nội dung và nghệ thuật tác phẩm việt lam xuân thu

Chỉ trong 60 hồi nhưng tác giả đã truyền tải cho người đọc thấy được một giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc ta, những khó khăn của nhân dân trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và ca ngợi c

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

BỘ MÔN NGỮ VĂN

NGÔ THỊ DIỂM TRINH MSSV: 6106441

NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT TÁC PHẨM

VIỆT LAM XUÂN THU

Luận văn tốt nghiệp đại học Ngành Ngữ Văn

Cán bộ hướng dẫn: ThS GV TẠ ĐỨC TÚ

Cần Thơ, năm 2013

CHƯƠNG 2: NỘI DUNG TÁC PHẨM VIỆT LAM XUÂN THU

2.1 Vạch trần tội ác của Hồ Quý Ly và miêu tả sự suy vong của nhà Trần

2.2 Hình tượng người anh hùng Lam Sơn

2.2.1 Hình tượng Lê Lợi

2.2.2 Hình tượng Nguyễn Trãi

2.2.3 Hình tượng một số anh hùng khác

2.3 Thắng lợi cuộc khởi nghĩa

CHƯƠNG 3: NGHỆ THUẬT TRONG TÁC PHẨM VIỆT LAM XUÂN THU

3.1 Nghệ thuật thể hiện nhân vật

3.1.1 Nghệ thuật thể hiện tính cách nhân vật

3.1.2 Nghệ thuật thể hiện nhân vật qua ngôn ngữ

3.1.3 Nghệ thuật thể hiện nhân vật qua hành động

A.PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Văn học Việt Nam gắn bó chặt chẽ với sự phát triển của lịch sử Những thành tựu văn học có được ngày nay hôm là sự kế thừa thành quả lao động của cha ông ta ngày trước Thể loại tiểu thuyết trung đại, đặc biệt là tiểu thuyết chương hồi là một bộ trong những phận quan trọng trong di sản văn học Việt Nam Tiểu thuyết trung đại manh nha từ khá sớm nhưng phải đến giai đoạn thế kỷ XVIII – XIX mới đạt được đỉnh cao của nó Nó không chỉ là những ghi chép phản ánh những vấn đề lịch sử mang tầm cỡ xã hội rộng lớn, mà còn là nơi tác giả gửi gắm những tư tưởng và dụng ý nghệ thuật

Tiểu thuyết trung đại đã sớm khẳng định được vị trí của mình trong nền văn học Việt Nam Từ những năm 1969, tiểu thuyết trung đại đã được chọn để giảng dạy trong nhà trường Trong khoảng thời gian từ thế kỷ XVIII – XIX cũng có khá nhiều tiểu thuyết ra đời nhưng thực sự có giá trị thì chỉ có một số tác phẩm Tiêu biểu như :

Hoàng Lê nhất thống chí (Ngô Thì Nhậm), Hoàng Việt long hưng chí (Ngô Giáp

Dậu), Nam triều công nghiệp diễn chí (Nguyễn Khoa Chiêm)… Tác phẩm Việt Lam

xuân thu (Lê Hoan) thời gian gần đây cũng được các nhà nghiên cứu đánh giá cao Việt Lam xuân thu ra đời cùng với những đóng góp về giá trị nội dung và nghệ thuật,

đã góp phần làm nên giá trị của văn học trung đại nói riêng và thúc đẩy quá trình phát

triển của văn xuôi Việt Nam nói chung Việt Lam xuân thu xuất hiện trong vai trò là

một đại biểu cuối cùng của tiểu thuyết chương hồi Việt Nam Nó đã đánh dấu phát triển mới về mặt tiểu thuyết chương hồi, để chuẩn bị cho sự ra đời của tiểu thuyết hiện đại

Tác giả đã rất thành công trong việc đưa các nhân vật lịch sử vào tác phẩm, các nhân vật ấy trở thành một hình tượng văn học và đặc biệt là sự thành công về nội dung của tác phẩm Chỉ trong 60 hồi nhưng tác giả đã truyền tải cho người đọc thấy được một giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc ta, những khó khăn của nhân dân trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và ca ngợi công đức của người anh hùng Lê Lợi Lê Hoan đã dùng hết những hiểu biết và sự sáng tạo của mình để hoàn thành cuốn tiểu thuyết chương hồi để miêu tả về một chặng đường lịch sử của dân tộc trong cuộc khởi

nghĩa Lam Sơn Qua đó, tôi muốn tìm hiểu sâu hơn về tác giả và tác phẩm Việt Lam

xuân thu Mặt khác, việc nghiên cứu về tác phẩm này còn rất ít, chỉ có một vài người

nghiên cứu nhưng chưa thực sự đi sâu vào nội dung và nghệ thuật của tác phẩm

Chính vì thế tôi chọn đề tài “ Nội dung và nghệ thuật tác phẩm Việt Lam xuân thu ”

để tìm hiểu và nghiên cứu

2 Lịch sử vấn đề

Việt Lam xuân thu là tác phẩm được viết vào cuối thế kỉ XIX nhưng không được

sự quan tâm của các nhà nghiên cứu do một số yếu tố khách quan xung quanh tác giả

Lê Hoan Nhưng thời gian gần đây, tác phẩm Việt Lam xuân thu được một số nhà

nghiên cứu quan tâm và có một số bài viết về tác phẩm Tuy những bài viết của các nhà nghiên cứu chưa thật sự đi sâu vào nghiên cứu về tác phẩm nhưng qua đó cũng

một phần nào khẳng định giá trị của Việt Lam xuân thu Một số nhà nghiên cứu tác phẩm Việt Lam xuân thu như:

Trong phần phụ lục tác phẩm Việt Lam xuân thu, Trần Nghĩa có trích bài nghiên cứu của Chương Thâu với bài viết “Đọc Việt Lam xuân thu bản duy tân nghĩ về người

khắc in, công bố và một vài nhân vật thời đại” Trong bài nghiên cứu, Chương Thâu

tập trung vào vấn đề người khắc và người in tác phẩm Việt Lam xuân thu và lí giải một số vấn đề về tác giả Lê Hoan Từ đó, nhà nghiên cứu đánh giá tác phẩm “Không

đánh giá Việt Lam xuân thu như một tác phẩm sử học, ta chỉ xem nó đơn thuần là một cuốn tiểu thuyết, “tiểu thuyết lịch sử” Bút pháp là theo kiểu chương hồi, cách diễn thuật miêu tả không hợp với nghệ thuật tiểu thuyết hiện đại, nhưng chủ đề, chủ ý của tác giả thì rõ ràng là rất đáng được trân trọng” [5; tr 387] Quan điểm này của tác

giả Chương Thâu góp phần nhấn mạnh, Việt Lam xuân thu là một tác phẩm văn

chương thực sự dù nghệ thuật chưa đạt đến đỉnh cao của tiểu thuyết hiện đại

Cũng trong phần phụ lục của tác phẩm Việt Lam xuân thu, tác giả Trần Nghĩa có trích dẫn bài viết của PGS Tạ Ngọc Liễn với nhan đề “Việt Lam xuân thu qua các

bản dịch” Với bài viết này tác giả chú ý vấn đề văn bản học trong Việt Lam xuân thu

Để làm sáng tỏ vấn đề trên, Tạ Ngọc Liễn đã thẩm định lại ba bản dịch Qua việc đối

sánh ba bản dịch, Tạ Ngọc Liễn đã đưa ra ý kiến “Theo ý kiến tôi thì Việt Lam xuân

thu vẫn là tác phẩm khuyết danh Chính Lê Hoan, người đã phát hiện rồi bỏ nhiều công sức sửa chữa, khắc in cuốn Việt Lam xuân thu cũng không nói ai là tác giả?” [5; tr 402]

Trên Tạp chí Nghiên cứu lịch sử, số 58 – 1964, nhà sử học Phan Huy Lê có bài viết “Tác phẩm Việt Lam xuân thu có giá trị về mặt sử liệu hay không?” Vấn đề được

tác giả đề cập đến là bàn về giá trị sử liệu của tác phẩm Việt Lam xuân thu Tác giả nhận định: “Đây là một bộ tiểu thuyết lịch sử về căn bản xây dựng theo sự hư cấu,

theo trí tưởng tượng của tác giả, trong đó những tình tiết lịch sử chỉ được tôn trọng về mặt chi tiết mà thôi” [2; tr 34] Với nhận định trên, nhà sử học cho rằng Việt Lam

xuân thu là một cuốn tiểu thuyết lịch sử có những giá trị về mặt văn học nhưng về mặt

sử học thì tác phẩm không có giá trị, không thể dùng làm căn cứ cho những công trình nghiên cứu sử học

Phó giáo sư Nguyễn Đăng Na có bài “Tiểu thuyết chương hồi Việt Nam thời

trung đại – quá trình hình thành, phát triển và đặc trưng nghệ thuật” in trong Con đường giải mã văn học trung đại Việt Nam, NXB Giáo dục, Hà Nội – 2006, đã phân

tích từ con đường hình thành, nội dung, nghệ thuật, đến những mặt tích cực và hạn

chế của tiểu thuyết Việt Lam Xuân thu Ông nhận định: “Việt Lam tiểu sử lấy bối

cảnh nước ta ba chục năm đầu thế kỷ XV làm nền Vào thời điểm ấy hàng loạt biến cố trọng đại của dân tộc diễn ra: “Nhà Trần mất vai trò lãnh đạo và bị nhà Hồ thay thế; cuộc xâm lược của người Trung Hoa vào quốc gia Đại Việt với quy mô lớn chưa từng

có và mang tính chất khốc liệt Cuộc chiến tranh toàn gian khổ hy sinh dưới sự lãnh đạo của người anh hùng Lê Lợi, đã giành thắng lợi vẻ vang, giải phóng nước nhà, lập triều Lê một triều đại đánh dấu bước ngoặc lịch sử vĩ đại của dân tộc Ba chục năm

ấy chứa đầy chất sử thi, cuộc đời mỗi nhân vật lịch sử của thời đại là một bản hùng ca” [4; tr 543]

