đặc điểm phóng sự của huỳnh dũng nhân qua tuyển tập “kính thưa ôsin”

Đây cũng là thể loại được nghiên cứu nhiều nhất, kỹ lưỡng nhất, có nhiều công trình nghiên cứu về nó đã được xuất bản so với các thể loại báo chí ở nước ta như trong các công trình nghiê

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

BỘ MÔN NGỮ VĂN

LÊ KHÁNH TRIỀU MSSV: 6106440

ĐẶC ĐIỂM PHÓNG SỰ CỦA HUỲNH DŨNG NHÂN QUA TUYỂN TẬP “KÍNH THƯA Ô-SIN”

Luận văn tốt nghiệp Đại học

Ngành Ngữ văn

Cán bộ hướng dẫn: ThS BÙI THANH THẢO

Cần Thơ, tháng 11 năm 2013

1.1.2 Những dạng phóng sự thường gặp trên báo chí

1.1.3 Phân biệt phóng sự báo chí với một số thể loại khác

1.1.4 Những yếu tố của một bài phóng sự

1.2 Vài nét về tác giả và tác phẩm

1.2.1 Tác giả Huỳnh Dũng Nhân

1.2.2 Tuyển tập phóng sự Kính thưa Ô-sin

CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM NỘI DUNG CỦA TUYỂN TẬP “KÍNH THƯA Ô-SIN”

2.1 Cái nhìn về vấn đề tệ nạn xã hội

2.2 Những câu chuyện người thường, việc thường

2.2.1 Những vùng đất mà tác giả đã đi qua

2.2.2 Những chuyện thường ngày và con người gần gủi

2.3 Những nghề nghiệp đặc biệt

2.4 Những câu chuyện xã hội cần quan tâm

CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM VỀ NGHỆ THUẬT CỦA TUYỂN TẬP “KÍNH THƯA Ô-SIN”

3.1 Tiêu đề trong tuyển tập Kính thưa Ô-sin

3.1.1Tiêu đề chính

3.1.2Tiêu đề phụ

3.2 Đặc điểm sapo trong tuyển tập Kính thưa Ô-sin3.3 Kết cấu của phóng sự trong tuyển tập Kính thưa Ô-sin3.4 Đặc điểm ngôn ngữ trong tuyển tập kính thưa Ô-sin

KẾT LUẬN

PHỤ LỤC

TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Song hành cùng lịch sử dân tộc, báo chí Việt Nam cũng có những chuyển biến và phát triển không ngừng Tất cả đã tạo nên một diện mạo đặc trưng và không kém phần đặc sắc cho báo chí nước nhà

Phóng sự là một thể loại văn báo quan trọng trong báo chí và có những chuyển biến không ngừng trong từng giai đoạn lịch sử Trên mỗi chặng đường phát triển lại nổi bật lên những cây bút sáng giá có những đóng góp quan trọng cho thể loại phóng

sự như: Vũ Trọng Phụng, Tam Lang, Nguyễn Ái Quốc, Phùng Gia Lộc, Đức Dũng, Huỳnh Dũng Nhân,… Mỗi một giai đoạn lịch sử dân tộc, phóng sự có những nhiệm

vụ riêng, phục vụ, đáp ứng những nhu cầu thông tin của công chúng trong giai đoạn đó

Phóng sự ngoài việc cung cấp thông tin đến người đọc về những vấn đề sự kiện, hiện tượng nổi bật, tiêu biểu hằng ngày còn nêu lên những suy nghĩ của người viết,

tượng đó Phóng sự góp phần vào tiếng nói chung của cộng đồng Phóng sự phản ánh nhiều mặt của đời sống, một mặt ca ngợi những con người, những hành động tích cực

để độc giả có thể hành động theo, mặt khác phóng sự lên án, phê phán những tiêu cực ảnh hưởng đến cộng đồng và xã hội Bên cạnh đó phóng sự còn phản ánh những mảnh đời bất hạnh để người đọc có thể giúp đỡ Phóng sự đóng một vai trò rất quan trọng trong báo chí nói chung và cuộc sống nói riêng, vì thế tìm hiểu, nghiên cứu ngôn ngữ, đặc điểm phóng sự là vô cùng cần thiết để mọi người thấy rõ vị trí của phóng sự hiện nay

Tác giả Huỳnh Dũng Nhân là một cây bút phóng sự gạo cội của làng phóng sựViệt Nam, những phóng sự của ông được đánh giá rất cao và được mọi người yêu thích Huỳnh Dũng Nhân có được một chỗ đứng nhất định trong lòng người đọc trong suốt nhiều nhăm qua, ông không lựa chọn những đề tài nóng hổi, gai góc hay giật gân

để thu hút độc giả mà là thường chọn những đề tài bình thường trong đời sống hằng ngày với ngòi bút sắc sảo, quan sát tỉ mỉ và lối hành văn mang màu sắc văn chương đã mang lại cho Huỳnh Dũng Nhân nhiều người hâm mộ trên khắp cả nước Ngoài ra, Huỳnh Dũng Nhân còn là một nhà văn, nhà thơ, một nhà giáo, một đại biểu nhân dân

Dù ở cương vị gì thì Huỳnh Dũng Nhân đều cố hết sức mà làm, đều được thương yêu

và quý trọng Một con người đa tài, khiến người khác phải ngước nhìn mặc dù không cao lớn, một con người có tâm hồn nhân hậu có thể nhìn thấy được qua những trang viết của ông

Có nhiều cây bút trong nghề viết báo đều công nhận những phóng sự của đời sống thường ngày tưởng không có gì đặc sắc nhưng qua ngòi bút của Huỳnh Dũng

Nhân đều thu hút người đọc Tuyển tập phóng sự Kính Thưa Ô-sin ra đời nhân dịp kỷ

niệm 30 năm cầm bút của tác giả, tập hợp những bài phóng sự tiêu biểu của Huỳnh Dũng Nhân, việc tìm hiểu đặc điểm phóng sự của một cây phóng sự đặc sắc của giới viết phóng sự thông qua tuyển tập này là một cơ hội để có một cái nhìn rõ hơn, toàn diện hơn về con người tài hoa này

Đây người viết thực hiện đề tài này cũng vì giá trị mà những tác phẩm phóng sựcủa Huỳnh Dũng Nhân mang lại và bản thân người viết có được cơ hội để vận dụng những kiến thức đã được tiếp thu trong thời gian học tập trên giảng đường Đồng thời

là quá trình tự hoàn thiện bản thân, nắm chắc lý luận thể loại báo chí, tạo cơ sở cho việc sáng tạo tác phẩm báo chí

Từ những lý do trên người viết đã chọn đề tài Đặc điểm phóng sự của Huỳnh

Dũng Nhân qua tuyển tập “Kính thưa Ô-sin” làm luận văn tốt nghiệp.

2 Lịch sử vấn đề

Có thể nói phóng sự là thể loại được giới nghiên cứu lý luận văn học và lý luận báo chí đặc biệt chú ý trong những năm vừa qua Đây cũng là thể loại được nghiên cứu nhiều nhất, kỹ lưỡng nhất, có nhiều công trình nghiên cứu về nó đã được xuất bản so với các thể loại báo chí ở nước ta như trong các công trình nghiên cứu:

Quyển Phóng sự từ giảng đường đến trang viết của tác giả Huỳnh Dũng Nhân –

NXB Thông tấn Hà Nội – 2007 đã cho ta một cái nhìn tổng quát về phóng sự Tác giảnêu lên định nghĩa, khái quát quan niệm về phóng sự, quá trình hình thành phóng sự, vai trò và vị trí của phóng sự trên báo viết hiện nay Bên cạnh đó tác giả còn cung cấp cho độc giả kiến thức về cách viết phóng sự: cách lấy tài liệu, kết cấu, bố cục, đặc trưng, sự khác biệt của các phóng sự và điều tra, tiêu chí đánh giá một bài phóng sự, phong cách riêng của phóng sự

Phóng sự báo chí hiện đại của Đức Dũng – NXB Thông tấn Hà Nội – 2004 có

về thể loại phóng sự, về nội dung (phản ánh những mâu thuẫn, nhân vật trần thuật và các nhân chứng) và về đặc điểm nghệ thuật (ngôn ngữ, bút pháp, giọng điệu) Tác giảcho rằng phóng sự có năm dạng: phóng sự vấn đề, phóng sự chân dung, phóng sự sựkiện, phóng sự điều tra, phóng sự về hoàn cảnh, hiện trạng).

Trong Đặc sắc văn chương Vũ Trọng Phụng – NXB Thanh niên – 2007 của Trần

Đăng Thao, tác giả nghiên cứu và giới thiệu những đặc sắc phóng sự và tiểu thuyết phóng sự của Vũ Trọng Phụng Bên cạnh đó tác giả còn giới thiệu với độc giả khái niệm về phóng sự, điều kiện hình thành phóng sự ở Việt Nam cũng như giới thiệu cho độc giả tiểu thuyết phóng sự “Kim Anh lệ sử” là tiền thân của tiểu thuyết phóng sựtrước năm 1930

Các thể loại báo chí chính luận nghệ thuật – NXB Đại học Quốc gia Hà Nội của

Dương Xuân Sơn đưa ra cái nhìn tổng quan hơn về thể loại báo chí, có cái nhìn khái quát về các thể loại phóng sự, ký chân dung, ký chính luận, ghi nhanh… Ở thể loại phóng sự, tác giả có nêu sơ lược sự hình thành và phát triển của phóng sự, nêu khái niệm và đặc trưng của phóng sự Dương Xuân Sơn khái quát đặc trưng phóng sự như sau: phóng sự phản ánh sự thật, phóng sự sử dụng bút pháp miêu tả, tường thuật kết hợp với nghị luận, vai trò của cái tôi trần thuật trong phóng sự, phóng sự sử dụng bút pháp linh hoạt, sinh động, giàu hình ảnh và gần với văn học Kết cấu của một bài phóng sự linh hoạt về thời gian và không gian Kết cấu nội dung gồm ba phần: Phần

mở đầu nêu lên vấn đề, Phần thân bài diễn giải, chứng minh và Phần kết luận Thành phần ngôn ngữ gồm ngôn ngữ tác giả và ngôn ngữ nhân vật Bên cạnh đó tác giả còn nói đến tít trong phóng sự, vai trò và đóng góp của ảnh phóng sự và so sánh với một sốthể loại khác (tin tức, ký chân dung, ký chính luận và ghi nhanh)

100 câu hỏi về cách viết báo của Đức Dũng – NXB Lý luận chính trị Hà Nội –

2004 được viết dưới dạng câu hỏi và câu trả lời ngắn gọn, cho ví dụ cụ thể sinh động, giúp độc giả tiếp cận đươc nghiệp vụ viết báo, hiểu rõ đặc trưng các thể loại báo chí Ngoài ra còn cung cấp phần lý luận chung về báo chí

Ảnh báo chí – NXB Thông tấn Hà Nội – 2003 của Brian Horton (sách tham khảo

nghiệp vụ báo chí do Trần Đức Tài dịch) trình bày sự quan trọng của ảnh trên báo chí, trình bày phương pháp để tạo nên một bức ảnh đẹp

Giáo trình Ngôn ngữ báo chí của Ngô Thị Bảo Châu – 2008 giới thiệu về một số

tham tố của một bài báo, kỹ năng diễn đạt trong báo chí và một số đặc điểm của một

số thể loại báo chí như tin tức, phóng sự, ký chân dung,…

Phóng sự truyền hình – NXB Thông Tấn, Hà Nội – 2003, của hai tác giả người

Pháp Brigitte Besse va Didier Desormeaux Hai tác giả đã trình bày khá tỉ mỉ các kỷnăng và phương pháp để làm nên một phóng sự truyền hình: từ các quy tắt tiếp cận xử

lý các sự kiện đến sản xuất thông tin, cách xây dựng phóng sự; cách dàn dựng cảnh và

bố trí trường quay, âm thanh, ánh sáng,…

Phương pháp thực hiện phóng sự báo chí của Hoàng Minh Phương tập trung

một số phương pháp để làm cụ thể để thưc hiện một phóng sự nhằm hướng dẫn cho sinh viên báo chí học tập Ở đây tác giả nói đến đặc điểm các thể loại văn báo trong phóng sự (tin, tường thuật, phỏng vấn, ký sự, ) và phương pháp thực hiện một bài phóng sự báo chí

Ngôn ngữ báo chí – NXB Thông tấn, Hà Nội 2007 của tác giả Vũ Quang Hào là

một công trình hữu ích cho sinh viên báo chí Trong quyển này tác giả cho người đọc một cái nhìn sâu sắc về ngôn ngữ báo chí Vũ Quang Hào đã đề cập đến ngôn ngữ báo chí ở các phương diện sau: ngôn ngữ chuẩn mực báo chí; ngôn ngữ các phong cách báo chí, ngôn ngữ các tên riêng trên báo chí; ngôn ngữ thuật ngữ khoa học, danh pháp học, ký hiệu học, chữ tắt và số liệu trên báo chí; ngôn ngữ tít báo chí; ngôn ngữ phát thanh; ngôn ngữ tin quốc tế đối nội; ngôn ngữ của sách tra cứu báo chí học; ngôn ngữcủa báo chí học: hệ thuật ngữ báo chí; ngôn ngữ thông tin phi văn tự và ngôn ngữMacquette của báo chí; Ngôn ngữ quảng cáo và quảng bá báo chí

Ngôn ngữ báo chí của Nguyễn Tri Niên – NXB Tổng Hợp Đồng Nai – 2003 đã

đề cặp đến đặc điểm, quy trình thông tin của ngôn ngữ báo chí và có đi sâu vào nghiên cứu về đặc điểm ngôn ngữ báo chí của Hồ Chí Minh

Còn về tác giả Huỳnh Dũng Nhân thì theo học giả Vũ Quang Hào nhận xét về

phóng sự người thường việc thường của Huỳnh Dũng Nhân như sau: “…, người đọc dành cảm tình cho những trang viết của Huỳnh Dũng Nhân về những miền đất mà không phải chỉ có Huỳnh Dũng Nhân mới đi qua nhưng phải chờ đến phóng sự của anh người ta mới thấy hứng thú thường nhớ đến ngơ ngẩn về những miền đất đó.”[19,

tr.30;]

Nhà báo Quý Hiên cũng từng nhận xét: “Huỳnh Dũng Nhân có thể không phải là người viết phóng sự hay nhất trong báo giới nước ta nhưng rõ ràng sau sự đón nhận

nồng nhiệt của đọc giả với phóng sự Huỳn Dũng Nhân ở những năm đầu thập kỷ 90 vừa qua đã có một trào lưu phóng sự kiểu “Huỳnh Dũng Nhân” nhưng lại không ai thành công như anh trong trào lưu này cả.”[13, tr.427]

Nhà văn Trung Trung Đỉnh nhận xét về Huỳnh Dũng Nhân như sau: “Huỳnh Dũng Nhân rõ là tay bụi đời, lang thang khắp chốn cùng nơi, như một người lãng tử, như một trang hiệp sĩ, chàng lúc nào cũng tất bật, nhưng là cái tất bật không hề vội vàng, mà đôi lúc tất bật lùi sâu vào lòng mình, lòng người, rồi lắng lại, tự nghe, tự nghiệm tự bạch Chàng vui cái vui của người đời, buồn cái buồn của số phận, của thế

sự, không né tránh che đậy nỗi niềm, cũng không bốc đồng, răn đe dạy dỗ… cái lạ của chàng người ta đọc thấy quen Cái quen của chàng ta đọc thấy thật lạ lùng Ấy là vì cái duyên của ngòi bút chàng, vừa dân dã hóm hỉnh, lại vừa chao chát đến kinh ngạc.”[15, tr.5].

