quy định của wto về chống bán phá giá và vấn đề chống bán phá giá đối với hàng xuất khẩu của việt nam

Trong kinh tế học, đôi khi các nhà nghiên cứu kinh tế còn chỉ ra một số trường hợp đặc biệt mà ở đó hành vi bán hàng dưới mức chi phí cần được chấp nhận như một biện pháp kinh doanh thôn

: QUY ĐỊNH CỦA WTO VỀ CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ

VÀ VẤN ĐỀ CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ ĐỐI VỚI

HÀNG XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM

Giảng viên hướng dẫn: Sinh viên thực hiện:

Th.S Thạch Huôn Cù Thị Kiều Trang

Bộ môn Luật Thương mại MSSV: 5105920

Lớp : LK1064A1

Khóa : 36

Cần Thơ, 10/2013

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

AD, CBPG Chống bán phá giá

ADA Hiệp định chống bán phá giá của WTO

CFA Hiệp hội các chủ trại cá theo Hoa Kỳ

DOC Bộ thương mại Hoa Kỳ

GATT Hiệp định chung về thuế quan và thương mại

GDP Tổng sản phẩm nội địa

ITC Ủy ban Thương mại quốc tế Hoa Kỳ

MFN Quy chế tối huệ quốc

NME Nền kinh tế phi thị trường

NT Quy chế đãi ngộ quốc gia

POR Rà soát hành chính

VASEP Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam

VCCI Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam

SSA Liên minh tôm miền Nam Hoa Kỳ

WTO Tổ chức Thương mại Thế giới

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BÁN PHÁ GIÁ VÀ THUẾ CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ 3

1.1 Một số khái niệm……….…… ….7

1.1.1Bán phá giá……….……… … 7

1.1.2Thuếchốngbán phá giá……….……… 8

1.2 Đặc điểm của bán phá giá……….……… 8

1.3 Nguyên nhân và tác động của bán phá giá…… ……….……16

1.3.1Nguyên nhân dẫn đến bán phá giá ……… ……….………16

1.3.2Tác động của việc bán phá giá………… ……… 17

1.4 Tình hình chống bán phá giá trong tự do hóa thương mại………19

CHƯƠNG 2: HIỆP ĐỊNH VỀ CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ CỦA WTO .21

2.1 Lịch sử hình thành và phát triển của Hiệpđịnh……… ……….… 21

2.2 Mục tiêu và bản chất của pháp luật chống bán phá giá ……… … 22

2.3 Quy trình và thủ tục chống bán phá giá của Hiệp định ……… … 23

2.3.1Trước khi bắt đầu điều tra ……… 23

2.3.1.1Xác định việc bán phá giá ……… 23

2.3.1.2 Xác định thiệt hại……….……… 32

2.3.1.3 Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi bán phá giá và thiệt hại ……… 35

2.3.2Bắt đầu điều tra .……… ……….36

2.3.2.1 Căn cứ bắt đầu cuộc điều tra ……… ……… 36

2.3.2.2 Quyết định bắt đầu điều tra … ………38

2.3.2.3 Thông báo công khai ……… 39

2.3.3 Tiến hành điều tra ……….………… … 39

2.3.3.1 Thời hạn điều tra 39

2.3.3.2 Thu thập thông tin ……….……… 40

2.3.3.3 Ra quyết định ……… ……….47

2.3.4 Kết thúc điều tra ……….……… 47

2.3.4.1 Chấm dứt mà không đưa ra biện pháp nào……… ……… ….48

2.3.4.2 Các biện pháp chống bán phá giá ……… ……… 48

2.3.5 Rà soát……… ……… 52

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ ĐỐI VỚI HÀNG XUẤT

KHẨU CỦA VIỆT NAM 51

3.1 Thực trạng và nguyên nhân của chống bán phá giá hàng xuất khẩu của Việt Nam……… 55

3.1.1 Một số vụ kiện chống bán phá giá đối với hàng hóa Việt Nam……… ….61

3.1.1.1 Vụ kiện chống bán phá giá mặt hàng cá Tra, cá Basa của Việt Nam ………….….61

3.1.1.2 Vụ kiện bán phá giá tôm Việt Nam ở thị trường Hoa Kỳ … ……… … 65

3.1.1.3 Vụ kiện chống bán phá giá giày mũ da Việt Nam tại thị trường EU…… … … 67

3.1.2 Nguyên nhân hàng hóa của Việt Nam bị kiện chống bán phá giá …… ……… 71

3.2 Những khó khăn trong xử lý vụ kiện chống bán phá giá……… …… 74

3.2.1 Nhận thức chưa tốt về chống bán phá giá ……… ……… 74

3.2.2 Hệ thống kế toán của doanh nghiệp còn yếu kém…… … ………75

3.2.3Hạn chế về thời gian…… ……….……… 76

3.2.4 Khả năng trả lời câu hỏi và lưu giữ tài liệu để chứng minh chưa tốt……………….76

3.3 Một số giải pháp chủ động ứng phó với vụ kiện chống bán phá giá……….74

3.3.1 Nâng cao nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng, các cơ quanhữu quan…. ……….….…….78

3.3.2 Chiến lược tăng trưởng xuất khẩu và nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hóa ……… ……… 79

3.3.3 Hoàn thiện chế độ hạch toán kế toán và sổ sách tài liệu của các doanh nghiệp 81

3.3.4 Cần làm tốt công tác vận động hành lang ……….… …… ……….78

3.3.5 Đưa vụ việc ra cơ quan giải quyết tranh chấp của WTO ….……….79

KẾTLUẬN……… ……… 80

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

LỜI NÓI ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, cùng với việc gia nhập Tổ chức Thương

mại Thế giới (WTO) của Việt Nam năm 2007, đã mở ra cho các doanh nghiệp cơ hội

thâm nhập thị trường mới, mở rộng thị phần, tăng nhanh kim ngạch xuất khẩu Cụ thể,

năm 2006 xuất khẩu chỉ mới đạt 39,6 tỉ USD thì 2010 kim ngạch xuất khẩu đạt 71,6 tỉ

USD, năm 2012 xuất khẩu vượt mức 100 tỉ USD và tính đến hết tháng 9/2013 tổng kim

ngạch xuất khẩu Việt Nam đạt gần 100 tỉ USD (gần bằng kim ngạch xuất khẩu cả năm

2012).1

Cùng với sự tăng nhanh kim ngạch xuất khẩu, Việt Nam gặp không ít các rào cản

thuế quan và phi thuế quan biểu hiện của một trong các rào cản này là chính là việc xuất

hiện ngày càng nhiều vụ kiện chống bán phá giá của nước ngoài đối với hàng xuất khẩu

của Việt Nam Nếu như ở trước thời điểm Việt Nam làm đơn xin gia nhập WTO năm

1995, nền xuất khẩu chỉ gặp một vài vụ kiện đối với những mặt hàng xuất khẩu không

trọng yếu như: tỏi, mì chính…thì sau năm 2000 hàng loạt các mặt hàng xuất khẩu chủ lực

của Việt Nam bị kiện (cá basa, tôm, giày mũ da…) trên những thị trường quan trọng như:

Hoa Kỳ, EU, Canada…Tính đến thời điểm hiện tại, tháng 9/2013 Việt Nam đã phải đối

đầu với 52 vụ kiện chống bán phá giá trong đó có đến 29 vụ bị áp thuế chống bán phá giá

Điều đặc biệt là trong thời gian gần đây những mặt hàng xuất khẩu có kim ngạch xuất

khẩu không cao cũng bị kiện bán phá giá như: Lốp xe đạp, mắc áo thép…

Đến lúc Việt Nam phải nhìn nhận rằng chống bán phá giá là một thách thức trong tự

do hóa thương mại, những vụ kiện sẽ ngày càng tăng lên cùng với sự phát triển của hoạt

động xuất khẩu nhất là khi Việt Nam còn bị xem là nước có nền kinh tế phi thị trường

Dó đó, các doanh nghiệp Việt Nam từ kinh nghiệm của các vụ kiện đã qua đồng thời phải

chuẩn bị thêm những kiến thức cần thiết để chủ động phòng và ứng phó với những vụ

kiện đang xảy ra và có thể xảy ra bất cứ lúc nào Xuất phát từ các lý do trên người viết

lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Quy định của WTO về chống bán phá giá và vấn đề

chống bán phá giá đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam”

2 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu chi tiết quy định của WTO trong vấn đề chống bán phá giá và thực tiễn

chống bán phá giá đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam hiện nay trên thị trường nước

1

Hải quan Việt Nam, http://www.customs.gov.vn/Lists/ThongKeHaiQuan/Default.aspx , [truy cập ngày 20/

10/2013]

ngoài Trên cơ sở đó người viết đưa ra một số giải pháp mang tính thực tế và khả thi giúp

cho hàng xuất khẩu Việt Nam hạn chế nguy cơ bị kiện chống bán phá giá

3 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu về vấn đề bán phá giá và chống bán phá giá trong thương mại

quốc tế, tức là việc bán phá giá qua biên giới quốc gia và được pháp luật thương mại quốc

tế điều chỉnh Đề tài không nghiên cứu vấn đề bán phá giá hàng hóa trong phạm vi nội địa

của một quốc gia

4 Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành luận văn luận văn này người viết đã tiến hành thu thập các tài liệu có

liên quan bao gồm: các văn bản luật; sách, báo, tạp chí; những thông tin trên trang thông

tin điện tử Thông qua phương pháp này người viết có thể phân tích một cách chi tiết quy

định của WTO về chống bán phá giá

Bên cạnh phương pháp thu thập tài liệu thì phương pháp phân tích luật viết và

phương pháp so sánh cũng được người viết sử dụng trong bài viết này Phương pháp phân

tích luật viết được người viết sử dụng thông qua việc phân tích các quy định luật, kết hợp

với nhận xét đánh giá các quy định này để làm cơ sở cho việc tiếp cận thực tiễn

5 Nội dung đề tài

Lời nói đầu

Chương 1: Khái quát chung về bán phá giá và thuế chống bán phá giá

Ở chương này, người viết tìm hiểu tổng quát về bán phá giá và thuế chống bán phá

giá, những đặc điểm, nguyên nhân và các tác động của bán phá giá cùng với tình hình

chung về chống bán phá giá hiện nay

Chương 2: Quy định của WTO về chống bán phá giá

Tiếp theo, người viết tìm hiểu về các quy định chi tiết của WTO về chống bán phá

giá thông qua Hiệp định chống bán phá giá Cụ thể là lịch sử hình thành và phát triển của

Hiệp định, bản chất và trình tự thủ tục về chống bán phá giá

Chương 3: Thực trạng chống bán phá giá đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam

Trong phần này, người viết nêu lên tình hình khởi kiện chống bán phá giá của các

nước đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam Qua đó nêu lên các khó khăn trong xử lý vụ

kiện chống bán phá giá từ đó đưa ra một số giải pháp chủ động ứng phó với vấn đề chống

bán phá giá hàng xuất khẩu của Việt Nam

Kết luận

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BÁN PHÁ GIÁ VÀ THUẾ CHỐNG BÁN

PHÁ GIÁ

1.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM

1.1.1 Bán phá giá

Bán phá giá được hiểu dưới nhiều góc độ khác nhau, dưới góc độ học thuật bán phá

giá được hiểu một cách đơn giản là bán hàng ra nước ngoài với giá thấp hơn giá bán tại

thị trường nội địa Ví dụ: Từ điển kinh tế học hiện đại cho rằng bán phá giá (dumping)

được hiểu là việc bán một hàng hoá ở nước ngoài với mức giá thấp hơn so với mức giá ở

thị trường trong nước 2 Theo Từ điển chính sách thương mại thì phá giá được hiểu là

thực tiễn bán hàng của một công ty với giá bán ra nước ngoài thấp hơn giá bán tại thị

trường trong nước (giá nội địa của nước xuất khẩu) 3

; cuốn Black’s Law dictionary định

nghĩa phá giá là hành vi bán hàng hoá ra nước ngoài với giá thấp hơn giá bán tại thị

trường nội địa 4 Theo cách hiểu này, bán phá giá hàng hóa là sự phân biệt giá của cùng

loại sản phẩm tiêu thụ trên thị trường nước xuất khẩu và trên thị trường nước nhập khẩu

Do đó, để xác định việc bán phá giá, người ta phải tính toán được giá xuất khẩu và giá

bán trên thị trường xuất khẩu của hàng hóa đó (còn gọi là giá nội địa)

Dưới góc độ pháp lý, khái niệm pháp lý về bán phá giá lần đầu tiên được ghi nhận

trong đạo luật thuế hải quan Canada được thông qua ngày 10 tháng 8 năm 1904 Sau đó,

New Zealand và Úc cũng ban hành các văn bản pháp luật về chống bán phá giá vào năm

1905 và 1906 Khi chống bán phá giá đã trở thành một nội dung quan trọng trong pháp

luật thương mại quốc tế thì khái niệm bán phá giá cũng được ghi nhận tại Điều VI Hiệp

định chung về thuế quan và thương mại năm 1947 (gọi tắt là GATT) và trong Hiệp định

thực thi Điều VI của Hiệp định chung về thuế quan và thương mại 1994 của tổ chức

thương mại thế giới (WTO) định nghĩa “một sản phẩm bị coi là bán phá giá (tức là được

đưa vào lưu thông thương mại của một nước khác thấp hơn trị giá thông thường của sản

phẩm đó) nếu như giá xuất khẩu của sản phẩm được xuất khẩu từ một nước này sang một

nước khác thấp hơn mức giá có thể so sánh được của sản phẩm tương tự được tiêu dùng

tại nước xuất khẩu theo các điều kiện thương mại thông thường” Cụ thể là: Giá thông

thường – Giá xuất khẩu = mức bán phá giá (biên độ phá giá)

Về cơ bản, khái niệm pháp lý giống với các khái niệm học thuật khi cho rằng bán

phá giá là sự chênh lệch giữa mức giá tại thị trường nội địa nước xuất khẩu và mức giá

xuất khẩu Tuy nhiên, theo khái niệm pháp lý bán phá giá, thì cơ sở để xác định sự chênh

lệch về giá là giá trị thông thường của hàng hóa, sản phẩm bị nghi là phá giá Giá thông

thường được hiểu là giá bán sản phẩm tương tự với sản phẩm bị điều tra tại thị trường

nước xuất khẩu Điều đặc biệt ở đây là có sự linh hoạt trong việc xác định giá là “giá trị

thông thường” với tư cách là “mức giá chuẩn” để so sánh giá Hiểu dưới góc độ này đã bù

đắp được những khiếm khuyết cũng như quá cứng nhắc trong cơ chế xác định giá trong

bán phá giá dưới góc độ học thuật, bởi lẽ việc xác định giá của sản phẩm tương tự tại thị

trường nội địa không hề đơn giản và có khi cũng có thể là không thể thực hiện được, với

nhiều nguyên nhân như giá bán trong nước được định giá thấp (thấp hơn chi phí sản xuất

nhưng cao hơn giá xuất khẩu), hàng hóa này chỉ sản xuất để xuất khẩu hoặc số lượng tiêu

thụ của hàng hóa bị xem là phá giá trong nước nhỏ…Nếu chỉ căn cứ vào giá nội địa thì sẽ

dẫn đến việc xác định giá cho bán phá giá là không chính xác hay không có căn cứ để xác

định

Do vậy, mà bán phá giá dưới góc độ pháp lý đã hoàn chỉnh hơn rất nhiều, về cơ sở

xác định giá là giá bán của sản phẩm tương tự tại thị trường nội địa nước xuất khẩu, nếu

không xác định được theo căn cứ này thì căn cứ tiếp theo cho việc xác định giá là giá bán

tại nước thứ ba và cuối cùng là dựa vào giá suy định Như đã phân tích ở trên thì một câu

hỏi có thể đặt ra ở đây là: Bán phá giá có thể xem như là một hành vi hạ giá bán để bán

với giá thấp và như vậy thì có phải hàng hóa được hạ giá, bán với giá rẻ thì bị xem là bán

phá giá?

