I.Kuprin” gồm năm truyện ngắn: Olexia, Chiếc vòng lắc thạch lựu, Cô bạn Lenochka, Mối tình thiêng liêng và Con voi, Paganini – cây vĩ cầm số 1,và bài tản văn: Những kí ức về A Sekhov Gần đây nhất, cuốn Olexia của Aleksandr Kuprin, Minh Hạnh dịch, nhà xuất bản Lao động và

Trung tâm Văn hoá Ngôn ngữ Đông Tây xuất bản, 150 trang đã được ra mắt bạn đọc Việt Nam Có thể thấy số lượng các tác phẩm của Kuprin được giới thiệu đến tay độc giả Việt Nam còn rất ít ỏi, chỉ với 10 truyện ngắn và 2 bài tản văn như đã đề cập ở trên

Cho đến nay ở Việt Nam chưa có một công trình nghiên cứu chuyên biệt nào về tác giả Kuprin, đặc biệt là về phong cách nghệ thuật của nhà văn, dù ông là một nhà văn nổi tiếng của văn học Nga Chúng ta chỉ nhìn thấy một vài nhận xét về ông trong lời giới thiệu của các tập sách Theo Vũ Quần Phương,

“là đại biểu cuối cùng của chủ nghĩa hiện thực Nga cuối thế kỉ XIX, đầu thế

kỉ XX, Kuprin đã miêu tả tính chất tàn bạo của xã hội cũ, qua số phận những con người nghèo đói bất hạnh như cô gái Olexia, nhạc công Xaska Cái nhìn sâu sắc, bóc tách đến lõi các sự kiện xã hội kết hợp với giọng văn điềm đạm, bình tĩnh; sức tố cáo, nỗi căm giận của Kuprin lay động rất mạnh vào tâm hồn người đọc, tạo nên nỗi ám ảnh trước khi đi đến một nhận thức”[13;6] Nhà

xuất bản Văn hoá Thông tin cũng đưa ra nhận xét của mình: “Văn của ông có giọng điệu riêng và chiếm vị trí đặc biệt trong lòng độc giả Nga Các câu chuyện tình buồn những trong sáng và rất lãng mạn của ông được ví như những “bản tình ca du mục”, rất giản dị nhưng rất con người, các nhân vật của ông nói chung không phải là các ông hoàng, những quý tộc cao cấp hay các nhân vật lớn trong lịch sử, đó là các tri thức nghèo, một vị tướng đã về hưu,

các sĩ quan cấp thấp, một viên bưu tá (Chiếc vòng lắc thạch lựu), thậm chí các thân phận thấp kém trong xã hội (Janet, Yama), hai bà cháu nghèo Di – gan (Olexia) Đặc biệt, ông dành nhiều trang viết của mình cho các nhân vật

nữ và trẻ em (Viên đạn trắng, Con voi, Trong rạp xiếc…)[14;5]

Ngay cả trên các trang mạng cũng không có mấy bài viết về Kuprin, chỉ

có một số bài như: “Nhà văn Nga Aleksandr Kuprin đường văn khúc khuỷu” của tác giả Sĩ Hưng đăng trên trang antgct.cand.com.vn hay một số đoạn văn

giới thiệu đôi nét về tác giả Kuprin cho tập truyện ngắn trên các trang sách mạng như: www.sachhay.com ;chosach.vn; touch.linkhay.com… và một số

trang mạng giới thiệu bản dịch truyện của Kuprin Chính vì vậy chúng tôi chọn đề tài: “Kết cấu nghệ thuật truyện ngắn A I Kuprin” làm khoá luận tốt nghiệp với mong muốn bước đầu khám phá thế giới nghệ thuật của nhà văn vĩ đại này

3 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của chúng tôi khi triển khai đề tài này là làm sáng tỏ kết cấu trong các truyện ngắn của A I Kuprin Từ đó, chỉ ra sự kết hợp chặt chẽ giữa các bình diện nhân vật, cốt truyện, không gian và thời gian

4 Đối tƣợng, phạm vi, nhiệm vụ nghiên cứu, giới thuyết khái niệm

4.1 Đối tượng nghiên cứu của đề tài kết cấu nghệ thuật truyện ngắn của Kuprin là các phương diện: nhân vật, cốt truyện không gian và thời gian

4.2 Phạm vi nghiên cứu: Khoá luận tập trung nghiên cứu, phân tích và bước đầu tổng hợp phong cách nghệ thuật của A I Kuprin giai đoạn trước

cách mạng tháng Mười qua 8 truyện ngắn: Olexia, Chiếc lắc vòng thạch lựu, Con voi, Mối tình thiêng liêng, Cô bạn Lenochka, Paganini – cây vĩ cầm số 1

trong tập truyện ngắn Aleksander Ivanovich Kuprin của dịch giả Sỹ Hưng –

Vũ Phi Hùng (Nhà xuất bản Văn hoá Thông tin), truyện ngắn Khóm hoa tử đinh hương và truyện Sumalif do Đoàn Tử Huyến dịch

4.3 Nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể của đề tài:

- Xác định tổ chức nhân vật trong tác phẩm

-Xác định tổ chức cốt truyện trong tác phẩm

- Xác định tổ chức không gian trong tác phẩm

- Xác định tổ chức thời gian trong tác phẩm

4.4 Giới thuyết khái niệm

Về khái niệm kết cấu, có thể hiểu kết cấu là phạm trù hình thức của tác phẩm văn học Nó bao gồm tất cả các hình thức và sắp đặt, phân bố, tổ chức các yếu tố đó thành một chỉnh thể thống nhất Khái niệm kết cấu khác với khái niệm về bố cục, nó rộng hơn khái niệm về bố cục Kết cấu và bố cục đều nằm trong ý đồ sáng tạo của nhà văn nhưng bố cục nghiêng về các thao tác thuần tuý mang tính kĩ thuật còn kết cấu được hiểu như kiểu mô hình tổ chức

tư duy mang dấu ấn riêng của nhà văn

Trong Từ điển thuật ngữ văn học các tác giả coi kết cấu là sự liên kết các

chi tiết, sự kiện, không gian, thời gian, số phận nhân vật và các mối quan hệ giữa các nhân vật, các bước phát triển cốt truyện: “Kết cấu tác phẩm là toàn

bộ tổ chức phức tạp và sinh động của tác phẩm… bất cứ tác phẩm văn học nào cũng có một kết cấu nhất định Kết cấu là phương tiện cơ bản và tất yếu của khái quát nghệ thuật Kết cấu đảm nhận các chức năng rất đa dạng, bộc lộ tốt chủ đề và tư tưởng của tác phẩm, triển khai, trình bày hấp dẫn cốt truyện,

cấu trúc hợp lí hệ thống tính cách, tổ chức điểm nhìn nghệ thuật của tác giả, tạo ra tính toàn vẹn của tác phẩm như một hiện tượng thẩm mĩ”[8;157]