Nhận được nhiều lời khen và sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, học giả khác chứng tỏ những phóng sự của Huỳnh Dũng Nhân là những phóng sự có chất lượng vềchuyên môn lẫn về nội dung và nghệ thuật Xứng đáng được xếp vào bậc tiền bối trong trong lĩnh vực phóng sự bên cạnh những cây bút như Đỗ Doãn Hoàng, Xuân Ba hay Nguyễn Như Phong

3 Mục đích nghiên cứu

Mục đích chung của đề tài là trên cơ sở phân tích những đặc điểm cơ bản về nội

dung, hình thức của các tác phẩm phóng sự trong tuyển tập phóng sự Kính thưa Ô-sin,

qua đó rút ra những đặc điểm của phóng sự Huỳnh Dũng Nhân Mặt khác, có dịp tìm hiểu thêm về thể loại phóng sự và cách viết thể loại này qua các tác phẩm phóng sựcủa cây bút kỳ cựu Huỳnh Dũng Nhân, đồng thời cũng là cơ hội để nâng cao kiến thức

về phóng sự và học hỏi được những cái hay của tác giả để có thể hoàn thiện bản thân

4 Phạm vi nghiên cứu

Với đề tài này, đối tượng nghiên cứu là các tác phẩm phóng sự trong tuyển tập

phóng sự Kính thưa Ô-sin bao gồm 30 phóng sự tiêu biểu cho quá trình 30 năm viết

phóng sự của Huỳnh Dũng Nhân Phạm vi nghiên cứu là tiến hành phân tích những

đặc điểm của phóng sự Huỳnh Dũng Nhân thông qua tuyển tập Kính Thưa Ô-sin dựa

trên những lý thuyết về ngôn ngữ báo chí của các nhà nghiên cứu đã nêu ở trên và những nhận định riêng của người viết về đặc điểm của phóng sự Huỳnh Dũng Nhân

5 Phương pháp nghiên cứu

Về phương pháp nghiên cứu: Người viết sử dụng một số phương pháp như: thống kê, phân loại, phân tích - tổng hợp để tiến hành bài khóa luận

Trước hết người viết dùng phương pháp thống kê để tập hợp các bài phóng sựthuộc đối tượng nghiên cứu mà người viết khảo sát đến

Kế đến, sử dụng phương pháp phân loại các bài phóng sự theo tiêu chí được nêu.Người viết tiến hành phân tích các tác phẩm phóng sự tìm ra các đặc điểm nổi bật bao quát và tiêu biểu nhất qua đó rút ra đặc điểm cơ bản phóng sự của Huỳnh Dũng Nhân

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG1.1 Vài nét về thể loại phóng sự

1.1.1 Khái niệm

Phóng sự là một thể loại báo chí mà độc giả yêu thích Ngoài việc cung cấp tin tức, sự kiện, các vấn đề diễn ra trong đời sống hằng ngày một cách chân thực thì phóng sự còn thực hiện chức năng định hướng dư luận, giúp người đọc suy nghĩ về các vấn đề được đề cập, cung cấp cho chúng ta những bài học kinh nghiệm quí báu

Cho đến nay còn nhiều quan điểm khác nhau về phóng sự Mỗi quốc gia lại có một chức năng riêng cho phóng sự Người Đức xem phóng sự là đưa tin, người Pháp xem phóng sự là điều tra, người Mỹ xem phóng sự là mô tả và tường thuật, người Nga xem phóng sự là một dạng bút ký

Trong từ điển Thuật ngữ văn học: “Phóng sự là một loại thuộc loại hình ký

Phóng sự ghi chép kịp thời những vụ việc nhằm làm sáng tỏ trước công luận một sự kiện, một vấn đề có liên quan đến hoạt động và số phận của một hoặc nhiều người và

có ý nghĩa thời sự đối với một địa phương hay đối với toàn xã hội”[13, tr.207].

Theo Đức Dũng trong cuốn sách Các thể ký báo chí: “Phóng sự là thể loại đứng

giữa báo chí và văn học, có khả năng trình bài, diễn tả sự kiện, con người, tình huống điển hình trong một quá trình phát sinh, phát triển dưới dạng một bức tranh toàn cảnh vừa khái quát, vừa chi tiết sống động với vai trò quan trọng của nhân vật tôi trần thuật

và bút pháp linh hoạt, ngôn ngữ giàu chất văn học”[5, tr.60] Quan niệm này cho rằng

phóng sự là một dạng đứng giữa văn học và báo chí, không chỉ là mô tả những sự kiện đơn lẻ mà là xem xét nó trong quá trình phát sinh

Quan niệm của Huỳnh Dũng Nhân trong Phóng sự từ giảng đường đến trang

viết: “Phóng sự là một thể tài báo chí, phản ánh những vấn đề có tính thời sự, có ý

nghĩa chính trị xã hội được bạn đọc xã hội quan tâm Phóng sự có thể viết bằng bút pháp mang tính văn học Trong phóng sự có nhân vật và cái tôi trần thuật Phóng sự giúp bạn đọc hiểu sâu hơn, rõ hơn sự việc và chia sẻ được với tác giả những vấn đề đặt ra trong tác phẩm”[14, tr.36] Ngoài ra Huỳnh Dũng Nhân cũng có cách hiểu khác

về phóng sự: “phóng là mở rộng ra, nới rộng ra; còn sự là vấn đề, là sự kiện mà bạn

quan tâm”[15, tr.474].

Còn theo GS Hà Minh Đức thì: phóng sự gần gũi với ký sự, cả hai thể loại này đều quan tâm đến việc ghi chép, phản ánh những sự kiện mới trong đời sống khách quan, cả hai đều có thể mở rộng quy mô phản ánh đến mức có thể phản ánh trọn vẹn

cả một sự kiện lớn trong xã hội Nhưng chỗ khác nhau giữa phóng sự và ký rất rõ rệt Phóng sự đặc biệt chú ý đến tính chất thời sự của hiện tượng đang được quan tâm, mọi người đều muốn tìm hiểu và giải đáp Chính vì thế phóng sự phải kịp thời Một phóng

sự mất thời gian sẽ bị hạn chế tác dụng Một vấn đề lịch sử mà phóng sự quan tâm phản ánh thường bao hàm các dạng vấn đề, một vấn đề cần được làm sáng tỏ, trình bày

cụ thể và người viết phải trình bày chính kiến và thái độ của mình

Hoàng Ngọc Hiến có nói: “Trong số các thể ký văn học, có lẽ phóng sự là thể ký báo chí hơn cả”[13, tr.65] Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Nam cho rằng: “Phóng sự

là một thể ký nhằm ghi chép một vấn đề, sự việc nào đó có ý nghĩa thời sự So với tùy bút, bút ký, phóng sự có mục đích cụ thể trực tiếp, phạm vi và địa điểm được quy định chặc chẽ Đó là thể văn gần với khoa học hơn là nghệ thuật, giàu yếu tố thông tin hơn

là trữ tình.”[13, tr.220] Cho thấy phóng sự là một bộ phận khá phức tạp của báo chí

và được quan tâm nghiên cứu khá kỹ ở nước ta

Qua các quan niệm trên ta có thể hiểu về phóng sự như sau: Phóng sự là một thể loại báo chí, phản ánh những sự kiện, sự việc, vấn đề đang diễn ra trong hiện thực khách quan, có liên quan đến hoạt động hay số phận của một hoặc một số người bằng phương pháp miêu tả hay tự sự, kết hợp nghị luận ở một mức nhất định Trong phóng

sự, vai trò của cái tôi trần thuật-nhân chứng khách quan rất quan trọng.

Qua những quan niệm trên, ta thấy phóng sự là một thể loại báo chí, đề cập đến những hoạt động của con người, những hoạt động có ý nghĩa chính trị - xã hội nhất định Để có một bài phóng sự độc đáo đòi hỏi người viết phải biết cách vận dụng linh hoạt bút pháp miêu tả, tường thuật với nghị luận xã hội Trong phóng sự vai trò cái tôi trần thuật là rất quan trọng Với tư cách là thể văn xung kích trong nhóm ký báo chí, phóng sự đã thực sự phát huy được sức mạnh của mình trong việc phản ánh những sựviệc, hiện tượng nổi bật và bức xúc trong cuộc sống với những hình thức biểu đạt đa dạng, phong phú bằng sự phản ánh kịp thời, sâu sắc của mình

1.1.2 Những dạng phóng sự thường gặp trên báo chí

Phóng sự phản ánh nhiều khía cạnh khác nhau trong cuộc sống Theo Đức Dũng, phóng sự được chia thành năm dạng, mỗi dạng đều có những đặc điểm riêng, nhiệm vụriêng

Phóng sự phản ánh các vấn đề đời sống: đó là những vấn đề tiêu biểu, xác thực

và đáp ứng yêu cầu thời sự Bất kể những sư kiện nào cũng đều xuất phát từ sự kiện,

sư việc có thật nảy sinh từ đời sống hằng ngày Tuy không phản ánh trực tiếp những sựkiện lớn, những sự việc nổi bật trong đời sống hằng ngày nhưng những sự kiện, sựviệc được phản ánh có sức lay động lớn Những phóng sự này luôn chiếm một tỉ lệ lớn trong các dạng phóng sự ở nước ta Nguyên nhân là vì không phải ngày nào cũng có những sự kiện lớn, những tình huống nổi bật để trở thành đề tài cho phóng sự, những vấn đề cần giải đáp, giải quyết, những sự việc đáng quan tâm thì luôn sẵn có quanh ta Nhiều nhà báo đã thành công với dạng phóng sự này như: Huỳnh Dũng Nhân, ĐỗDoãn Hoàng, Vĩnh Quyền

Phóng sự phản ánh các sự kiện, sự việc: trong cuộc sống luôn có các sự việc, sự

kiện có tính chất và tầm quan trọng Một số sự kiện có thể trở thành đề tài cho phóng

sự phải có tính điển hình cao, đáp ứng được nhu cầu thông tin thời sự, chứa đựng những mâu thuẫn hoặc là đặt ra những câu hỏi cần được giải quyết, gợi lên những vấn

đề mà công chúng quan tâm Ví dụ: những vụ án giết người, buôn lậu, các vụ tai nạn thương tâm… Dạng phóng sự phản ánh các sự kiện sự việc có khả năng đáp ứng nhu cầu thời sự vì những sự kiện sư việc phản ánh thường mới xảy ra và có tính điển hình cao Nhiệm vụ chủ yếu của phóng sự sự kiện chủ yếu là diễn tả quang cảnh, hiện trạng với toàn bộ dáng vẻ sinh động và phức tạp của nó Đôi khi nó có thể đề cặp đến các nguyên nhân và những vấn đề đặt ra sau sự kiện Trong số các cây bút phóng sự của nước ta thì Nguyễn Như Phong là người đạt được thành công ở thể loại này

Phóng sự phản ánh chân dung nhân vật: là dạng giao thoa, kết hợp với thể ký

chân dung, trong đó tính chất ký chân dung được thể hiện ở việc lấy con người làm đối tượng chủ yếu để phản ánh, tính chất phóng sự thể hiện rõ nhất ở hình thức và cách thức phản ánh chân dung đó Hiện nay dạng phóng sự này chiếm ưu thế ở một số tờbáo lớn có phạm vi phát hành rộng như Tuổi Trẻ, Tiền Phong, Lao Động, Thanh Niên,… Phóng sự chân dung là sự phá vỡ bố cục truyền thống của ký chân dung, hình thành nên những bố cục mới mang đậm tính phóng sự như các tít phụ, bối cảnh và

nhất là ở cái nhìn đậm chất nhân văn của nhân vật trần thuật Phóng sự chân dung có thể phản ánh chân dung của cá nhân hoặc tập thể và bao giờ cũng đặt nhân vật củamình vào bối cảnh đang vận động để phát triển bài phóng sự và hình tượng nhân vật một cách năng động.

Phóng sự phản ánh những hoàn cảnh, hiện trạng: là một dạng khá phổ biến phản

ánh về những hoàn cảnh và hiện trạng của đời sống mà không cần thiết phản ánh những mâu thuẫn Là thể loại phóng sự, dạng phóng sự này vẫn yêu cầu người viết có nhiệm vụ khám phá, phát hiện và cung cấp những thông tin Giúp người đọc có được những kiến thức xác thực, sinh động về cuộc sống xung quanh họ, cung cấp những thông tin mới mẻ, bổ ích và lý thú cho người đọc, giúp họ có những kiến thức cần thiết

để suy nghĩ, nhận thức và hành động

Phóng sự điều tra: Là một thể loại kết hợp giữa phóng sự báo chí và thể loại điều

tra Trong phóng sự điều tra, chất phóng sự được thể hiện ở hình thức còn chất điều tra thể hiện ở nội dung Đặc điểm nổi bậc nhất của thể loại phóng sự này có thể nói gọn lại là: nội dung đậm chất điều tra, hình thức mang đậm chất phóng sự Trong sạch và thẳng thắng một cách mềm mại, linh hoạt Phóng sự điều tra thường được thực hiện trong các trường hợp sự kiện, tình huống, hiện trạng nào đó vẫn chưa có hướng giải quyết hay cần được để công chúng biết đến, tránh sự mù mịt về thông tin Trên báo Công An, phóng sự điều tra là một dạng phóng sự phổ biến, thu hút sự quan tâm của nhiều độc giả và có nhiều tác giả viết hay, ghi dấu ấn trong lòng người đọc khi viết phóng sự điều tra

Nhìn chung cách phân chia thể loại phóng sự trên chỉ là tương đối và theo lý thuyết báo chí về phóng sự nên trên thực tế vẫn còn nhiều khác biệt, nhiều phóng sự có thể có những đặc trưng của cả hai thể loại Nhưng những cách phân chia trên là cơ bản cho việc phân loại phóng sự trong việc nghiên cứu dễ dàng hơn

1.1.3 Phân biệt phóng sự báo chí với một số thể loại khác

1.1.3.1 Phóng sự báo chí và phóng sự văn học

Các nhà nghiên cứu lí luận báo chí và văn học từng khẳng định: phóng sự là thểloại trung gian giữa văn học và báo chí Tuy nhiên cũng nhận định rằng phóng sựmang nhiều tính chất báo chí hơn văn học Trên thực tế tồn tại hai loại phóng sự là phóng sự báo chí và phóng sự văn học Đặc điểm chung của hai loại phóng sự này là

đều lấy sự kiện, người thật, việc thật làm đối tượng phản ánh chính.