Trong khoa học pháp lý, có thể phân biệt được hành vi bán phá giá với việc hạ giá

hoặc bán hàng hóa với giá rẻ là kết quả của việc giảm chi phí hay tăng năng suất Hành vi

bán hàng rẻ hơn giá hàng hóa, sản phẩm tương tự tại nước nhập khẩu là kết quả của quá

trình giảm chi phí sản xuất đã đem lại lợi ích cho sự phát triển kinh tế và thặng dư xã hội,

thúc đẩy quá trình cạnh tranh lành mạnh trên thị trường tự do Vì vậy, pháp luật coi đó là

hành vi cạnh tranh lành mạnh, cần khuyến khích Phá giá là hành vi đi ngược lại các

nguyên lý cạnh tranh lành mạnh của thị trường tự do vì đã xâm hại nguyên tắc công bằng

trong đối xử về giá hoặc giành giật thị trường một cách bất chính Tóm lại, không phải

mọi hành vi hạ giá thì xem như bán phá giá, chỉ đến khi có đủ yếu tố cấu thành một hành

vi bán phá giá thì mới bị xem là bán phá giá

Nghiên cứu về hành vi bán phá giá trong quan hệ thương mại quốc tế, nếu nhìn dưới

góc độ quyền lợi của người tiêu dùng trong ngắn hạn thì bán phá giá đem lại lợi ích cho

người tiêu dùng do giá rẻ Sự chênh lệch giữa giá bán của nhà sản xuất nội địa và giá bán

của hàng nhập khẩu là thặng dư của người tiêu dùng Đồng thời nó phản ánh mức độ đe

dọa đối với thu nhập và quyền lợi của các nhà sản xuất nội địa Sự xuất hiện của nhà nước

trong việc ngăn chặn và loại bỏ những tác hại của hành vi bán phá giá dường như đụng

chạm đến sự xung đột giữa quyền lợi của người tiêu dùng và quyền lợi của nhà sản xuất

Vì vậy, để nhìn rỏ bản chất của phá giá, đôi khi khoa học pháp lý cần phải nghiên cứu từ

góc độ ý nghĩa kinh tế của bán phá giá đối với sự phát triển của thị trường của nước nhập

khẩu, từ đó xác định nhu cầu và mục đích của việc điều chỉnh pháp luật Dấu hiệu cơ bản

để xác định bán phá giá là sự chênh lệch về giá của sản phẩm tại hai thị trường đó là thị

trường nước xuất khẩu và thị trường nước nhập khẩu Do đó, kinh tế học chia phá giá

thành hai trường hợp tiêu biểu để phân tích :

Trường hợp thứ nhất: Giá xuất khẩu thấp hơn giá thị trường nước nhập khẩu nhưng

vẫn cao hơn chi phí sản xuất Hành vi bán hàng ra nước ngoài với giá thấp hơn giá bán

trong thị trường nội địa mặc dù có thể coi là hành vi phân biệt giá trong quan hệ thương

mại quốc tế Tuy nhiên, xét về bản chất thì hành vi này khó có thể cho đây là bán phá giá

và bị áp dụng biện pháp chống bán phá giá Dưới góc độ kinh tế, hành vi bán hàng thấp

hơn giá nội địa nhưng vẫn cao hơn chi phí sản xuất là một hiện tượng thông thường khi

nhà sản xuất được hưởng lợi thế độc quyền trên thị trường nội địa do được bảo hộ bởi rào

cản thương mại tự nhiên hoặc phi tự nhiên, nên có thể bán sản phẩm trong nước với giá

cao Khi tham gia thị trường quốc tế, vì có cạnh tranh nên nhà sản xuất phải bán sản

phẩm với giá thấp để tồn tại Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là hành vi nêu trên có bị xem là

hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong thị trường quốc tế không? Có nhiều quan điểm

khác nhau về vấn đề trên.5

Quan điểm thứ nhất, cho rằng hiện tượng trên thực sự đã cấu thành các dấu hiệu của

việc phá giá hàng hóa và cũng đe dọa đến lợi ích xã hội khi mà giá bán tại thị trường nội

địa của nước nhập khẩu thấp hơn giá bán của hàng hóa tương tự sản xuất tại thị trường

nội địa của nước nhập khẩu Bởi lẽ, khi việc phá giá này xảy ra với một lượng lớn và

trong một thời gian dài sẽ làm giảm giá hàng hóa cạnh tranh với hàng nhập khẩu và từ đó

ảnh hưởng lớn đến lợi nhuận của nhà sản xuất và lương của người lao động tham gia sản

xuất sản phẩm cạnh tranh trong thị trường nhập khẩu Vì vậy, yêu cầu nhà nước cần can

thiệp đề bảo hộ quyền lợi của nhà sản xuất nội địa.6

Quan điểm thứ hai, nhìn từ góc độ quyền lợi của người tiêu dùng cho rằng lợi ích

mà hành vi phá giá này đem lại là người tiêu dùng được hưởng thụ hàng hóa, sản phẩm

5 Nguyễn Ngọc Sơn, Pháp luật chống bán phá giá hàng nhập khẩu tại Việt Nam – những vấn đề lý luận và thực tiễn,

Nxb Tư pháp, Hà Nội, 2005, tr 14-15

6

Bộ Thương mại, Cơ sở khoa học áp dụng thuế chống bán phá giá đối với hàng nhập khẩu ở Việt Nam, trong bối

cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, Báo cáo đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ, tr 6

với giá thấp, quyền lợi của người tiêu dùng phản ánh lợi ích chung của xã hội Trong

nhóm quan điểm này có ý kiến cho rằng cũng cần phải cân nhắc sự nặng nhẹ giữa lợi ích

của người tiêu dùng và của nhà sản xuất Từ đó, việc có áp dụng biện pháp trừng phạt hay

không sẽ phụ thuộc vào lợi ích của người tiêu dùng có lớn hơn lợi ích của nhà sản xuất và

người lao động hay không.7

Trong trường hợp trên, dưới góc độ so sánh giá, hành vi bán hàng với giá thấp hơn giá bán tại thị trường nội địa là hành vi bán phá giá, nhưng xét ở

góc độ bản chất lành mạnh hay không lành mạnh của hành vi trong tiến trình cạnh tranh

trên thị trường quốc tế thì khó để tìm thấy bản chất bất chính của vấn đề này Bởi lẽ, trên

thị trường luôn tồn tại sự cạnh tranh nhau và quan hệ cung cầu với quy luật giá trị sẽ

quyết định giá cả của hàng hóa, sản phẩm Người tiêu dùng là chủ thể có quyền được

hưởng mọi lợi ích chính đáng, vì thế nhà nước thông qua pháp luật phải ngăn chặn và

trừng phạt mọi hành vi bốc lột người tiêu dùng và ngược lại Với chi phí sản xuất thấp thì

đương nhiên việc cung cấp hàng hóa với giá tương ứng cộng thêm một khoản lợi nhuận

hợp lý là hành vi cạnh tranh lành mạnh

Tuy nhiên việc định giá cao ở thị trường trong nước có vị trí độc quyền thì bản thân

giá độc quyền ở thị trường trong nước không thể sử dụng để so sánh giá nhằm xác định

việc bán phá giá của loại hàng hóa đó Lúc này, pháp luật cho sử dụng giá bán của hàng

hóa tương tự tại một nước thứ ba có trình độ phát triển tương ứng hoặc giá cấu thành từ

chi phí sản xuất làm giá trị thông thường để so sánh Vì vậy, mọi biện pháp chống bán

phá giá được áp dụng trong trường hợp này sẽ trở thành những biện pháp bảo hộ không

cần thiết cho các nhà sản xuất trong nước, không khuyến khích được cho họ nỗ lực để

giảm chi phí sản xuất để nâng cao năng lực cạnh tranh điều đó không thật sự đem lại lợi

ích cho nền kinh tế của nước nhập khẩu Vì vậy, để xử lý hành vi phân biệt giá nói trên

đòi hỏi pháp luật của nước xuất khẩu phải có những động thái để ngăn cản việc định giá

nói trên chứ không phải loại bỏ mức giá thấp ở nước nhập khẩu Đối với nước nhập khẩu,

nếu nhu cầu bảo hộ ngành sản xuất sản phẩm tương tự thực sự cần thiết, nhà nước có thể

áp dụng các biện pháp tự vệ thay cho biện pháp chống bán phá giá.8

Trường hợp thứ hai: Giá xuất khẩu thấp hơn chi phí sản xuất và cũng thấp hơn giá

thị trường nội địa của nước xuất khẩu Trong trường hợp này, người sản xuất đã chấp

nhận lỗ hoặc hy sinh lợi nhuận vì những mục đích khác nhau, mục đích có thể tối đa hóa

lợi nhuận trong ngắn hạn, cũng có thể là độc chiếm thị trường, chiếm đoạt thị phần hoặc

có thể do tính toán sai các chi phí cố định và biến phí Về nguyên tắc, bán hàng với giá

7 Bộ Thương Mại, Cơ sở khoa học áp dụng thuế chống bán phá giá đối với hàng nhập khẩu ở Việt Nam, trong bối

cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, Báo cáo đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ, tr 7

8

Nguyễn Ngọc Sơn, Pháp luật chống bán phá giá hàng nhập khẩu tại Việt Nam – những vấn đề lý luận và thực tiễn,

Nxb Tư pháp, Hà Nội, 2005, tr 17

thấp hơn chi phí sản xuất nếu gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho ngành sản xuất

hàng hóa tương tự thì nhà nước sẽ xuất hiện để ngăn chặn hành vi và khắc phục hậu quả

Trong kinh tế học, đôi khi các nhà nghiên cứu kinh tế còn chỉ ra một số trường hợp

đặc biệt mà ở đó hành vi bán hàng dưới mức chi phí cần được chấp nhận như một biện

pháp kinh doanh thông thường, ví dụ như bán hàng thấp hơn chi phí bình quân trong thời

kỳ suy thoái kinh tế nhằm duy trì sản xuất; bán hàng dưới mức chi phí khi gia nhập thị

trường để giới thiệu sản phẩm, trong trường hợp này lợi ích của người tiêu dùng được đặt

lên hàng đầu…Mặt khác, do phá giá là sự so sánh giá bán của hàng hóa trên hai thị

trường khác nhau nên có một số khó khăn và vướng mắc trong quá trình so sánh giá, nhất

là trong việc xác định mức độ chênh lệch giữa giá xuất khẩu với chi phí sản xuất do bất

đồng trong quan niệm về cơ cấu chi phí ở các thị trường khác nhau Ví dụ: ở Hoa kỳ, do

đầu tư vào cơ sở hạ tầng và máy móc thiết bị quá lớn nên thông thường định phí đối với

sản phẩm là cao; trong khi đó Nhật bản do tập quán ít sa thải lao động được cọi như định

phí, cho nên chi phí cố định bao gồm cả tiền lương công nhân Vì thế khi điều tra và

nghiên cứu phá giá đối với trường hợp bán hàng dưới chi phí đòi hỏi phải cân nhắc và

thận trọng trong quá trình xác định các biến phí cho phù hợp với sự thay đổi các quan

niệm giữa các quốc gia về vấn đề này.9

Tóm lại, sự thay đổi trong các quan niệm về khái niệm bán phá giá phản ánh sự nỗ

lực của các quốc gia để tìm ra những biểu hiện không lành mạnh của thương mại quốc tế,

nhằm xây dựng chính sách đảm bảo cho sự tự do của thị trường chung Đồng thời cũng

cho thấy sự phức tạp trong quá trình tìm kiếm các cơ sở pháp lý công bằng và bình đẳng

để áp dụng đối với các biểu hiện bất bình thường về giá của kinh tế đối ngoại Do thị

trường không ngừng vận động và thay đổi thì việc đưa ra những căn cứ cố định và bất

biến để làm thước đo cho những toán tính đầy sáng tạo sẽ không hiệu quả Vì thế, sự uyển

chuyển và chủ động trong việc xây dựng một giá trị thông thường; làm tiêu chuẩn cho sự

công bằng để nhận biết hành vi nào là phá giá để áp dụng những biện pháp chừng trị thích

đáng Theo đó, Pháp lệnh chống bán phá giá của Việt Nam quy định: “Hàng hóa có xuất

xứ từ nước hoặc vùng lãnh thổ bị coi là bán phá giá khi nhập khẩu vào việt nam (sau đây

gọi là hàng hóa bán phá giá vào Việt Nam) nếu hàng hóa đó được bán với giá thấp hơn

giá trị thông thường của nó”.10 Cũng không phải bất cứ khi nào có sự chênh lệch giá thì

bán phá giá bị áp dụng biện pháp trừng phạt (biện pháp chống bán phá giá) mà chỉ khi sự

chênh lệch giá (biên độ phá giá) quá mức quy định và hành vi bán phá giá đem lại thiệt

hại cho nước nhập khẩu hàng hóa phá giá

1.1.2 Thuế chống bán phá giá

Thuế chống bán phá giá là một trong những biện pháp chống bán phá giá mà được

đa số các nước áp dụng khi kết quả của quá trình điều tra là có hành vi bán phá giá xảy ra

và nó chính là nguyên nhân gây ra hoặc đe dọa gây ra thiệt hại cho ngành sản xuất nội địa

nước nhập khẩu Thuế chống bán phá giá (anti-dumping duty) chính là khoản thuế bổ

sung bên cạnh thuế nhập khẩu thông thường, do cơ quan có thẩm quyền của nước nhập

khẩu ban hành, đánh vào sản phẩm của nước ngoài bị bán phá giá vào nước nhập khẩu

Đây là loại thuế nhằm mục đích chống lại việc bán phá giá và loại bỏ những thiệt hại do

việc nhập khẩu hàng bán phá giá gây ra Thông thường mỗi nước đều có các hệ thống qui