Tác giả Lại Nguyên Ân trong 150 thuật ngữ văn học cũng cho rằng:

“Kết cấu là sự sắp xếp, phân bố các thành phần hình thức nghệ thuật Tức là

sự cấu tạo tác phẩm tuỳ theo nội dung và thể tài Kết cấu gắn kết các yếu tố hình thức và phối thuộc chúng với tư tưởng…Kết cấu tác phẩm văn học bao gồm việc phân bố các nhân vật (tức hệ thống hình tượng), các sự kiện và hành động (kết cấu, cốt truyện), các phương thức trần thuật, các chi tiết, thủ pháp, văn phong, những yếu tố ngoài cốt truyện…”[2;167]

Trong giáo trình Lí luận văn học, các tác giả nhấn mạnh: kết cấu là toàn

bộ tổ chức nghệ thuật sinh động của tác phẩm, là phương tiện khái quát nghệ thuật “Kết cấu là toàn bộ tổ chức tác phẩm trong tính độc đáo, sinh động và gợi cảm của nó Cách tổ chức của thể loại, bố cục chung của một thể văn, nguyên tắc của một luật thơ cụ thể và cả mô hình tư duy của một tác giả cố nhiên là rất qua trọng nhưng kết cấu tác phẩm trong phần sâu sắc nhất của nó không phải là sự liên kết theo những công thức, biện pháp có sẵn mà là liên kết theo sự phát hiện đời sống và suy nghĩ của nhà văn tạo thành một hệthống liên kết tạo ra hiệu quả tư duy thẩm mĩ Hiểu như vậy, mọi phương diện tổ chức tác phẩm từ nhỏ nhất như: ví von, ẩn dụ, mỉa mai, câu, đoạn… cho đến

tổ chức trần thuật, hệ thống hình tượng, thể loại, cốt truyện… đều thuộc phạm

vi kết cấu Chúng kết hợp với nhau để tạo ra tính hình tượng trong chiều sâu nội dung của tác phẩm”[19;296]

Kết cấu tác phẩm được phân tích trên ba điểm lớn:

- Kết cấu là toàn bộ tổ chức nghệ thuật sinh động của tác phẩm

- Kết cấu là phương tiện khái quát nghệ thuật

- Các bình diện và cấp độ của kết cấu :

Kết cấu được xem xét theo chiều ngang, tức là xem xét ở bình diện quy luật tổ chức thể loại gồm: Kết cấu tự sự, kết cấu kịch, kết cấu trữ tình

Kết cấu được xem xét theo chiều dọc, tức là nghiên cứu mối quan hệ quy định và tuỳ thuộc của các cấp độ tác phẩm như một chỉnh thể Kết cấu tồn tại

ở hai cấp độ cơ bản: cấp độ hình tượng và cấp độ trần thuật…”[19;298] Như vậy, kết cấu xuất hiện như một mặt của bản thân hình tượng nghệ thuật được sáng tạo Nó cũng phản ánh quá trình tư duy của nhà văn, quá trình vận động của tư duy ấy Vì thế, kết cấu không chỉ liên kết các hình tượng, con người mà còn là sự thống nhất các yếu tố thời gian, không gian Kết cấu tác phẩm không bao giờ tách rời nội dung cuộc sống và tư tưởng của tác phẩm Khi triển khai đề tài “Kết cấu nghệ thuật truyện ngắn của A I Kuprin” chúng tôi chỉ tập trung khảo sát trên cấp độ hình tượng với ba phương diện chủ yếu: nhân vật, cốt truyện, không gian và thời gian, nhằm làm nổi bật tư tưởng nghệ thuật của tác phẩm và ý đồ sáng tạo nghệ thuật của nhà văn

Ba phương diện này có mối quan hệ mật thiết với nhau Cốt truyện là bộ khung cứng của câu chuyện, là một chuỗi các sự kiện xoay quanh nhân vật, làm nổi bật tính cách của nhân vật Nói đến vấn đề hình tượng không thể không đề cập đến vấn đề không gian, thời gian bởi đó là hình thức hữu hiệu của con người Đặc trưng nổi bật của không gian, thời gian trong văn học là tính quan niệm của chúng Nhà văn không chỉ đơn giản tái hiện lại một chuỗi các sự kiện hay các hình tượng thế giới mà còn đề xuất một quan niệm tư tưởng khái quát rõ rệt Mặt khác, nhà văn muốn tái hiện đời sống của con người bao giờ cũng trong một khoảng thời gian và không gian nhất định nơi

mà nhân vật sống để bộc lộ những hành động Nhân vật không thể sống, tồn tại nếu tách rời không gian và thời gian Vì vậy, khi nghiên cứu kết cấu không phải để tách rời nội dung mà làm nổi bật sự gắn bó hữu cơ giữa chúng

5 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu “Kết cấu truyện ngắn của A I Kuprin” chúng tôi sử dụng phương pháp chủ đạo là phân tích tác phẩm theo hướng thi pháp học với sự vận dụng các thao tác nghiên cứu như khảo sát, so sánh, thống kê, …

6 Bố cục khoá luận

Khoá luận ngoài phần Mở đầu và phần Kết luận, phần Nội dung được triển khai trong hai chương:

Chương 1: Nhân vật

Chương 2: Cốt truyện, không gian – thời gian nghệ thuật

Phần cuối khoá luận là thư mục Tài liệu tham khảo

NỘI DUNG Chương 1 NHÂN VẬT

Nhân vật đóng vai trò vô cùng quan trọng, là mắt xích cơ bản để xâu chuỗi, kết dính các biến cố, sự kiện cũng như tư tưởng của nhà văn Nhân vật văn học là một đơn vị nghệ thuật mang tính ước lệ Các nhân vật của tác phẩm nghệ thuật không phải giản đơn là những bản dập của những con người sống mà là hình tượng được khắc hoạ phù hợp với ý đồ sáng tạo và tư tưởng của nhà văn

Những nhân vật do Kuprin xây dựng mang lại cho người đọc một cảm giác rất thật, nhẹ nhàng, thư thái Ông không đi thẳng vào mổ xẻ bi kịch tinh thần mà chỉ chớp lấy những khoảng lặng trong tâm hồn nhân vật với những hồi tưởng, suy nghĩ Điều đó không có nghĩa là hình tượng của ông mờ nhạt Ông không chỉ đơn thuần xây dựng những nhân vật mà còn nâng chúng thành biểu tượng Đó là những kiếp người nhỏ bé, bất hạnh, là hình tượng người phụ nữ Nga, là số phận của những đứa trẻ bệnh tật, là con người mang trong mình những phép thuật kì ảo Mỗi nhân vật mang đến cho người đọc những cách nhìn cuộc sống khác nhau Nhà văn chỉ cần nắm bắt và thể hiện những nét tiêu biểu, cái thần thái của mỗi đối tượng mà ông hướng tới, từ đó gương mặt được xây dựng có thể đại diện cho cả một kiểu người, một tầng lớp, thậm chí cả một thế hệ