Về phóng sự văn học ta có các tác phẩm của Vũ Trọng Phụng và Tam Lang Vũ Đình Chí những năm 1930 là tiêu biểu Còn về phóng sự báo chí thì là hầu hết các tác phẩm phóng sự đăng trên báo Tuổi Trẻ, Lao Động, Thanh Niên,…

Trên thực tế thì có những tác phẩm phóng sự kết hợp nhuần nhuyễn tính chất của

cả báo chí và văn học nên rất khó phân biệt cho rõ ranh giới của hai thể loại Có thểnhận dạng cơ bản về sự khác nhau giữa hai thể loại qua các đặc điểm sau:

Về mặt dung lượng: có sự khác biệt giữa phóng sự văn học và phóng sự báo chí Phóng sự văn học do không giới hạn về dung lượng và thời gian nên tác phẩm được trình bày với dung lượng nhiều hay ít tùy thuộc vào người viết, chính điều này tạo nên

sự biến đổi sâu sắc trong tính chất của phóng sự văn học Còn về phóng sự báo chí do giới hạn về thời gian, đáp ứng yêu cầu thông tin thời sự và khuôn khổ trang báo nên dung lượng được giới hạn khoảng một đến hai ngàn chữ

Phóng sự văn học không có nhiệm vụ đáp ứng những yêu cầu về tính xác thực

và tuyên truyền thời sự như phóng sự báo chí Tuy nhiên, phóng sự văn học lại chịu sựchi phối của yêu cầu thẩm mỹ văn học So với phóng sự báo chí thì phóng sự văn học không chịu sự ràng buộc vào con người, sự kiện có thật mà có thể mở rộng ta theo dòng cảm xúc của tác giả

Phóng sự văn học và phóng sự báo chí đều phản ánh những vấn đề về con người thật, việc thật nhưng phóng sự báo chí thì phản ánh người thực việc thực một cách trực tiếp nhất, tác giả là nhân chứng số một, dẫn dắt đọc giả đến với hiện thực và là người trực tiếp “mắt thấy tai nghe” chứ không phải tưởng tượng qua hiện thực cuộc sống hằng ngày Đồng thời tác giả là người trực tiếp chịu trách nhiệm trước dư luận những

gì mình viết ra Đảm bảo tính trung thực, khách quan, khi viết phải có địa chỉ cụ thể đểtạo tính chân thực

Lối văn trong phóng sự báo chí phải đạt yêu cầu cao hơn lối văn trong phóng sựvăn học, người viết phóng sự báo chí linh hoạt trong kết cấu, sáng tạo trong lựa chọn giọng điệu, ngôn ngữ thiên về phản ánh, diễn tả chính xác cụ thể người thực – việc thực, không dùng lời lẽ khoa trương, ẩn dụ, hoán dụ hay các phương thức nghệ thuật ngôn từ văn học

Để tác động vào nhận thức của độc giả một cách nhanh chóng và hiệu quả thì tác giả phải sử dụng ngôn từ mang nghĩa tường minh, đơn nghĩa và phản ánh đúng bản

chất của sự việc Bên cạnh đó phóng sự báo chí phải đảm bảo yêu cầu tính thời sự của

sự việc sự vật, tìm ra được những mâu thuẫn gay gắt trong sự kiện, hiện tượng được khám phá

Trong phóng sự văn học, tác giả có thể tổ chức lại các sự kiện, hiện tượng, sắp xếp các tình huống, nhân vật và sử dụng các thủ pháp nghệ thuật Việc tái hiện và thẩm định sự thật trong phóng sự văn học xuất phát từ thái độ thẩm mỹ như trong các tác phẩm ký văn học khác Phóng sự văn học có thể phản ánh hiện thực ở nhiều phương diện khác nhau và đặc biệt chú ý đến vấn đề con người Tác giả phóng sự văn học có thể vận dụng vốn kiến thức của mình vào việc diễn đạt, tái hiện lại hiện thực trong tác phẩm Có nghĩa là nhân vật trần thuật giữ vai trò quyết định trong việc tạo ra giọng điệu của tác phẩm phóng sự gắn liền với bản sắc mỗi cá nhân của người viết phóng sự.Những tác phẩm phóng sự văn học tuy vẫn đảm bảo tính xác thực và tính thời sựnhưng không còn là những tính chất quyết định đến tác phẩm Chất hiện thực được lấy làm tiêu điểm khai thác nhưng quan trong nhất vẫn là những vấn đề mang tính xã hội rộng lớn Hiện thực không chỉ là những lát cắt mà là một phần của đời sống được đưa vào tác phẩm, một bức tranh sinh động, cụ thể và mang tính khái quát cao Mức độ hư cấu của phóng sự của văn học dừng lại mức vừa phải, ở mức độ tô đậm hay làm mờnhạt các chí tiết mà tác giả cho là cần thiết trong tác phẩm Cũng có thể hư cấu những phần mà người ta không thể nhìn thấy hay nghe thấy như thế giới nội tâm của nhân vật, nhân chứng Nhân vật trong phóng sự văn học đạt đến mức độ điển hình thì vẫn là phần phụ và làm cho nhân vật thực hơn chứ không thay đổi nguyên hình nhân vật.Với phóng sự báo chí, người viết có thể thể hiện thái độ khách quan, có cái gì phản ánh cái đấy, một cách trung thực Nhưng với phóng sự văn học, để đảm bảo tính thẩm mỹ cũng như giá trị nhận thức cho đọc giả thì tác giả có thể thể hiện tình cảm chủ quan của mình trước hiện thực bằng những triết lý chân thành, những lời bình mang tính cá nhân

Ngôn ngữ trong phóng sự báo chí đòi hỏi cô đọng, súc tích, gọi đúng tên sự vật hiện tượng, chuẩn về mặt ngữ nghĩa và chỉ có một nghĩa tường minh Kết cấu tác phẩm ngắn gọn, ý tưởng của tác giả nằm ngay trong văn bản, người đọc bình dân cũng

có thể hiểu được Ngôn ngữ trong phóng sự văn học là ngôn ngữ giàu hình tượng, mang tính khái quát cao và tồn tại hai lớp nghĩa: tường minh và hàm ẩn Điều này ngoại trừ giúp phản ánh thông tin một cách thời sự, đề cập các biện pháp giải quyết mà

còn gợi mở, tạo cho người đọc cảm xúc yêu ghét trước hiện thực được đề cập Kết cấu phóng sự văn học thường dài và kết thúc theo hướng mở Từ đó, phóng sự văn học tồn tại lâu dài hơn trong lòng người đọc.

1.1.3.2 Phóng sự với bản tin

Phóng sự và bản tin là hai thể loại quan trọng trên báo chí Cả hai đòi hỏi sự chân thật khi phản ánh sự vật, hiện tượng Phóng sự có kết cấu linh hoạt, bút pháp giàu chất văn học trong việc thẩm định và phản ánh hiện thực, ngôn ngữ chính xác, giàu hình ảnh

và có khả năng diễn đạt cao Ngôn ngữ bản tin phải chính xác, hạn chế dùng các biện pháp tu từ, lối nói bóng gió để người đọc dễ dàng tiếp nhận

Khi viết phóng sự và bản tin phải đáp ứng tiêu chí thông tin đầy đủ cho người đọc (5W + 1H) Các thông tin 5W là Who (ai – Trong tin có những ai?), What (chuyện gì –

sự kiện gì xảy ra?), Where (ở đâu – Trong tin có những đâu?), When (khi nào – chuyện xảy ra lúc nào?), Why (tại sao – Tại sao chuyện đó lại xảy ra?) 1H là How (như thế nào –chuyện xảy ra như thế nào?) Cả hai thể loại đều có nhiệm vụ đưa tin trực tiếp đến người đọc Tuy nhiên bản tin yêu cầu những thông tin mới nhất, nóng bỏng nhất, có tính thời sựcao nhất và thu hút sự quan tâm của đọc giả Dung lượng của bản tin thường ngắn, giới hạn về câu chữ cho đến dung lượng nên thông tin được nén trong bản tin rất cao Phóng

sự thì ngược lại, không bị giới hạn nhiều về dung lượng cho nên lượng thông tin đượcdàn trải suốt bài, cách sắp xếp luồng thông tin dàn trải đó đòi hỏi người viết phóng sựphải có những kỹ năng và bản lĩnh để đảm bảo phóng sự không bị nhàm chán

Từ những thông tin mà bản tin đã đưa thì người viết có thể sử dụng lại để viết phóng sự với điều kiện là những thông tin đó có nội dung quan trọng mà bản tin vẫn chưa đưa ra được nguyên nhân hay kết quả Những thông tin được bản tin đưa ra khá lâu cũng

có thể trở thành phóng sự với điều kiện là tin đó có tính thời sự, những vần đề mà xã hội quan tâm hay những chuyện có sức lôi kéo sự quan tâm của dư luận Phóng sự đề cặp đến những vấn đề nỗi bật, điển hình nhất chứ không phải bất cứ thông tin nào cũng có thể viết thành phòng sự

Câu cú của bản tin phải ngắn gọn, cô động, xúc tích nhưng phải sống động, thường

sử dụng câu đơn và loại câu tường thuật để người đọc dễ dàng tiếp thu Trong phóng sự, người viết vận dụng đa dạng các loại câu, các biện pháp tu từ, bút pháp để diễn tả bài phóng sự sinh động, hấp dẫn với người đọc Cái tôi trần thuật trong bản tin không xuất hiện nhiều như trong phóng sự Trong bản tin hạn chế các cảm xúc cá nhân, nhưng đôi

khi cảm xúc cá nhân vẫn có thể được sử dụng nhằm định hướng dư luận – hiện thực xã hội để đảm báo tính khách quan.

Tiêu đề của bản tin mang tính chất thông báo là chính như: Nông dân sẽ được hỗ trợtạm trữ lúa gạo hay Việt kiều được mua đất để xây nhà ở (Báo Tuổi Trẻ ra ngày Thứ sáu 24/5/2013) Chỉ cần đọc tiêu đề cũng có thể biết được nội dung của bản tin Một điểm nữa là ở bản tin đó dung lượng ngắn nên thường không có đề dẫn còn ở phóng sự thì đềdẫn là một phần dẫn đến thành công của bài phóng sự

1.1.4 Những tham tố của một bài phóng sự

Kết cấu: để có một bài phóng sự hay, thu hút sự quan tâm của đọc giả đòi hỏi

người viết phải có tay nghề, dày dặn kinh nghiệm, ngoài việc cung cấp thông tin đến cho người đọc theo nguyên tắc thì người viết phải biết cách sắp xếp những nội dung thông tin trong bài theo một hệ thống Tùy theo đề tài và sự lựa chọn của người viết ta

có thể viết theo nhiều dạng cấu trúc bài phóng sự:

Kết cấu mô hình tam giác ngược: là mô hình được thực hiện bằng cách đưa cao

trào của sự kiện lên trên hết, mô hình này thường được sử dụng để phản ánh những trường hợp sự kiện xảy ra đột xuất hoặc những trường hợp đặc sắc mà tin tức đã phản ánh nhưng chưa giải đáp những mâu thuẫn cụ thể đang trong quá trình vận động và những biện pháp giải quyết Kết cấu dạng này thường đưa lên đầu kết cục của sự kiện, hoặc bằng tài liệu cụ thể đưa ra kết luận, nhận định, đánh giá về toàn cục của một sựkiện nào đó một cách khái quát nổi bật, sau đó trình bày lần lượt những tiến trình phát triển của sự kiện để minh họa Sự kiện có thể xuất hiện với bạn đọc theo trình tự thời gian diễn biến hoặc chia thành những đề mục Người viết phóng sự sử dụng kết cấu này cũng cần chú ý đến việc sắp xếp các biến cố hoặc các đoạn trong bài phóng sựxuất hiện phài làm sao lôi cuốn, tạo hứng thú, tò mò, làm cho người đọc không ngừng theo dõi hết phóng sự

Kết cấu mô hình kim cương: là dạng kết cấu nâng cấp lên từ mô hình tam giác

ngược, cũng là đưa thông tin quan trọng lên phần đầu, nhưng giữ lại một vài chi tiết quan trọng (có ý nghĩa, gây tò mò) để lại cuối bài phóng sự Kết cấu kim cương có ưu điểm đưa thông tin, sự kiện đến người đọc một cách sinh động, hấp dẫn, tránh đi sựđơn điệu, nhàm chán Người viết phóng sự viết theo kết cấu này nếu không biết cách sắp xếp thông tin khéo léo thì bài phóng sự sẽ bị loãng, gây ra tình trạng độc giả không

theo hết đến cuối bài và sẽ bỏ lỡ một số chi tiết ở cuối bài.