định riêng về các điều kiện và thủ tục áp đặt thuế chống bán phá giá, thuế chống bán phá

giá được các nước xem như một hình thức “bảo hộ hợp pháp” đối với sản xuất nội địa của

mình Để ngăn chặn hiện tượng lạm dụng biện pháp này, các nước thành viên WTO đã

cùng thỏa thuận về các quy định chung bắt buộc phải tuân thủ liên quan đến việc điều tra

và áp đặt thuế chống bán phá giá Đối với việt Nam, thuế chống bán phá giá được định

nghĩa là “thuế nhập khẩu bổ sung được áp dụng trong trường hợp hàng bị bán phá giá

nhập khẩu vào Việt Nam gây ra hoặc đe dọa gây thiệt hại đáng kể cho ngành sản xuất

trong nước” 11

1.2 ĐẶC ĐIỂM CỦA BÁN PHÁ GIÁ

Trong thực tiễn pháp lý đang tồn tại hai khái niệm phá giá cùng để diễn tả hành vi

bán hàng với giá thấp hơn giá trị bình thường của hàng hóa nhưng bản chất của hai hành

vi này là khác nhau, mức độ nguy hại cũng như những biện pháp xử lý chúng có những

điểm khác nhau Đó là phá giá hàng nhập khẩu và phá giá hàng hóa trong thị trường nội

địa Vì vậy, khi tiếp cận khái niệm bán phá giá cần nhận dạng chúng một cách rỏ nét

thông qua các dấu hiệu biểu hiện của từng hành vi trong môi trường tồn tại của chúng Có

như vậy việc nghiên cứu mới thật sự có ý nghĩa cho quá trình thiết lập một quy chế pháp

lý hiệu quả về bán phá giá.12 Sau đây là một số đặc điểm hành vi bán phá giá trong quan

hệ thương mại quốc tế:

Thứ nhất, bán phá giá hàng nhập khẩu xảy ra trong quan hệ thương mại quốc tế

Tức là việc mua bán hàng hóa diễn ra trên phạm vi rộng, trên thị trường của hai hay nhiều

nước khác nhau chứ không thuộc phạm vi của một quốc gia

11 Xem Điều 2 Pháp lệnh chống bán phá giá hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam, 2004

12

Nguyễn Ngọc Sơn, Pháp luật chống bán phá giá hàng nhập khảu tại Việt Nam – những vấn đề lý luận và thực

tiễn, Nxb Tư pháp, Hà Nội, 2005, tr 20

Quá trình toàn cầu hóa kinh tế với sự ra đời của nhiều tổ chức kinh tế quốc tế mà hệ

quả của nó là hình thành nên nhiều vùng thị trường khu vực và quốc tế rộng lớn thông

qua việc xóa bỏ các rào cản thuế quan và phi thuế quan Quan hệ thương mại quốc tế biểu

hiện thông qua sự dịch chuyển các giá trị thương mại dưới hình thức hàng hóa hoặc dịch

vụ giữa thị trường của các nước với nhau dựa trên quy chế tối huệ quốc (MFN) và quy

chế đãi ngộ quốc gia (NT) Hai quy chế này đảm bảo cho nguyên tắc tự do và bình đẳng

thực sự phát huy được hiệu quả trong quan hệ quốc tế cũng như đảm bảo cho hàng hóa

được lưu thông một cách tự do trên tinh thần không phân biệt đối xử Một khi sự tự do

được đề cao và coi như nguyên lý bất khả xâm phạm thì cũng từ đó cùng với sự giục giã

của quy luật giá trị và bản tính của con người xuất hiện những hành vi cạnh tranh tự phát

có thiên hướng thái quá, cực đoan trong cạnh tranh quốc tế - đây chính là mặt trái của sự

tự do trong thương mại quốc tế mà phá giá là minh chứng.13

Bán phá giá trong quan hệ thương mại quốc tế không đơn giản là sự cạnh tranh giữa

các nhà sản xuất sản phẩm tương tự mà còn biểu hiện sự đối đầu của hai thị trường, hai

khu vực kinh tế Chính là sự dịch chuyển hàng hóa, dịch vụ từ thị trường nước này sang

thị trường một nước khác, một điều có lẽ là hiển nhiên diễn ra theo quy luật của thị

trường là giá bán của hàng hóa xuất khẩu sẽ cao hơn giá của sản phẩm tương tự tiêu dùng

tại thị trường nội địa do nó phải tốn thêm một số khoản chi phí như: chi phí vận chuyển,

thuế hải quan… Tuy nhiên cũng có trường hợp diễn ra ngược với quy luật của thị trường

kinh doanh là giá của sản phẩm xuất khẩu lại rẻ hơn giá tại thị trường nội địa, với bản

chất phi kinh tế và không bình thường này trong quan hệ thương mại quốc tế xem là bán

phá giá – hình thức cạnh tranh không lành mạnh

Do đó, bán phá giá bị tập quán thương mại quốc tế cũng như pháp luật quốc tế coi là

hành vi bất chính Kết quả tất yếu là xảy ra những xung đột trong việc đấu tranh loại bỏ

và trừng phạt hành vi này Xung đột xảy ra liên quan đến bán phá giá không còn là câu

chuyện đối đầu giữa các nhà sản xuất nữa mà thực tế nó là sự xung đột về lợi ích giữa hai

thị trường khác nhau cùng có sản phẩm cạnh tranh nhau Việc xác định chính xác thị

trường mà ở đó hàng hóa bán phá giá được sản xuất và xác định thị trường nhập khẩu

hàng hóa phá giá có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định các yếu tố cấu thành hành vi

pha giá cũng như việc áp dụng các biện pháp đấu tranh chống bán phá giá Trong khi đó,

phá giá trong nước hay còn gọi là phá giá nội địa là khái niệm diễn tả một hành vi cạnh

tranh không lành mạnh xảy ra trên cùng một thị trường giữa các chủ thể kinh doanh với

13

Nguyễn Như Phát và Bùi Nguyên Khánh, Tiến tới xây dựng pháp luật về cạnh tranh và chống độc quyền trong

điều kiện chuyển sang nền kinh tế thị trường, Nxb Công an Nhân, Hà Nội, 2001, tr 38

nhau Vì vậy, chỉ cần pháp luật cạnh tranh của nhà nước can thiệp nhằm đảm bảo cho sự

lành mạnh của thị trường.14

Thứ hai, Phá giá là hiện tượng phân biệt giá quốc tế Là sự so sánh (chệnh lệch) về

giá xuất khẩu và giá trị thông thường của hàng hóa bị nghi là có hiện tượng bán phá giá

Bán phá giá cũng là hạ giá sản phẩm để tăng cạnh tranh tuy nhiên hạ giá vì thực hiện mục

đích bán phá giá khác hoàn toàn với hạ giá hoặc bán hàng giá rẻ do giảm chi phí và nâng

cao năng xuất, khác nhau cơ bản nhất là mức lợi nhuận của nhà sản xuất, khi thực hiện

phá giá họ có thể không cần lợi nhuận nhưng đối với cạnh tranh lành mạnh thì ngành sản

xuất đã có một khoản lợi nhuận hợp lý

Về phạm vi, phá giá trong nước được xác định là một hành vi cạnh tranh không lành

mạnh qua giá của các nhà sản xuất hàng hóa trên cùng thị trường của một quốc gia Vì

thế, khi xác định hành vi phá giá nội địa, nhà chức trách chỉ cần truy tìm những dấu hiệu

của việc bán hàng dưới chi phí sản xuất hoặc dưới giá thông thường trên thị trường của

quốc gia đó nhằm chiếm đoạt thị phần hoặc hạn chế cạnh tranh Phá giá trong thương mại

quốc tế là kết quả của quá trình phân biệt giá giữa hai thị trường và mức độ phá giá biểu

hiện thông qua sự chênh lệch về giá bán giữa hai thị trường So sánh giá là công việc bắt

buộc phải thực hiện trong xác định việc bán phá giá, kết quả của nó sẽ được xác định có

hay không có cũng như sự nguy hại của hành vi bán phá giá quốc tế.15

Thứ ba, Đối tượng của hành vi bán phá giá là hàng hóa tham gia vào lưu thông

trong quan hệ thương mại quốc tế Khi thiết lập thị trường thương mại chung, đối tượng

được hầu hết các diễn đàn thương mại quốc tế quan tâm là dịch vụ và hàng hóa Mọi thiết

chế pháp lý trong quan hệ thương mại quốc tế đều nhằm mục đích tạo lập những khuôn

khổ cho quá trình dịch chuyển một cách tự do và lành mạnh trên cơ sở không phân biệt

đối xử đối với các đối tượng là hàng hóa, dịch vụ Tuy nhiên, trong các hiệp định liên

quan đến phá giá của các tổ chức kinh tế quốc tế như WTO, EU…và pháp luật về phá giá

của các nước đều không đề cập đến phá giá dịch vụ.16

Theo Từ điển chính sách thương mại quốc tế thì khái niệm hàng hóa dùng để chỉ bất

kỳ một mặt hàng nào trong trao đổi thương mại, nhưng thông thường nhất là để chỉ

nguyên vật liệu, ví dụ như lúa mỳ, thiếc, đồng, chè, cà phê, cao su…; dịch vụ (service)

gồm có các hoạt động về kinh tế chủ chốt như viễn thông, ngân hàng, bảo hiểm, vận tải

14 Nguyễn Ngọc Sơn, Pháp luật chống bán phá giá hàng nhập khẩu tại Việt Nam – những vấn đề lý luận và thực

tiễn, Nxb Tư pháp, Hà Nội, 2005, tr 22- 23

15 Nguyễn Ngọc Sơn, Pháp luật chống bán phá giá hàng nhập khẩu tại Việt Nam – những vấn đề lý luận và thực

tiễn, Nxb Tư pháp, Hà Nội, 2005, tr 24

16

Nguyễn Ngọc Sơn, Pháp luật chống bán phá giá hàng nhập khẩu tại Việt Nam – những vấn đề lý luận và thực

tiễn, Nxb Tư pháp, Hà Nội, 2005, tr 25

đường bộ và đường biển, hàng không…17 Qua khái niệm trên thì sự khác biệt cơ bản nhất

là một bên là vật hiện hữu có thể nhìn thấy bằng mắt thường (gọi là hàng hóa) còn dịch

vụ là vô hình

Pháp luật hàng hóa được xây dựng trên cơ sở nguyên tắc đối vật Nguyên tắc này

xuất phát từ bản chất vật chất hiện hữu của hàng hoá và nhấn mạnh đến đối tượng xử lý

của các biệt pháp chống bán phá giá là hàng hóa 18

Khi xảy ra hiện tượng phá giá và xác định được hàng hóa bán phá giá, pháp luật xuất

hiện để xử lý hàng hóa phá giá mà không phân biệt người thực hiện hành vi đó có phải là

người sản xuất hay không, và cũng không quan tâm đến yếu tố quốc tịch của người đã

thực hiện hành vi bán phá giá hàng hoá Nói cách khác, biệt pháp chống bán phá giá dựa

trên nguyên tắc đối vật được áp dụng đối với sản phẩm chứ không phải chống lại nguồn

gốc của sản phẩm Xuất phát từ quan niệm tranh chấp về phá giá trong thương mại quốc

tế biểu hiện sự xung đột về lợi ích giữa hai thị trường khác nhau, vì thế một khi sự nhập

hàng hóa từ thị trường nước này bằng một phương cách có thể đe dọa đến sự phát triển

của hàng hóa trong thị trường nước nhập khẩu, cũng là lúc phát sinh quyền tự vệ bằng

cách tác động ngược trở lại bằng các biện pháp đã gây ra hoặc đe dọa gây ra Tác động

trở lại của nhà nước nhập khẩu đối với hiện tượng bán phá giá không nhằm mục đích loại

bỏ sản phẩm bị bán phá giá ra khỏi thị trường, cũng không phải để ngăn cấm những chủ

thể thực hiện hành vi phá giá tham gia thị trường mà mục đích chủ yếu là loại bỏ và ngăn

chặn thiệt hại do hành vi phá giá gây ra cho ngành sản xuất trong nước.19

Trong thương mại quốc tế, phá giá dịch vụ vẫn chưa được điều chỉnh và ngay cả

pháp luật quốc gia cũng không quy định vấn đề này Thế thì câu hỏi đặc ra là: Tại sao

dịch vụ trong quan hệ thương mại quốc tế chưa được xem là đối tượng điều chỉnh của

pháp luật phá giá quốc tế? Với bản chất vô hình nên cơ cấu của thị trường dịch vụ khác

với cơ cấu của thị trường hàng hóa, dịch vụ khó để nhận biết cặn kẽ, có khi bản thân nhà

xuất khẩu dịch vụ cũng không nhận ra rằng họ đang xuất khẩu dịch vụ Do đó rất khó xác

định chính xác khối lượng và số lượng dịch vụ được chuyển qua biên giới và không thể

tìm ra cơ cấu chi phí chuẩn trong cung ứng dịch vụ thương mại để xác định các yếu tố cấu

thành của hành vi phá giá dịch vụ giữa các quốc gia

Cho đến nay, các tổ chức kinh tế quốc tế nhất là WTO cũng chỉ đưa ra một cách

tương đối các loại dịch vụ tham gia vào tiến trình tự do hóa thương mại mà khó có thể

17 Walter, Từ điển chính sách thương mại quốc tế, Nxb Thống kê, Hà Nội, 1997, tr 55 - 228

18 John H.Jackson, Hệ thống thương mại thế giới, Nxb Thanh niên, Hà Nội, tr 37

19

Nguyễn Ngọc Sơn, Pháp luật chống bán phá giá hàng nhập khẩu tại Việt Nam – những vấn đề lý luận và thực

tiễn, Nxb Tư pháp, Hà Nội, 2005, tr 26-27

xác định được chính xác khái niệm và số lượng dịch vụ đã được cung ứng dịch vụ qua

biên giới Tóm lại, trong phá giá thương mại quốc tế pháp luật chỉ quy định phá giá đối

với hàng hóa còn dịch vụ thì gặp khó khăn trong nhận biết để xây dựng cơ chế thương

mại dịch vụ nên hiện phá giá dịch vụ là vấn đề còn bỏ ngỏ trong pháp luật quốc tế

1.3 NGUYÊN NHÂN VÀ TÁC ĐỘNG CỦA BÁN PHÁ GIÁ

1.3.1 Nguyên nhân dẫn đến bán phá giá

Có nhiều nguyên nhân dẫn tới hiện tượng bán phá giá trong thương mại quốc tế

Trong đó có thể là tham vọng của nhà sản xuất, xuất khẩu hàng hóa phá giá Thời kỳ tự

do hóa thương mại, các nước muốn đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu mở rộng thị trường và

mong muốn chiếm thị phần lớn ở các nước nhập khẩu, nhưng để thực hiện một cách

nhanh chóng mục tiêu này các nước xuất khẩu sẽ chấp nhận mức lợi nhuận thấp hoặc hy

sinh mức lợi nhuận hòng tăng khả năng cạnh tranh, loại bỏ những hàng hóa tương tự tại

thị trường nội địa nước nhập khẩu để chếm thị phần lớn trên thị trường, khi nhà sản xuất

bán hàng với giá thấp để thực hiện mục tiêu cạnh tranh không lành mạnh này cụ thể là

bán phá giá thì người tiêu dùng sẽ được lợi vì được mua hàng với giá rẽ Tuy nhiên, đến

khi các nhà sản xuất đã thực hiện thành công được mục tiêu có khả người tiêu dùng sẽ bị

bốc lột trở lại để bù đắp lại những gì đã mất trong khoảng thời gian mà người bán hàng

phá giá chịu thiệt

Không phải tất cả các hành vi bán phá giá đều là vì mục đích cạnh tranh không lành

mạnh, đôi khi việc bán phá giá là việc không mong muốn của nhà sản xuất, do nhà sản

xuất sản xuất hàng hóa ồ ạt làm trong nước có quá nhiều hàng tồn kho, sản xuất đình trệ,

sản phẩm lưu kho lâu ngày có thể bị hư hại… dẫn đến việc số lượng hàng nhập khẩu tăng

lên, giá giảm xuống (giảm giá để kích cầu)