1.1 Các kiểu loại nhân vật

1.1.1 Nhân vật “con người nhỏ bé”

Con người nhỏ bé là tầng lớp người “dưới đáy” xã hội, là sản phẩm và cũng đồng thời là nạn nhân của xã hội mà chủ nghĩa tư bản lấn át chế độ phong kiến với sức vươn dậy mãnh liệt của uy lực đồng tiền Nó dồn đẩy con người tới tình trạng cùng cực, thậm chí bị tha hóa cả về nhân cách lẫn tinh

thần Trong các sáng tác của các nhà văn hiện thực phê phán thế kỉ XIX, kiểu nhân vật “con người nhỏ bé” đã xuất hiện khá phổ biến Tuy nhiên nhân vật trong các tác phẩm của Kuprin không chỉ xây dựng trên cở sở kế thừa, lặp lại đơn thuần mà ở đó còn thể hiện những sáng tạo, những khám phá mới mẻ của ông Nhà văn không ngần ngại bóc trần bộ mặt của hiện thực xã hội đương thời tàn phá dữ dội bản chất tốt đẹp của con người Điều kiện sống đã tác động đến nhân cách của con người theo nhiều chiều hướng khác nhau Đó chính là hoàn cảnh lịch sử nước Nga giai đoạn cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, chế độ Nga hoàng tàn bạo bộc lộ những mặt phản động nhất của nó, chủ nghĩa tư bản được tạo điều kiện phát triển và chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa Trong bối cảnh lịch sử ấy con người “như bị lắc lại trong một cái

hũ nút khổng lồ, cái đáng quí thì bị hủy đi, cái đáng thù thì đem ra thờ, cái đáng thương yêu thì đem ra đày đọa, cái đáng khinh ghét mà diệt đi thì đem ra kinh sợ” (Nguyễn Tuân)

Trong truyện Olexia, Kuprin lấy bối cảnh là một vùng thôn quê hẻo lánh,

nhân vật chính – Ivan Timopheevich là một trí thức ở thành thị về sống ở vùng quê này sáu tháng Qua cái nhìn của nhân vật chính, người nông dân Nga hiện lên với những nét mộc mạc, giản dị, chân thật Dù đã được tự do nhưng những thói quen được hình bởi hàng ngàn năm dưới ách nô lệ đã khiến cho những người nông dân ấy trở nên mông muội, tẻ nhạt, ích kỉ Họ hành động, nói năng giống nhau gần như vô thức Những hành động cứ lặp đi lặp lại: “Khi nhìn thấy tôi từ xa họ đã ngả mũ chào, và khi đến sát tôi thì họ đồng thanh nói: “Gai bug”, “Tất cả đều cố hôn tay tôi theo một phong tục cổ, từ thời còn là nô lệ của các địa chủ Ba Lan”[14;16] Khi chữa bệnh, tất cả bệnh nhân đều khai báo giống nhau, trong mọi trường hợp: “Tôi đau ở giữa” và

“Tôi không ăn, không uống và không…”[14;17] Mọi loại bệnh đều chữa bằng một loại thuốc duy nhất đó là nước đái quỷ Họ không tin vào ma quỷ

nhưng lại kinh sợ ma quỷ Trải qua nhiều năm, tâm lí nông nô đã ăn sâu vào trong tiềm thức, dân làng gần như “miễn dịch” với thế giới văn minh bên ngoài Dân làng vùng ven Polexia chính là đại diện tiêu biểu cho hậu quả của chế độ nông nô thui chột nhân cách con người, khiến họ trở nên tha hóa Chủ đề xuyên suốt các tác phẩm của Kuprin là đời sống sinh hoạt, ông dành rất nhiều trang viết về tình yêu Những câu chuyện tình nhẹ nhàng, sâu lắng và đậm chất thơ, không có kết thúc quá bi thảm, nhưng nhiều khi đột ngột, để lại một câu hỏi thoáng qua nhưng day dứt trong lòng người đọc Nhân vật của ông là những con người nhỏ bé, tầm thường nhưng có một tình yêu thật phi thường

Cũng trong truyệnOlexia, Kuprin vẽ lên một câu chuyện tình đẹp, trong

sáng nhưng chứa đựng nỗi buồn man mác Trong một lần đi săn tình cờ Ivan Timopheevich lạc đến khu lều của hai bà cháu Di gan bị dân làng xua đuổi vì

bị coi là phù thủy Sự tò mò đã thôi thúc anh tìm hiểu về hai bà cháu nghèo

Bà Maluilikha là một phù thủy và có khả năng chữa bệnh, bà nghiện trà và có một tính xấu là tham tiền Có lẽ bởi cuộc sống quá nghèo khổ khiến cho người đàn bà trở nên hèn mọn Mặc dù vậy, bà luôn bao dung, thương yêu cô cháu gái Ngay trong lần gặp đầu tiên, Ivan Timopheevich đã rất ấn tượng về

cô cháu gái của bà phù thủy- Olexia, với ngoại hình khác hẳn với các cô thôn

nữ ở vùng quê, “Khuôn mặt của nàng một khi đã được ngắm nhìn thì không thể nào quên được”[14;36] Nàng có một vẻ đẹp trong sáng, trẻ trung và nồng hậu Từ sự tò mò, anh đã bị lôi cuốn bởi vẻ đẹp của Olexia, tình yêu nhanh chóng nảy nở giữa hai người Bởi sự xa lánh hắt hủ của dân làng, Olexia luôn mang mặc cảm về xuất thân của mình Olexia tin vào số phận “Số phận không được phép phán xử hai lần…không phù hợp…nó phải được nhận ra, nghe thấy…chứ số phận không thích bị tra hỏi”[14;45] Nàng tự hỏi: “Cái gì mà số phận đã định đoạt liệu có trốn thoát không ?”[14;49] Nàng cố gắng vượt lên

số phận, nhưng thất bại Vì tình yêu, nhân vật “tôi” đã cố gắng đưa Olexia trở

về với cuộc sống đời thường và cũng vì tình yêu Olexia đã cố gắng để trở thành một người xứng đáng với nhân vật “tôi”, nhưng sự khắc nghiệt của cuộc đời với những lời dị nghị và ánh mắt thù địch của người dân đã khiến nàng không thể nào hòa nhập với cuộc sống bình thường Olexia không thể vượt qua được bởi định kiến của dân làng, tàn tích còn sót lại của chế độ nông

ngợi vẻ đẹp dịu dàng, cao cả của Olexia cùng tình yêu trong sáng, đẹp đẽ và cao thượng của nàng Đồng thời, nhà văn còn lên án, phê phán những tàn dư của chế độ nông nô vùi dập ước mơ, khát vọng của con người