Nhìn chung, các nhà nghiên cứu đã có những bài viết đánh giá về giá trị của tác

phẩm Việt Lam xuân thu Mỗi người đều có những nhận định riêng và nghiên cứu về

một vấn đề nào đó của tác phẩm Tuy những bài viết chưa thực sự đi sâu vào nội dung

và nghệ thuật của tác phẩm nhưng những bài viết này đã khẳng định giá trị thực sự của các phẩm Thông qua những bài nghiên cứu, chúng tôi có nhiều kinh nghiệm, biết thêm về những vấn đề liên quan đến tác phẩm Những bài nghiên cứu này như nguồn

tài liệu để tham khảo trong quá trình làm luận văn Với đề tài “Nội dung và nghệ

thuật tác phẩm Việt Lam xuân thu”, chúng tôi cũng muốn góp phần nhỏ công sức của

mình vào những công trình nghiên cứu tác phẩm, để góp phần làm sáng tỏ những vấn

đề mà mọi người chưa hiểu rõ về các phẩm và cũng qua đó một lần nữa khẳng định

giá trị của tác phẩm Việt Lam xuân thu

3 Mục đích nghiên cứu

Với đề tài “Nội dung và nghệ thuật tác phẩm Việt Lam xuân thu”, chúng tôi tìm

hiểu nội dung và nghệ thuật của tác phẩm trong mối quan hệ với hoàn cảnh lịch sử để tìm ra nội dung và hiểu thêm về những biện pháp nghệ thuật mà tác giả sử dụng trong tác phẩm Bên cạnh đó, giúp người viết nắm vững thêm về tác giả Lê Hoan, con người cũng như sự nghiệp của ông Việc tìm hiểu nội dung và nghệ thuật tác phẩm

Việt Lam xuân thu giúp tôi biết thêm về một tiểu thuyết chương hồi giai đoạn văn học

trung đại, giúp tôi cũng cố kiến thức văn học, qua đó nắm bắt được nhiều thông tin, kiến thức về tác phẩm này Và qua việc nghiên cứu này phần nào giới thiệu đến người đọc một tác phẩm có giá trị, mọi người cần trân trọng và giữ gìn Qua đó, người viết rèn luyện khả năng nghiên cứu, đánh giá sâu hơn về một tác phẩm văn học cụ thể

4 Phạm vi nghiên cứu

Với đề tài “Nội dung và nghệ thuật tác phẩm Việt Lam xuân thu”, tôi chỉ khảo

sát gói gọn trong tác phẩm này Như chúng ta đã biết tác phẩm Việt Lam xuân thu ra

đời cuối thế kỷ XIX, do thất lạc về văn bản và liên quan một số vấn đề về tác giả Lê Hoan nên tác phẩm không được chú ý nhiều, vì thế tác phẩm có nhiều dị bản Ngày

nay, vấn đề về văn bản Việt Lam xuân thu cũng hết sức phức tạp và gặp nhiều khó khăn Vì vậy, khi nghiên cứu tác phẩm Việt Lam xuân thu, sau khi so sánh đối chiếu tôi dựa vào quyển Việt Lam xuân thu của Trần Nghĩa dịch và giới thiệu của Nhà xuất

bản Thế giới, Hà Nội năm 1999 để làm tài liệu tham khảo chính và kết hợp một số tư liệu liên quan đến tác giả, tác phẩm để tham khảo và dẫn chứng trong quá trình làm luận văn

5 Phương pháp nghiên cứu

Mỗi đề tài đều có đặc trưng riêng của nó, với đề tài “Nội dung và nghệ thuật tác

phẩm Việt Lam xuân thu”, tôi sử dụng hai phương pháp cơ bản nhất là ngữ văn học

và văn bản học để nghiên cứu Phương pháp ngữ văn học với các thao tác phân tích bình luận, tổng hợp để làm nổi bật các vấn đề liên quan đến tác phẩm Phương pháp văn bản học với các thao tác đối chiếu, so sánh giúp tôi phân tích chính xác, khách quan hơn trong quá trình nghiên cứu để thấy được đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm

viết này, Chương Thâu đã có những nhận xét về tác giả của tác phẩm và đã đưa ra ý

kiến “Chúng ta chưa có điều kiện tra cứu để biết chính xác tác giả của Việt Lam xuân

thu là ai Theo Trần Văn Giáp trong cuốn Tìm hiểu Kho sách Hán Nôm (tập 2 NXB KHXH 1990) thì đó là Vũ Xuân Mai, Tri huyện Phúc Thọ (Hà Tây)” [5; tr 394]

Trần Nghĩa có trích dẫn bài viết của PGS Tạ Ngọc Liễn với nhan đề “Việt Lam

xuân thu qua các bản dịch” Tạ Ngọc Liễn đã đưa ra ý kiến “Theo ý kiến tôi thì Việt Lam xuân thu vẫn là tác phẩm khuyết danh Chính Lê Hoan, người đã phát hiện rồi

bỏ nhiều công sức sửa chữa, khắc in cuốn Việt Lam xuân thu cũng không nói ai là tác giả?” [5; tr 402]

Trong lời tựa Việt Lam xuân thu, Lê Hoan đã viết rằng mình không phải là người khởi thảo, mà là tình cờ tìm được và chỉnh sửa lại “Mới vừa rồi, từ hòm sách về sử

của một gia đình nổi tiếng, tôi tìm được cuốn Việt Lam xuân thu Mở ra xem, thấy tường tận bản sắc anh hùng của vua Lê Thái Tổ… Chỉ đáng tiếc là tác phẩm về mặt bút pháp, từ khế mạch, giáp cổ, đấu tranh, phục tuyến, cho đến khai thừa, chuyển hợp đều chưa thật sự tinh xảo, diệu kỳ Bởi vậy nhân lúc rỗi rãi, tôi đã mạn phép đem sách ra sửa sang chau chuốt thêm rồi đưa in và công bố, nhằm giúp người đời sau ai muốn biết Lê Thái Tổ sáng nghiệp gian nan vất vả như thế nào, có thể lật sách này

mà nắm được những nét lớn”[5; tr 16] Thông qua lời tựa của Lê Hoan ta biết rằng

ông không phải là người khởi thảo tác phẩm này, ông chỉ có công chỉnh sửa và công

bố tác phẩm

Trong lời giới thiệu văn bản, Trần Nghĩa cũng đã đồng ý rằng người khởi thảo là

Vũ Xuân Mai, biên tập và đề tựa là Lê Hoan “Người khởi thảo tương truyền là Vũ

Xuân Mai (xem Tìm hiểu kho sách Hán Nôm, tập 2, NXB, Khoa học xã hội, Hà Nội,

1990, tr.179) Người biên tập và đề tựa là Lê Hoan”[5; tr 10]

Với một số nhận định của các nhà nghiên cứu, ta có thể thấy việc xác định tác

giả của tác phẩm Việt Lam xuân thu là hết sức khó khăn và cần có thời gian dài để có

thể xác định đúng tác giả của tác phẩm này Do quá trình làm luận văn, chúng tôi sử

dụng quyển Việt Lam xuân thu của Trần Nghĩa dịch và giới thiệu, với những thông tin

mà chúng tôi tìm hiểu và đọc được từ các nhà nghiên cứu, chúng tôi đồng tình với ý kiến của Trần Nghĩa là Vũ Xuân Mai khởi thảo và Lê Hoan là người biên tập và đề tựa

Về Vũ Xuân Mai, tài liệu có được rất ít, hiện chưa rõ năm sinh năm mất, chỉ biết quê phường Xuân Yên, Hà Nội, đậu cử nhân năm Phúc Kiến thứ 2 (1884) từng làm tri huyện Phúc thọ ( Hà Tây)

Lê Hoan (1856- 1915) còn có tên là Lê Tôn, tự là Ưng Chi, hiệu là Mục Đình, thụy là Vân Nghị, quê ở làng Mọc, xã Nhân Mục, tổng Khương Đình, huyện Thanh Trì, phủ Thường Tín, tỉnh Hà Đông, nay là quận Thanh Xuân, Hà Nội Ông có người con trai là Lê Phổ, họa sĩ Pháp gốc Việt nổi tiếng thế kỷ XX Người con trai thứ mười của ông là Lê Tuân, năm 1928 tham gia hoạt động của An Nam Cộng sản Đảng

Thời trẻ Lê Hoan đi lính triều Nguyễn đóng ở Tây Sơn Khi quân Pháp chiếm Bắc Kỳ, ông phối hợp với Quân cờ đen đánh Pháp Sau vì phạm quân lệnh bị khép án

tử hình, nhưng được giảm án

Năm 1886, dưới triều vua Đồng Khánh thân Pháp, Lê Hoan quy thuận Pháp, nên được làm thông phán ở Lạng Sơn, rồi Hưng Yên Sau đó ông thăng tiến rất nhanh Năm 1892, dưới triều vua Thành Thái, ông được thăng chức Bố chánh Tây Sơn, rồi lần lượt trải qua các chức: Tuần phủ Hưng Hòa kiêm Tiểu phủ sứ Tam Nguyên (gồm các tỉnh Tây Sơn, Hưng Hóa, Tuyên Quang), Tổng đốc Ninh Thuận

Năm 1896, Lê Hoan bị cắt chức Tổng đốc Bắc Ninh vì để hai người Pháp bị giết

và về tội ăn hối lộ Người Pháp nghi ngờ ông làm gián điệp khai man, vừa công tác với Pháp vừa kín đáo ủng hộ các hoạt động chống Pháp, tuy nhiên họ không thể công khai chuyện này vì ảnh hưởng đến công cuộc cai trị của người Pháp

Năm 1905, Lê Hoan được lệnh về Huế làm Thượng thư bộ binh kiêm Đô sát viên Hữu đô ngự sử

Dưới triều nhà vua yêu nước Duy Tân ông vẫn tiếp tục được trọng dụng Năm

1909, ông làm tổng đốc Hải Dương, được phong Khâm sai đi tiêu trừ Đề Thám với

400 lính Cuối năm 1909, ông bị người Pháp kết án với tội thương lượng, lấy lòng Đề

Thám Hội đồng điều tra sau đó kết luận là Lê Hoan vô tội, nhưng thực dân Pháp không trọng dụng ông nữa

Năm 1915, Lê Hoan mất ở tuổi 59 Sinh thời ông được triều đình nhà Nguyễn phong tước Phú Hoàn nam

Ngoài ra, Lê Hoan đóng góp cho sự nghiệp văn học nước nhà qua việc năm

1905 ông tổ chức cuộc thi thơ Đề Thanh Tâm Tài Nhân và một số tác phẩm được các

nhà nghiên cứu sưu tầm công bố như tiểu thuyết chữ Hán Việt Lam xuân thu (gồm 60 hồi), Lê Lựu Thanh Trì thị thế phả và các văn bút văn bia và câu đối

1.2 Tác phẩm Việt Lam xuân thu

Việt Lam xuân thu còn gọi là Việt Lam tiểu sử hay Hoàng Việt xuân thu, biên soạn

bằng chữ Hán vào cuối thế kỷ XIX, được sửa sang lại và xuất bản vào năm Duy Tân Mậu Thân (1908) Người khởi thảo tương truyền là Vũ Xuân Mai, người biên tập và