Cũng có thể có một số nước làm ra sản phẩm với giá thành rất thấp do sử dụng lao

động trẻ em, tiền lương thấp và sử dụng lao động của tù nhân làm hàng xuất khẩu Việc

sử dụng lao động trẻ em ngoài việc mang khoản lợi nhuận lớn còn là cách để cạnh tranh

với đối thủ cạnh tranh Nhờ giá nhân công rẻ, người ta có thể hạ giá thành sản phẩm, xuất

khẩu hàng hoá với giá thấp

Trong thương mại quốc tế, thuế chống bán phá giá có thể bị áp đặt mà không quan

tâm đến lý do vì sao nhà sản xuất bán phá giá Bán phá giá sang thị trường nước ngoài

thường bị coi là một hiện tượng tiêu cực do nó làm giảm khả năng cạnh tranh về giá và

thị phần của sản phẩm nội địa của nước nhập khẩu Tuy nhiên, bán phá giá có thể có tác

động tích cực đối với nền kinh tế, ví dụ như: người tiêu dùng được lợi vì giá rẻ; nếu hàng

bị bán phá giá là nguyên liệu đầu vào của một ngành sản xuất khác, giá nguyên liệu rẻ có

thể tạo nên sự tăng trưởng cho ngành sản xuất sử dụng nguyên liệu liệu là hàng hóa phá

giá Vì thế không phải mọi hành vi bán phá giá đều bị áp dụng biện pháp chống bán phá

giá Theo quy định của WTO, các biện pháp chống bán phá giá chỉ được áp dụng khi xác

định được đủ ba điều kiện sau: hàng nhập khẩu bị bán phá giá, ngành sản xuất sản phẩm

tương tự của nước nhập khẩu bị thiệt hại đáng kể và mối quan hệ nhân quả giữa việc hàng

nhập khẩu bán phá giá và thiệt hại nói trên

1.3.2 Tác động của việc bán phá giá

Tác động của hiện tượng phá giá được nhìn nhận ở cả góc độ tích cực và tiêu cực

bằng việc phân tích ảnh hưởng của nó đối với lợi ích của người tiêu dùng, nhà sản xuất có

liên quan và các doanh nghiệp kinh doanh sản phẩm cạnh tranh nội địa

Việc hàng hóa nhập khẩu bán phá giá có những ảnh hưởng đáng kể đến người tiêu

dùng của nước nhập khẩu cả trong ngắn hạn và dài hạn Trong ngắn hạn, việc bán phá giá

đã tối đa hóa lợi ích cho người tiêu dùng vì họ có cơ hội mua được hàng nhập khẩu giá rẻ

Với tâm lý vị lợi, người tiêu dùng luôn có xu hướng lựa chọn hàng hóa phù hợp với nhu

cầu sử dụng ở mức giá thấp nhất, có thể sự xuất hiện của hàng hóa nhập khẩu phá giá trên

thị trường đã làm thỏa mãn nhu cầu của họ Trong kinh tế thị trường, sức tiêu thụ hàng

hóa mua phụ thuộc khá nhiều vào giá cả của nó, hiện tượng phá giá của hàng hóa nhập

khẩu có thể là động lực kích thích tiêu dùng Một khi giá của hàng hóa có xu hướng giảm,

sẽ làm tăng lượng tiêu thụ của hàng hóa

Ngoài ra, việc bán phá giá hàng hóa nhập khẩu còn làm tăng mức độ cạnh tranh trên

thị trường Việc nhập khẩu hàng hóa với giá rẻ hơn so với giá hàng hóa nội địa đã tạo ra

sức ép cho ngành sản xuất nội địa trong việc tìm ra phương cách nâng cao khả năng cạnh

tranh theo nguyên tắc giá cả là tín hiệu đối với người sản xuất và tiêu dùng Khi hàng hóa

nhập khẩu có giá rẻ hơn, hàng hóa nội địa trở thành mặt hàng có giá cao tương đối Với

sự tác động của hiệu ứng thay thế, người tiêu dùng có xu hướng dùng hàng hóa nhập khẩu

với giá rẻ hơn để thỏa mãn nhu cầu của mình và đẩy các doanh nghiệp nội địa vào tình

trạng cạnh tranh không lối thoát hoặc tìm cách giảm chi phí để tăng khả năng cạnh tranh

về giá hoặc mất khách hàng Mức cạnh tranh tăng sẽ có tác dụng làm giảm sức ỳ của các

doanh nghiệp nội địa, làm giảm khả năng bốc lột khách hàng của doanh nghiệp nội địa

với giả thuyết rằng trước khi có hiện tượng bán phá giá của hàng hóa nhập khẩu, các

doanh nghiệp này đang có vị trí độc quyền

Trong dài hạn, quyền lợi của người tiêu dùng có thể bị xâm hại nếu doanh nghiệp

nước ngoài bán phá giá hàng hóa để thực hiện chiến lược chiếm đoạt thị trường bằng cách

định giá hủy diệt ngành sản xuất trong nước Mặt dù, bán phá giá đem lại lợi ích cho

người tiêu dùng hiện tại nhưng khi đã chiếm đoạt được thị trường nhập khẩu, giá của

hàng hóa nhập khẩu sẽ tăng nhanh trở lại để các doanh nghiệp lấy lại những gì đã mất từ

việc bán phá giá Người tiêu dùng trở thành nạn nhân của mức giá độc quyền do các

doanh nghiệp nước ngoài ấn định Sự suy đoán về khả năng tăng giá trong tương lai hoặc

sản lượng hàng hóa nhập khẩu sẽ giảm đi để chi phối cung cầu là một trong những căn cứ

để kết luận về bản chất hạn chế cạnh tranh của hành vi bán phá giá có mục đích cướp đoạt

thị trường.20

Tác động của bán phá giá có liên quan đến doanh nghiệp nước nhập khẩu Các

doanh nghiệp có liên quan được xác định là những doanh nghiệp của nước nhập khẩu

hoạt động ở ngành sản xuất khác có sử dụng hàng hóa nhập khẩu làm nguyên liệu sản

xuất do đó khi hàng hóa nhập khẩu bán phá giá các doanh nghiệp nói trên được nguồn

nguyên liệu rẻ để sản xuất, kinh doanh từ đó góp phần tăng trưởng cho ngành sản xuất mà

họ đang hoạt động

Bên cạnh một số tác động tích cực thì bán phá đem lại nhiều khó khăn cho ngành

sản xuất nội địa, các doanh nghiệp sản xuất nội địa và người lao động trong các doanh

nghiệp này là nạn nhân trực tiếp và thực tế của việc bán phá giá hàng hóa nhập khẩu Nếu

mức phá giá làm giá cạnh tranh của sản phẩm nhập khẩu thấp hơn chi phí sản xuất của

hàng hóa nội địa thì các doanh nghiệp nội địa sẽ bị đẩy vào tình trạng cạnh tranh không

lối thoát hoặc chịu thua lỗ để chạy đua theo mức giá phá giá, hoặc mất khách hàng Trong

trường hợp mức phá giá làm giá cạnh tranh của hàng hóa nhập khẩu thấp hơn giá bán

hiện tại nhưng không thấp hơn chi phí sản xuất của hàng hóa nội địa thì thiệt hại xảy ra là

sự suy lợi nhuận, giảm lợi tức đầu tư…Trong trường hợp này có hai khả năng trái chiều

sẽ xảy ra:

Thứ nhất, sự suy giảm lợi nhuận của ngành sản xuất nội địa là cần thiết cho lợi ích

chung của thị trường nước nhập khẩu do các doanh nghiệp nội địa đang chi phối thị

trường Hàng hóa nội địa đang được bán với mức giá độc quyền nên việc bán phá giá của

hàng hóa nhập khẩu có thể giải phóng khách hàng khỏi tình trạng bị bốc lột cho dù nó gây

thiệt hại cho ngành sản xuất nội địa

Thứ hai, Sự suy giảm lợi nhuận làm giảm tính hấp dẫn về đầu tư của thị trường nội

địa Khi mức phá giá đẩy mặt bằng giá hàng hóa cạnh tranh với hàng hóa nhập khẩu trên

thị trường nhập khẩu xuống gần bằng chi phí bình quân (giá thành của hàng hóa) sẽ làm

giảm khả năng có lợi xuống mức tối thiểu Đương nhiên, sức hấp dẫn các nguồn vốn đầu

20

Nguyễn Ngọc Sơn, Pháp luật chống bán phá giá hàng nhập khẩu tại Việt Nam – những vấn đề lý luận và thực

tiễn, NXB Tư pháp, Hà Nội, 2005, tr 20

tư vào nguồn sản xuất nội địa sẽ giảm cho dù việc bán phá giá không đủ để loại bỏ các

doanh nghiệp đang hoạt động

Như vậy, việc bán phá giá của hàng hóa nhập khẩu vừa có những tác động tích cực,

vừa có tác động tiêu cực cho thị trường nước nhập khẩu Vì thế khi tiến hành xử lý hành

vi phá giá, Nhà nước bị đặt vào tình trạng phải giải quyết xung đột giữa quyền lợi của

người đang tiêu thụ sản phẩm bán phá giá (được mua hàng hóa với giá rẻ) và lợi ích của

nhà sản xuất trong nước (phải hạ giá thành để có thể cạnh với hàng hóa đang phá giá và

việc mất dần thị phần của họ) Nhà nước cần phải cân nhắc và lựa chọn ra lợi ích nào là

cơ bản để bảo vệ Đôi khi trong các vụ việc chống bán phá giá các lực lượng thị trường và

các lợi ích luôn đối lập nhau tạo ra những áp lực không nhỏ cho các cơ quan có thẩm

quyền đưa ra các quyết sách phù hợp cho lợi ích chung cho toàn xã hội

1.4 TÌNH HÌNH CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ TRONG TỰ DO HÓA THƯƠNG MẠI

Nhìn chung số lượng vụ kiện giai đoạn 2011-2012 có xu hướng giảm so với giai

đoạn 2005-2010 có trên 200 vụ kiện/năm trừ 2008 (165 vụ) Cụ thể 2011 còn 172 vụ kiện

và đến năm 2012 chỉ là 166 vụ Đây là tín hiệu khả quan cho các doanh nghiệp xuất khẩu

hoặc có định hướng xuất khẩu

Bảng thống kê các vụ kiện chống bán phá giá giai đoạn 2005 – 2012

Qua bảng thống kê, từ năm 2005-2012 đã có 1538 cuộc điều tra chống bán phá giá

trong đó có hơn 1000 cuộc bị xem là có bán phá giá và áp thuế chống bán phá giá Điều

này thể hiện không phải cuộc điều tra chống bán phá giá nào cũng đi đến kết luận có áp

thuế chống bán phá giá

Về phía các nước khởi kiện, đứng đầu danh sách là Ấn Độ (208 cuộc điều tra), Hoa

Kỳ và Trung Quốc (94), EU (87), tiếp đến là các nước Achentina, Nam Phi,

Australia…Điều đáng lưu ý là việc sử dụng các công cụ chống bán phá giá đã được nhiều

21

Phòng thương mại và Công nghiệp Việt Nam,

nước đang phát triển sử dụng như: Ấn Độ, Achentina, Braxin không còn vũ khí bảo hộ

của một vài nước phát triển như trước đây (Hoa Kỳ, EU, Canada, Úc, Newzealand) Nếu

so với giai đoạn 1994-2005 về số lượng vụ kiện, thì tại giai đoạn này thấp hơn nhiều, cụ

thể là Ấn Độ (từ tiến hành 425 vụ kiện thì thời kỳ này chỉ còn 208 vụ) Hoa Kỳ, Trung

Quốc…Đây là tín hiệu khả quan cho các doanh nghiệp xuất khẩu Các nước dẫn đầu về

tiến hành điều tra áp dụng biện pháp chống bán phá giá như Ấn Độ đã thể hiện sự thay

đổi quan điểm về áp dụng biện pháp chống bán phá giá, cân nhắc tính hai mặt của nó

Về phía các nước bị kiện, Trung Quốc dẫn đầu trong số các nước bị kiện với 361 vụ

kiện Kế đến là Hoa Kỳ (61 vụ), Đài Loan (58 vụ), Hàn Quốc (56 vụ) Điều này cho thấy

các nước đang phát triển là mục tiêu bị điều tra chống bán phá giá so với các nước phát

triển (trừ Hoa Kỳ)

CHƯƠNG 2 HIỆP ĐỊNH VỀ CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ CỦA WTO

2.1 LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA HIỆP ĐỊNH

Ngày 10/8/1904, các quy định đầu tiên về bán phá giá được thông qua tại Canada

Những quy định chống bán phá giá được hình thành từ việc sửa đổi Đạo luật thuế hải

quan năm 1897 của nước này Kế đến là vào năm 1905 và năm 1906, các quy định chống

bán phá giá đã lần lượt áp dụng tại New Zealand và Úc

Vấn đề chống bán phá giá đã được Hiệp hội các quốc gia nghiên cứu ngay từ năm

1922, nhưng đến năm 1947, với sự ra đời của Hiệp định chung về thuế quan và thương

mại GATT, vấn đề này mới đặt dưới sự chi phối của luật quốc tế, thông qua Điều VI của

Hiệp định này Lúc ấy chủ đề này chưa được tranh cãi nhiều và chỉ về sau, khi các dòng

thương mại phát triển ngày càng nhanh, sự cạnh tranh ngày càng gay gắt hơn và khốc liệt

hơn, và các nước thành viên của GATT cũng đông hơn, mới hình thành một mối quan

tâm chính, ngày càng lớn qua các dòng thương thảo nối tiếp nhau.22

Hiệp định chung về thuế quan và thương mại (GATT) được ký kết từ năm 1947 và

ngay sau đó, năm 1948 hệ thống thương mại đa biên được thiết lập Điều VI GATT 1947

đã có các quy định liên quan đến trường hợp một ngành công nghiệp nội địa cho rằng

việc bán phá giá đã gây thiệt hại cho ngành sản xuất của họ.23 Điều khoản này của Hiệp