Truyện Chiếc vòng lắc thạch lựu kể về mối tình đơn phương kéo dài bảy

năm của một viên bưu tá – G.X.Genkov với nữ công tước Vera Nhicolaiepna Seina Genkov là một người thuộc tầng lớp cấp thấp của xã hội, ở trong một ngôi nhà tồi tàn “trông như khoang thuỷ thủ của một con tàu chở hàng” [14;176] Vượt qua định kiến về giai cấp, viên bưu tá vẫn một mực thủy chung Ngay cả khi Vera đã đi lấy chồng, anh vẫn dõi theo từng bước chân của người mình thương yêu Mối tình ấy diễn ra trong câm lặng và nó chỉ được hé mở khi viên bưu tá gửi đến tặng nữ công tước chiếc lắc vòng thạch lựu Đó là chiếc vòng được truyền lại từ bà cụ tổ rồi đến mẹ của Genkov Có thể nói chiếc vòng có ý nghĩ vô cùng to lớn với gia đình Genkov nhưng anh

đã không ngần ngại tặng cho người mình yêu Viên bưu tá dù nghèo nhưng anh sẵn sàng làm tất cả mọi điều cho người mình yêu thương Để nhìn thấy người mình yêu anh có thể mặc bộ đồ của thợ thông ống khói và bôi đầy bồ hóng vào người, có lúc lại mặc bộ đồ như một bà già nhà quê đột nhập vào bếp xin làm chân rửa bát Những bức thư tỏ tình đơn phương ngập tràn những lời lẽ cháy bỏng viết không theo một mẹo luật ngữ pháp nào cả, bị từ chối, anh vẫn viết những bức thư quan tâm đến người mình thầm yêu vào những

dịp quan trọng Đó là một tình yêu chân thành và cao thượng, “không vụ lợi,

tự nguyện, không đòi trả ơn hay đền đáp Thứ tình yêu mà nhiều người hay nhấn mạnh là: “mạnh hơn cả sự sống” và nó mà “người ta có thể lập nên bất

kì chiến tích nào, sẵn sàng hiến dâng cuộc đời, chịu đựng mọi đau khổ dày vò,

đó không phải là hi sinh mà là tất cả niềm vui và hạnh phúc”[14;163] Khi đứng trước sự lựa chọn giữa tình yêu và sự sống, Genkov đã không ngần ngại

từ bỏ cuộc sống vì anh không thể sống nếu thiếu tình yêu Cảm động trước tình yêu chân thành của chàng trai, Vera Nhicolaievna hiểu rằng có một tình yêu lớn đã đi ngang qua cuộc đời nàng “một tình yêu mà bất cứ người đàn bà nào cũng từng mơ ước”[4;170] Nhà văn hướng ngòi bút của mình vào những con người nghèo khổ nhưng chứa trong mình những phẩm chất tốt đẹp, cao

cả, vị tha

Trong truyện Sulamif nhà văn kể về cuộc tình buồn giữa vua Solomon và

người con gái nghèo Sulamif là con gái của người trông coi vườn nho của nhà vua Trong một dịp tình cờ nàng đã được diện kiến nhà vua, choáng ngợp bởi vẻ đẹp của nàng, vua Solomon đã yêu nàng ngay từ lần gặp đầu tiên Măc

dù vua có hoàng hậu xinh đẹp, rất nhiều phi tần và hàng trăm nữ nô lệ, Sulamif mang một thân phận thấp kém nhưng chỉ mình nàng có được trái tim của vị vua tài ba Câu chuyện lấy cảm hứng từ Nhã ca, cùng với những sáng tạo của Kuprin, “Sulamif” ca ngợi tình yêu chân thành, vượt khỏi khuôn khổ của lễ giáo phong kiến

Cả ba truyện ngắn Olexia, Chiếc lắc vòng thạch lựu, Sulamifđều ca ngợi

tình yêu lứa đôi nhưng ẩn sâu trong đó là sự tố cáo xã hội Những mối quan

hệ vượt ra khỏi rào cản giai cấp đều không có kết cục tốt đẹp, viên mãn Olexia bị dân làng đánh đập, giễu cợt khi nàng cố gắng trở về với cuộc sống bình thường Để tránh sự trả thù của dân làng hai bà cháu phải lưu lạc tha

phương Viên bưu tá nghèo khổ phải chọn cái chết cùng mối tình đơn phương của mình Và, Sulamif phải chịu sự trả thù đẫm máu của hoàng hậu

Có thể nói, qua những câu chuyện giản dị, chân thực Kuprin đã giúp người đọc thấy được bộ mặt xã hội Nga lúc bấy giờ Phần lớn các câu chuyện đều là những chuyện tình buồn nhưng trong sáng và lãng mạn, được ví như những “bản tình ca du mục” rất giản dị nhưng rất con người Các nhân vật của ông không phải là những ông hoàng, những quí tộc cao cấp, những nhân vật lớn trong lịch sử mà đó là những người dân nghèo, như viên bưu tá, hai bà cháu nghèo Di gan… Bởi vậy ông được gọi một cách trìu mến là “nhà văn của dân nghèo”

1.1.2 Nhân vật phụ nữ

Mảng đề tài viết về phụ nữ là một phần quan trọng trong các sáng tác của Kuprin Qua những câu truyện ông thể hiện sự ca ngợi những người phụ

nữ với các phẩm chất tốt đẹp, đáng quý đồng thời thể hiện lòng cảm thông với

những người phụ nữ có số phận bất hạnh Đó là các câu chuyện như Olexia, Chiếc vòng lắc thạch lựu, Khóm hoa tử đinh hương, Mối tình thiêng liêng hay

Cô bạn Lenochka…

Những người phụ nữ trong các câu truyện của Kuprin xuất thân từ nhiều tầng lớp khác nhau nhưng đều mang trong mình những phẩm chất đáng quý