đề tựa là Lê Hoan

Về tên gọi của tác phẩm Việt Lam xuân thu hiện nay cũng chưa có sự thống nhất Tên gọi đầu tiên của tác phẩm là Việt Lam xuân thu, sau khi Lê Hoan chỉnh sửa và công bố để phân biệt với chính sử nên đặt tên tác phẩm là Việt Lam tiểu sử Với tên gọi Việt Lam xuân thu, đây có thể xem là cách đặt tên chịu ảnh hưởng của văn học

Trung Quốc Như chúng ta đã biết, giai đoạn văn học trung đại chịu nhiều ảnh hưởng của văn học Trung Quốc, nên cách đặt tên tác phẩm văn học trong giai đoạn này cũng chịu sự chi phối Cách đặt tên tuy cũng chịu ảnh hưởng ít nhiều nhưng vẫn thể hiện

được tinh thần dân tộc và chủ ý của tác giả Có thể tác phẩm Việt Lam xuân thu chịu ảnh hưởng từ cách đặt tên Kinh Xuân thu của Khổng Tử Kinh Xuân thu là một tác

phẩm ghi lại những biến cố của nước Lỗ, được Khổng Tử ghi chép lại và thể hiện quan niệm của mình về giai đoạn lúc bấy giờ của Trung Quốc

từ câu “Thưởng dĩ xuân hạ, hình dĩ thu đông” Tác phẩm Kinh Xuân Thu được xếp vào năm loại kinh của nho gia và thuật ngữ “Xuân Thu” ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều nhà sử học thế hệ sau này “Xuân Thu” (春秋) có nghĩa là mùa xuân và mùa thu

“Xuân Thu” (春秋) còn là một từ hoán dụ thường chỉ tổng thể thời gian trong năm, thể hiện những biến cố trong một giai đoạn lịch sử

Tác giả sử dụng từ “Xuân Thu” ở cuối tên tác phẩm Việt Lam xuân thu, nhằm

phản ánh một giai đoạn lịch sử của dân tộc ta, có một số nét tương tự với giai đoạn Xuân Thu Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc Tác phẩm đã thể hiện giai đoạn lịch

sử từ năm Khai Hữu triều Trần Hiến Tông đến năm Bính Ngọ, Thuận Thiên năm thứ nhất Trong giai đoạn này, đã xảy ra những biến cố trọng đại như: Hồ Quý Ly cướp ngôi, nhà Trần suy vong, quân Minh xâm lược, anh em Lê Lợi đứng lên khởi nghĩa, nhà Hồ sụp đổ, quân Minh thua cuộc, Lê Lợi lên ngôi lập nên nhà Hậu Lê

Tác phẩm Việt Lam xuân thu là tiểu thuyết lịch sử được tác giả mượn lại nhân

vật, sự kiện từ trong lịch sử rồi hư cấu theo ý đồ sáng tác của mình Lê Hoan đã biên tập và đề tựa lại nhằm phân biệt với chính sử và cũng để khẳng định đây là một tác phẩm văn học chứ không phải là một tác phẩm lịch sử Nội dung chính của tác phẩm

là viết về sự nghiệp của Đức Lê Thái Tổ gắn liền với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, lãnh

đạo nhân dân ta kháng chiến chống quân Minh xâm lược ở thế kỷ XV Việt Lam xuân

thu là tiểu thuyết lịch sử được viết theo kết cấu chương hồi gồm 60 chương được chia

làm ba quyển, quyển một gồm có hai mươi mốt hồi, quyển hai có mười chín hồi và quyển ba có hai mươi hồi Các hồi được xây dựng theo chuẩn, hầu hết ở mỗi hồi có hai câu đối ngẫu tóm tắt nội dung và cuối mỗi hồi thường có hai câu thơ thất ngôn mang tính bình luận của “thời đại” hay của “hậu thế” nhằm đánh giá về con người hoặc sự việc vừa được kể trước đó Đi kèm với hai câu thất ngôn là một lời hứa hẹn Hầu hết các hồi đều giống nhau chỉ có một số hồi như cuối hồi 23 không có lời hẹn, cuối hồi 33 sau hai câu thơ thất ngôn và lời hẹn, được chép thêm bài thơ thất ngôn

Cảm hoài của Đặng Dung, riêng hồi thứ 60 không có thơ thất ngôn cũng không có lời

hẹn Khi đọc tác phẩm ta dễ dàng thấy được ngay mỗi hồi có cụm từ “lại nói” trừ hồi một Việc lặp lại cụm từ “lại nói” nhằm sâu chuỗi các sự kiện trên một trục thời gian giúp người đọc luôn bắt được mạch kể của câu chuyện, đồng thời làm cho trình tự của các sự kiện được liền mạch tạo nên sự liên kết về mặc nội dung

Việt Lam xuân thu hiện có 12 dị bản: Năm bản của Thư viện Viên Nghiên cứu

Hán Nôm mang các kí hiệu VHv.1819/1-3 (sách in mang tiêu đề Việt Lam xuân thu, thiếu 10 hồi cuối), A.13 (viết tay), A.3215 (viết tay mang tiêu đề Hoàng Việt xuân thu, gồm sơ tập, trung tập và hạ tập), VHv.1683 (viết tay thiếu 32 hồi cuối) và VHv.2085 (viết tay, thiếu 9 hồi đầu và hồi 60 ở cuối sách) Hai bản của Thư viện Viện sử học mang kí hiệu HV.84 (sách in đủ cả 3 quyển và 60 hồi) và Hv.141 (viết

tay) Một bản của Thư viện Quốc gia Hà Nội, kí hiệu R.451 (viết tay, chỉ có 2 quyển với các hồi từ 22 đến 40) Một bản của Thư viện Hiệp hội Châu Á Paris, kí hiệu HM.2184 (viết tay) Một bản của Thư viện Quốc gia Paris kí hiệu A.69/1-2 Một bản của Bảo tàng Guimet Paris, kí hiệu MG.FV.55732 (sách in) và 1 bản của Đông Dương khố Nhật Bản (sách in)

Những thông tin về tác phẩm Việt lam xuân thu rất ít, trên đây là một số thông

tin chính về tác phẩm, một phần nào cũng cung cấp cho chúng ta biết về tác phẩm Với những thông tin về tác phẩm giúp, chúng ta có thể hiểu rõ hơn về nội dung mà tác giả muốn truyền đạt đến người đọc

CHƯƠNG 2: NỘI DUNG TÁC PHẨM VIỆT LAM XUÂN THU

2.1 Vạch trần tội ác của Hồ Quý Ly và miêu tả sự suy vong của nhà Trần

Việt Lam xuân thu là cuốn tiểu thuyết lịch sử viết về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

với sự lãnh đạo của Lê Lợi Tác phẩm chủ yếu ca ngợi về sự nghiệp dựng nước của

Lê Thái Tổ Nhưng bên cạnh đó, tác phẩm còn lên án tội ác của cha con Hồ Quý Ly

và sự suy vong của nhà Trần Mở đầu tác phẩm tác giả có dẫn hai câu đối ngẫu: “Con

cháu nhà Trần cậy mạnh, mất nước; Cha con họ Hồ ngang ngược chuyên quyền”

Dưới triều của vua Trần Nhân Tông đất nước phát triển, nhân dân sống yên ổn, thái bình Nhưng chính sự phát triển phồn thịnh đó đã làm cho con cháu họ Trần cậy mình lớn mạnh không lo việc triều chính, ăn chơi sa đọa không lo nghĩ đến cuộc sống của

nhân dân“Truyền qua sáu đời, đến khoảng năm Khai Hựu triều Hiến Tông, nhà vua

cậy vào uy tín của thiên tổ, thừa hưởng một cơ nghiệp lớn lao, không lo sửa sang triều chính, hoang chơi vô độ, đến nỗi bị người anh là Thúc Minh bức hại để tự lên ngôi làm vua tức Dụ Tông” Sự bạc nhược của vua, quan, chính là cơ hội để cho Hồ

Quý Ly thực hiện kế hoạch cướp ngôi Để thực hiện việc cướp ngôi, Quý Ly tàn bạo

giết lần lượt con cháu họ Trần “Quý Ly ngày đêm bạo ngược, truất ngôi Nhật Hôn,

lập con của Nghệ Tông là Ngung lên ngôi tức Thuận Đế, rồi lại giết Thuận Đế, lập con của vua Xung Lợi đang tuổi nằm trong tả lên ngôi, sau đó cũng giết luôn” Sau

khi giết hàng loạt con cháu họ Trần, Quý Ly tự xưng mình là con cháu của Hồ Công Mãn thuộc dòng dõi của vua Thuấn và đổi tên thành Hồ Nhất Nguyên, con trai đổi tên

thành Huyễn “Sau một phen làm cỏ người họ Trần, Quý Ly tự xưng là con cháu của

Hồ Công Mãn thuộc dòng dõi vua Thuấn, từ đó sửa lại tên là Hồ Nhất Nguyên Hán Thương, con của Quý Ly cũng đổi tên là Huyễn” Khi đã đổi họ Quý Ly tiến hành

cướp ngôi, lấy tên nước là Đại Việt, đặt niên hiệu là Thiên Thánh Sau một năm trị vì

ở ngôi vua, Quý Ly truyền ngôi cho con là Hán Thương và đổi niên hiệu là Thiệu Thành

Để giữ được ngôi vua bền vững, Hán Thương lật lộng, xảo trá “Năm Tân Tỵ,

Thiệu Hoàng Thành 1, Hán Thương gửi tờ biểu sang Bắc triều nói dối rằng họ Trần không còn ai nữa, chỉ có người cháu ngoại tên là Huyễn, xin tạm thay thế để trông coi việc nước” Được sự chấp nhận của Minh Thành Tổ, Hán Thương ăn mừng cho tập tụ