Kết cấu theo mô hình diễn biến sự kiện: mô hình này thể hiện nội dung theo bậc

thang nhận thức trước sau và cũng là cách thể hiện nội dung theo trình tự thời gian, sựviệc xảy ra trước trình bày trước, xảy ra sau trình bày sau Bố cục đòi hỏi người viết chú ý đến sự trình bày nội dung diễn biến của sự kiện kết hợp với các chi tiết đặc sắc, tạo cho người đọc luôn nhận được cái mới, cái bất ngờ Khi cần, người làm phóng sự

có thể kết hợp với việc trình bày những suy nghĩ, liên tưởng, cảm xúc bằng lời văn nghị luận, nhằm gợi cho công chúng những nhận thức mới…Khi lựa chọn loại kết cấu này người viết cần chú ý tình trạng khô khan, dài dòng, làm loãng bài phóng sự khi vận dụng lối văn chính luận

Kết cấu dạng chứng minh: là dạng kết cấu phù hợp với thể loại phân tích, điều tra

và bình luận Với dạng này người viết thường đề cặp đến luận điểm chính trước sau đó đưa ra hàng loạt lời lẽ chứng minh dựa trên lý lẽ và sự kiện

Người viết phóng sự lựa chọn kết cấu phù hợp với nội dung thông tin để truyền tải đến người đọc Bài viết có thành công hay không một phần cũng tùy thuộc vào năng lực và kinh nghiệm của người viết, biết cách lựa chọn và sắp xếp nội dung, vận dụng các biện pháp tu từ, các luận điểm, dẫn chứng và cái tôi trần thuật của tác giả một cách đúng đắng, chính xác và sáng tạo

Tiêu đề: là một yếu tố hình thức có tác dụng làm cho bài phóng sự hấp dẫn, thu

hút sự chú ý của người đọc Để có tiêu đề hay, hấp dẫn thì tiêu đề đó phải ngắn gọn, súc tích và thâu tóm phần lớn nội dung của bài phóng sự Một điều cần chú ý nữa là đối với người viết phóng sự thì tiêu đề hay không phải là những tiêu đề giật gân, kích thích hay có tính bạo lực Tiêu đề không quá chân phương hay trí thức

Cùng một sự kiện, người viết có thể đặt tiêu đề theo nhiều cách khác nhau Cách thể hiện nội dung ở tiêu đề phân bố ở ba bộ phận gồm: Nhập đề, Tít đề và phụ đề.Nhập đề là thành phần dẫn nhập vào tiêu đề hay còn gọi là phần mở đề, có tác dụng lôi kéo sự chú ý của người đọc Dòng thứ nhất của phóng sự thường là nhập đề Nhập đề thường là đề ngữ của câu, sau phần nhập đề thường có dấu hai chấm hoặc gạch nối

Tít đề là phần giữ chức năng thông tin nội dung chính của bài phóng sự Những thông tin quan trọng nhất thường được đưa vào tít đề, càng nhiều thông tin trong 5W + 1H được đưa vào tiêu đề càng nhiều càng tốt

Phụ đề là phần có thể có một chi tiết đặc trưng đặc biệt thường được nhấn mạnh trong bài phóng sự, có thể là nội dung bổ sung quan trọng hay là một bộ phận trong bài phóng sự nhiều kỳ Thông thường phần phụ đề này đảm nhiệm vai trò bình luận, thường là lời bình luận sơ bộ đầu tiên và người viết thường đưa phần bình luận vào đềdẫn Tuy nhiên không phải tất cả các tiêu đề bài báo đều yêu cầu có đủ ba phần trên Tiêu đề thường chỉ có phần tít đề.

Căn cứ vào các tiêu chí khác nhau ta có thể phân chia tiêu đề thành nhiều loại khác nhau:

đề thông báo, tiêu đề tường thuật, tiêu đề khẳng định, tiêu đề sự kiện,…

dụng trong lĩnh vực chính trị, đòi hỏi sự trang trọng, nghiêm túc; tiêu đề là cụm từ cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ

-Sapo: là phần dẫn dắt, thường đặt sau tiêu đề bài phóng sự, trước phần nội dung

chính của bài phóng sự và thường đặt trong các khung kẻ Sapo đóng vai trò hấp dẫn người đọc, kích thích tò mò, gây hứng thú, đề dẫn được xem là linh hồn của bài phóng sự

Sapo thường mang nội dung quan trọng, cốt lõi, làm nổi bật chủ đề của bài phóng

sự nhằm gây ấn tượng ban đầu cho đọc giả Sapo là thành phần bình luận khái quát chung của bài phóng sự Sapo không phải là phần tóm tắt nội dung, không quá chi tiết, không trùng với nội dung vì như thế bài phóng sự sẽ không thu hút sự quan tâm của đọc giả

Ở mọi thể loại, người viết có thể viết sapo theo nhiều cách khác nhau Đối với truyện ngắn hay tiểu phẩm, người viết có xu hướng chọn cụm câu hay nhất trong bài

để làm sapo Đối với bản tin, người viết thường chọn những nội dung thông tin quan trọng, mấu chốt để làm sapo Đối với thể loại phóng sự, người viết lại đưa những cảm nhận ban đầu của mình để làm sapo, ngoài ra người viết có thể đưa thông tin kèm theo bình luận, đánh giá, các dụng ý nghệ thuật để gây sự chú ý của đọc giả

Về vị trí, sapo thường đặt phía sau tiêu đề, nằm bên trái hoặc có khi nằm giữa bài báo Sapo thường được đặt trong khung kẻ Chữ có thể in đậm, nghiêng hoặc in hoa và thường lớn hơn cỡ chữ của bài viết, khi sapo dẫn cũng không nên viết nhiều, dung lượng chữ không chiếm quá 1/10 bài phóng sự

Bố cục bài phóng sự: bất kỳ bài phóng sự nào cũng gồm có ba phần Tùy theo ý

đồ của người viết mà phóng sự được viết theo những mô hình khác nhau Đôi khi có thể thêm phần giới thiệu trước khi vào bài nhằm nêu rõ lý do, xuất xứ của sự kiện, hoàn cảnh lịch sử, hoặc nhân vật đặc biệt của bài

Phần mở đầu: thông qua sự kiện, sự việc, tình huống, nhân vật mà người viết nêu lên vấn đề phóng sự đề cặp đến Vấn đề đó được tác giả thể hiện dưới dạng câu hỏihoặc câu khẳng định Phần này thường ngắn gọn và được đặt trước tít phụ Có nhiều cách mở đầu một bài phóng sự như: mở đầu bằng bối cảnh dẫn tới phát sinh sự kiện;

mở đầu bằng đưa cao trào của sự kiện ra rồi đặt câu hỏi hoặc đánh dấu hỏi để gây chú ý; mở đầu bằng cách miêu tả sự kiện, hiện tượng hoặc tính cách đặc sắc của nhân vật.Phần thân bài: còn gọi là phần diễn giải, chứng minh sự tồn tại của vấn đề đã nêu Thân bài là phần chủ chốt của tác phẩm, thể hiện tư tưởng, chủ đề của tác phẩm Thân bài không phải là nơi gói ghém những tài liệu khô khan, công thức theo lối khái quát chung chung mà là phần trình bày nội dung sinh động của sự kiện, làm sáng tỏvấn đề Trong phần này tác giả trình bày một cách cụ thể, chi tiết, chân thật vấn đềđược nói đến mà người viết đã thu thập được Những chi tiết sự kiện đó được sắp xếp một cách có chủ đích nhằm làm sáng tỏ vấn đề đã nêu Người viết vận dụng cái tôi trần thuật của mình để xâu chuỗi lại các sự kiện và viết nên một phóng sự Người viết chú ý trình bày sao cho đem lại hiệu quả thông tin cao nhất

Phần kết luận: là phần quan trọng nhất trong phóng sự vì nó là mục đích mà tác phẩm đạt tới Trong phóng sự cần có sự lập luận rõ ràng, các yêu tố luận điểm, luận

cứ, luận chứng phải có sự liên kết chặt chẽ với nhau Các luận điểm, luận cứ và luận chứng càng liên kết chặt chẽ với nhau thì càng đạt được hiệu quả cao hơn Trong phần kết bài của người viết phóng sự thường đề xuất ý kiến của mình nhằm trả lời các vấn

đề được nêu ra, cần trình bày một cách ngắn ngọn, hàm xúc, gây ấn tượng mạnh cho đọc giả

Trong ba phần của phóng sự thì phần thân bài và kết thúc là linh hồn của cả bài phóng sự Dạng kết cấu ba phần của phóng sự cũng không khác mấy các thể loại báo chí khác Nhìn một cách tổng quát thì kết cấu tạo nên mô hình cho bài phóng sự

Ảnh phóng sự có vai trò quan trọng, giúp tô đậm chủ đề, tăng thêm tính hấp dẫn,

giúp người đọc hình dung ra sự việc, sự kiện, nhân vật được phóng sự mô tả đến Trong báo chí, ảnh của phóng sự thường do chính tác giả bài viết chụp Điều này làm

công chúng tin tưởng vào nội dung bài viết hơn vì chính bức ảnh khiến đọc giả hiểu rằng chính tác giả đã trực tiếp thu thập thông tin Một bài phóng sự có thể có một hoặc nhiều ảnh minh họa.

Ngoài những ảnh có nội dung sát với chủ đề phóng sự, một số trường hợp người

ta còn sử dụng những hình ảnh có tính độc lập với phóng sự nhưng lại mang ý nghĩa rất lớn trong việc thể hiện chủ đề vì nó được tác giả gắn với những cảm nhận riêng của mình Ảnh như vậy có tác dụng gợi mở làm người đọc suy ngẫm

Khi sử dụng ảnh phóng sự cần chú ý đến các yêu cầu sau: hình ảnh sống động, chân thực, bố cục, hình khối, màu sắc, đường nét,… phải đạt chuẩn; khi nội dung truyền tải thật cần thiết để chứng minh thì ta mới sử dụng ảnh để minh họa, thuyết phục người đọc; ưu tiên sử dụng các ảnh cận cảnh để người đọc dễ nắm bắt và nhận diện thông tin, đặc biệt ảnh trên báo chí không có màu

Khi sử dụng ảnh trên báo chí nói chung hay ảnh trên phóng sự nói riêng thì người viết phải có chú thích rõ ràng, cụ thể Tuy nhiên khi chú thích cần tránh việc lặp lại thông tin mà hình ảnh diễn tả, hay có chú thích quá dài dòng hoặc thông tin chung chung

1.2 Vài nét về tác giả và tác phẩm

1.2.1 Tác giả Huỳnh Dũng Nhân

Huỳnh Dũng Nhân sinh năm 1955, nguyên quán tại Bến Tre, lớn lên tại Hà Nội

Đã tốt nghiệp Khoa Ngữ Văn, trường Đại học Tổng hợp TP.HCM và Khoa Báo chí, Trường Tuyên huấn Trung ương Hà Nội (nay là Học viện Báo chí và Tuyên truyền thuộc Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh) Hiện nay, Huỳnh Dũng Nhân là Ủy viên BCH, Phó Ban Nghiệp vụ của Hội Nhà báo Việt Nam; Tổng biên tập tạp chí Nghề báo của Hội Nhà báo TP.HCM; Giảng viên học phần Phóng sựcủa Khoa Báo chí, Trường Đại học KHXH&NV TP HCM

Điểm nổi bật trong sự nghiệp báo chí của Huỳnh Dũng Nhân là các tác phẩm phóng sự Trong nhiều năm liền, Huỳnh Dũng Nhân được coi là một trong những cây bút viết phóng sự sung sức nhất của báo Lao Động Với những đề tài muôn mặt đời thường, có khi nhiều đồng nghiệp đã viết, nhưng đến nhà báo, đề tài đó lại được khơi sâu theo khía cạnh khác, khiến người đọc đôi khi giật mình và cảm thấy thực sự thú vị

Trong các bài phóng sự của ông được bạn đọc yêu mến như: “Con đường bia bọt”,

“Vượt cạn thời dịch vụ”, “Tôi đi bán tôi”, “Chuyện tế nhị thường ngày”, “Dân nhậu”, “Tôi là đà điểu Củ Chi” đều mang rất đậm tính chất đời thường ấy Và

người ta có ấn tượng nhất là những chuyến đi xuyên Việt bằng xe máy dọc ngang đất nước rất lãng tử và mang lại nhiều bài viết độc đáo

Huỳnh Dũng Nhân cũng là một người thích hoạt động xã hội, đã được bầu là Đại biểu Hội đồng nhân dân thành phố Hồ Chí Minh khóa 6, trở thành giảng viên thỉnh giảng đại học, tham gia hoạt động xã hội khác, viết kịch, làm thơ và còn là một vận động viên bóng bàn có tên tuổi trong làng báo Ở lĩnh vực nào Huỳnh Dũng Nhân cũng cố gắng phấn đấu hết mình và có hiệu quả tích cực để thực hiện phương châm sống là “làm sao cho xứng đáng một lần xuất hiện trên đời”

Phóng sự của Huỳnh Dũng Nhân thường có cách vào đề tự nhiên, độc đáo với chất Nam bộ đầy cá tính - ưa thẳng thắn, không dài dòng lý sự Nhiều năm qua tác giả

đã cho ra đời nhiều tác phẩm phóng sự độc đáo không chỉ đáp ứng yêu cầu thời sự, mà còn có tính nhân văn sâu sắc về những số phận con người Mỗi trang phóng sự của Huỳnh Dũng Nhân đều thể hiện một tấm lòng ưu ái, không khoa trương, không dạy dỗhay răn đe và do vậy, tính nhân bản, niềm cảm thông và sự sẻ chia day dứt ở những trang viết này là rất rõ rệt Có thể nhận ra những điều đó trong các tác phẩm tiêu biểu

như: Tôi đi bán tôi, Vết xe lăn trên cát Long Hải, Hai giờ dưới lòng đất

Trong phóng sự của Huỳnh Dũng Nhân đề tài xuất hiện bất cứ đâu và việc thường người thường là đề tài có tần số xuất hiện cao nhất Chúng được tái hiện sinh động, đầy tình cảm với những nhận xét thú vị và không hề theo khuôn mẫu nào Với những đề tài như thế, phóng sự của tác giả trầm tư, xót xa trước nỗi đau mất mát của người đời trước cảnh đời buồn khổ, trước bệnh tật hiểm nghèo Đặc biệt, người đọc dành tình cảm cho những trang viết của tác giả về những nơi mà không phải chỉ có tác giả ghé thăm nhưng phải chờ đến phóng sự của ông người ta mới thấy hứng thú,

những vẻ đẹp bất ngờ: Hà Nội mùa thu, Hà Nội tháng nóng nhất, Ngoài ấy là

Trường Sa…

Trong những năm qua tác giả đã cho ra đời nhiều đầu sách thuộc nhiều thể loại gồm có:

(1996); Tôi đi bán tôi (2001); Những người đi trong gió(2005); Kính thưa Ô-sin (2012)

- Truyện ngắn: Ba hồi chuông (2004).