Đó là nàng Verotrca trong truyện Khóm hoa tử đinh hương luôn động viên cổ

vũ chồng khi gặp khó khăn, giúp đỡ chồng, là “người chép lại, người vẽ kỹ thuật, người đọc hộ, người kiểm tra và đồng thời là cuốn sổ ghi chép, tra cứu của anh” Nàng là một người vợ đảm đang biết thu vén gia đình tạo mọi điều kiện tốt nhất cho chồng học tập Đó là nữ công tước Vera luôn hết lòng thương yêu chồng, theo thời gian “tình yêu đó biến thành một tình bạn tin cậy, chân thành, thủy chung, và vững chắc”[14;124] Nàng đã làm rất nhiều việc thầm lặng, cố tiết kiệm mọi khoản để giúp công tước khỏi bị phá sản

Nàng rất lí trí, tinh tế xử lí tránh gây mâu thuẫn với chồng khi nhận được thư

tỏ tình và món quà từ viên bưu tá Đây là những điển hình cho người phụ nữ Nga đảm đang, dịu dàng, tinh tế và hết lòng vì chồng con

Đặc biệt, nhà văn đặt những người phụ nữ vào trong tương quan với nhân vật nam làm cho vẻ đẹp của họ càng thêm nổi bật, trở thành một vẻ đẹp gần như thánh thiện và kì ảo Những người phụ nữ đó đều có chung nỗi đau trong tình yêu Mỗi người phụ nữ được nhà văn đặt vào một hoàn cảnh khác nhau, để nhân vật tự bộc lộ cảm xúc của mình, tự hành động để thoát khỏi số phận Có người chọn cách cam chịu với số phận, có người hành động theo bản năng… Và chính những điều đó tạo nên những tính cách rất riêng cho mỗi nhân vật

Có lẽ trong những nhân vật phụ nữ thuộc nhiều lứa tuổi và tầng lớp khác nhau, nhân vật Olexia được Kuprin xây dựng đặc biệt nhất Nàng được miêu

tả với những nét hoang dã, tự nhiên, thuần phác nhất Olexia sống trong một môi trường biệt lập với thế giới bên ngoài Bởi vậy, vẻ đẹp của nàng rất trong sáng, bình dị, đầy sức sống Từ vẻ đẹp bên ngoài với: “đôi mắt, to đen và trong sáng, cặp lông mày thanh mảnh, hơi xếch, giao nhau ở giữa đem lại những nét khó nắm bắt của sự nhí nhảnh, quyền uy và cả sự ngây thơ Làn da của nàng màu bánh mật mỏng manh…”[14;36] Vẻ đẹp ấy còn được thể hiện gián tiếp qua cái nhìn của nhân vật Timopheevich: “Tấm thân trẻ trung của nàng được lớn lên trong thiên nhiên hoang dã, cũng như sự cân đối và mạnh

mẽ như những cây thông non đang lớn, giọng nói trong trẻo của nàng với nốt trầm êm ái rất bất ngờ”, “Một vẻ đẹp kiểu thục nữ với vẻ đẹp chết người”[14;41] Sự tương phản giữa túp lều tồi tàn “xiêu vẹo”, người bà “gày gò”, “xương xẩu” thì vẻ đẹp tự nhiên, trẻ trung của Olexia càng hiện lên nổi bật Ở nàng còn có cả sự bí ẩn, tự tin khi tranh cãi với Timopheevich về phép thuật Trong tình yêu, nàng còn rất mạnh mẽ, Olexia sẵn sàng từ bỏ tất cả vì

tình yêu “Bây giờ đối với em mọi chuyện đều không quan trọng, em mặc kệ tất cả…Bởi vì em yêu anh, anh yêu quý của em, niềm hạnh phúc của em, thiên thần của em! ”[14;85] Nàng đã đi đến nhà thờ để mong muốn được thừa nhận và hoà nhập với cộng đồng Nhưng nàng đã bị xã hội nhẫn tâm chối

bỏ, họ “nhìn nàng với ánh mắt hằn học, hăm doạ, sau đó là những tiếng cười thô lỗ, những lời lẽ khó nghe, doạ nạt”[14;104] Một con người khao khát yêu thương, khao khát hạnh phúc sống bằng bản năng và hành động theo cảm tính cuối cùng vẫn phải lựa chọn ra đi khi không thể vượt qua được rào cản xã hội Nếu Olexia là hiện thân của vẻ đẹp tuổi thanh xuân, trong trẻo thánh thiện, tràn đầy sức sống, là con người hành động theo bản năng và rất mạnh

mẽ, thì Vera (Chiếc lắc vòng thạch lựu), Lenochka (Mối tình thiêng liêng)

lại là điển hình của vẻ đẹp cổ điển Nga: những người phụ nữ yếu đuối, chân thành, nhẫn nhục và đầy trách nhiệm với gia đình

Vốn xuất thân trong một gia đình quý tộc, dù đã sa sút nhưng Vera vẫn

có đời sống của một tiểu thư con nhà giàu Nàng luôn xuất hiện với vẻ quý phái, “với dáng thanh cao,uyển chuyển, rất nhẹ nhàng nhưng khuôn mặt lạnh lùng, cao ngạo, đôi bàn tay tuyệt đẹp… và hai bờ vai trông nghiêng kiều diễm, vẻ đẹp mà người ta chỉ có thể chiêm ngưỡng trong các bức hoạ cổ”[14;125] Vera sống hết mình vì gia đình Nàng hi sinh tất cả vì gia đình,

“làm rất nhiều việc một cách thầm lặng” và “từ chối mọi thứ cho bản thân”[14;124] Có thể thấy, Vera chính là một người phụ nữ theo khuôn mẫu truyền thống, cuộc sống của nàng chỉ xoay quanh gia đình, nàng không hề có ước mơ, khát vọng Cuộc sống đó buồn chán và tẻ nhạt đến mức “Khi thấy quen rồi thì nó lại làm chị thấy bình thường một cách trống rỗng…thấy chán mỗi khi nhìn thấy nó và chị cố gắng để không nhìn biển nữa, chị đã chán”[14;129] Sự buồn tẻ và tù túng của một cuộc sống được hoạch định sẵn khiến con người trở nên tầm thường và thực dụng Nhưng rồi một biến cố đã

xảy đến với Vera như một hòn đá làm xôn xao cái “ao đời phẳng lặng”(Xuân Diệu) Tình yêu chợt đến như một món quà làm bừng lên sức sống trong tâm hồn đã chai sạn vì những lo toan cho gia đình Nếu như trước đây Vera chưa từng rung động trước tình yêu thì giờ đây trái tim nàng lại thổn thức trước tình yêu của Genkov Ban đầu, Vera lựa chọn từ chối những bức thư cũng như tình cảm của Genkov, nhưng trước tình cảm và sự quan tâm chân thành của anh chàng bưu tá, tình cảm của nàng dần thay đổi Và chỉ đến khi dự cảm được sự mất mát thì nàng mới nhận ra tình cảm của mình Chỉ khi đã mất đi rồi con người ta mới thấy quý trọng những gì mình có Vera ân hận, nuối tiếc bởi một tình yêu lớn đã đến trong đời cô nhưng cô lại buông tay và không hề níu giữ nó Hành động đến viếng thi thể của Genkov như một sự chuộc lỗi của