ăn uống, chè chén suốt canh thâu, xa hoa trong ba ngày liền Trong khi đó không quan

tâm đến cuộc sống của người dân, bắt họ phải phục dịch “Trẫm nay đã làm vua mà

quan dân hưởng ân đức chưa được khắp Hãy cho họ tập tụ ăn uống vui chơi trong 3 ngày Chiếu ban xuống, trong triều đình dân dã, đâu đâu cũng tổ chức tiệc tùng linh đình đàn sáo râm ran, đèn đóm sáng rực, đêm hóa thành ngày…” “Hán Thương tiếp tục cho lũ bề tôi tiếp tục vui chơi say sưa cho đến sáng bảnh, chè chén suốt canh thâu,

xa hoa hết chỗ nói trong 3 ngày liền Nhân Dân phải nai lưng phục dịch mà Hán Thương thì không hề hay biết” Sau khi ăn chơi xa đọa “Hán Thương lại ra lệnh cho viên Nội giám đi sục sạo khắp thiên hạ, hễ có gái đẹp thì bắt cống nạp cho vua, ai không nghe sẽ bị giết ba họ” Còn Quý Ly thì du ngoạn khắp chốn, bắt nhân dân phải

phục dịch “Núi Thôi Ngụy là một nơi danh lam cổ tích, điện ngọc cung châu, trẫm

muốn đến để ngắm phong cảnh Hãy sai trăm họ sửa sang đường sá, chờ trẫm giá lâm Nhân dân được lệnh, phải chạy như đèn cù, phục dịch vất vả không nói sao cho xiết” Sau khi chiếm được ngôi, cha con Hồ Quý Ly đã bộc lộ bản chất xấu xa,

chuyên quyền bạo ngược của mình

Vốn dĩ Hồ Quý Ly muốn giết hết tất cả con cháu nhà Trần để trừ mối họa về sau này Hồ Quý Ly đã đuổi cùng giết tận, nhưng may thay Trần Thiên Bình trốn thoát

chạy sang nhà Minh để kêu cứu “Sau khi nghe họ Hồ cướp nước, Thiên Bình muốn

dấy nghĩa phục thù, nhưng bị Hán Thương sai biên thần truy nã, bèn bàn cùng viên Tuyên ủy sứ Lão Qua tên là Điêu Lục giúp mình kêu nài Trung Quốc rủ lòng thương” Khi biết được cớ sự, Minh Thành Tổ cho người mang sắc thư hỏi tội cha

con Hồ Quý Ly và buộc Quý Ly phải rước Thiên Bình về nước Trước tình hình đó, cha con họ Hồ ngầm thực hiện một ý đồ đen tối, bèn chấp nhận rước Thiên Bình về nước

“ Quần thần cúi đầu lạy tạ, nói:

- Thượng hoàng có mưu lược gì để thoát khỏi mối lo?

Quý Ly đáp:

Soạn tờ biểu sai sứ giả mang đi, trước để tạ lỗi, sau mời Thiên Bình về nước Như thế chẳng có gì phải lo nữa

Quần thân chấp tay hỏi:

Thiên Bình về nước, sao lại không lo?

Quý Ly đáp:

Khi đó sẽ thấy, hà tất phải hỏi”

Khi biết Thiên Bình về gần tới biên giới, Quý Ly lập kế để giết Thiên Bình “Tiên

lễ hậu binh, ấy là cách hay nhất Trước hết, ta hãy cử đại tướng đem quân mai phục những nơi hiểm yếu Tiếp đó cho người chuẩn bị rượu thịt thết đãi quân Thiên Bình, rồi dụ chúng vào rừng giết sạch để trừ mối họa về sau” Sự phục tùng của Hồ Quý Ly

làm cho mọi người đều tin rằng hắn đã biết tội lỗi của mình gây ra nên không đề phòng Chính việc không đề phòng Quý Ly đã tạo cơ hội cho hắn giết Thiên Bình một

cách dễ dàng “Chợt nghe một tiếng súng nổ, phục binh bốn mặt nổi lên, tiếng hò hét

vang động cả rừng núi Dân Hiến từ bên trái đánh thốc xuống, Bá Nhạc từ bên phải đánh ập vào Thiên Bình vừa đi đến đầu cầu, kinh hồn mất vía, bị Dân Hiến đâm cho một nhát, rơi xuống nước chết” Sau khi giết Thiên Bình, Hán Thương mở tiệc linh

đình mừng chiến thắng và khen thưởng các tướng lĩnh Tuy đã giết được Thiên Bình nhưng Hồ Quý Ly vẫn chưa yên tâm về con cháu họ Trần Quý Ly đã truyền lệnh xuống dân hễ thấy con cháu họ Trần phải bắt nộp, nếu không sẽ bị giết cả ba họ

“Trẫm nghe nói người họ Trần như một mối họa tiềm tàng hiện còn lẩn lút trong dân,

các khanh phải bí mật sức cho các nơi hễ thấy con cái nhà Trần thì bắt giải nộp ngay

để lĩnh thưởng Ai cố tình che giấu, sẽ bị giết cả ba họ”

Ta có thể thấy được một trong những tội ác của cha con Hồ Quý Ly là tìm diệt con cháu nhà Trần bằng mọi thủ đoạn Những tội ác như giết vua cướp ngôi, bạo ngược chuyên quyền, thâm độc là không thể tha thứ, bọn chúng phải bị trừng trị thích đáng về những tội lỗi mà chúng đã gây ra Chính những tội ác của Hồ Quý Ly đã giúp

cho quân nhà Minh có cớ để xâm lược nước ta “Tân Thành Hầu Trương Phụ tâu

rằng: Quý Ly phản phúc, bạo ngược đủ điều, tội ác không gì lớn hơn Nay nhân dân trong nước biến loạn, phúc tội họ Trần đã hết, ta nên đưa quân đi bắt cha con họ Hồ đem về đây, rồi đặt dân nước họ vào chế độ quận huyện, để đứt nối lo cho đất nước”

“Cứ theo ngụ ý, trước hết ta sai người sang hỏi tội cha con họ Hồ, khiến chúng phải đón Thiên Bình, trả việc nước lại cho ông ta Nếu chúng tham quyền cố vị, thì đem quân đi diệt, lập lại họ Trần cai quản người Giao, mãi mãi là thần thiếp của ta”

Trong nước thì Hồ Quý Ly bạo ngước chuyên quyền đi khắp nơi lùng sục con cháu họ Trần, ngoài nước thì giặc Bắc muốn xâm chiếm nước ta Cuộc giao tranh giữa hai nước là khó tránh khỏi nhưng tình hình trong nước thực sự chưa ổn định Từ

đó cho thấy sự suy vong của nhà Trần là không thể tránh khỏi Nhưng Lê Lợi, Lê Thiện, một số anh hùng khác đã đứng lên đấu tranh, cùng với sự đoàn kết của nhân

dân đã tiêu diệt được cha con Hồ Quý Ly “Ngày Ất Mão, Liễu Thăng dẫn vệ binh

Vĩnh Định gồm Vương, Sài, Hồ v.v cả thảy 7 người đi tầm nã, biết Quý Ly đang ẩn trong núi, liền xua quân vào lùng sục, bắt được Quý Ly và con trai là Lý Trừng trói đưa lên xe” Tiêu diệt được quân Hồ, Lê Lợi, Lê Thiện và các quan văn trong triều

tôn Giản Định lên làm vua, đặt niên hiệu là Hưng Khánh Sau khi lên ngôi, với sự phò trợ của anh em Lê Lợi và các tướng, quân ta giành thắng lại trong nhiều cuộc giao tranh với quân Bắc Những thắng lợi bước đầu, làm cho Giản Định đắc ý và nghe theo

lời Nguyễn Cảnh Dị “Vua Trần đắc ý, việc nước bắt đầu buông lơi Nguyễn Cảnh Dị

khéo đón ý bề trên, tìm mọi cách làm cho vua thỏa mãn, do vậy mà được tin sủng, cất nhắc làm Tướng quốc” Với sự trọng dụng của vua Trần, Nguyễn Cảnh Dị ngày càng

ngang ngược, hống hách, chuyên quyền Vua Trần bù nhìn không thèm lo việc triều chính, chỉ lo đi du ngoạn đây đó Lê lợi và Lê Thiện can ngăn nhưng không nghe Với mưu đồ muốn đuổi anh em Lê Lợi ra khỏi triều đình, Nguyễn Cảnh Dị tìm cơ hội tâu vua Trần làm cho vua Trần nổi giận và cắt chức anh em Lê Lợi làm dân thường

“Ngay ngày hôm đó xuống chiếu lột hết chức tước của anh em Lê Lợi cùng phe cánh,

truất làm dân thường, để khỏi mang tiếng là bất trung” Sau khi truất anh em Lê Lợi,

Giản Định nhường ngôi cho Quý Kháng, còn Giản Định làm Thái thượng hoàng Quân Bắc ngày càng mạnh, anh em Lê Lợi thì bị truất khởi triều đình, tình hình lúc

bấy giờ rất căng thẳng Cuối cùng vua Trần bị bắt “Bấy giờ Thượng hoàng mất hết

quân, sau lưng thì quân Minh đang đuổi theo rất gấp, sinh sợ hãi, vứt cả ngựa chạy lên núi Cát Lợi Phụ chia quân bốn bề lùng sục Thượng hoàng trốn vào hang sâu Chu Vinh cuối cùng cũng tìm tới, Thượng hoàng không kịp trở tay, bị Chu Vinh đấm

ba bốn đấm rồi bắt trói” Với những tính toán sai lầm, không biết trọng dụng người

tài, đó là nguyên nhân dẫn đến kết cuộc thảm hại và chấm dứt sự trị vì của họ Trần

“Phúc vận nhà Trần đến đây là hết”

Với những chương đầu của tiểu thuyết, đã vạch trần tội ác của cha con Hồ Quý

Ly và kết cuộc thảm hại mà chúng phải gánh chịu bởi những tội ác tài trời chúng gây

ra Và đã cho thấy sự suy vong của nhà Trần khi bị những thế lực trong nước hãm hại, ngoài nước có ý xâm lược Những cuộc đấu tranh diễn ra, làm cho nhân dân lầm than, đói khổ Một nguyên nhân dẫn đến sự suy vong của nhà Trần đó là do sự bù nhìn của vua, không biết cớ sự, chỉ biết ăn chơi nghe theo lời nịnh hót, không biết trọng dụng người tài Chính vì thế sự suy vong của họ Trần là không thể tránh khỏi

2.2 Hình tượng người anh hùng Lam Sơn

2.2.1 Hình tượng anh hùng Lê Lợi

Như chúng ta đã biết, Lê Lợi là một nhật vật có thật trong lịch sử Việt Nam Lê Lợi là một người anh hùng kiệt xuất, một vị lãnh đạo tài giỏi và sáng suốt trong các cuộc đấu tranh chống ngoại xâm Tên tuổi của ông được lưu truyền trong sử sách và

trong các tác phẩm văn học Những tác phẩm viết về Lê Lợi cũng khá nhiều như: Bình

Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi, tiểu thuyết lịch sử Hội thề của Nguyễn Quang Thân,

tiểu thuyết Việt Lam xuân thu,… Mỗi tác phẩm có một cách khắc họa riêng biệt về

hình ảnh của Lê Lợi nhưng có một điểm chung là các tác phẩm đều ca ngợi về con người, tài năng cũng như trí tuệ của ông Trong mỗi tác phẩm hình tượng của Lê Lợi

là một tâm điểm trong cho tác phẩm

Khi xây dựng hình tượng nhân vật Lê Lợi trong tác phẩm Việt Lam xuân thu, Lê

Hoan đã xây dựng Lê Lợi là một người hội tụ đủ cả ba mặt của một vị anh hùng đó là nhân, trí, dũng Đó là những yếu tố quan trọng của một người anh hùng để có thể lãnh đạo nhân dân khởi nghĩa và đặc biệt là trở thành một vị vua anh minh, chính trực, trị

vì đất nước

Việt Lam xuân thu, đã khắc họa hình tượng Lê Lợi khá đặc sắc trong vai trò là

một vị lãnh đạo tài giỏi Tác giả không giới thiệu trực tiếp về tài năng của Lê Lợi mà thông qua một nhân vật trong truyện nói về Lê Lợi, từ đó làm nổi bật lên hình ảnh Lê

Lợi “Đoàn Phát nói: Lê Lợi lúc sinh, nhà có đóa mây hồng che phủ suốt ba ngày liên

tục không tan Ông tính tình cởi mở, ít nói, có kiến thức, Ngũ kinh, Chư sử xem qua là nhớ” Đó còn là một điềm báo rằng sau này Lê Lợi sẽ là một người tài giỏi, sẽ hoàn

thành đại nghiệp một cách vinh quang, lừng lẫy như áng mây hồng lan tỏa Tài năng

của Lê Lợi được nhiều người biết đến và muốn ông cộng sự với họ

Lê Lợi là một người khôn khéo trong ứng xử và rất khiêm tốn không kiêu ngạo

về tài năng của mình Khi quân Bắc có ý mời Lê Lợi về cộng sự, ông đã khéo léo từ

chối “Lê Lợi nói: Thần chỉ là hạng phàm phu bé mọn, do tin đồn thất thiệt mà đến tai

Thánh thượng, khiến thiên sứ phải vất vả tới đây, rồi sẽ làm cho triều đình thất vọng Lợi tôi không dám phụng chiếu” Lời từ chối khéo léo của Lê Lợi, đã làm cho tướng

giặc không thể nào ép buộc ông cộng sự với họ Biết là lời từ chối của mình sẽ làm

Minh Thành Tổ tức giận nên Lê Lợi đưa gia đình vào rừng, chiêu binh mãi mã “Lê

Lợi nói: rất hợp ý ta! Liền đưa vợ con vào trong rừng trốn”

Là một người tài giỏi, Lê Lợi đứng lên gây dựng cuộc khởi nghĩa từ hai bàn tay không Nhờ tài trí của mình, Lê Lợi đã chiêu binh, dần dần tập hợp những người yêu

nước thành một lực lượng lớn để chống giặc ngoại xâm “Hồi nay thiên hạ đang chán

ghét sự tàn bạo của họ Hồ nên chưa đầy ba ngày, đã có 8000 người tới đầu quân Người giàu giúp của, người khỏe giúp sức” Khi đã chiêu binh, tập hợp được lực

lượng, Lê Lợi bàn bạc cùng Lê Thiện chọn nơi an toàn để dựng trại, ngày đêm tập

luyện binh mã chờ thời cơ khởi nghĩa “Lại nói tướng quân Lê Lợi sau khi đem quân

ra Mỹ Lương, đã thiết lập đồn trại, chiêu hiền đãi sĩ…Lợi xây dựng đội ngũ, ngày luyện võ, tối dạy binh thư” Muốn cuộc khởi nghĩa thắng lợi trước nhất là phải tập

hợp được lực lượng, có lực lượng không chưa đủ mà còn phải rèn luyện võ nghệ, hiểu biết về chiến thuật thì mới có thể thắng lợi Hiểu được vấn đề đó, Lê Lợi luôn cho các tướng sĩ luyện tập võ nghệ, chờ thời cơ tốt nhất để khởi nghĩa Với tài điều binh khiển tướng của mình, Lê Lợi đã giành những thắng lợi quan trọng như dùng kế lấy Đông

Đô “Ngày Tân Dậu, lấy được Đông Đô Lê Lợi vào thành vỗ yên trăm họ Nhân dân

trong thành đốt hương phủ phục bên đường nghênh đón” Tiếp theo dùng kế đánh

thắng Trương Phụ, làm cho hắn thất kinh hồn vía “Lê Thạch từ trên cao sắp cung nỏ

bắn xuống, Phụ năm lần bảy lượt tổ chức tấn công, nhưng không tài nào lên nổi Chợt Phạm Yến từ bên trái đánh ra, Sùng Quang từ bên phải, làm cho tướng nhà Minh vứt

cả áo giáp, kéo lê giáo mác mà chuồn Phụ thất kinh, bèn quay ngựa chạy” Những

thắng lợi đó, đã phần nào khẳng định tài năng lãnh đạo của Lê Lợi trong cuộc chiến

Dù là một người lãnh đạo có quyền quyết định mọi chuyện nhưng Lê Lợi bao

giờ cũng thận trọng, họp tất cả mọi người lại để cùng bàn bạc công việc “Nay giặc Hồ

ngông cuồng, quân Bắc phóng túng, ta đóng quân tại đây xa gần lắm người theo Các ông bảo thế nào là tiện hơn cả ?” Lê Lợi là người không cậy vào vị trí, quyền thế

của mình mà ông biết lắng nghe những ý kiến hay để áp dụng vào cuộc chiến, đó là yếu tố góp phần thắng lợi của cuộc khởi nghĩa

Lê Hoan đã xây dựng nhân vật Lê Lợi là một vị tướng tài giỏi, đầy mưu lược Trong quá trình khởi nghĩa, Lê Lợi giành nhiều thắng lợi nhưng đôi lúc ông cũng vấp phải những thất bại khôn lường do tính toán sai lệch Như hồi 47, sau khi nhận tin của

Đoàn Mãng về tình hình quân Bắc, Lê Lợi đã thân chinh dẫn 5000 quân ra trận “Thế

giặc đang mạnh, trẫm phải thân chinh mới được; bằng không, các tướng khó mà đương đầu nổi với bọn chúng” Do không lường trước được thế mạnh của giặc nên Lê

Lợi bị bao vây: “Thái Tổ lúc này chỉ còn hơn 300 quân, vùng vẫy thế nào cũng không

thoát ra được Phạm Liễu kéo quân tới đánh, bị Trần Trung chặn lại, cuối cùng cũng thua chạy Hậu bộ Phạm Đán giương cung bắn chết mấy chục người, cứu Thái Tổ ra” Hồi 55, khi nhận thư chiêu hàng của Thái Tổ, Lý An trả lời thư xấc xược Do bực

tức, Lê Lợi nóng vội cho quân tấn công Giao Chỉ “Thái Tổ tiến quân đến bên ngoài

thành Giao Chỉ, truyền lệnh hạ trại Tướng sĩ tất bật dựng lều trại Bỗng thấy một hồi còi đồng vang lên, Lý Cát từ Đông Đô xông ra, Chu Thường từ Tây Đô lao tới Quân Nam trận địa dở dang nên thua chạy, Tư không Đinh Lễ quát thế nào cũng không được… Thái Tổ bị địch vây chặt lớp trong lớp ngoài Vua than rằng:

Chỉ vì ta coi thường địch nên mới đến nông nổi này!

Nói đoạn, rút bảo kiếm trỏ thẳng về phía quân Bắc Những quân Nam theo vua đều tử trận Cùng lúc ấy, Thiếu Ngại và Công Soạn đều bị thương nặng, đang dẫn quân chạy tới kêu rằng:

Chúa thượng hãy khoan đã, bọn thần xin liều mình cứu chúa

Hai người cố mở đường máu xông vào đưa Thái Tổ ra ngoài”

Những phân tích trên cho thấy khi xây dựng hình tượng nhân vật Lê Lợi, Lê Hoan đã xây dựng ở nhiều khía cạnh khác nhau Dù là một vị tướng tài giỏi việc thắng lợi hay thất bại là đều thường gặp Thông qua những thất bại, tác giả nhằm tô đậm ý chí quật cường của người anh hùng Lê Lợi, tuy thất bại nhưng không lùi bước Qua

đó, cho thấy Lê Lợi là một người có ý chí, quyết tâm cao, đã vượt qua những gian khổ

để lãnh đạo nghĩa quân Lam Sơn làm nên những thắng lợi vang dội

Tuy có ý chí quật cường, cứng rắn nhưng Lê Lợi là một con người đầy tình cảm, nhiều khi con người ấy như sụp đổ hoàn toàn không còn muốn chiến đấu, muốn ngã

quỵ trước thời cuộc Như khi được tin Lê Lai mất, Lê Lợi rất đau đớn “Thái Tổ nghe

tin liền khóc òa lên rồi ngã vật xuống đất ngất lịm, muốn tự vẫn Đoàn Mãng khuyên hãy gắng gượng mà đi, nhưng Thái Tổ không chịu dậy… Đại huynh đã chết, trẫm sống làm gì nữa” Với sự thương tiếc về cái chết của người anh, Lê Lợi đã ngã quỵ,

không còn tinh thần để tiếp tục chiến đấu Nhưng với sự giúp đỡ và động viên của các tướng lĩnh, Lê Lợi đã đứng dậy tiếp tục lãnh đạo cuộc khởi nghĩa

Ông là một người rất nghiêm khắc “Lại nói Lê Lợi cai quản gia đình rất nghiêm

Con trai thì chuyên việc cày cấy, con gái thì trăm bề thêu dệt”; “Hành quân phải có phép tắc Tướng lĩnh phải biết tình hình quân đội, quân lính phải theo ý người chỉ

huy Thấy giặc đừng rút, thấy lợi đừng tranh” Với sự nghiêm khắc trong việc quản lí

cũng như trong lãnh đạo quân sĩ, thấy được Lê Lợi là một người có khí phách của một

vị anh hùng, một vị tướng lĩnh tài ba biết cách điều binh khiển tướng Lúc nào Lê Lợi cũng thể hiện sự oai phong của mình trước các tướng lĩnh và đặc biệt là trước quân

giặc “Lợi tuyên bố:

Thiên binh tới đây là để giúp dân chứ không phải để hại dân Vậy để các ngươi sống làm gì?