Nhà báo Quý Hiên cũng từng nhận xét về Huỳnh Dũng Nhân như sau: “Huỳnh Dũng Nhân có thể không phải là người viết phóng sự hay nhất trong báo giới nước ta nhưng rõ ràng sau sự đón nhận nồng nhiệt của đọc giả với phóng sự Huỳn Dũng Nhân

ở những năm đầu thập kỷ 90 vừa qua đã có một trào lưu phóng sự kiểu “Huỳnh Dũng Nhân” nhưng lại không ai thành công như anh trong trào lưu này cả.”[13, tr.427] Ở

điểm này người viết hoàn toàn đồng ý với nhà báo Quý Hiên, tuy không phải là cây bút xuất sắc nhất nhưng Huỳnh Dũng Nhân là cây bút độc nhất vô nhị của nước ta hiện nay

1.2.2 Tuyển tập phóng sự “Kính thưa Ôsin”

Huỳnh Dũng Nhân cho ra đời tuyển tập phóng sự Kính thưa Ô-sin như một sự

tổng kết và kỷ niệm cho 30 năm làm báo và viết phóng sự của mình Là sự đúc kết, chiêm nghiệm lại suốt những năm tháng tác giả lang thang khắp đất nước Một sự nhìn lại từ một con người tài hoa trải qua biết bao nhiêu chuyện đời chuyện người Trong 30 năm làm báo và viết phóng sự của nhà báo Huỳnh Dũng Nhân được thể hiện trọn vẹn

qua 30 tác phẩm trong tuyển tập Kính Thưa Ô-sin, gồm những phóng sự hài hước,

thâm trầm và phản ánh nhiều góc nhìn vào một thế giới tưởng chừng như quen thuộc nhưng vẫn còn không biết bao điều cần khám phá Qua tuyển tập này ta có thể có cái nhìn tổng quát phong cách của Huỳnh Dũng Nhân, một lối văn hài ước, dí dỏm với những cái cười đằng sau những mâu thuẫn tưởng như nhỏ nhặt của đời sống, hay những câu văn đoạn văn đầy chất trữ tình của một nhà văn Phong cách kết hợp nhuần nhuyễn của báo chí và văn chương đã khu biệt Huỳnh Dũng Nhân với nhiều cây bút khác suốt 30 năm qua.

Kính thưa Ô-sin là tuyển tập phóng sự gồm 30 tác phẩm, cũ nhất là phóng sự Hai giờ dưới lòng đất, mới nhất là phóng sự Trước một dòng sông Có thể xem Kính Thưa Ô-sin là một lần tái bản của các tuyển tập phóng sự trước như Ăn tết trong rừng chó sói, Ký sự xuyên việt và Tôi đi “bán” tôi Tập hợp gần như đầy đủ các bài viết

tiêu biểu cho phong cách phóng sự Huỳnh Dũng Nhân Sức nặng của tuyển tập được đánh giá là ở sự đa dạng đề tài của 30 phóng sự được tác giả chọn ra Hầu như phóng

sự nào ta cũng có tác giả cũng dẫn dắt người đọc đi từ cái lớn nhất đến cái nhỏ nhặt nhất Người đọc có thể bật cười trước những trang viết dung dị về một Hà Nội dưới

góc nhìn của một người từng sinh sống ở Hà Nội và trở về Hà Nội trong Hà Nội –

Tháng nóng nhất, nhưng cũng có thể nhìn thấy đằng sau những nụ cười tếu táo về Con đường bia bọt là cả sự trăn trở về cuộc sống, về đời người Người đọc có thể

khám phá những ngành nghề đầy vất vả như nghề đào mỏ than hay ngậm ngùi chua chát với những cô gái lỡ lầm ở đất cảng Hải Phòng, hoặc có thể chia sẻ buồn vui với

nghề cửu vạn trong Tôi đi “bán” tôi… Và còn nhiều nhiều những câu chuyện chất

chứa nhiều tâm sự của chính người viết đã giằng xé và viết nên những trang phóng sựđầy chất đời thường Chính những điều trên đã tạo ra phóng sự của Huỳnh Dũng Nhân đầy sức sống và hoa mỹ

Tuyển tập phóng sự “Kính thưa Ô-sin” của Huỳnh Dũng Nhân có thể xem là tập hợp những giá trị và tinh hoa của phóng sự Huỳnh Dũng Nhân suốt nhiều năm miệt mài với nghề và là một quyển sách có thể xem là tiêu biểu cho người đọc khi muốn tìm hiểu về phong cách phóng sự của Huỳnh Dũng Nhân

CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM NỘI DUNG CỦA TUYỂN TẬP

“KÍNH THƯA ÔSIN”

2.1 Cái nhìn về vấn đề tệ nạn xã hội

Không phải là đề tài thường viết của Huỳnh Dũng Nhân nhưng khi viết những phóng sự về tệ nạn xã hội hay bất cứ đề tài nào khác thì tác giả cũng luôn tìm được chỗ đứng nhất định Cũng xâm nhập vào thực tế, điều tra tìm hiểu về mọi khía cạnh của các tệ nạn nhưng phóng sự của Huỳnh Dũng Nhân không gai góc và quyết liệt như những nhà báo chuyên viết về mảng đề tài này mà có gì đó mềm mại, uyển chuyển khi đưa ra các vấn đề, mạnh mẽ, gan dạ khi tiếp cận và trình bày, hài hước trong bình luận

và sâu sắc trong các thông điệp định hướng được gửi đi trong các phóng sự Ở phóng

sự Huỳnh Dũng Nhân vừa có sự kết hợp giữa một nhà báo và một nhà hoạt động xã hội, luôn có sự đau đáu, nhức nhối về các vấn đề tệ nạn xã hội và số phận của những con người gắn liền với nó

Trong bài phóng sự Góc tối ở thành phố cảng khai thác một loạt đề tài mang

tính hình sự ở Hải Phòng như nạn chặt chém mùa du lịch, mại dâm và các tệ nạn xã hội khác Là một vấn đề không mới nhưng lúc nào cũng nóng ở Hải Phòng nên khi tiếp cận đề tài nhạy cảm và có phần mạo hiểm này Huỳnh Dũng Nhân vẫn chọn cách trực tiếp thâm nhập vào những góc tối ở thành phố cảng, trực tiếp làm việc với các con người trong cuộc

Quan sát, lắng nghe và chứng kiến cuộc sống của một bộ phận trong đó để hiểu

rõ hoàn cảnh của họ, cố gắng đưa bài viết một cách khách quan nhất, không đứng trên bất kỳ một lập trường nào để nhìn nhận và phán xét, ông tiếp cận vào thế giới của họnhư những người bạn Thế giới ngầm của những con người sống ngoài vòng pháp luậtbắt đầu trong phóng sự bằng hình ảnh 3 cô gái trẻ mà tác giả làm quen được, 3 cô gái với 3 cuộc đời khác nhau, chung một nghề nghiệp là từ làm nghề mát-xa bị đưa đẩy làm gái điếm, bên cạnh đó là hình ảnh lãng tử của một anh chàng giang hồ hào hiệp như trong truyện kiếm hiệp khi ra tay giúp đỡ các cô gái giang hồ, các nhân vật trong phóng sự này cũng như nhiều phóng sự khác của Huỳnh Dũng Nhân đều không có tên,

họ là chính họ vừa là đại diện cho nhiều người như họ, hình ảnh biểu trưng cho các sốphận giống họ, qua đó nêu bật lên các vấn nạn xã hội đang tồn tại ở đất cảng

Vấn đề mại dâm và xã hội đen được Huỳnh Dũng Nhân đưa ra dưới một cái nhìn khác, đa chiều và nhân văn hơn, đi sâu vào số phận con người, vào quá khứ không mấy hạnh phúc để phần nào lý giải hiện thực của các nhân vật Ba cô gái kia được tác

giả gọi là “những người đàn bà bị săn đuổi đất Cảng Hải Phòng”[15, tr.19] , tất cả

đều có những con đường đi đến với nghề mại dâm khác nhau những tất cả đều bị xô đẩy vào và đang tìm cơ hội thoát ra, quay trở lại cuộc sống bình thường Các cô đều là các món hàng mà đầu gấu ở Hải Phòng không bao giờ muốn để thoát, còn anh chàng bụi đời theo tác giả cung cấp là con ông cháu cha, vì mâu thuẫn gia đình mà bỏ nhà ra

đi, tính cách vốn là đại ca giang hồ, khi gặp các cô gái khốn khổ trên đã ra tay cứu giúp và che chở các cô, có thể anh chàng đó đã làm nhiều việc xấu nhưng lần này anh

ta đã làm một việc tốt Các cô gái qua ngòi bút tác giả hiện lên rất vô tư, yêu đời vì họcòn rất trẻ và luôn mong muốn làm lại cuộc đời

Vấn đề góc tối thứ hai ở Hải Phòng là tình trạng lộng hành của các tay giang hồ,

xã hội đen, ảnh hưởng đến an ninh trật tự Trong hành trình viết phóng sự của mình tác giả còn gặp một tay giang hồ, theo lời của anh chàng bụi đời thì hắn sẵn sàng đâm bất

cứ ai nếu được thuê, một đại diện cho tầng lớp lưu manh hóa ở Hải Phòng, với đôi mắt nghiềm nghiềm vô hồn, lạnh lùng Bóng tối luôn đi kèm với tội ác, các góc tối ở thành phố Cảng luôn tràn ngập các tội ác, nơi mà súng quân dụng bán với giá 200 ngàn một cây, cướp bóc theo đó nảy sinh và ở đó các lực lượng an ninh vẫn luôn ra sức bảo vệpháp luật và bình yên cho người dân, các lực lượng an ninh Hải Phòng đang cố gắng trấn áp các loại tội phạm ở đây và đạt được nhiều kết quả

Kết thúc phóng sự là một kết thúc “có hậu”, 3 cô gái được che chở đã thoát, anh chàng đi bụi đã về nhà, theo tác giả thì khi viết phóng sự này ông đã chọn ở chung nhà trọ với các cô gái và anh chàng đi bụi kia, như thế mới thấy hết bộ mặt của mặt trái của

đất Cảng và cảm thông với những con người ở dưới đáy xã hội hơn Còn tác giả sau

một tuần vật lộn với mặt tối ở đất Cảng đã có cho mình một bộ mặt ngầu ngầu, một cặp mắt ngườm ngườm, theo tác giả là để thích nghi với góc tối nơi đây, “Gần mực thì đen”, có lẽ ý tác giả muốn vậy, con người không phải sinh ra là xấu mà là do hoàn cảnh ép buộc họ phải như vậy

Hai phóng sự Con đường bia bọt và Dân nhậu là hai phóng sự viết về thói quen

ăn nhậu của người Việt Nam, một chuyện có thể gọi là tệ nạn xã hội thực sự với thực

trạng đang diễn ra hiện nay khi con người lạm dụng một cách vô tội vạ.

Tiêu đề Con đường bia bọt được sáng tạo lại từ con đường tơ lụa huyền thoại, nó

tạo ra một ấn tượng nho nhỏ cho đọc giả Con đường ấy vốn là con đường gắn bó

nhiều năm với tác giả với hình ảnh “một con ngựa chẳng biết từ đâu tới thơ thẩn đứng một mình giữa đường Đêm ấy mưa Ánh đèn ướt sũng, lấp loáng dưới chân con ngựa thất tình” và “một đôi trai gái, đêm nào cũng chia tay nhau ở đầu đường”[15, tr.77],

con đường êm ả của tác giả sau 20 năm phát triển đã nổi tiếng với các quán bia ven

đường, theo thống kê sơ bộ của tác giả thì “Cả con đường có 30 số nhà mà có tới 32 quán nhậu có treo biển hiệu Chỉ có một cái garage sửa xe của “giai cấp công nhân”

là can đảm đứng lẻ loi ở đây”[15, tr.78] Như vậy cũng đủ thấy việc kinh doanh ăn

nhậu thu hút như thế nào, từ câu chuyện của một con đường tác giả cho ta thấy câu chuyện của cả một xã hội Với lối dẫn dắt người đọc sắc sảo và dí dỏm, Huỳnh Dũng Nhân liên tục tản mạn về những câu chuyện xung quanh con đường mà suy rộng ra rất đáng suy nghĩ, rồi buôn ra một câu vu vơ khiến người đọc bật cười ngay sau một câu

nhận xét nghiêm túc: “Thì bia đã bành trướng đến đây, nuốt chửng ô đất vuông vắn đẹp đẽ và đầy lãng mạn trước mắt tôi (bên kia mảnh đất có mấy cô nấu bếp mặc váy

có vẽ hơi ngắn lắm).”[15, tr.80].

Thời kỳ công nghiệp hóa nên sản xuất bia cũng là công nghiệp, tác giả cung cấp

một số liệu đầy ấn tượng về bia như sau: “Sản lượng bia ở Việt Nam khoảng 300 triệu lít Hà Nội: 70 triệu lít, thành phố Hồ Chí Minh: 140 triệu lít, Vũng Tàu 20 triệu lít, Bắc Thái cũng 1 triệu lít/năm.”[15, tr.81] Những con số nói lên sự phát triển của

ngành sản xuất bia rượu và là minh chứng cho nhu cầu rất lớn từ các cuộc ăn nhậu của người dân Thời buổi làm ăn cho nên cái gì làm ra tiền đều được tận dụng, con đường

lãng mạn của tác giả thì chỉ mỗi tác giả biết, cũng không thoát khỏi vòng xoay đó.

“Nhậu thì nhậu mà thương thì thương”, là lời nhận xét của tác giả thông cảm cho cuộc mưu sinh của những con người trên con đường Thi Sách đó Sau những tản mạn hài

hước của Con đường bia bọt là những băn khoăn trăn trở của Huỳnh Dũng Nhân về

những lời hô hào chống tệ nạn ăn nhậu (mà tác giả tự nhận mình là nạn nhân) nói một đằng làm một nẻo, lời kêu gọi đi với sự sản xuất bia, các quảng cáo và sự đầu tư sản

xuất quy mô hơn thì làm sao mà “chống lại sự ăn nhậu đang trở thành tệ nạn, một quốc nạn thật sự (tội nghiệp cho tôi – một nạn nhân)”, những sự phân tích về cái lợi

cái hại của các quán bia trên đều vô thưởng vô phạt Đằng sau những cái cười là sựtrăn trở của tác giả về nạn ăn nhậu hiện nay và còn nhiều thứ theo kèm với nó chứkhông chỉ đơn giản là xóa đi sự xinh đẹp và lãng mạn của một con đường, đó là mất trật tự xã hội hay ảnh hưởng đến cuộc sống gia đình mà tác giả có nhắc đến.