định cho phép nước bị bán phá giá được áp dụng một khoảng thuế (thuế chống bán phá

giá) lên sản phẩm bán phá giá nhằm loại bỏ những thiệt hại mà phá giá đem lại, mức thuế

áp dụng có thể bằng nhưng không được quá biên độ bán phá giá Trong tiến trình đẩy

mạnh hội nhập kinh tế quốc tế, tự do hóa thương mại các hàng rào thuế quan dần được gở

bỏ thì lúc này vấn đề chống bán phá giá được các nước sử dụng nhiều hơn để bảo vệ nền

sản xuất trong nước, vì thế những quy định còn hạn chế và chưa được cụ thể trong Điều

VI đã không đáp ứng được nhu cầu sử dụng của các nước Ví dụ như, Điều VI yêu cầu

việc xác định thiệt hại đáng kể nhưng đã không đưa ra bất kỳ hướng dẫn cụ thể nào như là

tiêu chí cho việc xác định liệu có tồn tại thiệt hại hay không Bên cạnh đó khi đưa ra các

phương pháp xác định tồn tại phá giá, Điều VI cũng chỉ đưa ra một cách thức chung nhất,

khó vận dụng cho từng trường hợp cụ thể Hiệp định GATT 1947 không có các quy định

về thủ tục áp dụng biện pháp chống bán phá giá Hiệp định mặc nhiên thừa nhận quyền tự

do của các quốc gia trong việc xây dựng các thủ tục để xác định hiện tượng bán phá giá

và áp dụng biện pháp chống bán phá giá đối với hàng nhập khẩu vào nước mình và đây

cũng là nguyên nhân chính để nhiều nước lợi dụng áp dụng pháp luật chống bán phá giá

như là công cụ thực hiện chính sách bảo hộ thái quá thị trường nội địa nước mình

Trước vòng đàm phán Uruguay là vòng đàm phán kennedy (1967), Tokyo (1980)

nhưng kết quả cuối cùng của các vòng đàm phán này về chống bán phá giá điều không có

hiệu quả Sau vòng đàm phán Uruguay (Uruguay Round), cùng với sự ra đời của Tổ chức

Thương mại Thế giới (WTO) các bên đã ký kết Hiệp định về thực thi Điều VI GATT

1994 được gọi với tên “hiệp định về chống bán phá giá của WTO” (Anti-dump-ing

Agreement-ADA)

Theo nguyên tắc khi các nước thành viên xây dựng pháp luật về những vấn đề thuộc

thẩm quyền của WTO thì phải dựa trên những quy định chung mà WTO đã đưa ra trên cơ

sở đó các nước có thể cụ thể hóa để áp dụng vào thực tiễn nước mình, do đó khi xem

pháp luật của các nước thành viên cụ thể là pháp luật về chống bán phá giá thường bắt

gặp các nguyên tắc của Hiệp định chống bán phá giá (ADA) Như vậy, về các nguyên tắc

chung thì luật quốc gia phải đồng nhất nhưng về thực tiễn áp dụng thì có những điểm

khác nhau

2.2 MỤC TIÊU VÀ BẢN CHẤT CỦA PHÁP LUẬT CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ

Bán phá giá bị các nước xem là hành vi thương mại bất chính, không công bằng Do

đó, chính phủ nhiều nước cho rằng họ cần phải có hành động chống lại hành vi này nhằm

bảo vệ ngành sản xuất nội địa trong nước mà thông thường là thông qua việc đánh thuế

chống bán phá giá để bù đắp lại những thiệt hại do hành vi bán phá giá gây ra cho ngành

sản xuất tại nước nhập khẩu

Ngay từ năm 1947, Điều VI khoản 1 Hiệp định GATT đã quy định thuế chống bán

phá giá chỉ được áp dụng trong những trường hợp chứng minh được rõ ràng có hành vi

bán phá giá và hành vi đó gây ra hoặc đe dọa gây ra thiệt hại vật chất tới một ngành sản

xuất trong nước Tại Điều VI này có đưa ra cơ sở để xác định việc bán phá giá là có sự

chệnh lệch giữa giá xuất khẩu với giá trị thông thường của hàng hóa và giá trị thông

thường được xác định theo thứ tự là giá của sản phẩm tương tự được tiêu dùng tại nước

xuất khẩu theo các điều kiện thương mại thông thường; giá xuất khẩu sang một nước thứ

3; chi phí suy định

Tuy mục tiêu của pháp luật về chống bán phá giá là đảm bảo cho sự cạnh tranh công

bằng trên thị trường thương mại quốc tế nhưng thực tế không đơn giản chỉ là như vậy

Theo đánh giá của các chuyên gia trong lĩnh vực này thì chống bán phá giá không

phải là chính sách công mà là chính sách tư Đó là một phương tiện mà một đối thủ cạnh

tranh có thể sử dụng quyền lực của nhà nước để giành lợi thế cạnh tranh trước các đối thủ

khác Xét từ góc độ bảo hộ sản xuất trong nước, bên hưởng lợi thế là ngành công nghiệp

nội địa và nạn nhân của biện pháp này là các nhà sản xuất, xuất khẩu nước ngoài Chúng

ta có thể nhận thấy rõ hơn bản chất và mục đích này thông qua một bản báo cáo của Ủy

ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ (ITC) “…mục đích của pháp luật chống bán phá giá và

chống trợ cấp không phải là bảo vệ người tiêu dùng mà là bảo vệ nhà sản xuất…Thực

chất, chức năng của pháp luật chống bán phá giá là để bảo vệ cho các công ty và những

người lao động tham gia vào hoạt động sản xuất ở Hoa Kỳ Vì vậy, chẳng có gì đáng ngạc

nhiên khi người hưởng lợi từ các lợi ích kinh tế này là các nhà sản xuất, ngược lại các chi

phí kinh tế sẽ do người tiêu dùng gánh chịu Chính phủ Hoa Kỳ, thông qua luật pháp, đã

đưa ra một sự lựa chọn chính trị tỉnh táo, khôn ngoan để đưa những biện pháp bảo đảm

công bằng này được công nhận trên thực tế….”24

Hơn nữa, các quy định chống bán phá giá là một biện pháp khắc phục thương mại

mà các thành viên của WTO đã đồng ý rằng là cần thiết để duy trì hệ thống thương mại

đa phương Động cơ kinh tế để sử dụng biện pháp chống bán phá giá là nhằm để duy trì

thương mại công bằng Tuy nhiên theo một nghiên cứu gần đây cho thấy, có tới 90% các

biện pháp này không nhằm bảo vệ cạnh tranh lành mạnh hoặc thương mại công bằng.25

Bán phá giá được các nước sử dụng như công cụ bảo hộ ngành sản xuất trong nước,

phần lớn các nước mạnh chiếm ưu thế hơn “trong tương lai gần không có dấu hiệu gì cho

thấy những luật này sẽ bị gác bỏ hay sửa đổi sâu rộng Nên tốt nhất là dùng nhiều quan

tâm các hình thức và cách thức thực thi các luật lệ quốc tế về chống bán phá giá trong

khuôn khổ một chế định thương mại đa phương như WTO”.26

2.3 QUY TRÌNH VÀ THỦ TỤC CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ CỦA HIỆP ĐỊNH

2.3.1 Trước khi bắt đầu điều tra

2.3.1.1 Xác định việc bán phá giá

Trong phạm vi Hiệp định chống bán phá giá của WTO (ADA), một sản phẩm bị coi

là bán phá giá (tức là được đưa vào lưu thông thương mại của một nước khác thấp hơn trị

giá thông thường của sản phẩm đó) nếu như giá xuất khẩu của sản phẩm được xuất khẩu

từ một nước này sang một nước khác thấp hơn mức giá có thể so sánh được của sản phẩm

tương tự được tiêu dùng tại nước xuất khẩu theo các điều kiện thương mại thông

thường.27

Nói cách khác, bán phá giá là hành vi bán hàng với mức “giá xuất khẩu” lại

thấp hơn mức “giá thông thường” tại thị trường nội địa, cụ thể là:

Biên độ phá giá = Giá thông thường − Giá xuất khẩu

Trường hợp:

 Biên độ phá giá > 0 là có hiện tượng bán phá giá

 Biên độ phá giá ≤ 0 không bán phá giá hàng xuất khẩu

Biên độ phá giá có thể tính bằng trị giá tuyệt đối hoặc phần trăm theo công thức sau:

Giá thông thường − Giá xuất khẩu

Biên độ phá giá (%) =

Giá xuất khẩu

Nếu biên độ được xác định là dưới 2% thì cuộc điều tra về chống bán phá giá sẽ

chấm dứt và không bị áp dụng biện pháp chống bán phá giá nào, như đã phân tích ở

chương 1 thì bán phá giá ở một mức độ nào đó có thể đem lại lợi ích cho người sử dụng

sản phẩm phá giá (được mua hàng với giá rẻ) và ảnh hưởng cũng không đáng kể đến

nước nhập khẩu

Như vậy, để xác định có hay không hiện tượng bán phá giá phụ thuộc vào việc xác

định:

Thứ nhất: Giá thông thường của sản phẩm;

Thứ hai: Giá xuất khẩu của sản phẩm bị nghi là bán phá giá;

Thứ ba: Biên độ bán phá giá

Theo Điều 2.6 ADA: “sản phẩm tương tự sẽ được hiểu là sản phẩm giống hệt, tức là

sản phẩm có tất cả các đặc tính giống với sản phẩm đang được xem xét, hoặc trong

trường hợp không có sản phẩm nào như vậy thì là sản phẩm khác mặc dù không giống ở

mọi đặc tính nhưng có nhiều đặc điểm gần giống với sản phẩm được xem xét”

Việc xác định “sản phẩm tương tự” là một yếu tố rất quan trọng trong bất kỳ vụ việc

điều tra nào, vì nó sẽ tác động đến toàn bộ quá trình điều tra Để xác định sản phẩm

“tương tự” với sản phẩm đang bị điều tra bán phá giá sẽ giúp tìm ra được sản phẩm nào

27

Xem Điều 2.1 Hiệp định chống bán phá giá của WTO

trên thị trường nội địa của nước xuất khẩu sẽ được làm căn cứ để xác định giá trị thông

thường, ngành sản xuất nào tại nước nhập khẩu được điều tra để xác định thiệt hại và

đồng thời là căn cứ để xác định biên độ phá giá nên sản phẩm tương tự được xác định

càng sớm càng tốt trong vụ việc điều tra chống bán phá giá

Trong Hiệp định không có thêm bất kỳ một sự hướng dẫn nào ngoài định nghĩa tại

Điều 2.6 về việc xác định sản phẩm tương tự, vấn đề này được các nước quy định rỏ hơn

trong luật quốc gia, các nước có nền kinh tế thị trường thường sử dụng các tiêu chí sau

đây để xác định sản phẩm tương tự: Các đặt tính cơ, lý, hóa, hình thức bề ngoài của sản

phẩm; Mức độ chuyển đổi thương mại của các sản phẩm; Các nguyên liệu thô được sử

dụng để sản xuất ra sản phẩm; Nguyên liệu sản xuất và công nghệ được sử dụng trong

quá trình sản xuất hàng hóa; Những chức năng và công dụng cuối cùng của hàng hóa;

phân loại ngành công nghiệp; giá cả; Chất lượng và quy cách sản phẩm.28

a Xác định giá thông thường

Để xác định được giá này là điều không hề đơn giản, có ba cách xác định giá thông

thường và theo thứ tự ưu tiên:

Cách 1: Giá thông thường được xác định trên cơ sở “giá có thể so sánh được trả

hoặc có thể trả, trong điều kiện thương mại thông thường của sản phẩm tương tự khi sản

phẩm này được tiêu thụ tại nước xuất khẩu”;

Cách 2: Giá thông thường được xác định theo “giá có thể so sánh của sản phẩm

tương tự được xuất khẩu sang một nước thứ ba tương ứng với điều kiện giá này mang

tính chất đại diện”;

Cách 3: Giá thông thường được xác định dựa trên “chi phí sản xuất của nước xuất

xứ cộng thêm một số tiền quản lý, bán hàng, các loại giá chung và lợi nhuận hợp lý” Cụ

thể: Chi phí sản xuất (gồm lao động trực tiếp + các nguyên vật liệu trực tiếp + chi phí

quản lý hành chính sản xuất) + chi phí quản lý và bán hàng nội địa + một tỷ lệ lãi

Khi xác định giá thông thường, thì cách 1 được ưu tiên áp dụng nhưng phải đáp ứng

đầy đủ hai yếu tố sau:

− Sản phẩm tương tự được bán tại nước xuất khẩu phải theo các điều kiện thương

mại thông thường;

− Sản phẩm tương tự được bán tại nước xuất khẩu với số lượng đáng kể không thấp

hơn 5% sản phẩm bị điều tra có hành vi phá giá

28

Võ Thanh Thu – Đoàn Thị Hồng Vân – Nguyễn Đông Phong, Cẩm nang Phòng ngừa và đối phó với các vụ kiện

chống bán phá giá đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam, Nxb Lao động – Xã hội, tr 23

Trong Hiệp định chống bán phá giá của WTO (ADA) không có khái niệm “Điều

kiện thương mại thông thường” nhưng tại Điều 2.2.1 ADA quy định trường hợp không

được xem là bán hàng theo điều kiện thương mại thông thường “việc bán các sản phẩm

tương tự tại thị trường nội địa nước xuất khẩu hoặc bán sang một nước thứ ba với giá thấp

hơn chi phí sản xuất theo đơn vị sản phẩm (bao gồm chi phí cố định và chi phí biến đổi)

cộng với các chi phí quản trị, chi phí bán hàng và các chi phí chung” (giá thành sản xuất

+ chi phí bán hàng, quản trị, chi phí chung = bán lỗ vốn) thì có thể bị coi là bán không

theo các điều kiện thương mại thông thường và có thể là không được xem xét tới trong

quá trình xác định giá thông thường nếu như: Cơ quan có thẩm quyền xác định việc bán

hàng không theo điều kiện thương mại thông thường này đã:

 Kéo dài một thời gian (thường là 1 năm, nhưng không có trường hợp nào ít hơn 6

tháng); và

 Bán với một số lượng đáng kể Theo Điều 2.2.1 ADA số lượng không đáng kể

được xác định là:

 Giá bán trung bình thấp hơn chi phí trung bình; hoặc

 Số lượng bán hàng lỗ vốn ít nhất 20% tổng số sản phẩm tương tự được bán

(trong giao dịch đang được xem xét để xác định giá trị thông thường)