Lập tức đem chém Tướng tá nhà Minh trông thấy đều thất sắc, nhưng vì đuối lý nên không dám hé môi”

Lê Lợi là một người sáng suốt, biết tôn hiền đãi sĩ Như Nguyễn Trãi đến tìm Lê Lợi và trốn trong phòng không dám ra, Lê Lợi phát hiện định chém Nguyễn Trãi Lê

Lợi vô cùng vui sướng khi biết Nguyễn Trãi là một người tài giỏi “Lê Lợi nghe xưng

là Tiến sĩ, lòng thấy kính mộ, liền bước xuống dìu Nguyễn Trãi lên giường cùng ngồi”; “Tiên sinh nếu không từ bỏ kẻ cô quả yếu kém này, thì xin hãy chỉ vẽ, dạy bảo giúp các tướng sĩ, khiến họ hiểu được muôn một, sau đó bắt tay vào đại sự cũng chưa muộn” Dù có tài trí thế nào, một mình Lê Lợi cũng không tài nào đánh thắng giặc,

chỉ có sự giúp đỡ từ những người có tài, có trí cùng nhau nghĩa ra những kế sách mới

có thể đánh thắng Từ đó, cho thấy Lê Lợi là một người anh minh, chính trực biết dùng và tôn trọng người tài, đó là một yếu tố quan trọng trong cuộc khởi nghĩa Ông luôn lo lắng cho các tướng sĩ khi chiến đấu, họ sẽ gặp những khó khăn, vất vả

“Đinh Lễ và Lê Trãi cùng tâu:

Bọn thần thờ bệ hạ là muốn lập chút công lao để làm vẻ vang cho tiên tổ… Thái Tổ nói:

Lẽ nào trẫm lại không biết đều đó, chẳng qua thấy các tướng vất vả vì binh đao, quân sĩ sa vào nơi hòn tên mũi đạn, trẫm không nỡ” Lê Lợi luôn xót thương cho

những tướng sĩ tử trận, ông luôn cho người chôn cất cẩn thận, phong tặng chức vị để

người đời sau biết đến công lao của họ Như khi biết tin Phạm Yến bị giết “Thái tổ

nghe xong khóc òa lên, rồi sai làm lễ truy điệu Phạm Yến trong quân, vua đến bên bàn thờ khóc lóc rất thảm thiết” Khi Hoàng Tất chết “Thái Tổ thương xót, sai dân sở tại lập miếu thờ Hoàng Tất trong núi để bốn mùa cúng tế, phong làm trung trinh hiển ứng uy linh đại thần”

Lê Lợi thấy cuộc sống của nhân dân khó khăn, phải chịu sự thống trị, bị bóc lột sức lao động, chính vì thế Lê Lợi đứng lên đấu tranh Lê Lợi thể hiện một tình thương yêu đối với nhân dân, biết lo cho cuộc sống của nhân dân bất chấp nguy hiểm trước

mắt “Lợi tôi vì dân mà diệt giặc, không ngờ bị nguy khốn ở đây, cúi mong Hoàng

thiên, Hậu thổ hãy cứu đám sinh linh” Khi chiếm đóng các thành Lê Lợi luôn vỗ về

nhân dân, coi nhân dân là trên hết “Ta đến đây là để trừ bạo cứu dân, không làm hại

đều gì Ra lệnh trong quân tơ không được đụng tới của dân, ai vi phạm sẽ xử trảm, trăm họ vui mừng khôn xiết” Vì lo cho dân, Lê Lợi ngày đêm không ngủ tìm kế đánh

giặc để đem lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân “Lợi sai người gọi Lê

Thiện tới bàn công việc Nhưng Thiện lúc ấy ra ngoài chưa về, Lợi lui vào phòng buông màn nằm nghỉ, song vì lo cho dân nên trằn trọc mãi không sao ngủ được, bèn trở dậy châm đèn tính Thất ất” Dù đang trong tình cảnh nguy hiểm nhưng Lê Lợi

vẫn thể hiện sự thương xót của mình đối với người dân vô tội bị hại, tự trách bản thân

mình đã làm nên chuyện này “Lại nói Thái Tổ sau khi được Phạm Đán cứu thoát, liền

cướp đường cùng Đoàn Mãng và Lê Lai chạy tháo thân Đến giữa đường thấy một mỹ

nữ bị quân Bắc hiếp chết nằm ngay lối đi, Thái Tổ than rằng:

Vì trẫm mà trăm họ phải chịu cảnh thê thảm như thế này sao!

Bèn dừng lại để đào hố chôn cất người xấu số Vừa mai táng xong, đã thấy Trần Trung xua quân ồ ạt tới” Không chỉ thương xót nhân dân trong nước, Lê Lợi

còn thể hiện sự thương xót của mình đối với quân giặc khi họ tử trận “Lại nói Lê Lợi

sau khi thắng trận, dẫn quân sĩ đi thu nhặt trang phục khí giới mang về Sai Triệu Hộ đốc thúc binh lính lượm xác quân Bắc đem chôn dưới chân núi Đông Sơn trước khi rút quân”; “Thái Tổ lại sai đem các tướng nhà Minh tử trận trước đây thiêu thành tro, dựng thành hộp gỗ mang về để ngoài cửa thành Đông Đô, lập đàn cho tướng sĩ Bắc Thái Tổ sau khi dẫn tướng đi cúng điếu, cho phép quân Bắc chở hộp tro về nội địa an táng, Vương Thông từ biệt Thái Tổ lên đường” Là một người biết lo cho dân,

thương dân và đặc biệt là thương xót cho những quân sĩ tử trận của quân giặc Cho nên, Lê Lợi đi đến đâu cũng được mọi người nghênh đón nồng nhiệt và tôn trọng Bọn giặc thấy vậy, cũng phần nào phải kiêng nể về đức độ của Lê Lợi

Lê Lợi luôn canh cánh trong lòng là tiêu diệt giặc lập lại triều đình nhà Trần để

nhân dân an cư lạc nghiệp “Ta dẹp giặc là để khôi phục nhà Trần, không ngờ lại hóa

thành trò bù nhìn! Không biết Giản Định giờ ở nơi đâu?” Là một người tài trí song

toàn nhưng Lê Lợi không cầu danh lợi, một lòng trung thành với họ Trần Bị vua Trần khiển trách cắt chức đuổi Lê Lợi ra khỏi triều đình về làm dân thường Lê Lợi không một lời oán trách, vẫn ngày đêm chiêu tập binh mã lấy rừng núi làm chỗ nương tựa và

vẫn một lòng với vua Trần “Tới Nghĩa An, Lợi cho quân dừng lại, dẫn các tướng vào

thành bái yết vua Trần Nhưng khi đến nơi, không thấy ai cả Lợi gọi người địa phương đến hỏi, dân sở tại nói:…”; “Lê Lợi nói: Muốn vào gặp mặt vua, may được

rủ lòng thương để mình được dốc tâm phụng sự Nay lại không gặp phải chăng tại trời ?”

Với tài năng của mình, Lê Lợi có thể lên ngôi vua để bình trị đất nước nhưng lúc nào cũng từ chối Ông cho rằng mình đứng lên khởi nghĩa là vì nước vì dân chứ không có “mưu đồ bá vương” Khi Đoàn Phát yêu cầu Lê Lợi lên làm vua thì Lê Lợi

đã khước từ “Tiên sinh mới đến, sao lại đẩy tôi vào chỗ bất nghĩa? Tôi mặt mũi nào

đang tâm chiếm đoạt thiên hạ của họ Trần” Đến lược Nguyễn Trãi yêu cầu thì Lê

Lợi vẫn không chấp nhận “Trãi nói:

Trời sinh ra dân ai cũng có đều ham muốn, nếu không có chúa thì loạn ngay Xin minh công hãy lên ngôi Hoàng đế rồi sau đó dấy binh là hợp nhất

Lê Lợi sợ hãi nói:

Sao ông lại thốt ra những lời như vậy?Ta có đức độ gì đâu mà làm vua ! Lợi nhất định không nghe, phủ áo đứng dậy”

Mọi người đều mong mỏi Lê Lợi lên ngôi nhưng ông từ chối Đến khi Nguyễn

Trãi dùng kế mới chịu lên ngôi, nhưng khi lên ngôi Lê Lợi nói rằng: “Lợi tôi do số

đông nài ép lên làm vua để dấy binh khởi nghĩa, điếu dân phạt tội Cúi mong Hoàng thiên Hậu thổ giám lâm, mãi mãi ban phúc cho đất nước” Lên ngôi chỉ là do sự ép

buộc của mọi người nên khi dấy binh khởi nghĩa gần như thắng lợi, Lê Lợi lại muốn

tìm con cháu họ Trần để tôn lên ngôi báo cho thỏa lòng mong đợi “Ta trước đây bị

các ông cùng trăm họ bức ép, dựng lên làm vua Nay thiên hạ mười phần đã giành lại được tám chín phần, giá có ai giúp ta đi khắp nơi dò la con cháu nhà Trần đưa về tôn lên ngôi báu, ta sẽ tôn thờ, với tư cách bề tôi, để thỏa lòng mong mỏi của ta” Nhưng

với lí do trên, Lê Lợi không thể nào thuyết phục được mọi người, lòng dân đã quyết

thì không thể nào thay đổi Mọi người cố khuyên răn nhưng Lê Lợi không nghe “Thái

Tổ nói: Chẳng lẽ trẫm lại phải gánh cái tiếng bất nghĩa hay sao ?” Lê Lợi luôn kiên

quyết rằng mình không thể nào lên ngôi vua vì còn con cháu họ Trần Nhưng khi Trần

Cao là hậu duệ cuối cùng của nhà Trần đã qua đời, Lê Lợi vẫn không chấp nhận “Nếu

mỗ làm như vậy, đời sau sẽ bảo Lê Lợi cướp nước Trần Cao, mỗ không đâu” Cuối

cùng, lòng dân đã hướng, ai nấy đều ủng hộ Lê Lợi lên ngôi, ông đã nhận lời theo

ước nguyện của nhân dân “Lòng dân đã như vậy, tránh sau cho được? Đến lúc này

Thái Tổ mới chịu nghe, bèn soạn tờ biểu kêu người mang sang Trung Quốc” Lê Lợi

lên ngôi trị vì đất nước, làm cho cuộc sống nhân dân ấp no hạnh phúc, đất nước thái

bình thịnh trị “Thiên hạ thái bình, sĩ nông công thương đều vui với nghề nghiệp

Triều đình nhàn nhã, bên cảnh yên tĩnh, đất nước trở thành xứ sở ấm no hạnh phúc”