cô dành cho người quá cố: “Nàng vuốt nhẹ về hai phía tóc của người đã khuất, rồi nàng ghì thật chặt hai thái dương của anh ta và nhẹ nhàng đặt lên vầng trán lạnh lẽo, ẩm ướt của anh ta một nụ hôn dài của tình bạn”[14;189] Vera đã đi qua “một tình yêu mà bất cứ người đàn bà nào cũng từng mơ ước”[14;170], “Tình yêu không vụ lợi, tự nguyện, không đòi hỏi trả ơn hay đền đáp Thứ tình yêu mà nhiều người hay nhấn mạnh là: “mạnh hơn cả sự sống”[14;163], nhưng nàng đã để vuột mất nó Đó sẽ là nỗi day dứt, ân hận muộn màng trong suốt cuộc đời còn lại của nữ công tước Vera Sự xuất hiện của “chiếc vòng” chính là một hình ảnh biểu tượng, dự báo về sự tan vỡ, cả Olexia và Genkov đều ra đi khi để lại kỉ vật, và đồng thời “chiếc vòng” cũng tượng trưng cho vẻ đẹp trong sáng, thánh thiện của một tình yêu cao cả

Khác với Vera, Olexia, nhân vật Lenochka (Cô bạn Lenochka) không

được đặc tả nhiều Nhân vật xuất hiện trong một cuộc gặp gỡ với nhân vật

“tôi” khi đã về già Trên con tàu “Đại hầu tước Alexei”, đã diễn ra “một cuộc tái ngộ kì lạ”[14;230], bởi vì hai nhân vật chính đã từng yêu nhau thời trẻ và khi đã đi qua gần hết cuộc đời, họ gặp lại nhau trên cùng một con tàu và cùng

ôn lại tình yêu thời thanh xuân Nhà văn tái hiện lại cuộc gặp gỡ như sự sắp xếp của số phận và cũng để cho những chiêm nghiệm về cuộc sống, về tình yêu trở nên sâu sắc và thấm thía hơn Lenochka chỉ được tác giả tái hiện hai lần là lúc trẻ và lúc về già Cô không có vẻ đẹp quý phái và kiều diễm như Vera, hay sự trẻ trung, đầy sức sống, pha chút thần bí như Olexia, Lenochka được tái hiện không phải với vẻ đẹp ngoại hình mà là vẻ đẹp của tâm hồn Ngay từ đầu, nhân vật “tôi” đã nhận định nàng “trông không xinh đẹp”[14;227], điều này được tác giả nhắc lại tới bốn lần Nhưng Lenochka vẫn thu hút ngay từ khi còn trẻ là vẻ đẹp căng tràn của người thiếu nữ: “trong nàng bừng lên một cái gì đó tuyệt vời hơn cả sắc đẹp, đó dường như là ánh sáng màu hồng đầu tiên của thời kì trinh nữ”[14;232] và ngay cả khi đã có tuổi vẻ đẹp của nàng được ánh lên từ nụ cười của nàng với “cái miệng của nàng vẫn tươi sáng, hồng hào và đầy đặn, với những đường cong xinh đẹp”[14;229] Từ dòng hồi tưởng của nhân vật, Kuprin đã kể lại mối tình đẹp

đẽ, trong sáng của hai nhân vật với những diễn biến tâm lí rất chân thực, sinh động Tình yêu của Voznixưn và Lenochka là tình yêu đầu đời diễn ra rất tự nhiên, ngọt ngào nhưng cũng đầy đau khổ và mâu thuẫn Dường như, người thiếu nữ Lennochka , trước tình cảm mãnh liệt và táo bạo của cậu bé mới lớn Voznixưn, cô rung động và cũng có lúc chìm đắm trong nụ hôn của nhưng lí trí trở về, cô không biết tình cảm của mình là gì Lenochka phân vân, và nàng quyết định bỏ mặc “sự si mê thầm lặng” của Voznixưn bởi đối với nàng thì Voznixưn vẫn chỉ là một cậu bé mới lớn “tóc tai bù xù, với giọng trầm và đang vỡ tiếng, những cánh tay lóng ngóng, thô thiển, và chiếc quần đồng phục rộng thùng thình”[14;235] Nàng băn khoăn và lo sợ trước tình cảm của mình

Và nàng đe doạ sẽ mách mẹ chính là cái cớ để nàng trốn chạy tình yêu đó Thời trẻ Lenochka đã không dám đối mặt với tình yêu để rồi về già, khi gặp lại, “họ nhìn vào mắt nhau, thì cặp mắt của họ đẫm nước mắt, với nụ cười âu

yếm nhưng mệt mỏi và buồn bã”[14;240] Lenochka không phải là con người hành động theo bản năng, nàng do dự, hoài nghi, nhưng cũng rất cương quyết,

lí trí Qua nhưng dòng miêu tả ngắn gọn, Kuprin đã lột tả đượctâm trạng của người thiếu nữ lần đầu nếm trải hương vị tình yêu với những biến động nhỏ nhoi nhưng cũng rất tinh tế, nhẹ nhàng mà đầy chất thơ Cái hương vị xa xưa của kỉ niệm về mối tình đầu e ấp lan toả trong từng trang văn của Kuprin và thẩm trong suy nghĩ của người đọc.Mối tình đầu không thành nhưng trong họ vẫn vẹn nguyên những cảm xúc của thời ấu thơ đó

Người phụ nữ là hình ảnh xuyên suốt trong các truyện ngắn của Kuprin

Họ đều mang vẻ đẹp điển hình của người phụ nữ Nga: nhạy cảm, giàu lòng yêu thương và đầy sức sống, khát vọng, tình yêu và cũng không kém phần bản lĩnh Nhưng số phận, tính cách của họ không giống nhau: có người sống bằng hành động bản năng, có người lại sống trong sự nhẫn nhục, cam chịu và

có người đến cuối cùng khi nhận ra được điều quý giá nhất trong cuộc đời mình thì đã quá muộn…Tất cả họ đều có chung một cuộc đời dang dở, đặc biệt là nỗi đau trong tình yêu, song ở họ luôn ánh lên vẻ đẹp tâm hồn Nhưng con người ấy lúc nào cũng được Kuprin trân trọng, nâng niu với thái độ đồng cảm, xót xa trong tác phẩm

1.1.3 Nhân vật trẻ em

Kuprin cũng dành phần ưu ái cho những trang sách viết về trẻ em Có lẽ

đó cũng chính là sự tự bù đắp cho tuổi thơ không trọn vẹn của nhà văn vì gia đình quá nghèo, cha mất sớm, mẹ ông buộc phải gửi ông vào trại trẻ mồ côi