Tuy nhiên, mức giá thấp tại thời điểm bán hàng nhưng mức giá này là cao hơn giá

trung bình đã được tính toán cho thời kỳ điều tra, cơ quan có thẩm quyền điều tra sẽ xem

việc bán lỗ vốn này như hành động bán hàng để thu hồi vốn (bù đắp các chi phí) trong

một khoản thời gian hợp lý và vẫn coi đây là việc bán hàng theo điều kiện thương mại

thông thường và được xem xét tới trong quá trình điều tra

Sản phẩm tương tự được bán tại nước xuất khẩu phải theo các điều kiện thương mại

thông thường là một trong các điều kiện để xác định giá thông thường theo giá của sản

phẩm tương tự khi sản phẩm này được tiêu thụ tại nước xuất khẩu, đồng thời điều kiện kế

tiếp phải là sản phẩm tương tự tại thị trường nội địa này được bán với khối lượng đáng

kể Theo Điều 2.2 ADA, số lượng bán hàng phải chiếm tối thiểu 5% hoặc cao hơn số

lượng sản phẩm đang bị điều tra bán phá giá Tuy nhiên, cơ quan điều tra vẫn có thể sử

dụng giá bán của sản phẩm thông thường tại thị trường nội địa để xác định giá thông

thường nếu có chứng cứ cho thấy lượng sản phẩm bán ra thị trường nội địa này đủ để so

sánh với giá xuất khẩu một cách hợp lý khi tính biên độ bán phá giá dù không đạt tỷ lệ

5%

Nếu rơi vào một trong các trường hợp sau đây thì việc xác định giá thông thường

theo cách 1 sẽ không được áp dụng:

 Sản phẩm tương tự trong nước xuất khẩu không được bán theo điều kiện thương

mại thông thường;

 Việc bán trong nước không cho phép có sự so sánh hợp lý do điều kiện đặc biệt

của thị trường nước xuất khẩu (do ADA không nêu thế nào là điều kiện đặc biệt của thị

trường nên mỗi nước có thể quy định cụ thể về vấn đề này, ví dụ như nước không có nền

kinh tế thị trường);

 Số lượng sản phẩm tương tự được bán tại thị trường trong nước quá nhỏ (dưới

5% so với sản phẩm đang bị điều tra phá giá trừ trường hợp có bằng chứng cho thấy rỏ

ràng dù dưới 5% nhưng cho phép có sự so sánh hợp lý)

Nếu không phù hợp để xác định giá thông thường theo cách 1 thì sử dụng “giá có

thể so sánh của sản phẩm tương tự được xuất khẩu sang một nước thứ ba tương ứng với

điều kiện giá này mang tính chất đại diện” (hoặc không muốn sử dụng phương pháp này)

thì có thể sử dụng “chi phí sản xuất của nước xuất xứ cộng thêm một số tiền quản lý, bán

hàng, các loại giá chung và lợi nhuận hợp lý”

Trong ba cách xác định giá thông thường nêu trên thì nước không có nền kinh tế thị

trường có thể sẽ không được sử dụng để tính giá thông thường “Các qui định của WTO

về chống bán phá giá không trực tiếp đề cập đến vấn đề nền kinh tế phi thị trường Tuy

nhiên, Điều VI GATT 1994 cho rằng các trường hợp hàng hóa bị điều tra chống bán phá

giá được nhập khẩu từ một nước nơi có chính phủ độc quyền hay gần như độc quyền về

thương mại và nhà nước ấn định toàn bộ giá cả nội địa, việc so sánh giá xuất khẩu với giá

tại thị trường nội địa nước xuất khẩu có thể là không phù hợp Quy định thực tế cho phép

cơ quan có thẩm quyền của nước nhập khẩu bỏ qua các cách thức tính giá thông thường

nêu tại Hiệp định chống bán phá giá và tự mình xác định một cách thức tính mà mình cho

là hợp lý (vì Hiệp định chống bán phá giá không ấn định cách tính thay thế) Đích hướng

tới của qui định này là các nước có nền kinh tế phi thị trường Thường thì trong những

trường hợp như thế này, cơ quan có thẩm quyền của nước nhập khẩu, sau khi kết luận

rằng nước xuất khẩu có nền kinh tế phi thị trường, có thể sẽ bỏ qua các số liệu về chi phí,

giá cả nội địa nước xuất khẩu và chọn một nước thứ ba thay thế (dùng giá bán hoặc chi

phí sản xuất sản phẩm tại nước này) để tính giá thông thường của sản phẩm đang điều

tra”.29

Nước thứ ba được lựa chọn là nước có nền kinh tế thị trường Thực tế, việc lựa chọn

nước thay thế để so sánh này thường bất lợi cho nước bị coi có nền kinh tế phi thị trường

29

Phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam, Hỏi đáp Pháp luật về chống bán phá giá WTO–Hoa Kỳ-EU, Hà Nội,

2009, tr 41-42

do điều kiện, hoàn cảnh thương mại khác nhau giữa hai nước nên giá cả cũng có thể sẽ

khác biệt lớn và việc lựa chọn đó thường có lợi cho nước nhập khẩu, nếu nước thứ ba là

đối thủ cạnh tranh với nước xuất khẩu thì phần lớn họ không có thiện chí để giúp nước bị

kiện do khi nước xuất khẩu bị áp dụng biện pháp chống bán phá giá thì họ sẽ loại bỏ được

một đối thủ cạnh tranh, việc sử dụng nước thay thế sẽ làm giảm khả năng tự bảo vệ từ

phía bị đơn về giải thích các lợi thế so sánh của nước mình giúp cho việc giảm chi phí

hàng xuất khẩu Như vậy, khi bị điều tra phá giá nước xuất khẩu dễ bị áp thuế chống bán

phá giá và thường chịu mức thuế khá cao, nên các nước có nền kinh tế phi thị trường nói

chung và Việt Nam nói riêng thường phải hứng chịu nhiều các vụ kiện chống bán phá giá

Cơ sở để xác định giá thông thường (tại Điều 2.2.1.1 ADA) là dựa trên sổ sách và

ghi chép của nhà sản xuất, xuất khẩu có sản phẩm đang bị điều tra với điều kiện sổ sách

phù hợp với chế độ kế toán được chấp nhận rộng rãi tại nước xuất khẩu đồng thời các chi

phí này phản ánh một cách hợp lý các chi phí đi kèm với việc sản xuất và bán hàng hóa

đang được xem xét

Cơ quan điều tra sẽ xem xét tất cả các chứng cứ đối với việc phân chia các chi phí

hợp lý, bao gồm cả các chi phí mà nhà xuất khẩu hoặc nhà sản xuất cung cấp cho rằng nó

đã và đang được sử dụng từ trước, đặc biệt trong mối quan hệ tới việc hình thành các

khoản trả dần phù hợp và các giai đoạn giảm giá, và việc trừ bớt các chi phí cốt yếu và

chi phí phát triển khác Trừ trường hợp đã được thể hiện rõ trong việc phân chia các chi

phí, cơ quan điều tra sẽ điều chỉnh lại các chi phí một cách phù hợp với các hạng mục chi

phí không được tính lại, những hạng mục có lợi cho tương lai và sản xuất hiện tại, hoặc

những chi phí mà cơ quan điều tra có thể đưa ra một cách hợp lý vào tính toán trong quá

trình điều tra.30

Theo Điều 2.2.2 ADA, tổng tiền chi phí chung, chi phí bán hàng và chi phí quản lý

được xác định dựa trên số liệu thực tế gắn với việc sản xuất và bán hàng trong tiến trình

buôn bán thông thường của sản phẩm tương tự của nhà sản xuất hoặc xuất khẩu trong tiến

trình điều tra Nếu không xác định được theo trường hợp này thì dựa trên:

 Số thực tế mà nhà xuất khẩu hoặc nhà sản xuất phải chịu và nhận thấy đang bị

nghi ngờ liên quan đến việc sản xuất và bán hàng tại thị trường nội địa của nước xuất xứ

của sản phẩm tương tự;

 Bình quân gia quyền của số tiền thực tế phát sinh và được nhà xuất khẩu hoặc

nhà sản xuất chi tiêu trong quá trình sản xuất và bán sản phẩm tương tự tại thị trường của

nước xuất xứ hàng hóa;

30

Xem Điều 2.2.1.1 Hiệp định chống bán phá giá của WTO

Bất kỳ phương pháp nào khác với điều kiện là mức lợi nhuận được định ra theo

cách đó không vượt quá mức lợi nhuận các nhà xuất khẩu hoặc nhà sản xuất khác thu

được khi bán hàng thuộc nhóm sản phẩm tương tự tại thị trường nước xuất xứ hàng hóa

Trong trường hợp sản phẩm đang bị điều tra không được sản xuất từ nước xuất khẩu

mà do một nước thứ 3 xuất khẩu sang thì giá thông thường là giá của sản phẩm tương tự

tại thị trường nước xuất khẩu Nếu sản phẩm chỉ đơn thuần chuyển khẩu hoặc sản phẩm

đó không được sản xuất tại nước xuất khẩu hoặc khi không có mức giá tương đương nào

có thể đem ra so sánh tại nước xuất khẩu hàng hóa thì căn cứ để xác định giá thông

thường là giá bán sản phẩm trương tự tại thị trường nước sản xuất (nước xuất xứ hàng

hóa)

b Xác định giá xuất khẩu

Giá xuất khẩu là giá bán sản phẩm từ nước sản xuất (nước xuất khẩu hoặc xuất xứ)

sang nước nhập khẩu

Theo Điều 2.3 ADA quy định các cách thức xác định giá xuất khẩu khác nhau (tùy

thuộc vào điều kiện và hoàn cảnh cụ thể):

Cách 1: Giá xuất khẩu sẽ là giá thực tế phải trả hoặc có thể trả cho sản phẩm bị

điều tra khi bán ra nước ngoài từ nước sản xuất tới nước nhập khẩu (quốc gia đang điều

tra);

Cách 2: Giá xuất khẩu là giá tự tính toán trên cơ sở giá bán sản phẩm nhập khẩu đó

cho người mua hàng độc lập đầu tiên tại nước nhập khẩu; hoặc một giá trị tính toán theo

những tiêu chí hợp lý do cơ quan có thẩm quyền quyết định

Khi xác định giá xuất khẩu trong điều kiện thương mại thông thường thì cách 1 được

ưu tiên áp dụng, cách tính này dựa trên các chứng từ mua bán giữa nhà sản xuất, xuất

khẩu ở nước ngoài với nhà nhập khẩu như hóa đơn thương mại, vận đơn, thư tín dụng và

để áp dụng cách tính giá xuất khẩu này cần đáp ứng đủ các điều kiện sau:

− Có giá xuất khẩu tức là sản phẩm được xuất khẩu theo hợp đồng mua bán giữa

nhà sản xuất, xuất khẩu với nhà nhập khẩu;

− Giá xuất khẩu trong hợp đồng có thể tin cậy được

Trên thực tế, không phải lúc nào việc xuất khẩu hàng hóa từ một nước này sang một

nước khác cũng thực hiện trên cơ sở hợp đồng mua bán ngoại thương ví dụ như: sản

phẩm được xuất khẩu theo hình thức trao đổi trong hợp đồng hàng đổi hàng, việc xuất

khẩu chỉ là việc chuyển hàng từ nước này sang nước khác trong nội bộ công ty nên trong

những trường hợp này không có giá giao dịch để xác định giá xuất khẩu theo cách đầu

tiên Ngoài ra trong một số trường hợp khác trên thực tế có hợp đồng mua bán ngoại

thương nhưng giá nêu trong giao dịch không đáng tin cậy Ví dụ: giữa nhà sản xuất và

xuất khẩu hoặc nhà nhập khẩu có quan hệ với nhau hoặc giá giao dịch này là kết quả của

các dàn xếp, bù trừ giữa các nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu hoặc có một bên thứ ba khi

đó giao dịch sẽ không đúng với giá trị thực của nó Theo ADA, các nhà sản xuất được

xem là có mối quan hệ với nhà xuất khẩu hoặc nhà nhập khẩu khi: 1 bên kiểm soát trực

tiếp hoặc gián tiếp bên kia; cả hai bên bị một bên thứ 3 kiểm soát trực tiếp hoặc gián tiếp;

họ cùng nhau kiểm soát trực tiếp hoặc gián tiếp một bên thứ 3, với điều kiện là có lý do

để tin hoặc nghi ngờ rằng mối quan hệ đó có thể làm cho nhà sản xuất có liên quan cư xử

khác với các nhà sản xuất không có mối quan hệ như vậy “Kiểm soát” được hiểu là một

bên có khả năng hạn chế hoặc chỉ đạo bên kia

Đối với những trường hợp không đáp ứng đủ yêu cầu để xác định giá xuất khẩu là

giá trong giao dịch mua bán giữa nhà sản xuất hoặc nhà xuất khẩu của nước xuất khẩu với

nhà nhập khẩu của nước nhập khẩu nên cách xác định giá thứ hai được áp dụng là: Giá

bán của sản phẩm nhập khẩu đó cho người mua hàng đầu tiên, độc lập tại nước nhập khẩu

(người mua hàng này không có mối quan hệ nào với nhà sản xuất, xuất khẩu); hoặc giá do

cơ quan có thẩm quyền tự tính toán dựa trên các căn cứ hợp lý (trường hợp này được áp

dụng trong trường hợp sản phẩm tương tự không được bán lại hoặc bán cho người mua

hàng độc lập)

c Tính biên độ bán phá giá

 So sánh giá thông thường và giá xuất khẩu

Việc so sánh giữa mức giá thông thường và mức giá xuất khẩu (công thức: Giá

thông thường – Giá xuất khẩu) là nhằm tìm ra mức chênh lệch giữa hai loại giá này để

phục vụ cho việc tìm biên độ phá giá theo giá trị tuyệt đối

Theo Điều 2.4 ADA, thì việc so sánh mức giá thông thường và giá xuất khẩu phải

đảm bảo tính công bằng, theo các nguyên tắc sau:

Thứ nhất, so sánh được tiến hành ở cùng một cấp độ thương mại (ví dụ: cùng là

giá xuất xưởng, bán buôn, bán lẻ);

Thông thường là ở mức giá giao tại nhà máy (khâu xuất xưởng) được chọn để so

sánh giá thông thường và giá xuất khẩu Nếu việc so sánh tiến hành ở khâu xuất xưởng thì

toàn bộ các chi phí sau thời điểm sản phẩm được xuất xưởng sẽ phải khấu trừ trước khi

tiến hành so sánh Ví dụ, nếu sản phẩm được bán theo giá CIF (giá ghi trong hợp đồng đã

bao gồm cả chi phí vận chuyển và phí bảo hiểm) thì giá xuất khẩu đem so sánh với giá

thông thường sẽ là giá ghi trong hợp đồng sau khi đã trừ đi các chi phí vận chuyển và bảo

hiểm;

Thứ hai, thời điểm so sánh hai mức giá này là cùng lúc hoặc thời điểm càng giống

nhau càng tốt;

Thứ ba, phải tính đến những khác biệt trong việc so sánh giữa hai mức giá này

như: điều kiện mua bán, thuế, mức độ thương mại, số lượng đặt tính vật lý và bất cứ yếu

tố nào ảnh hưởng đến việc so sánh giá để có sự điều chỉnh phù hợp;

Thứ tư, nếu giá trị thông thường và giá xuất khẩu được xác định theo hai loại đơn

vị tiền tệ khác nhau dẫn đến việc phải chuyển đổi để phục vụ cho việc so sánh thì tỷ giá

chuyển đổi là tỷ giá có hiệu lực tại thời điểm bán hàng (ngày bán, ngày ghi trên hóa đơn

thương mại, lệnh mua )