Cùng là một vấn đề với Con đường bia bọt, Huỳnh Dũng Nhân viết hẳn một phóng sự Dân nhậu để nói về chuyện ăn nhậu của người dân Mỗi một câu chuyện

được kể lại trong phóng sự đều mang ngụ ý nhắc nhở và làm tấm gương cho người đọc soi mình vào Những lời kể từ người trong cuộc luôn thực hơn hết, tác giả cung cấp cho người đọc những câu chuyện này để người đọc hiểu rõ hơn về thế giới dân nhậu

mà tác giả đề cập Một kỷ niệm nữa của tác giả là một người ở Hà Nội được gọi là cao

thủ “Uống rượu mà mặt cứ lạnh như tiền, không nói, không cười, chỉ có cái chân nhịp nhịp Ban đầu tôi một anh một, sau tôi một anh hai, rồi tôi một anh ba Cứ thế mà cụng”[15, tr.219] và hậu quả là “Hai hôm sau tôi mới tỉnh hẳn sau trận sai nhớ đời ấy.” Tác giả cũng tự nhận mình là không phải nạn nhân duy nhất (và hiển nhiên là

như vậy trên khắp nước Việt Nam), một câu chuyện được tác giả kể lại về người bạn

vong niên ra thăm quê vợ ở Hà Nội như sau: “Một anh bạn vong niên của tôi đáp tàu

ra thăm lại quê vợ ở Hà Nội Tàu đến nơi bạn bè ra đón Ba hôm sau anh mới về tới nhà Báo hại nhà vợ đi tìm gần chết Nguyên nhân lạc đường được giải thích ngắn gọn

và dễ hiểu: “Nhậu, thế thôi”.”[15, tr.220] Một câu chuyện gắn gọn, dễ hiểu đủ cho ta

thấy sức hút của bạn bè và rượu bia với người đàn ông khiến họ quên hay mất đi nhiều thứ

Chưa hết, chuyện về các cao thủ của tác giả còn ghi nhận về một anh chắc lớn

tuổi, răng của đã rụng nhiều nên vợ đưa tiền đi trồng răng thì: “Ngày này qua ngày nọ vẫn không thấy răng đâu Vợ hỏi, anh bảo: “Cô bác sĩ bảo chừng nào trồng răng thì không được uống rượu mới trồng được” “anh thà để hàng tiền đạo di vằng còn hơn

là nhịn rượu.”[15, tr.220] Thế giới dân nhậu thì muôn màu muôn vẻ, mỗi người mỗi

tính, những câu chuyện về các ông cao thủ luôn làm người xung quanh dở khóc dở

cười, nhưng không chỉ có đàn ông mà còn có cả phụ nữ: “Ai mới cũng thấy nàng có vẽ

e lệ nên ép nhậu Sau thì nàng trở thành người thách uống Điều kỳ diệu là nàng không cần mở hết tốc độ để chạy vào nhà vệ sinh như cánh đàn ông mà vẩn “dzô” được như thường Kết thúc buổi nhậu nàng là người ra vẫy giúp taxi hoặc xích lô đưa

từng chàng trong trạng thái một phần sống chín phần chết về.”[15, tr.221] như vậy

mới thấy được hết sự phong phú của dân nhậu, đến tác giả phải dè chừng, đặc biệt là các cô gái trên bàn nhậu theo kinh nghiệm của chính tác giả Những dẫn chứng trên phần nào cho thấy được nhiều mặt trong giới mà tác giả gọi là dân nhậu

Về thói quen của dân nhậu thì tác giả thống kê có người nhậu say thì khóc Có người nhậu say vô lại chỉ xổ toàn tiếng Anh, có người say khăng khăng mình là ca sĩ

và hát rất nhiệt tình không cần khán giả, khi say thì còn có người thích gọi điện thoại

đến nhà bạn bè hoặc bất cứ số điện thoại nào xuất hiện trong đầu Ngoài ra còn

những thói quen trên thì chỉ có khi say con người ta mới bộc lộ ra ngoài, rượu bia làm con người không kiểm soát được hành động của mình, ai ai cũng biết nhưng không ai khống chế được và vì thế nên mới có nhiều chuyện phức tạp xảy ra Cũng theo tác giả

thì khi tham gia giao thông thì dân nhậu thường “chỉ bị người khác tông hoặc tự té, đôi khi cũng do nhìn nhằm đèn một chiếc ô tô là hai chiếc Honda nên trót đi vào giữa.”[15, tr.222], như một lời cảnh báo là khi say mà tham gia giao thông là chuyện

hết sức nguy hiểm của các dân nhậu, người chết do tai nạn giao thông khi say xỉn hiện nay đã quá nhiều, tác giả sử dụng giọng văn có chút hài hước để dẫn cho câu chuyện

nhẹ nhàng, vui vẻ và đầy thâm thúy như trong nhận xét “Với những ưu khuyết điểm và những thói quen đặc trưng như trên, dân nhậu luôn tự kiểm rằng mình đáng thương hơn đáng giận Bằng chứng là các bợm nhậu vẫn được vợ nuôi nấng đàng hoàng, Số

vụ vợ đòi ra tòa vì chồng nhậu nhẹt chỉ chiếm… gần một phần ba so với các nguyên nhân khác.”[15, tr.223].

Một chuyện đáng quan tâm mang tính chất đạo đức xã hội nữa là “Trong một số chuyến đi công tác cùng các đoàn đại biểu ở hải đảo, ở các vùng lũ lụt, vùng dân tộc thiểu số hoặc những đơn vị trường học ở các địa phương nghèo… nhiều chủ nhân đã đãi đoàn những bữa bia rượu thừa mứa.”[15, tr.224], những câu chuyện như vậy rất

đáng quan tâm và suy ngẫm kỹ về những thói quen tiệc tùng của người dân Việt Nam

nói chung, những thói quen không đáng có và phải bịt loại bỏ, những trăn trở từ tác giả

- nạn nhân của tệ nạn ăn nhậu và những mạn đàm về nó của Huỳnh Dũng Nhân, người

tự nhận mình đạt “cấp úy” trong ăn nhậu đáng cho ta suy ngẫm lại

Nhìn chung, tuy không phải là dạng đề tài sở trường nhưng những phóng sự về tệnạn xã hội của Huỳnh Dũng Nhân luôn đi sát thực tế và cho ta những cái nhìn thiết

thực và gần gũi với suộc sống hơn, những bài học được đưa ra từ những vấn đề nhỏnhặt mà ta ít quan tâm nhất và có thể khẳng định Huỳnh Dũng Nhân viết về tệ nạn xã hội theo một phong cách rất riêng, không mang nặng tính giáo lý, tư tưởng nặng nề mà đưa ra những tâm gương để ta tự soi mình vào và tìm cho mình những bài học.

2.2 Những câu chuyện người thường, việc thường

Là mảng đề tài chiến 1/3 tuyển tập, những câu chuyện của cuộc sống thường quanh chúng ta, có thể chúng ta đã biết, đã nghe thấy hoặc nhìn thấy dưới một cái nhìn khác, phản ánh đến người đọc những vấn đề mà tác giả phát hiện hay những quan điểm của tác giả đưa ra để định hướng người đọc, khơi gợi suy nghĩ từ người đọc, từ

đó người đọc nhìn nhận và có đánh giá riêng của mình

Những phóng sự trong mảng đề tài này có thể chia làm hai mảng lớn:

2.2.1 Những vùng đất tác giả đã đi qua

Luận điểm chung xuyên suốt trong nhiều phóng sự của Huỳnh Dũng Nhân là tình yêu cho những vùng đất mà Huỳnh Dũng Nhân đã đặt chân tới, phát hiện những

cái đẹp và những câu chuyện thú vị đáng quan tâm Qua những phóng sự Hà Nội –

tháng nóng nhất, Hà Nội mùa thu, Chuyện tế nhị thường ngày, Cuộc xuyên Việt lần thứ I, Cuộc xuyên Việt lần thứ II và Tự kiểm của hoa hồng, những vùng đất quá thân

quen với mọi người, tưởng chừng ai ai cũng hiểu rõ nó, đặc biệt là những người bản địa và chẳng có gì đáng viết nên phóng sự hết thì với góc nhìn của một nhà báo Huỳnh Dũng Nhân đã khiến mọi người ngả mũ thán phục về tài quan sát của mình khi cho ra những phóng sự về những con người và sự việc rất thường nhưng rất đặc sắc Từnhững việc không ai để ý hay những việc mà người ta cho rằng là chuyện nhỏ nhặt hằng ngày thì Huỳnh Dũng Nhân đi sâu vào phân tích đánh giá, chỉ ra những mặt khác của vấn đề và hướng người đọc đến những vấn đề lớn hơn từ những chuyện nhỏ nhặt

đó

Ở phóng sự Huỳnh Dũng Nhân thì mỗi nơi mỗi sự kiện lại diễn tả theo một cách khác nhau và luôn làm cho người đọc bất ngờ bởi lối dẫn dắt tài tình của mình như

trong Hà Nội – tháng nóng nhất Từ cái nóng của thủ đô nên người dân có nhiều cách

tránh nóng và từ những cách tranh nóng của người dân nói lên những thay đổi của Hà Nội đang trên đường hiện đại hóa, nhiều cái mới được nảy sinh, tốt có xấu có

Đầu tiên là ăn uống của người Hà Nội, từng sống ở Hà Nội suốt 20 năm nên tác

văn hóa đúng nghĩa.” và tác giả cũng tỏ ra khá sành vẻ mặt này với các địa chỉ như

phở gà phố Đỗ Hành, gà tần phố Kỳ Đồng, miến lươn phố Cấm Chỉ,… Huỳnh Dũng Nhân cũng bày tỏ sự thất vọng với những món gọi là đặc sản ở Hà Nội khi đến đây

thưởng thức, dưới góc nhìn của một người thưởng thức thì đối với tác giả “Chả cá Lã Vọng 50 ngàn đồng một suất không thể ngon hơn một tô bún riêu trong chợ,”[15, tr.37] chẳng ai lại muốn phê bình đặc sản nước mình nhưng đôi lúc cũng cần có những lời phê bình như vậy để khắc phục những sai sót, và sai sót ở đây theo tác giả là “tôi ngờ họ nấu cho đông người quá nên không giữ được “cốt cách tinh thần” của từng món.”[15, tr.37], còn nhiều những sự thay đổi trong các món ăn truyền thống, dưới cái

nhìn của một người con Hà Nội phương xa, tác giả cảm thấy xót cho mình khi chứng kiến những đặc sản bị “biến tướng” như ăn ốc chẳng có gai chanh gai bưởi mà khều bằng miếng thiết vạc nhọn, tương Bần đựng trong can nhựa, miến lươn phố Cấm chỉtoàn là lươn còm nhóm loại 2 – 3 vì loại ngon nhất đã được đem xuất khẩu Tác giảtrăn trở về những món ăn truyền thống, sợ rằng chạy theo thị trường kinh doanh mà làm mất đi một phần văn hóa của dân tộc

Một thay đổi lớn khác của Hà Nội là sự ra đời của các khách sạn tư nhân, một chi tiết khá thú vị nhưng điều này chứng tỏ Hà Nội đang có nhu cầu lớn về chổ ở tạm thời cho người đến công tác ở Hà Nội, Hà Nội đang phát triển, cơ hội làm ăn nhiều hơn nên người kinh doanh tìm đến nhiều hơn, Hà Nội thu hút nhiều khách du lịch hơn nhờ vào các giá trị văn hóa, chính những điều này làm cho khách sạn ngày càng phát triển.Theo tác giả ước tính sau nhiều ngày đi khắp Hà Nội thì tính luôn khách sạn đang xây thì Hà Nội không dưới 1000 cái khách sạn, một ngành đầu tư thể hiện một bộ mặt xây dựng nhanh chóng của Hà Nội, các công trình xuất hiện nhiều làm Hà Nội hiện đại hơn Ngoài các công trình khách sạn thì đường sá giao thông, các khu nhà đều được xây hiện đại hơn, mới hơn, chính điều này làm cho Huỳnh Dũng Nhân phải nhận xét

“Hà Nội đang thay da đổi thịt từng ngày, từng giờ từng phút Đó là một điều đáng mừng mà ai đi xa Hà Nội ít lâu trở về đều nhận thấy Hà Nội sắp bước sang thế kỷ 21 rồi.”[15, tr.46], đó chính là những gì mà tác giả muốn nói qua phóng sự này.

Bên cạnh những cái đáng khích lệ thì vẫn còn đó những cái không tốt cho Hà Nội

“Có thể nói Hà Nội vừa đang hiện đại hóa, vừa đang bị nông thôn hóa.”[15, tr.47],

điều kỳ lạ này chính là sự đúc kết từ những thực tế mà tác giả quan sát được từ những

người ngoại tỉnh và các vùng ngoại ô Hà Nội “Họ gồng gánh, mang vác, đẩy xe đạp

nhỏ, xe cải tiến, hoặc khá hơn thì xe Minsk, chở theo đủ thứ gạo, khoai sắn, rau quả,

lu chậu, chiếu, bàn ghế, củi, gà vịt, tre nứa,… Những gì họ mang theo có thể đủ tập hợp thành một cái chợ, gọi một cách nôm na là chợ trên vai.”[15, tr.47], tác giả quan

sát và phát hiện ra một vấn đề mà ít ai nghĩ đến, những người mưu sinh trong “chợtrên vai” hằng ngày ở Hà Nội đang làm Hà Nội chật chội hơn, và nảy sinh nhiều chuyện khi mua bán với nhau, người bán thì nhẫn nhục, các bác xích lô thì sợ sệt, dân cữu vạn sợ đến một đứa con nít, tất cả những trên đều là tác giả chứng kiến ở Hà Nội khi đi tìm hiều cuộc sống thường nhật nơi đây, rồi cách ăn nói bừa bãi và thô tục, tác

giả nhận xét “người Hà Nội hiện nay nói tiếng rất khác với tiếng Hà Nội chuẩn cách đây 20 năm.”[15, tr.50], nhận xét của một người sống ở Hà Nội 20 năm trước như

Huỳnh Dũng Nhân thì đáng tin cậy hơn hết vì tác giả có điều kiện để so sánh sự thay đổi này

Lỗi cũng không hoàn toàn thuộc về người nông thôn khi ra thành, một phần là vì

thiếu việc làm dưới quê nên họ phải vất vả mưu sinh, Huỳnh Dũng nhân trăn trở “phải tìm ra một cách nào để Hà Nội bức sang thế kỷ 21, đàng hoàn hơn chứ?”[15, tr.51],đây chắc hẳn cũng là sự trăn trở của nhiều người yêu Hà Nội như tác giả.