Ông có rất nhiều truyện ngắn hay viết về trẻ em như Viên đạn trắng, Con voi, Trong rạp xiếc…

Một trong những truyện ngắn đặc sắc đó là truyện Con voi Ngay từ đầu

câu chuyện tác giả đã nói về sự lo lắng của các thành viên trong gia đình cho

bé Nadia Sức khỏe bé Nadia ngày một suy giảm nhưng các bác sĩ không

chuẩn đoán được đó là căn bệnh gì “Cô bé không có bệnh và cũng không sốt, con bé gầy và yếu đi từng ngày”[14;195] Bệnh bé mắc là tâm bệnh Gia đình

bé luôn cố gắng thỏa mãn mọi ước muốn của bé để bù đắp lại những thiếu sót trước kia Rồi một hôm bé mong muốn được nhìn thấy con voi Cha bé là một người rất yêu thương con gái ông đã tìm mọi cách để con gái có thể nhìn thấy con voi thật Và điều kì diệu đã xảy ra, khi bé được gặp “bạn” voi, bé rất vui

vẻ thậm chí còn cười rất nhiều Sáng hôm sau khi tỉnh dậy, bé đã khỏi bệnh Vẫn là những câu truyện có cốt truyện đơn giản, nhưng nhà văn đã thể hiện được những ý nghĩ nhân văn sâu sắc Tâm bệnh của bé không phải tự nhiên sinh ra mà đó chính là bởi sự thiếu quan tâm của người lớn Bởi sự thất hứa của người cha “Từ lâu ba hứa sẽ đem con đến vườn thú để xem voi thật…nhưng ba chưa lần nào dẫn con đi”[14;197] Trẻ em rất dễ thỏa mãn nhưng nhiều khi người lớn lại không thể thỏa mãn những ước muốn nhỏ nhoi của chúng Bé Nadia cần một người bạn và chú voi chính là người bạn tốt của bé

Câu chuyện kết thúc trong niềm vui khi sức khoẻ của Nadia đang dần bình phục Cuộc sống của Nadia không dừng lại mà tiếp tục mở ra trong những điều tuyệt vời nhất Xây dựng nhân vật Nadia, một lần nữa nhà văn thể hiện niềm tin vào cuộc sống Cuộc sống luôn chứa đựng mầm sống ngay chính trong sự tàn lụi của nó Nhà văn tin rằng cuộc đời này sẽ thay đổi trong một thời gian không xa chỉ cần con người cố gắng và đặt niềm tin vào nó Với những câu chuyện tưởng như những mảnh ghép vụn vặt trong cuộc sống, nhà văn đã nêu lên những chân lí sâu sắc của cuộc sống về tình thương, tình yêu, sự quan tâm Đọc những trang viết của Kuprin, người đọc như được quay về với thời thơ ấu của mình Lối viết tự nhiên, các tác phẩm của nhà văn không những lôi cuốn với tầng lớp thiếu nhi mà còn hấp dẫn với cả người lớn Các sáng tác cùng thời chủ yếu thiên về việc phản ánh những biến đổi của xã

hội, còn Kuprin, vẫn dành cho trẻ em và phụ nữ - những người không có năng lực tự bảo vệ và chịu ảnh hưởng trực tiếp của các mâu thuẫn xã hội.Những trang viết về phụ nữ và trẻ em thể hiện tấm lòng nhân đạo bao la của nhà văn

Trong truyện ngắn Olexia, tác giả kể về mối tình dang dở và đầy trắc trở

của Olexia và Ivan Timopheevich, nhưng trong câu chuyện của mình, Kuprin còn xây dựng nhân vật với những khả năng đặc biệt Lấy bối cảnh là một ngôi làng kì lạ với những người dân làng rất kì lạ, họ mắc một chứng bệnh giống nhau, thứ thuốc duy nhất chính là nước đái quỷ Để chữa bệnh “người ta đưa một bình nước đái quỷ dí vào mũi anh ta và nói: “Hãy ngửi đi, ngửi đi, ngửi tiếp đi…mạnh vào…ngửi đi…”[14;17] Có thể thấy người dân ở đây rất kinh

sợ ma quỷ nhưng cũng rất tin vào ma quỷ Khi trong vùng xuất hiện một bà phù thuỷ có khả năng tiên tri, họ đã rất sợ hãi và đã đuổi hai bà cháu vào trong rừng Nhân vật người bà Manuilikhi được thể hiện như một phù thuỷ thường thấy trong những câu chuyện cổ tích: “khuôn mặt có gò má gầy gò, thót nhọn vào trong, phía dưới là chiếc cằm nhọn, dài, xương xẩu với chiếc mũi nhòm mồm, với cái miệng móm mém, không còn một chiếc răng nào, luôn nhai qua nhai lại, nhai một thứ gì đó, cặp mắt chắc có thời màu xanh đẹp

đẽ - bây giờ lạnh giá, góc cạnh với cặp lông mày màu đỏ rất ngắn, giống hệt như cặp mắt của loài chim ưng mà người ta hiếm khi thấy”[14;31] Bà có khả năng đoán trước được tương lai qua những con bài Bà rất ham tiền, “khi nhìn

thấy tiền, bà già liền để ý, mắt bà ta mở to và bà ta giơ các ngón tay gầy giộc, nhỏ bé run rẩy của mình về phía đồng tiền”[14;33] Nhưng đó không phải là dục vọng đã chi phối tất cả tâm hồn của bà mà chính là bởi quá khứ cơ cực, nhọc nhằn đã khiến bà trở nên tham lam Chính bà đã cảm nhận được mối tình đầy đau khổ, ngang trái của cô cháu gái Olexia và Ivan Timopheevich vì vậy bà đã cố gắng xua đuổi Ivan Timopheevich ra khỏi căn lều: “Thôi đi đi, đi ngay đi,…- không có việc gì cho ông ở đây Đi đi, trở về nơi của ông đi” Và

bà “thậm chí nắm tay áo khoác và lôi tôi ra phía cửa, khuôn mặt của bà tỏ ra bất an”[14;35] Bà là người có thể nhìn trước được tương lai nhưng với số phận của mình nhưng lại không thể chống lại nó Ngoài khả năng tiên đoán bà còn có thể chữa bệnh, bà cũng có những đóng góp, nhưng dân làng không hề nhớ đến những công lao của bà Những công lao đó đã bị sự sợ hãi nhấn chìm tất cả Dân làng sợ những năng lực siêu nhiên của hai bà cháu, họ xua đuổi, kì thị hai bà cháu, họ quên rằng hai bà cháu cũng là những con người bình thường, họ cũng biết yêu thương, biết đau khổ Sự đối xử tàn nhẫn của dân làng đã hình thành trong lòng bà những bóng ma không thể xoá nhoà Câu nói: “Bà không bao giờ ra khỏi rừng, bà sợ tất cả mọi người”[14;94] là một câu trần thuật, cũng là sự lên án, tố cáo những bất công mà xã hội chà đạp lên