Việc so sánh giá thông thường và giá xuất khẩu là cả một quá trình không hề đơn

giản, vì không phải bao giờ cũng có giá xuất xưởng của giá thông thường và giá xuất

khẩu mà chỉ có mức giá buôn, bán lẻ của sản phẩm thông thường tại nước xuất khẩu và

giá tính thuế hải quan, giá hợp đồng hoặc giá buôn bán lẻ sản phẩm thông thường của nhà

nhập khẩu nên thường phải có một số điều chỉnh để có thể so sánh giá thông thường và

giá xuất khẩu một cách công bằng

Theo Điều 2.4.2 ADA có ba phương thức so sánh giá thông thường và giá xuất khẩu

để tính biên độ bán phá giá:

Thứ nhất, so sánh giữa giá trị bình quân gia quyền thông thường với giá trị bình

quân gia quyền của tất cả các giao dịch của từng nhà sản xuất, xuất khẩu;

Thứ hai, so sánh giữa giá trị thông thường với giá xuất khẩu trên cơ sở từng giao

dịch (hoặc của tất cả các giao dịch thực hiện trong cùng một ngày);

Thứ ba, so sánh giá trị bình quân gia quyền thông thường với giá xuất khẩu của

từng giao dịch (nếu cơ quan có thẩm quyền cho rằng có sự chênh lệch đáng kể về cơ cấu

giá xuất khẩu giữa những người mua, vùng hoặc thời điểm khác nhau và có giải thích

chính thức về việc tại sao việc sử dụng hai cách trên không thể tính đến các khác biệt trên

một cách hợp lý)

 Tính biên độ phá giá

Dựa trên cơ sở so sánh giữa hai mức giá thông thường và giá xuất khẩu như đã nêu

phần trên để tính biên độ bán phá giá theo tỷ lệ phần trăm Cách tính cụ thể là:

Giá thông thường – Giá xuất khẩu

Biên độ phá giá (%) =

Giá xuất khẩu

Theo nguyên tắc, thuế chống bán phá giá sẽ được tính cho từng nhà sản xuất, xuất

khẩu sản phẩm đang bị điều tra bán phá giá Trên cơ sở biên độ phá giá, cơ quan có thẩm

quyền của nước nhập khẩu sẽ tính toán mức thuế chống bán phá giá (trong mọi trường

hợp không được cao hơn biên độ bán phá giá) cho các nhà sản xuất, xuất khẩu

Theo Điều 6.10 ADA trong trường hợp số lượng nhà sản xuất, xuất khẩu quá lớn

hoặc có quá nhiều loại hàng hóa bị điều tra dẫn đến việc xem xét riêng rẻ sẽ là khó khăn

cho cơ quan điều tra và cản trở việc hoàn thành đúng hạn điều tra, do đó cơ quan điều tra

có thể giảm việc tính biên độ phá giá đơn lẻ thông qua việc một số lượng hợp lý các bên

có quan tâm hoặc giới hạn sản phẩm bằng cách chọn mẫu hoặc hạn chế ở tỷ lệ lớn nhất

của khối lượng hàng xuất khẩu từ nước đang được điều tra mà cơ quan điều tra có thể tiến

hành được

Nếu các nhà sản xuất, xuất khẩu không được chọn để tính thì biên độ bán phá giá

được xác định cho họ là “mức trung bình” biên độ phá giá của các nhà sản xuất, xuất

khẩu được chọn để tính Tuy nhiên các nhà sản xuất, xuất khẩu đang bị điều tra nên cung

cấp thông tin theo yêu cầu đến hết mức có thể để có cơ hội được chọn để tính biên độ bán

phá giá do giới hạn việc điều tra, theo đó cơ quan điều tra sẽ chọn những doanh nghiệp

cung cấp đầy đủ thông tin nhất Các nhà sản xuất, xuất khẩu được chọn có cơ hội được

hưởng mức thuế không cao do biên độ phá giá không lớn so với các nhà sản xuất, xuất

khẩu không tích cực hợp tác

2.3.1.2 Xác định thiệt hại

Trong chú thích 9 ADA, thì “thiệt hại” được hiểu là thiệt hại vật chất đối với ngành

sản xuất trong nước hoặc ảnh hưởng vật chất làm chậm quá trình thành lập một ngành sản

xuất

Dựa trên Điều 4 ADA “ngành sản xuất trong nước” được dùng để chỉ tập hợp chung

các nhà sản xuất trong nước sản xuất các sản phẩm tương tự hoặc để chỉ những nhà sản

xuất có tổng sản phẩm chiếm phần lớn tổng sản xuất trong nước của các sản phẩm đó

Tuy nhiên, Hiệp định có nêu một số trường hợp không được xem là ngành sản xuất trong

nước:

Trường hợp 1: Nhà sản xuất đồng thời là nhà nhập khẩu hoặc có quan hệ với nhà

xuất khẩu hoặc nhà nhập khẩu sản phẩm phẩm đang bị điều tra bán phá giá thì họ không

được xem là nhà sản xuất trong nước Thực tế, một số nhà sản xuất nội địa nước xuất

khẩu sẽ được lợi từ việc bán phá giá hoặc bản thân họ có liên quan đến vấn đề này

Trường hợp 2: Nước nhập khẩu bị phân chia thành nhiều thị trường cạnh tranh

riêng biệt và tập hợp các nhà sản xuất tại một trong các thị trường đó được xem là một

ngành sản xuất trong nước nếu: Các nhà sản xuất tại thị trường đó đã bán toàn bộ hoặc

gần như toàn bộ sản phẩm của họ tại thị trường đó; và nhu cầu của thị trường này đối với

sản phẩm liên quan không được cung ứng ở mức độ đáng kể bởi các nhà sản xuất sản

phẩm tương tự ngoài thị trường này Khi xảy ra trường hợp phân chia thị trường như trên

thì có thể coi là có thiệt hại ngay cả khi phần lớn ngành sản xuất nước nhập khẩu không

bị tổn hại gì nếu: Có sự tập trung lượng lớn hàng nhập khẩu bán phá giá vào thị trường

đó; và hàng nhập khẩu được bán phá giá gây thiệt hại đối với ngành sản xuất là toàn bộ

hoặc gần như là toàn bộ lượng sản phẩm tại thị trường đó

Trường hợp 3: Thị trường của hai hay nhiều nước đã đạt đến một mức độ hội

nhập cao và có những đặc tính của một thị trường thống nhất (ví dụ: trường hợp Liên

minh Châu Âu) thì ngành sản xuất trong nước được hiểu là ngành sản xuất trong toàn bộ

khu vực kinh tế đã hội nhập Như vậy, khi xác định thiệt hại trong cuộc điều tra chống

bán phá giá là phải xem xét toàn bộ các ngành sản xuất liên quan của tất cả các quốc gia

chứ không riêng một nước nào Theo Điều 3.1 ADA, thì việc xác định thiệt hại dựa trên:

Thứ nhất: Khối lượng sản phẩm được bán phá giá và ảnh hưởng của hàng hóa

phá giá đến sản phẩm tương tự trên thị trường nước nhập khẩu;

Cụ thể, cơ quan điều tra phải xem xét là liệu hàng nhập khẩu phá giá về thực tế số

lượng có tăng lên đáng kể (ở mức tăng tuyệt đối hoặc tương đối) so với mức sản xuất hay

nhu cầu tiêu dùng tại nước nhập khẩu Về ảnh hưởng của hàng nhập khẩu bán phá giá tới

giá của sản phẩm tương tự tại thị trường nước nhập khẩu thì cơ quan điều tra phải xem

xét đó có phải là:

 Giá của sản phẩm đang bị điều tra giảm đáng kể so với giá của sản phẩm tương

tự tại nước nhập khẩu; hoặc

 Có phải hàng nhập khẩu bán phá giá là nguyên nhân làm giảm đáng kể giá của

sản phẩm tương tự tại thị trường nước nhập khẩu hoặc ngăn không cho tăng giá lên đáng

kể (điều mà lẽ ra đã xảy ra nếu không có sản phẩm bán phá giá này)

Trường hợp sản phẩm đang bị điều tra về bán phá giá không chỉ nhập khẩu ở một

nước mà việc nhập khẩu sản phẩm đang bị điều tra từ hai hay nhiều quốc gia khác nhau

thì việc xác định thiệt hại có thể bằng cách “cộng dồn” các tác động của những hàng nhập

khẩu bán phá giá tới sản phẩm tương tự tại nước nhập khẩu khi cơ quan điều tra quyết

định rằng:

 Số lượng sản phẩm từ mỗi nước đạt từ 3% tổng nhập khẩu các sản phẩm tương tự

vào nước nhập khẩu trở lên (ngoại lệ: ít hơn 3% tổng nhập khẩu sản phẩm tương tự của

nước nhập khẩu nhưng gộp lại chiếm tới hơn 7% tổng nhập khẩu sản phẩm tương tự vào

nước nhập khẩu) và biên độ bán phá giá được xác định từ 2% trở lên;

 Việc đánh giá gộp các ảnh hưởng của hàng nhập khẩu là phù hợp nếu xét đến điều

kiện cạnh tranh giữa các sản phẩm nhập khẩu với nhau và điều kiện cạnh tranh giữa các

sản phẩm nhập khẩu và sản phẩm tương tự trong nước

Thứ hai, Hậu quả của việc nhập khẩu sản phẩm bán phá giá đem lại cho các nhà

sản xuất sản phẩm tương tự nước nhập khẩu (ngành sản xuất trong nước)

Dựa theo Điều 3.4 ADA, việc đánh giá những tác động cho ngành sản xuất trong

nước phải dựa trên việc đánh giá tất cả các nhân tố và chỉ số ảnh hưởng đến tình trạng của

ngành sản xuất, trong đó bao gồm: mức suy giảm thực tế và tiềm ẩn của doanh số, lợi

nhuận, sản lượng, thị phần, năng suất, tỉ lệ lãi đối với đầu tư, tỉ lệ năng lực được sử dụng;

Các nhân tố ảnh hưởng đến giá trong nước; Các nhân tố ảnh hưởng xấu đến thực tế hoặc

tiềm ẩn đối với chu chuyển tiền mặt, lượng lưu kho, công ăn việc làm, lương, tăng

trưởng, khả năng huy động vốn, nguồn đầu tư ; Độ lớn của biên độ phá giá;

Tuy nhiên dù có một hoặc một số các nhân tố được liệt kê ở trên chưa đầy đủ để đưa

ra kết luận cuối cùng về việc có hay không có thiệt hại, do đó cơ quan điều tra không nên

đưa ra kết luận mang tính quyết định Vấn đề quan trọng là cách thức đánh giá, mức độ

được xem là thỏa mãn của từng yếu tố lại không được Hiệp định chống bán phá giá đề

cập đến Cho nên mỗi quốc gia có thể tùy ý ấn định các quy tắc đánh giá mỗi yếu tố nói

trên trong tổng thể các yếu tố để đi đến kết luận có hay không có thiệt hại đáng kể và mục

đích của việc đánh giá tổng thể các nhân tố tác động là để loại trừ những thiệt hại của

ngành sản xuất trong nước không do hàng hóa bán phá giá gây ra Bên cạnh việc đánh giá

thiệt hại thực tế gây ra cho ngành sản xuất trong nước thì các cơ quan điều tra nước nhập

khẩu còn phải tính đến các đe dọa về thiệt hại trong tương lai

Theo Điều 3.7 ADA, thì xác định việc có đe dọa về thiệt hại vật chất hay không phải

dựa trên các chứng cứ thực tế và không được phép chỉ căn cứ vào phỏng đoán, suy diễn

hoặc một khả năng mơ hồ Sự thay đổi trong hoàn cảnh có thể gây ra thiệt hại do bán phá

giá gây ra trong phạm vi có thể dự đoán được một cách chắc chắn và diễn ra trong tương

lai gần (cần đưa ra lý do thuyết phục rằng trong tương lai gần sẽ có sự giá tăng đáng kể

của hàng hóa nhập khẩu bán ở mức giá bán phá giá)

Cơ quan có thẩm quyền phải tiến hành xem xét có nguy cơ tồn tại thiệt hại thực tế

không dựa trên nhiều yếu tố liên quan trong đó có thể là: Tỉ lệ gia tăng đáng kể hàng nhập

khẩu được bán phá giá vào thị trường trong nước và có dấu hiệu cho thấy rất có khả năng

hàng nhập khẩu phá giá tăng ở mức lớn; Các nhà sản xuất, xuất khẩu có tiềm lực lớn

trong sản xuất sản phẩm tương tự là dấu hiệu cho thấy sự gia tăng đáng kể sản phẩm bán

phá giá vào thị trường nước nhập khẩu; Liệu hàng nhập khẩu được nhập với mức giá có

tác động làm giảm hoặc kìm hãm đáng kể trong nước và có thể làm tăng nhu cầu đối với

hàng nhập khẩu thêm nữa hay không; Số thực tồn kho của sản phẩm được điều tra Trong

các nhân tố đã nêu không có một nhân tố nào là đủ để đưa ra kết luận là việc tiếp tục xuất

khẩu có nguy cơ tồn tại bán phá giá nhưng tổng hợp các nhân tố trên sẽ dẫn đến kết luận

việc tiếp tục xuất khẩu phá giá là tiềm tàng, nếu như không áp dụng biện pháp chống bán

phá giá thì thiệt hại sẽ xảy ra

Ảnh hưởng của hàng nhập khẩu bán phá giá được đánh giá trong mối tương quan

với sản phẩm tương tự tại nước nhập khẩu nếu như các số liệu có được cho phép phân

biệt rõ ràng ngành sản xuất đó trên cơ sở các tiêu chí về quy trình sản xuất, doanh số và

lợi nhuận của nhà sản xuất Nếu việc phân định rõ ràng ngành sản xuất đó không thể tiến

hành được, thì ảnh hưởng của nhà nhập khẩu bán phá giá sẽ được đánh giá bằng cách

đánh giá việc sản xuất của một nhóm, môt loại sản phẩm ở phạm vi hẹp nhất, trong đó

bao gồm sản phẩm tương tự, để có thể có được các thông tin cần thiết về nhóm sản phẩm

này.31

2.3.1.3 Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi bán phá giá và thiệt hại

Hiệp định AD chỉ nêu quy định chung, theo đó cơ quan điều tra phải tự xác định

hàng hóa bán phá giá nhập khẩu, thông qua tác động của nó đến các yếu tố, chỉ số kinh tế,

gây thiệt hại đáng kể cho ngành sản xuất trong nước trên cơ sở kiểm tra tất cả các bằng

chứng liên quan Do đó, các quốc gia có thể sử dụng các phương pháp khác nhau để xác