Với tài năng của mình, Lê Hoan đã xây dựng một hình tượng nhân vật Lê Lợi vô cùng độc đáo Bằng những hiểu biết lịch sử của mình và một phần do bản thân hư cấu, ông đã xây dựng hình tượng Lê Lợi khác hẳn so với nhân vật nguyên mẫu và những tác phẩm khác viết về Lê Lợi Hình tượng Lê Lợi hiện lên trong tác phẩm

không oai phong lẫm liệt như trong tác phẩm Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi Nhưng trong Việt Lam xuân thu, Lê Lợi hiện lên là một người có đầy đủ cả ba yếu tố

“nhân, trí, dũng” Hình ảnh Lê Lợi luôn gắn liền với cuộc khởi nghĩa và trong vai trò

là một vị tướng lãnh đạo kiệt xuất Trong quá trình khởi nghĩa, Lê Lợi và nghĩa quân

đã từng vào sinh ra tử, cùng nhau chiến đấu đối mặt những khó khăn gian khổ Nhưng

Lê Lợi vẫn bền trí, ngày đêm nung nấu quyết tâm đánh giặc, một lòng hi sinh vì nước

vì dân Với những ý chí, quyết tâm không sợ gian khổ, Lê Lợi đã lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Lam Sơn vượt qua mọi thử thách để giành thắng lợi huy hoàng cho dân tộc Tóm lại, Lê Lợi là hình ảnh tiêu biểu của những con người yêu nước, dám hi sinh quên mình đứng dậy chống giặc ngoại xâm, bảo vệ độc lập cho đất nước Qua tác phẩm này, còn cho ta thấy Lê Lợi là một người nhân đức không tham danh lợi, là một

vị vua anh minh, sáng suốt đáng được người đời tôn trọng

2.2.2 Hình tượng anh hùng Nguyễn Trãi

Nguyễn Trãi chắc hẳn không xa lạ với chúng ta, ông là một nhà văn, nhà thơ kiệt xuất mà còn là một người hoạt động chính trị tài ba Ông có công rất lớn trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, với tài trí của mình ông đã góp phần làm nên thắng lợi của cuộc khởi nghĩa

Trong tác phẩm Việt Lam xuân thu, Nguyễn Trãi hiện lên với vai trò là một vị

quân sư tài ba Với những hiểu biết và mưu lược của mình, ông đã giúp Lê Lợi giành

thắng lợi trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Nguyễn Trãi, xuất hiện trong Việt Lam

xuân thu được tác giả giới thiệu một cách rõ ràng về tiểu sử cũng như tài năng “Lại nói người vén màn sụp lạy Lê Lợi chính là Nguyễn Trãi, người Nhị Khê, huyện Thượng Phúc Trãi tấm bé đã côi cút bần hàn, nhưng vốn tính thông minh, các phép bói Nhâm, Cầm, Độn, Ất không thứ nào không thạo Cuối đời Trần, Trãi đỗ thái học sinh” Là một người yêu nước, thương dân nên Nguyễn Trãi luôn tìm mọi cách để có

thể cứu nước, cứu dân “Từ lúc họ Hồ cướp nước, tướng Minh đem quân sang đánh,

chiếm cứ đất đai, cho đến lúc họ Trần trung hưng, Trãi biết vận nhà Trần không còn được mấy nên đã bỏ trốn không chịu ra, muốn ngầm tìm các bật hào kiệt trong thiên

hạ để cùng lo tính việc nước” Nguyễn Trãi đến với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn gần

như là do mệnh trời sắp đặt “Đó là vị danh thần mở nước theo sứ mệnh trời trao”

Cuộc hành trình Nguyễn Trãi tìm đến với Lê Lợi và cuộc khởi nghĩa được tác giả miêu tả rất chi tiết Nguyễn Trãi tới trọ ở một túp liều tình cờ gặp được thần nữ Sùng

Sơn, thần nữ cung cấp một thông tin cho Nguyễn Trãi biết “Thượng đế sẽ cho Lê Lợi

làm vua, Nguyễn Trãi làm phụ tá để ổn định tình hình” Với những thông tin của thần

nữ, Nguyễn Trãi vô cùng sung sướng vì hào kiệt mà bấy lâu nay mình tìm kiếm đã

xuất hiện “Trãi vừa sợ vừa mừng, vội xách kiếm trở vào nhà nằm” Khi biết được

mình cần phải làm gì, Nguyễn Trãi liền tìm gặp Lê Lợi nhưng sau 6, 7 tháng ở Nghĩa

An, Trãi không gặp được Lê Lợi, chỉ nghe lời của nhân dân nói lại Nguyễn Trãi luôn tìm mọi cách để gặp Lê Lợi, nhân cơ hội một cụ già trong làng đi thăm hỏi Lê Lợi, ông liền đi theo tìm cách vào phòng Lê Lợi Khi vào phòng, Nguyễn Trãi đợi Lê Lợi bày gần xong Thái ất thì vén màn xông vào, hành động của Nguyễn Trãi làm cho Lê

Lợi “Lợi giật mình rút kiếm ra định chém” Nguyễn Trãi sụp lạy Lê Lợi và trình bày

những suy nghĩ của mình với Lê Lợi, đặc biệt là trổ tài nghệ của mình cho Lê Lợi thấy Cuộc gặp gỡ ở giữa khuya đầy bất ngờ giữa hai người tạo nên dấu ấn trọng đại khi “vua sáng” và “tôi hiền” gặp nhau và họ sẽ cùng sát cánh bên nhau xây dựng đại nghiệp

Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn là môi trường thuận lợi để Nguyễn Trãi bộc lộ tài năng, tâm huyết và nhân cách của mình Hình ảnh Nguyễn Trãi hiện lên trong tác phẩm là một người thông minh, mưu lược và đầy nhân nghĩa Trước hết, Nguyễn Trãi

là một người thông minh, học rộng hiểu nhiều kinh sử, ông luôn mong muốn đem

những sự hiểu biết của mình truyền đạt lại cho dân “Ta vâng mệnh thiên tử tới đây dạy

học, chính là để cứu dân, không phải cố ý hại người” Từ đó cho thấy tấm lòng nhân

nghĩa của ông và trong suốt cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Chính tư tưởng đó giúp Nguyễn Trãi vượt qua những khó khăn thử thách để đánh đuổi giặc ngoại xâm giành độc lập, làm cho cuộc sống nhân dân ấm no hạnh phúc Những ngày đầu đến với nghĩa quân Lam Sơn, ông đảm nhiệm việc dạy chữ cho binh lính và người dân nếu họ có nhu

cầu “Tướng sĩ sáng tới lớp, chiều về doanh trại Con em nhân dân trong vùng lân cận

nghe tiếng đều tới xin nhập học đông vô kể Tiếng đọc sách hòa cùng âm thanh rừng núi, vẻ văn chương hợp với cảnh sắc mây ngàn” Nguyễn Trãi rất được Lê Lợi và các

tướng sĩ kính nể “Trãi thiên văn địa lý không mặt nào là không thạo, tam giáo cửu lưu

không thứ gì không học, hơn Thiện gấp mười lần”

Là một vị quân sư biết nhìn xa trong rộng, Nguyễn Trãi biết rằng cuộc khởi nghĩa phải có người lãnh đạo mới có thể giành thắng lợi hoàn toàn Chính vì vậy Nguyễn Trãi đã thay mặt tất cả các tướng sĩ khuyên Lê Lợi lên ngôi hoàng đế để lãnh đạo cuộc khởi nghĩa và có thể dễ dàng tập hợp lực lượng Nhưng sợ mang tiếng là bất nghĩa nên Lê Lợi không chịu lên ngôi, Nguyễn Trãi đã dùng kế và kêu gọi tất cả mọi

người cùng thực hiện theo kế sách “Trãi nảy ra một kế: lấy mật ong vẽ lên cây cổ thụ

dòng chữ “Lê Lợi làm vua, Nguyễn Trãi làm phụ tá, để cho kiến tụ tập tới ăn, làm trống chỗ vỏ cây có mật ong, đâu đâu cũng thế” Tin đồn được truyền đi khắp nơi làm

cho Lê Lợi tin rằng là là do ý trời nên quyết định lên ngôi “Hẳn là trời khiến ta làm

vua thật” Nhờ kế của Nguyễn Trãi, Lê Lợi lên ngôi giúp cho lòng dân quy thuận,

triều đình được tổ chức sắp xếp rạch ròi, trên dưới được sắp đặt theo thứ bậc rõ ràng từ các quan văn, quan võ Nhân dân vui mừng kéo nhau đến xin Lê Lợi dấy binh chống

quân Minh, Lê Lợi phê chuẩn mọi người hăm hở bước vào cuộc kháng chiến “Những

kẻ hào trưởng lũ lượt kéo nhau tới theo Quần thần tâu xin dấy binh Thái Tổ giáng chỉ cho phép”

Không những là một người thông thiên văn giỏi về địa lý, Nguyễn Trãi còn là một vị tướng có tài thao lược Với khả năng tính toán như thần lại khá am hiểu về binh pháp, Nguyễn Trãi luôn lường trước những âm mưu của địch vì vậy trong các cuộc chiến ông đều giành thắng lợi Nhờ sự mưu trí mà các trận Nghĩa An, Cầm Bành, Nguyễn Trãi đã giành thắng lợi lớn Như trận Nghĩa An, khi tướng bên giặc qua xin hàng, ông biết là trá hàng nên đã cho quân lính uống rượu, gươm giáo vứt lung tung để

lừa tướng giặc “Trãi nói: Đã biết rồi ! Ta cố ý bảo sĩ tốt giả vờ lười nhát để cho địch

coi thường, sau đó mà dùng kế tóm địch” Tiếp theo, Nguyễn Trãi bày kế cho các

tướng sĩ để ứng phó với bọn giặc Bọn giặc biết tình hình của quân ta nên chúng tỏ ra

khinh địch Với kế sách của Nguyễn Trãi, quân ta đã giành thắng lợi “Trãi vờ tức

giận, lệnh cho tướng sĩ đánh vào thành Chu Quảng mở cửa thành ra ứng chiến Phan Liêu vỗ ngựa tới nghênh địch… Vừa tới nơi, đã thấy Phạm Liễu đứng trên thành nói rằng: Ta vâng lệnh Quân sư lấy ngôi thành này rồi, sao ngươi không đầu hàng đi? Phúc hết hồn, vội vàng xuống ngựa xin hàng”

Sau chiến thắng vẻ vang ở trận Nghĩa An là đánh Cầm Bành Trong cuộc giao tranh với Cầm Bành, Nguyễn Trãi bày binh bố trận, cho quân mai phục để dụ Cầm