Nếu Hà Nội – tháng nóng nhất là một phóng sự về những thay đổi mặt đời sống thường nhật gần gủi với con người hằng ngày thì Hà Nội mùa thu là một phóng sự

chủ yếu đề cặp đến những sự thay đổi của con người Thủ đô

Trước hết trong mắt tác giả Hà Nội vẫn là nơi có nhiều món ăn ngon thu hút mọi người, đặc biệt là lúc se lạnh, một người lăn lộn nhiều với Hà Nội như Huỳnh Dũng Nhân phát hiện nhiều cái mới cũng từ hàng quán ven đường Ở Hà Nội có hệ thống các đền chùa mang lại cho Hà Nội một đời sống tâm linh đa dạng, một bộ mặt khác của Hà Nội Khi tác giả đến thì không phải dịp lễ, có nơi vắng teo như chùa Kim Liên, có nơi

xây mới như Chùa Trấn Quốc,… nhìn những nơi này tác giả thấy băn khoăn “Khi một

xã hội bận rộn với chuyện phát triển, chuyện làm ăn, người ta có vẻ quên các di tích văn hóa lịch sử.”[15, tr.59], băn khoăn của tác giả rất đang để ta suy ngẫm.

Vẻ đẹp của Hà Nội còn đươc tô điểm bởi con người, các lớp người sống ở Hà Nội Những người đã khuất như các văn nghệ sĩ Lưu Quang Vũ, Xuân Diệu, Hoài Thanh, Nguyễn Tuân,…mang đến nhiều giá trị về nghệ thuật cho Hà Nội, hiện tại thì nơi an nghỉ của họ lại không tương xứng với những đóng góp của họ, điều này làm tác giả thấy chạnh lòng Những người còn sống thì đang không giữ được nét đẹp của Hà

Nội mà Huỳnh Dũng Nhân phải gọi là “xuống cấp” để cảnh báo mọi người, đó là tiếng lóng, nói ngọng, nói thô tục ở của miệng người đất kinh kỳ vốn có tiếng thanh lịch Nguyên do thì theo tác giả bắt nguồn từ vỉa hè hàng quán, nơi sáng tạo ra những thứngôn ngữ không thể chấp nhận được, nhưng nó vẫn tồn tại và ảnh hưởng đến Hà Nội, làm Hà Nội không đẹp trong mắt người ngoài Nhiều người Hà Nội cũng ăn nên làm ra

từ những thương vụ “không bình thường” hợp pháp cũng đúng mà phi pháp cũng đúng Tác giả mãi trăn trở về sự đi lên của Hà Nội từ những thứ “tủm mủn” ấy, liệu Hà Nội có bền vững và phát triển tiếp hay chỉ phát triển đến vậy Từ những vấn đề trên Huỳnh Dũng Nhân còn cho thấy rằng nếu muốn có một Hà Nội hiện đại và phát triển

thì “vẫn là phải giải quyết việc làm cho toàn xã hội ở quy mô lớn, trước mắt và lâu dài.”.

Hà Nội đẹp bởi vẫn còn những con người có tâm với Hà Nội, sống hết mình cho thủ đô và giữ được nếp sống của Hà Nội chính hiệu Những người đó là những người

mà tác giả quen biết, là bạn bè của tác giả nhưng ở họ ta nhìn thấy được vẻ đẹp của Hà Nội Đó là người bạn nữ từ thuở nhỏ, hát hay, từng đi thi liên hoan ca khúc chính trị ở

Đức, “biết mình bị bệnh nhưng vẫn tin là sẽ qua khỏi, nên đồng ý cho chồng đi làm ăn

ở Nga, mang theo cả đứa con nhỏ Khi biết không qua khỏi mới đánh điện cho chồng về.”[15, tr.68], một cô bạn khác kinh doanh khách sạn mini, cho thuê xe,… xây dựng

được cả một cơ ngơi cho gia đình và một cô bạn nữa trước là diễn viên múa, sau kinh doanh một quán cơm khá có tiếng ở Hà Nội, họ là đại diện cho phụ nữ Hà Nội, khéo léo xoay sở, hết mực lo cho gia đình, biết nắm bắt thời thế Còn những người bạn khác như anh chàng họa sĩ học chung trường mỹ thuật với tác giả từ nhỏ vẫn lang thang vẽ

về Hà Nội, bị cho là hơi “mát”, đam mê vẽ đến giờ mà vẫn chưa tốt nghiệp, một ông bạn khác “hướng địa” theo như nhận xét của tác giả, đánh bóng bàn rất giỏi, học giỏi,… hiện giờ là một ông chủ quán biết xoay sở đủ kiểu theo thị trường, sống rất đúng điệu Hà thành, rồi một anh chàng sắp lấy vợ mà còn học anh văn để dễ dàng sống trong thời buổi đổi mới, một kỹ sư điện tử với toàn bộ cơ ngơi gia đình nhở vào

vợ nuôi chó Nhật,… và họ là những người mà “cuộc sống luôn vất vả, lo toan, nhưng con người vẫn không từ bỏ ước mơ ban đầu của mình.”, những người sống mang

trong mình những vẻ đẹp của Hà Nội

Nhìn chung Hà Nội đang phát triển rất tích cực, nhưng trong hai phóng sự Hà

Nội – tháng nóng nhất và Hà Nội mùa thu thì Huỳnh Dũng Nhân phải chăng là quá

cực đoan trong việc nhận xét “Nếu như dân các tỉnh không ùn ùn đổ về làm nhếch nhác cả Hà Nội, thì bộ mặt Hà Nội đã đổi khác Hà Nội đang cất cánh Những người

ấy thì trì kéo Hà Nội lại.”[15, tr.72], biết rằng tác giả rất yêu Hà Nội nhưng nhận xét

quy chụp như vậy dễ làm người đọc có ác cảm với người khác tỉnh, phải có cái nhìn khách quan hơn về vấn đề này

Trong hai phóng sự Cuộc Xuyên Việt lần thứ nhất: Trên đường cái quan và

Cuộc xuyên Việt lần thứ hai: Đường lên Tây Bắc, đường vào Tây Nguyên Huỳnh

Dũng Nhân mang đến cho người đọc những đổi thay của những vùng miền khó khăn của tổ quốc, đất nước đang đổi mới và bước đầu có được nhiều kết quả khả quan, nhiều vùng đất trước kia đầy khó khăn thì giờ đây lại thay da đổi thịt mạnh mẽ, vớinhững khu công nghiệp mới ở Biên Hòa, sự trù phú ở những vùng chiến tranh xưa kianhư Hố Nai, Xuân Lộc là những tín hiệu đầu tiên cho hành trình khám phá về sự đổi

mới của phóng sự Cuộc xuyên Việt lần thứ nhất: trên đường cái quan Đây là hành

trình khám phá mà tác giả tập trung nói về những thay đổi về con người và xã hội của các vùng đất mà tác giả đi qua

Bình thuận - Ninh thuận thì hai bên đường dân cư quy tụ lại thành những vùng đông đúc, nhiều chỗ tác giả không hề thấy trong những lần đi trước chứng tỏ tốc độphát triển nhanh Vùng đất này tuy khô cằn nhưng vẫn nhiều đặc sản, nổi trội nhất là

về thanh long xuất khẩu, đất Bình Tuy cũ là nơi rất dễ làm giàu theo như câu “muốn nghỉ mát về Đà Lạt, muốn hốt bạc về Bình Tuy”

Khánh Hòa nổi bật với vịnh Nha Trang Nha Trang là thắng cảnh du lịch nổi tiếng thế giới, như mọi nơi khác trên đất nước, Nha Trang cũng đang phát triển, đường

xá đang được xây dựng để phục vụ cho sự phát triển của du lịch, Huỳnh Dũng Nhân

nhận xét “Nha Trang một ngày nào đó sẽ cất cánh bay cao hơn tất cả các vùng du lịch trong nước.”[15, tr.252], nhận định đó của tác giả dựa trên những gì mà Nha Trang có

Phú Yên đang trở mình nhờ vào chính sách giao đất cho dân, biến nơi đây thành

vựa lúa cho miền Trung, tác giả “Uống nước chỉ là cái cớ, còn chúng tôi ngồi đây để ngắm đồng lúa mênh mông, xanh rười rượi không thấy chán mắt.”[15, tr.253], tác giả

xuất thân từ văn khoa nên không thể bỏ qua cái đẹp bình dị nơi đây, từ góc nhìn này cho thấy cuộc sống người dân Phú Yên đã khá lên nhường nào so với thời kỳ bao cấp Thị xã Tuy Hòa còn nhiều khó khăn trong phát triển nhưng theo nhìn nhận của Huỳnh

Dũng Nhân thì sắp được thời Nghiêu – Thuấn “Xe không khóa, nhà không đóng cửa,”,

thể hiện sự yên bình nơi đây.

Bình Định sau Nghị định CP/36 về chỉnh đốn giao thông trên tuyến đường Quốc

lộ 1 thì tình hình được chỉnh đốn rất tốt Những thành công của Nghị định CP/36 cho thấy người dân Bình Định rất có tinh thần trách nhiệm và chính quyền hoạt động khá tốt Nhưng không thể trong một hai ngày mà có thể mang lại thành công hoàn toàn được, tình trạng chủ xe đò nâng giá, tai nạn giao thông, vẫn còn nhiều

Quảng Ngãi trong lần xuyên Việt này thay đổi khá nhiều, hiện đại hơn, mới mẻhơn với khách sạn sông Trà, Cung thiếu nhi, Nhà thi đấu,…nhưng trong phóng sự này thì tác giả giới thiệu cho bạn độc 3 người họ Hồ là những con người gắn liền với lịch

sử Quảng Ngãi Người đầu tiên là anh Hồ Thu, chồng chị Võ Thị Liên, nhân chứng sống sót duy nhất của vụ thảm sát Mỹ Sơn Người thứ hai là Anh hùng lao động Hồ

Giáo đang ở trong “Một cái trại chăn nuôi nhỏ, một con đường đất nhỏ, một làng quê cũng rất nhỏ”[15, tr.262], một tấm gương lớn cho mọi người noi theo Người họ Hồ

thứ ba là nhà thơ Thanh Thảo, tên thật là Hồ Thành Công, chủ tịch Hội văn học nghệthuật Quảng Ngãi và là đầu tàu trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật của Quảng Ngãi, một người con tài năng của Quảng Ngãi Ba người họ Hồ già có trẻ có, họ là một phần của lịch sử Quang Ngãi và là hình ảnh tiêu biểu cho con người Quảng Ngãi

Huế - mọi sinh hoạt đều gắn liền với sông Hương, nhưng sông Hương theo

những gì tác giả nhìn thấy thì đang bị khai thác quá mức “Ban ngày, trông sông Hương không được duyên dáng, lộng lẫy như đêm qua,” không cần quá tinh tế để tác giả nhận

ra khi mọi thứ phơi bài ra hết, cồn Dã Viên, bờ sông Huế, chợ Đông Ba đều đang cần

sự huy hoạch lại để phát triển nếu không muốn mất đi giá trị vốn có Sông Hương là trung tâm của Huế, các “nhà giàu” của Huế đều trập trung quanh hai bờ sông, bia Huda lấy nước sông Hương làm bia, khách sạn Century, khách sạn Hương Giang đều nằm bên bờ sông Đó là những gì tác giả quan sát và ghi nhận được từ những ngày ởHuế với trung tâm là sông Hương

Đến Quảng Bình, những gì tác giả ghi nhận được là “Quảng Bình đẹp hơn tôi tưởng nhiều Sự tàn phá của thiên nhiên, sự ác liệt của chiến tranh, đã không khuất phục được người dân Quảng Bình.”[15, tr.276], cho thấy những thay đổi ngạc nhiên ở nơi đây Tác giả ghi nhận “nhà của, phố xa và các công trình đều mới mẻ, khang trang như vừa đồng loạt mọc lên sau một đêm huyền thoại.”[15, tr.276], sự quan sát khá tinh

tế của Huỳnh Dũng Nhân mang đến cho tác giả nhiều sự ngạc nhiên ở Quảng Bình

nhất trong xây dựng và phát triển nên mới có sự ngạc nhiên lớn đến cho tác giả.

Nghệ An là quê hương của Bác Hồ đang ngày càng phát triển “thành phố Vinh

đã trở nên to lớn và đẹp đẽ hơn những năm chiến tranh tôi đi qua rất nhiều”[15, tr.286] là ấn tượng đầu tiên của tác giả khi đến Nghệ An Tuy phát triển hiện đại hơn

nhưng người dân quê Bác luôn có gắn gìn giữ các giá trị mà Bác Hồ để lại

Qua phóng sự Huỳnh Dũng Nhân mang đến cho người đọc hình ảnh mới mẻ vềcon người và bộ mặt của các địa tỉnh miền Trung, những thay đổi tích cực mang đến cho miền Trung một cuộc sống khá hơn

Cuộc xuyên Việt lần thứ hai: Đường lên Tây Bắc, đường vào Tây Nguyên được

Huỳnh Dũng Nhân viết nhân chuyến đi cùng đoàn “Raid Vietnam” khám phá thiên nhiên và cuộc sống của vùng cao Tây Bắc và Tây Nguyên, hai nơi còn nhiều khó khăn của đất nước

Tây Bắc thu hút đoàn người du ngoạn bởi “sự hoang sơ, nghèo khó với một thiên nhiên đầy truyền thuyết và những địa danh lịch sử.”[15, tr.310], họ đi khám phá vùng

đất này và cùng với họ là Đoàn nghệ thuật Âu Cơ phục vụ đồng bào Còn với Huỳnh

Dũng Nhân thì tâm niệm “Tôi không nghĩ đây là một chuyến du lịch đơn thuần, mà là một chuyến “về nguồn” đúng nghĩa.”[15, tr.311], cho thấy tác giả có một khao khát