định mối quan hệ này Ví dụ: sự trùng hợp về thời gian giữa việc bán phá giá và thiệt hại

xảy ra, các phân tích kinh tế để xác định mức tăng trưởng của ngành sản xuất nội địa nếu

như không có việc bán phá giá của hàng nhập khẩu 32

Theo Điều 3.5 Hiệp định AD, việc chứng minh mối quan hệ nhân quả giữa hàng

nhập khẩu được bán phá giá và tổn hại đối với sản xuất trong nước được dựa trên việc

kiểm tra tất cả các bằng chứng có liên quan trước các cơ quan có thẩm quyền Các cơ

quan có thẩm quyền cũng phải tiến hành điều tra các nhân tố được biết đến khác cũng

đồng thời gây tổn hại đến ngành sản xuất trong nước và tổn hại gây ra bởi những nhân tố

đó sẽ không được tính vào ảnh hưởng do hàng bị bán phá giá gây ra Các yếu tố có thể

tính đến trong trường hợp này bao gồm: số lượng và giá của những hàng hóa nhập khẩu

không bị bán phá giá, giảm sút của nhu cầu hoặc thay đổi về hình thức tiêu dùng, các

hành động hạn chế thương mại hoặc cạnh tranh giữa nhà sản xuất trong nước và nước

ngoài, phát triển của công nghệ, khả năng xuất khẩu và năng suất của ngành sản xuất

trong nước

Tuy nhiên, theo một án lệ của WTO (vụ Thailand H-beam), cơ quan có thẩm quyền

trong điều tra thiệt hại một vụ việc chống bán phá giá không có nghĩa vụ tự tìm hiểu các

nguyên nhân khác cũng gây thiệt hại nói trên Vì vậy, để cơ quan có thẩm quyền tính đến

các nguyên nhân này và loại trừ những thiệt hại mà chúng gây ra khỏi những thiệt hại

được xem xét trong vụ điều tra chống bán phá giá, tự các bên liên quan (đặc biệt là bị

đơn) phải nêu ra các nguyên nhân này (trong các lập luận của mình) trước cơ quan điều

tra có thẩm quyền.33

2.3.2 Bắt đầu điều tra

2.3.2.1 Căn cứ bắt đầu cuộc điều tra

a) Đơn yêu cầu

Theo Điều 5.1 ADA, cuộc điều tra chống bán phá giá chỉ bắt đầu khi có đơn yêu cầu

bằng văn bản của ngành sản xuất trong nước hoặc người nhân danh cho ngành sản xuất

trong nước Điều 5.4 Hiệp định qui định đơn yêu cầu được xem là của ngành sản xuất

hoặc đại diện cho ngành sản xuất trong nước khi đơn được sự ủng hộ tối thiểu 50% tổng

sản lượng sản phẩm tương tự được làm bởi nhà sản xuất đã bày tỏ ý kiến tán thành hoặc

phản đối đơn yêu cầu đó Ngoài ra, tại một số quốc gia Thành viên còn cho phép công

nhân của nhà sản xuất trong nước làm các sản phẩm tương tự hoặc đại diện của các nhân

công này có thể tự nộp đơn yêu cầu hoặc ủng hộ đơn yêu cầu Đơn yêu cầu phải đáp ứng

các điều kiện sau đây:

Thứ nhất, trong đơn phải có các bằng chứng cụ thể về:

 Việc bán phá giá (tìm ra biên độ bán phá giá với điều kiện là biên độ phá giá này

 Mối quan hệ nhân quả giữa việc bán phá giá và thiệt hại nói trên.34

Thứ hai, nội dung trong đơn và các chứng cứ kèm theo phải đảm bảo:

 Thông tin xác định danh tính của chủ thể nộp đơn, các mô tả về số lượng và giá

trị sản phẩm do chủ thể nộp đơn sản xuất ra Nếu đơn được nộp nhân danh ngành sản xuất

trong nước thì phải nêu rõ tên của tất cả các nhà sản xuất nội địa sản xuất ra sản phẩm

thông thường được biết đến (hoặc tên các hiệp hội các nhà sản xuất sản phẩm thông

thường trong nước), mô tả về số lượng và giá trị sản phẩm thong thường do các chủ thể

đó sản xuất ra;

 Thông tin mô tả đầy đủ về sản phẩm bị nghi là bán phá giá, tên của nước hoặc

các nước xuất khẩu hoặc xuất xứ của những sản phẩm đó; danh tính của mỗi nhà xuất

khẩu hoặc sản xuất nước ngoài được biết đến và danh sách các chủ thể nhập khẩu sản

phẩm đó;

 Thông tin về giá thông thường (thông tin về giá bán sản phẩm thông thường tại

thị trường nước xuất khẩu, xuất xứ hoặc thông tin về giá bán của sản phẩm thông thường

từ nước xuất khẩu, xuất xứ sang nước thứ ba hoặc thông tin về trị giá tính toán)

 Thông tin về giá xuất khẩu (hoặc thông tin về giá bán của sản phẩm liên quan

cho người mua độc lập đầu tiên trên lãnh thổ nước nhập khẩu)

 Thông tin về sự gia tăng số lượng sản phẩm nhập khẩu bị nghi là bán phá giá;

ảnh hưởng của việc này đến giá của sản phẩm thông thường tại thị trường nội địa nước

nhập khẩu; ảnh hưởng của việc này đối với ngành sản xuất nội địa (thể hiện qua các yếu

tố thể hiện tình trạng của ngành sản xuất nội địa)

Ngoại lệ: Không phải lúc nào có đơn cuộc điều tra mới được bắt đầu, trường hợp

nếu như các cơ quan có thẩm quyền của nước nhập nếu có đầy đủ bằng chứng về việc bán

phá giá, thiệt hại và mối quan hệ nhân quả giữa phá giá và thiệt hại thì cuộc điều tra sẽ

được bắt đầu dù không có đơn yêu cầu tiến hành điều tra

b) Xem xét đơn của cơ quan điều tra

Cuộc điều tra chống bán phá giá sẽ không được tiến hành ngay sau khi đơn yêu cầu

chống bán phá giá được nộp, mà phải qua quá trình xem xét của cơ quan điều tra Theo

Điều 5.4 ADA trước khi bắt đầu điều tra cơ quan có thẩm quyền phải tiến hành các thủ

 Có đúng đơn yêu cầu chống bán phá giá do nhà sản xuất trong nước hoặc người

nhân danh cho ngành sản xuất trong nước (đơn được ủng hộ bởi các nhà sản xuất chiếm

tối thiểu 50% tổng sản lượng của sản phẩm tương tự được làm bởi các nhà sản xuất đã

bày tỏ ý kiến tán thành hoặc phản đối đơn yêu cầu đó) hay không;

 Đánh giá mức độ ủng hộ và phản đối với đơn yêu cầu này và cuộc điều tra sẽ

không được bắt đầu nếu các nhà sản xuất bày tỏ ý kiến tán thành cuộc điều tra chiếm ít

hơn 25% tổng sản lượng của sản phẩm tương tự được sản xuất trong nước làm ra

 Các cơ quan có thẩm quyền sẽ điều tra mức độ xác thực và đầy đủ của các bằng

chứng được đưa ra tại đơn yêu cầu để quyết định xem liệu đã có được các bằng chứng

đầy đủ để bắt đầu quá trình điều tra hay không.35

Bằng chứng của việc bán phá giá và thiệt hại sẽ được xem xét đồng thời để đưa ra quyết định cuộc điều tra có được bắt đầu

hay không

Việc xét lại đơn yêu cầu và các thông tin được cung cấp để đề nghị áp dụng biện

pháp chống bán phá giá là rất quan trọng Các cơ quan điều tra có thể tự tiến hành các tìm

kiếm dựa trên các thông tin có khả năng sử dụng tốt nhất, bao gồm nội dung trong đơn

khiếu nại trong trường hợp thiếu vắng hoặc không có sự hợp tác đầy đủ từ phía bị đơn

Nếu chưa có quyết định bắt đầu điều tra thì các cơ quan có thẩm quyền sẽ không

công bố đơn yêu cầu điều tra bán phá giá Tuy nhiên cơ quan có thẩm quyền phải thông

báo cho chính phủ của thành viên xuất khẩu hàng hóa có liên quan sau khi đã nhận được

đơn kèm theo các hợp lệ trước khi bắt đầu điều tra

2.3.2.2 Quyết định bắt đầu điều tra

Cuộc điều tra về bán phá giá sẽ được bắt đầu nếu cơ quan điều tra nước nhập khẩu

thấy rằng các bằng chứng về bán phá giá và thiệt hại đủ để ra quyết định cho cuộc điều tra

chống bán phá giá Một cuộc điều tra có thể sẽ bắt đầu nếu không rơi vào một trong các

các trường hợp:

 Cơ quan có thẩm quyền xác định được rằng biên độ bán phá giá không đáng kể

(biên độ thấp hơn 2% của giá xuất khẩu)

 Khối lượng nhập khẩu từ một nước cụ thể nào đó chiếm ít hơn 3% tổng nhập

khẩu các sản phẩm tương tự vào nước nhập khẩu Trừ trường hợp số lượng nhập khẩu của

các sản phẩm tương tự từ mỗi nước có khối lượng nhập dưới 3%, nhưng tổng các sản

phẩm tương tự của những nước này được nhập vào nước nhập khẩu chiếm trên 7% số

lượng sản phẩm nhập khẩu tương tự vào nước nhập khẩu

35

Xem Điều 5.3 Hiệp định chống bán phá giá của WTO

2.3.2.3 Thông báo công khai

Dựa trên Điều 12 của ADA, thì khi đã chính thức quyết định bắt đầu cuộc điều tra,

cơ quan điều tra phải thông báo cho các bên có quyền lợi liên quan biết Nội dung thông

báo công bố bắt đầu điều tra gồm:

 Tên quốc gia (các quốc gia) xuất khẩu, và nếu khác nhau, quốc gia (các quốc gia)

xuất xứ, của sản phẩm bị điều tra;

 Một bản mô tả sản phẩm bị điều tra, bao gồm các đặc tính kỹ thuật và sử dụng

sản phẩm và mã số trong biểu thuế quan hiện hành;

 Một bản mô tả việc phá giá bị kiện sẽ bị điều tra, bao gồm cả cơ sở cho việc khởi

kiện đó;

 Một bản tóm tắt các nhân tố căn cứ vào đó việc khởi kiện vì thiệt hại và có quan

hệ nhân quả;

 Địa chỉ nơi thông tin và các ý kiến cần trình lên;

 Ngày bắt đầu tiến hành điều tra; và

 Kế hoạch điều tra dự kiến

2.3.3 Tiến hành điều tra

2.3.3.1 Thời hạn điều tra

Thời hạn điều tra là khoảng thời gian qui định cho việc tiến hành các hoạt động điều

tra của cơ quan có thẩm quyền từ khi có quyết định bắt đầu điều tra của cơ quan có thẩm

quyền và họ buộc phải kết thúc điều tra trước thời hạn quy định này (thời hạn là 1 năm và

trong mọi trường hợp không được quá 18 tháng kể từ ngày bắt đầu điều tra).36 Nên phân

biệt giai đoạn và thời hạn điều tra, nếu thời hạn điều tra là khoản thời gian buộc cơ quan

điều tra hoàn thành nhiệm vụ, thì giai đoạn điều tra là thời gian diễn ra các hoạt động

nhập khẩu hàng hóa bị nghi ngờ là bán phá giá làm cơ sở để cơ quan có thẩm quyền tính

biên độ bán phá giá, thiệt hại cũng như mối quan hệ nhân quả giữa hai phá giá và thiệt hại

(thông thường là 1 năm trong mọi trường hợp không ít hơn 6 tháng từ khi có đơn đề nghị

điều tra chống bán phá giá trở về trước)

Theo quy định của WTO cũng như pháp luật chống bán phá giá của các nước, việc

điều tra chống bán phá giá cần phải được thực hiện một cách minh bạch, khách quan và

công bằng, tất cả các bên quan tâm đều được tạo điều kiện, cơ hội đầy đủ để bảo vệ

36

Xem Điều 5.10 Hiệp định chống bán phá giá của WTO

quyền lợi của mình Trong phần lớn các vụ việc, điều tra cần thiết phải thực hiện hàng

loạt các bước phân tích phức tạp và đòi hỏi các kỹ năng chuyên sâu của các chuyên gia

như luật sư, nhà kinh tế (phần lớn các chuyên gia kinh tế, thương mại), kế toán, kiễm

toán, chuyên gia phân tích tài chính, thị trường 37

2.3.3.2 Thu thập thông tin

 Quyền tự bảo vệ và cung cấp thông tin

Tất cả các bên liên quan đến một cuộc điều tra chống bán phá giá phải được thông

báo về những thông tin mà cơ quan có thẩm quyền yêu cầu và phải có đầy đủ cơ hội để có

thể cung cấp bằng văn bản các bằng chứng (thông tin) mà họ cho rằng có liên quan đến

cuộc điều tra đó.38

Trong suốt quá trình điều tra chống bán phá giá, các bên quan tâm đều phải tạo được

đầy đủ cơ hội để bảo vệ lợi ích của mình Để đạt được điều đó, các cơ quan có thẩm

quyền, khi được yêu cầu, phải tạo điều kiện cho tất cả các bên quan tâm được gặp gỡ các

bên có lợi ích trái với họ để các bên có thể trình bày quan điểm đối lập phản bác quan

điểm của nhau Khi bố trí như trên cần tính đến yêu cầu bảo vệ thông tin mật và tạo thuận

tiện cho các bên Các bên không có nghĩa vụ buộc phải tham dự cuộc gặp gỡ trên và việc

không tham gia cuộc gặp gỡ trên sẽ không ảnh hưởng đến lợi ích của bên đó trong vụ

điều tra Các bên quan tâm, khi có đầy đủ lý lẽ biện minh, có quyền được trình bày các

thông tin bằng miệng.39

Và các thông tin này chỉ được cơ quan có thẩm quyền xem xét nếu như sau đó nó được cung cấp dưới dạng văn bản và sẵn sàng cung cấp cho các bên

quan tâm

Theo ADA thì “các bên liên quan” gồm: Một nhà xuất khẩu hoặc một nhà sản xuất

nước ngoài hoặc một nhà nhập khẩu của sản phẩm đang được điều tra hoặc là một hiệp

hội ngành nghề, hiệp hội kinh doanh mà đại đa số thành viên của hiệp hội đó là nhà sản

xuất, xuất khẩu hay nhà nhập khẩu sản phẩm đó; Chính phủ của thành viên xuất khẩu và

Nhà sản xuất các sản phẩm tương tự tại nước nhập khẩu hoặc một hiệp hội thương mại,

hiệp hội kinh doanh mà đại đa số các thành viên của hiệp hội đó là nhà sản xuất sản phẩm

tương tự tại thị trường nước nhập khẩu; Và các bên liên quan khác (mỗi nước quy định

khác nhau về vấn đề này)

Bảng câu hỏi là cơ sở cho việc thu thập thông tin và tạo ra sản phẩm của cuộc điều

tra ADA không quy định nội dung của bảng câu hỏi mà tùy theo yêu cầu của từng vụ