họ Dù có ngoại hình xấu xí nhưng bà là người thương yêu cháu vô bờ bến Nhìn trước được tương lai của cô cháu gái, bà đã cố gắng ngăn cản, nhưng trước tình yêu mãnh liệt của Olexia và Ivan Timopheevich bà đã phải thoả hiệp Xây dựng nhân vật người bà phù thuỷ Manuilikhi, nhà văn thể hiện sự đồng tình, cảm thông với những con người có số phận bất hạnh, lên án xã hội tàn bạo chà đạp lên thân phân con người Tấm lòng nhân đạo bao trùm lên tất

cả những trang viết của Kuprin

Olexia thu hút Ivan Timopheevich ngoài vẻ trẻ trung, ngây thơ, trong sáng còn bởi “những điều bí ẩn bao quanh nàng”[14;41] và cả “sự tự tin vào

sức mạnh của mình”[14;42] Kế thừa dòng họ của mình, Olexia cũng có

những khả năng đặc biệt mà người thường không thể lí giải được Nàng có

những suy nghĩ rất chín chắn về số phận: “Số phận không được phép phán xử

hai lần,… không phù hợp…nó phải được nhận ra, nghe thấy…chứ số phận

không thích bị tra hỏi Chính vì vậy mà mọi thầy bói đều có số phận bất

hạnh”[14;45] Nàng có thể tiên đoán trước về cái chết chỉ qua khuôn mặt, và

sự thật đã chứng minh nàng hoàn toán đúng Nàng tin vào số phận và chấp

nhận số phận: “Cái gì mà số phận định đoạt liệu có trốn thoát không

?”[14;49] Olexia có thể đoán trước được tương lại của mình cũng như bà và

mẹ cô: “Bà của em khi còn trẻ cũng vậy, cũng biết trước về số phận của mình,

và mẹ của em cũng vậy”[14;49] Ngoài ra, Olexia còn có thể chữa được vết

thương ngoài da bằng cách: “bóp chặt tay tôi ở phía trên của vết thương và cúi

đầu mình xuống chỗ đó, rồi nhanh chóng lẩm bẩm cái gì đó và thổi một làn

hơi rất ấm ngay trên da tay của tôi”[14;54].Với những khả năng đặc biệt cùng

với sự tự tin và vẻ đẹp của mình, nàng đáng lẽ phải có một cuộc sống hạnh

phúc Nhưng vì pháp thuật củadòng họ, nàng đã bị dân làng xua đuổi, không

thể bước vào nhà thờ, “trong gia đình em không có một ai làm đám cưới, cả

mẹ em, cả bà em”[14;62].Trước sự thuyết phục của Ivan Timopheevich,

Olexia đã đưa ra những lời tiên đoán về số phận của anh, và nàng đã dự báo

sẽ có một người phụ nữ có ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống của anh Và

chính sau này, khi tình yêu nảy nở nàng đã nhận định: “người đàn bà định

mệnh ấy chính là em”[14;87] Nàng đã đoán trước được tương lai mà mình sẽ

phải trải qua “Em sẽ phải chịu đựng nỗi bất hạnh mà những con bài đã tiên

đoán Nàng định cầu xin Ivan Timopheevich đừng đến chỗ nàng nữa Nhưng

tình yêu đã khiến nàng vượt qua mọi nỗi sợ hãi của số phận Và nàng đã quyết

định, nàng sẽ thay đổi số phận: “Em nghĩ mặc kệ tất cả, cái gì xảy ra cứ để nó

xảy ra, còn hạnh phúc của em, em không nhường cho ai cả! ”[14;87] Bản

năng mạnh mẽ đã thôi thúc nàng hành động Tất cả theo tiếng gọi của tình yêu Nhưng rồi trước sự đối xử nghiệt ngã của dân làng, nàng vẫn không thể vượt qua được định kiến của xã hội để có được hạnh phúc mà mình mong ước Số phận như một sợi dây oan trái, nghiệt ngã, trói chặt nhưng con người

ấy với nhau mà không cho họ được hạnh phúc Là số phận nhưng thực chất chính là xã hội cũ lỗi thời và lạc hậu vùi dập những ước mơ, khát vọng hạnh phúc của con người

Truyện ngắn Paganini – cây vĩ cầm số 1 là một câu chuyện phản ánh

hiện thực nhưng lại pha chút kì ảo.Câu chuyện kể về cuộc đời của nhạc sĩ vĩ cầm số một thế giới – Paganini Yếu tố kì ảo xuất hiện khi Paganini rơi vào cảnh khốn cùng nhất, trong người chỉ còn “ba đồng xu cáu bẩn”, chỉ đủ mua

“một mẩu bánh mì trắng, nhỏ”, chàng đã than vãn với quỷ dữ Và quỷ dữ đã xuất hiện, “Hắn xuất hiện hoàn toàn không phải trong làn khói mờ ảo… cũng không có mùi hôi của da, không có móng vuốt ở chân, cũng không có một mẩu đuôi nào Hắn xuất hiện trong hình hài khiêm tốn nhất, trông như một viên chưởng khế già hoặc một anh đầu bếp trong bộ Kamzon tươm tất màu xám với viền ăng ten cũ kĩ Lọ mực, cây bút lông ngỗng và cuốn sổ hợp đồng – tất cả những thứ đó được đem đến”[14;243] Không như những ông Bụt, bà Tiên của truyện cổ tích người Việt luôn giúp đỡ một cách vô điều kiện, con quỷ xuất hiện với một bản hợp đồng bán linh hồn Người nhạc sĩ trẻ đã mong muốn đổi linh hồn mình để lấy thật nhiều tiền và vàng, chàng nghĩ rằng tiền

có thể mua được tất cả kể cả vinh quang, nhưng con quỷ, với sự thông minh

và khéo léo đã thuyết phục được chàng trai với những lí lẽ sắc bén: “Vàng chỉ

có thể mua được những kẻ xu nịnh.Nhưng cái vinh quang kiểu như vậy không vượt qua được khỏi ranh giới mà trong đó bao gồm cả lũ xu nịnh các ngươi”[14;244] Hay “Nếu như mọi thứ tình yêu mà chúng ta đều mua bán được, thì từ lâu, trái đất này và cả loài người đã đều thuộc về quyền lực tuyệt