được đi để hiểu thêm về tổ quốc thiêng liêng và cảm nhận được tình đồng bào của các dân tộc sinh sống trên Việt Nam Không ít lần trong phóng sự tác giả không tiếc lời ca ngợi thiên nhiên và con người nơi đây, thiên nhiên thơ mộng và hùng vĩ, con người mang một vẻ đẹp “lạ lùng”, đặc biệt là các thiếu nữ Tây Bắc với vẽ đẹp thiên thần mà Huỳnh Dũng Nhân thừa nhận là suýt lạc tay láy Vẽ đẹp của Tây Bắc được tác giả

miêu tả lại bằng những dòng văn đẹp mượt mà không kém “Tây Bắc mùa này bắt đầu nóng Một chút gió lào xuất hiện Nhưng sang đến Việt Bắc trời vẫn lạnh Sương mù Sapa vẫn dày đặc Cao Bằng, Lạng Sơn, Tuyên Quang óng ả chuyển mùa.”, “Ruộng bậc thang Đoàn ngựa thồ Nhà ven suối Huyền ào và rất đời thường.”[15, tr.312],

những cảnh thiên nhiên được liệt kê ra với suối, những con đường hoang sơ, tre nứa xanh rì, lau trắng, ban làng đang chuyển mình, thiếu nữ tắm suối bên đường tạo ra một bức tranh toàn diện về Tây Bắc hoang sơ, xinh đẹp Vừa đi vừa quang sát và chụp lại những cảnh đẹp đến sửng sờ của Tây Bắc, tác giả còn phát hiện ra nhiều thứ từ đồng bào thiểu số Tây Bắc, nhiều thay đổi trong cuộc sống vùng đất còn nhiều khó khăn này của đất nước, tác giả quan sát được người Tây Bắc ăn mặc lành lặn, đẹp hơn, một chi

tiết nhỏ nhưng nói lên nhiều điều, chứng tỏ rằng người Tây Bắc đã sống tốt hơn rất nhiều Tây Bắc vẫn còn đó nhiều khó khăn, thời tiết thất thường, thiên nhiên hiểm trở, giao thông khó khăn nhưng cảnh thiên nhiên vẫn làm say lòng đoàn người xuyên Việt,

và điều quý giá mà tác giả nhận ra được là tình người Tây Bắc qua các cuộc tiếp đón

của người dân Sapa, Điện Biên, Tuyên Quang với đoàn người “Nhìn quang cảnh đón tiếp cảm động ấy tôi lại suy ra rằng những nơi càng nghèo khó, thì tình người và lòng hiếu khách càng ấm cúng và đáng yêu.”[15, tr.320]

Đoàn Raid Vietnam gồm nhiều người xuất thân từ nhiều thành phần khác nhau, trong số họ có nghệ sĩ, sinh viên, nhân viên văn phòng, những người đam mê moto phân khối lớn nhưng trong họ là một khát khao khám phá về đất nước mình trong một dịp hiếm có như thế này Tác giả cũng không thật sự hài lòng về chuyến đi với lịch trình gấp rút làm cho không có thời gian để khám phá nhiều nơi của Tây Bắc như nghĩa trang Điện Biên, cây đa Tân Trào, hang Pác Pó, động Tam Thanh, không có sự

giao lưu giữa đoàn khách nước người với trong nước nhưng tác giả nhận định “Con người ta vốn có sự đam mê vượt qua sự sợ hãi và mặc cảm về chính mình.”, một điều

có thể gọi là triết lý mà tác giả rút ra được qua chuyến đi Tây Bắc – Việt Bắc lần này Tác giả mang đến cho người đọc nhiều điều mới mẻ về Tây Bắc, cuộc sống người dân tộc đang thay đổi rất nhiều, ngoài ăn mặc đẹp hơn, bớt mặc cảm hơn, họ cũng được tiếp cận cuộc sống hiện đại, có cassette, biết kế hoạch hóa gia đình, thích chụp hình hơn Và sau Huỳnh Dũng nhân có một nhận xét về con người nơi đây khiến chúng ta

phải suy ngẫm nhiều “Vẻ chân, chất thật thà đã làm ấm lòng chúng tôi Còn khi về đến

đô thành, mọi ánh mắt, câu nói, vẻ mặt nhìn theo đã lạnh lẽo hơn rồi.”[15, tr.325],

như một sự nhắc nhở nhẹ của tác gia đến người đọc thành thị để xem lại cách sống của mình

Kết thúc chuyến đi Tây Bắc lập tức Huỳnh Dũng Nhân và đoàn người tiếp tục chuyến đi vào Tây Nguyên để hoàn thành chuyến đi khám phá những vùng đất xa xôi

và khó khăn của đất nước Tây Nguyên hiện lên qua phóng sự của Huỳnh Dũng Nhân trong ngay ngày đầu ra quân từ Đà Nẵng đi Kon Tum là hơn 300km đường rải đá và đầy bùn trong một trận mưa Tây Nguyên dai dẳng, đó là con đường tệ nhất Việt Nam, con đường hành hạ cả đoàn người và đến nổi tác giả thừa nhận mình có sự lườm nguýt những người khách nước ngoài vì chọn con đường này Những ngày sau đó đường xá

thuận lợi hơn và Huỳnh Dũng Nhân nghiệm ra rằng “Đi để biết đất nước ta còn khổ.”,

như một lời mời mọc, thúc giục người đọc có máu phiêu lưu lên đường khám phá đất nước.

Phóng sự Tự kiểm của hoa hồng viết về thành phố Đà Lạt khi “đang có những

bước chuyển mình đáng kể mà rõ rệt nhất là trong sự trăn trở và quyết tâm tìm lại Đà Lạt, phát triển Đà Lạt đúng sự mong đợi của mọi người.”[15, tr.375], Đà Lạt trước khi

tác giả viết phóng sự đang làm mất đi vẻ đẹp được thiên nhiên ưu đãi của mình, tác giảcho biết rằng diện tích rừng thông Đà Lạt đến năm 2000 giảm từ 30.000 ha xuống còn 14.200 ha, các loài hoa làm nên tên tuổi Đà Lạt trở nên quý hiếm như lay ơn, mimosa,

hoa sim, forget me not,…, và nghiêm trọng là “một đơn vị được giao chuẩn bị nguồn hoa cho Đà Lạt đã đi lấy… hoa Sa Đéc về trưng bày đã thực sự làm người Đà Lạt bị sốc”[15, tr.377], việc đó không những người Đà Lạt sốc mà cả nước đều sốc, nó cho

thấy Đà Lạt đang thiếu hoa như thế nào Thành phố của ngàn hoa lại thiếu hoa, điều này đáng cho những người có trách nhiệm với Đà Lạt phải suy nghĩ Một vấn đề mà tác giả đặt ra cho Đà Lạt là nguyên nhân của sự xuống cấp của Đà Lạt là do đâu, từthiên nhiên hay là con người, và tác giả kết luận rằng nguyên nhân do con người ỷ lại vào thiên nhiên trời phú, khí hậu tốt, đất đai màu mỡ, cảnh thiên nhiên tươi đẹp khiến con người có ý dựa dẫm vào thiên nhiên mà không biết giữ gìn nên là Đà Lạt xuống cấp

Và rồi người ta cũng nhận ra cái sai lầm và đang sửa sai, trong lần đến Đà Lạt lần này thì Huỳnh Dũng Nhân đã thấy được thành quả nhất thời của việc xây dựng lại Đà

Lạt Người có trách nhiệm với Đà Lạt đặt ra huy hoạch “Sẽ từ bỏ hoa trên bê tông và sắt thép Sẽ có những con đường hoa đặc trưng, mỗi đường trồng một loài hoa, mang tên một loài hoa.”[15, tr.379], một dự án đưa Đà Lạt trở về với thiên nhiên vốn có của

mình Người Đà Lạt yêu hoa nên có gì đó lãng mạn trong người, vì yêu hoa nên người

Đà Lạt bắt đầu làm một chuyện mà tác giả đánh giá xưa nay hiếm đó là mua hoa vềtrồng, họ không còn ỷ vào thiên nhiên nữa mà bắt đầu biết chăm sóc thiên nhiên Người tiêu biểu là bác Mười Lời “Vua hoa đào”, mang đến Đà Lạt nhiều giống hoa đào trong và ngoài nước với kỹ thuật điều kiển cho hoa nở bất kỳ mùa nào trong năm,

có những người như thế thì Đà Lạt mới khởi sắc trong chuyến đi này của tác giả Nhưng bên cạnh đó thì Đà Lạt vẫn còn làm nhiều chuyện để cho du lịch Đà Lạt phát triển, phá bỏ những nạn lừa gạt khách du lịch, tạo nhiều điểm vui chơi cho Đà Lạt hơn

và mang thiên nhiên vốn có của Đà Lạt trở về để Đà Lạt là một điểm sáng du lịch của

Việt Nam.

Những vùng đất trong những phóng sự của Huỳnh Dũng Nhân hiện lên đều rất đẹp, trong sự chuyển mình của đất nước thì những vùng đất trên càng đẹp hơn với những nổ lực của con người trong xây dựng quê hương Qua những phóng sự trên, Huỳnh Dũng Nhân giúp mọi người thêm yêu đất nước, yêu mến những vùng đất mà tác giả đi qua, hiểu thêm về những gì gần gủi trong cuộc sống mà ta vô tình không đểý

2.2.2 Những chuyện thường ngày và con người gần gủi

Trong cuộc sống thường nhật xung quanh ta luôn có nhiều chuyện tưởng đâu nhỏnhặt, không đáng để tâm, không có gì để các nhà báo viết phóng sự, nhưng mà đối với Huỳnh Dũng Nhân, một người có quan sát và cả nhận tinh tế thì phía sau những chuyện vụng vặt nhỏ nhặt ấy mang đến cho người đọc cả một vấn đề đáng quan tâm,

đáng suy nghĩ và tìm hiểu Những phóng sự như Vượt cạn thời dịch vụ, Chuyện tế

nhị thường ngày, Kính thưa Ô-sin, Một lần nằm bệnh viện là kiểu đề tài như vậy.

Phóng sự “Vượt cạn” thời… dịch vụ là một phóng sự độc đáo của Huỳnh Dũng

Nhân vì đề tài của nó là một chuyện nói bình thường cũng được mà đặc biệt cũng đúng, đó là chuyện sinh nở của người phụ nữ, một đề tài mà từ khi phóng sự ra đời tới nay có lẽ những nhà phóng sự viết tới chỉ đếm trên đầu ngón tay, một trong số nó là Huỳnh Dũng Nhân Phóng sự nói về những thay đổi của dịch vụ sinh nở, chăm sóc phụ sản thời “dịch vụ”

Mở đầu phóng sự là vài chuyện lặt vặt của gia đình tác giả khi người vợ chuyển

dạ, những chuyện như đau bụng sanh lúc mấy giờ? Vào bệnh viện nào? Đi dường như thế nào? Tiền xích lô bao nhiêu cho 2 kilomet đường? rồi tình hình phòng chờ sanh ra sao? Đều được mô tả lại khá tỉ mỉ, với tâm trạng lo âu của một người chồng thì quan sát được nhiều và ghi nhớ nhiều thứ như vậy thì chỉ có thể là các nhà viết phóng sự với con mắt tinh tế mới có được Điểm đặc biệt lớn nhất của sự kiện này là vợ tác giả sinh con trong phòng sinh “dịch vụ”, tức là phòng sinh được chăm sóc đặc biệt với các dịch

vụ tốt nhất và đương nhiên số tiền phải trả sẽ nhiều hơn phòng sinh “bình dân”, và điểm đặc biệt này là đề tài lớn xuyên suốt tác phẩm

Trong tình trạng có vợ trong phòng sanh thì bất cứ ông chồng nào cũng lo toát

mồ hôi thì Huỳnh Dũng Nhân vẫn giữ được sự hài ước trong câu văn với sự so sánh vô

cùng lạ lẫm “tôi nghe rõ tiếng hô vọng ra: “Cố lên, nữa, sắp được rồi, nào, nào…”

Tôi bất giác nhớ đến những lần đẩy xe mắc lầy giữa rừng Rồi lại nhớ đến tiếng hô đồng thanh của đám thợ thuần dưỡng voi ở Tây Nguyên mà tôi chứng kiến Xét về mặt gian khổ, thì có lẽ những việc đó ngang bằng nhau.”[15, tr.178], so sánh liên tưởng

bất ngờ và lạ như vậy thì chỉ có thể gặp trong phóng sự của Huỳnh Dũng Nhân

Sinh nở trong thời kỳ “dịch vụ” có nhiều cái được cải tiến và đạt chuẩn hiện đại, những điều này chứng tỏ những chuyển biến về điều kiện xã hội ngay càng tốt hơn, người dân có cuộc sống tốt hơn, nhận được sự chăm sóc tốt hơn về chăm sóc sức khỏe

và y tế Vì là dịch vụ cho nên “phòng ốc đẹp đẽ, mát mẻ, tương đương với khách sạn hai sao Phòng chờ được trang bị đầy đủ có quạt trần đàng hoàng Phòng đẻ có 3 giường, trong khá hiện đại….Ba đứa trẻ được quấn tã, trông như từng trái bắp (ngô) tinh khôi, đặt ngay ngắn trên một cái bục đầu giường người mẹ….” [15, tr.180], cái gì

cũng tốt nên cái gì cũng phải tốn tiền, nhưng vào những lúc như vậy thì tiền không phải là vấn đề lớn, và chính tác giả cũng nghĩ ra một cách kinh doanh vào trong thời

điểm này đó là bán hoa hồng vì “Vào giây phút long trọng đó, mua một bông hồng với giá 10.000 đồng, chắc chẳng ai do dự khi thò tay vào túi.”[15, tr.180], một quan sát

khá tinh tế và đầu óc hài ước nữa của tác giả Vì là sinh con dịch vụ nên giá cả được tính toán cẩn thận và có đưa ra trước trên bảng giá, giá cao hơn thì chất lượng tốt hơn, người đến thì thoải mái, còn các hộ sinh, y tá, bác sĩ thu nhập cao hơn, đời sống tốt

hơn Và cái gì có dính với dịch vụ là có tiền vì theo tác giả “Có tiền có khác, mọi việc

sẽ được giải quyết gọn gàng, êm xuôi.”, đến căn phòng cho sản phụ cũng tốt hơn

“Một giường cho sản phụ, một nôi cho tí nhóc, một đi văng cho người nhà Toilet riêng Quạt trần Cửa kính Rèm lụa.”[15, tr.182], so với trước kia khi chưa có dịch vụ tốt hơn một trời một vực, tác giả cũng thoát khỏi cảnh “hai sản phụ nằm chung một giường Vào thăm phải nhìn kỉ xem bà nào là vợ mình, kẻo nhầm thì khốn.”[15, tr.182] So với trước và thời Huỳnh Dũng Nhân ra đời thì phục vụ y tế đã tốt hơn, tuy

nhiên chính kiểu phòng dịch vụ này vô hình chung lại thể hiện sự phân cấp giàu nghèo

của xã hội, ở khu không dịch vụ với “Những khu nhà già nua, các căn phòng chậc chội, hành lang hẹp, lượng người đông đúc,… đã tạo nên một khung cảnh khác, khung cảnh 150 ngàn của mấy cô hàng thịt mắm đẻ.”[15, tr.183], lại còn vấn để an

ninh như mất cắp, chập điện cháy nổ,… thì khu không dịch vụ kém hơn rất nhiều, nhưng tác giả vẫn hy vọng là phát triển thì cũng phải đi từ từ mà lên, khoản dịch vụnày sẽ còn phát triển thêm nhiều nữa để phục vụ người dân, đặc biệt là các sản phụ