Bành ra hàng Nhưng Cầm Bành kiên quyết chống đối “Cầm Bành nói: Bọn các ngươi

đồ mọi rợ mà lại dám xưng vương xưng tướng ư? Ta quyết lấy cho được đầu ngươi, đâu có chuyện hàng” Với sự chống cự kiên quyết của Cầm Bành, Nguyễn Trãi đã

dùng kế, ông vờ tức giận sai Đoàn Mãng ra đánh và giả vờ thua chạy nhưng Cầm Bành biết bị lừa nên không đuổi theo Nguyễn Trãi thấy mưu kế bị lộ nên liền tiến hành kế

hoạch khác “Trãi thấy mưu kế bị lộ, bèn sai người gọi Phan Liêu và Xa Tam cho quân

theo đường tắt tới, từ hai bên đánh kẹp lại… Cầm Bành một mình địch không nổi ba, liền quất ngựa chạy vào trong thành, kéo cầu dây lên rồi đóng cửa thành cố thủ, không trở ra nữa” Trước tình hình đó, Nguyễn Trãi “lệnh cho quân sĩ đem đất lấp hào, dùng thang mây áp sát vào thành leo lên… Trãi lại ra lệnh khoét một đường hầm xuyên vào trong thành” Qua mấy ngày mà vẫn chưa hạ được thành, Nguyễn Trãi cho

1000 quân mai phục ở ngoài thành phía tây, lại cho một số khác đi lấy rơm củi chất thành phía đông và chuẩn bị đốt thành Với kế sách trên, Nguyễn Trãi cùng với các

tướng sĩ đã giành thắng lợi “Quân Bắc tất cả 6000 người đều xin hàng Đến lúc trời

hửng sáng, châu Trà Long được bình định, Trãi ra ngoài thành an ủi vỗ về dân” Chiến thắng trận Nghĩa An, thắng Cầm Bành đã phần nào khẳng định tài trí của

Nguyễn Trãi Thông qua những chiến thắng đó, làm cho các tướng sĩ có tinh thần hưng phấn để đấu tranh giành những thắng lợi tiếp theo Tiếp theo hai trận Nghĩa An và Cầm Bành, Nguyễn Trãi cùng với các tướng sĩ lần lượt giành chiến thắng ở các trận Lâm Thao, Tuyên Hóa, Tam Đới và Lạng Sơn Ở trận Lâm Thao, do thăm dò tình hình của giặc trước nên Nguyễn Trãi đã đưa ra kế sách và sự chỉ đạo nghĩa quân, cuối cùng

đã giành thắng một cách dễ dàng “Ông đem 1000 quân theo đường rừng xuôi vùng hạ

lưu, chờ trời tối chèo thuyền qua sông, đi đường tắt mai phục ở bên trái thành Lâm Thao Còn Xa Tam thì đem 1000 quân đi về phía thượng lưu bí mật sang sông, rồi đi

đường tắt tới mai phục ở bên phải, hễ thấy trên sông có hiệu lửa thì đánh vào thành… Trãi lệnh cho quân sĩ quấn rơm thành hình người tay cầm gậy gộc, đặt đứng dọc hai bên mạn thuyền Khoảng canh hai, mỗi thuyền chở 4 người, 2 người cầm đèn, 2 người chèo thuyền lên phía trước, đại quân tiếp theo sau, đánh trống hò hét, vẫy quân qua sông….” Với kế sách tiến quân của Nguyễn Trãi, đã làm cho quân giặc hoang mang

không còn tinh thần chiến đấu và cuối cùng quân ta đã giành thắng lợi “Lương Thành

thất kinh, men theo thành mà chạy Văn Lịch phía sau lưng lấn tới chém Lương Thành rơi xuống ngựa Trời tản sáng, Trãi dẫn quân vào thành Trăm họ phủ phục hai bên đường bái yết Trãi an ủi, hiểu dụ” Sau chiến thắng trận Lâm Thao, Nguyễn Trãi tiếp

tục đánh đến các nơi khác Khi nghe báo cáo tình hình ở Tuyên Hóa, Nguyễn Trãi tiếp tục dẫn quân đi dẹp loạn Với khả năng thao lược và mưu trí của mình, Nguyễn Trãi đã đưa ra kế sách hay để có thể đối phó được Vương Ngọc Là một người am hiểu về

binh pháp nên khi thấy đường đao của Vương Ngọc, Nguyễn Trãi đánh giá rất cao “Ta

xem đường đao của Vương Ngọc lão luyện lắm Vậy phải dùng kế chứ không thể dùng sức để thắng hắn” Sau khi bàn bạc cùng các tướng sĩ, Nguyễn Trãi đã đưa ra kế sách

và chỉ đạo mọi người thực hiện “Ngày hôm sau, Trãi cho Nông Văn Lịch ra tiếp tục

khiêu khích, nói: Ta vâng lệnh quân sư tới đây để lấy đầu nhà ngươi, vậy nhà ngươi có dám đánh với ta không ?… Đánh được ba bốn hiệp, Lịch lại bỏ chạy Ngọc lao theo, Lịch quay đầu lại nói: Ngươi dám đến đây, ta băm nát đầu ngươi ngay lập tức! Trãi sai quân dùng cung nỏ từ trên cao bắn xuống, khiến Ngọc năm ba lần muốn lên đều không được, quân sĩ mệt mỏi” Cuối cùng, Nguyễn Trãi và các tướng sĩ đã giành được

thắng lợi “Văn Lịch từ trên núi bắn tên xuống, trúng vào mũ kim khôi của Ngọc, làm

Ngọc ngã nhào xuống ngựa, bị Phan Liêu bắt sống Quân Bắc chạy tán loạn”

Khi lấy được Tuyên Hóa, Nguyễn Trãi ra sức vỗ về, an ủi nhân dân bên cạnh đó ông cho quân đi dò la tình hình ở các vùng khác Với tài năng thao lược, dùng binh như thần của mình, Nguyễn Trãi tiếp tục giành thắng lợi ở những trận tiếp theo như trận Tam Đới Với sự phòng hộ chặt chẽ của quân giặc, Nguyễn Trãi không thể tiếp cận được, ông đã nghĩ ra kế sách để có thể tiếp cận được Trong cái rủi lại có cái may, Nguyễn Trãi chỉ đạo đội quân đánh vào thành giặc nhưng không may bị tên lạc cắm vào đầu nhưng không sao Nhờ vậy, Nguyễn Trãi đưa ra một kế là loan tin rằng ông đã chết Với kế sách của Nguyễn Trãi, quân ta đã kịp phòng bị và sẵn sàng chiến đấu Sau khi nghe tin Nguyễn Trãi chết, các tướng bên giặc đều mừng rỡ vì đã tiêu diệt được

một mối nguy ngại lớn và tiến hành tấn công cướp trại Nhưng không ngờ họ bị trúng

kế của Nguyễn Trãi, dẫn đến thất bại thảm hại “Quân Minh phải dựa lưng vào sông

mà đánh nên chết vô kể Lịch không tìm thấy Lý Bân, đành quay về Nguyễn Tế cho thuyền đưa Văn Lịch sang sông Trời hửng sáng, tiến quân lấy châu Tam Đới” Một

quân sư tài giỏi đầy mưu lược, Nguyễn Trãi đã có những kế sách theo từng tình huống

và biết cách xử lý một cách khéo léo linh hoạt và có hiệu quả

Khi đã bình định được Tam Đới, Nguyễn Trãi tiếp tục cùng các tướng lĩnh bàn

bạc và quyết định đánh phủ Lạng Sơn để cắt bớt sự viện trợ của địch “Chi bằng nhân

lúc các quận huyện tạm ổn, ta kéo quân đi đánh phủ Lạng Sơn để vứt bớt vây cánh địch, sau đó hả tính chuyện trong châu, thế mới hay” Với ý kiến mà Nguyễn Trãi đề

ra, mọi người ai cũng tán thành và cho là rất hợp với tình hình lúc bấy giờ Nguyễn Trãi tiến hành kế hoạch của mình Ông cho quân đánh vào thành nhưng đánh mãi

không được “Trãi lại sai quân vây thành mà đánh, ròng rã ba ngày mà vẫn không

thắng được” Thấy tình hình không ổn, Nguyễn Trãi đã nghĩ ra kế sách mới để đánh

giặc Với sự nhạy bén và khả năng mưu lược của mình, Nguyễn Trãi đã tìm ra kế sách rất hay là trèo lên cây cổ thụ, quan sát thấy trong thành của giặc không còn rơm củi Nguyễn Trãi cho rút quân, việc rút quân chỉ là giả vờ chờ giặc mở thành kiếm củi,

nhân cơ hội đó Nguyễn Trãi cho quân tấn công vào trong thành “Dịch Quang từ trên

chòi gác nhìn ra, không thấy quân Nam đâu nữa, liền sai người mở cửa thành ra xem, quả nhiên không còn tung tích Quang bèn cho quân sĩ ra ngoài thành kiếm củi Bỗng quân Nam quay lại, quân Bắc hốt hoảng chạy vào trong thành Lúc này Trãi đã sai Văn Lịch giả làm tiều phu trà trộn vào trong đám quân Bắc để vào trong thành.” Bọn

giặc đã trúng kế của Nguyễn Trãi và chấp nhận thất bại“Quang bị Lịch chém chết

Lịch giết thêm năm sáu người nữa Quân Bắc vỡ chạy… Quân Bắc đều xin hàng, Nguyễn Trãi vào thành, quân Bắc đổ xô tới van xin cho về Đông Đô” Qua những trận

thắng của nghĩa quân đã khẳng định tài năng về quân sự của Nguyễn Trãi Với những

kế sách mà Nguyễn Trãi đề ra, quân ta đã giành thắng lợi một cách vẻ vang

Qua tác phẩm Việt Lam xuân thu, hình tượng Nguyễn Trãi được khắc họa khá rõ

nét Tác giả đã xây dựng Nguyễn Trãi là một vị quân sư tài ba, đã công hiến hết mình cho cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Cuộc khởi nghĩa là nơi để Nguyễn Trãi có thể bộc lộ hết được tài năng của mình Trong tác phẩm hình tượng Nguyễn Trãi hiện lên là một người thông thiên văn, giỏi địa lý mà còn đầy mưu lược Ông có vai trò quan trọng

trong cuộc khởi nghĩa và những đóng góp của ông đáng được trân trọng Và thông qua tác phẩm, tác giả đã một phần nào giúp người đọc có cái nhìn đầy đủ hơn về những đóng góp và công lao to lớn của vị anh hùng Nguyễn Trãi đối với lịch sử của dân tộc Qua đó, một lần nữa khẳng định tài năng của Nguyễn Trãi về mặt quân sự Vì đa số đọc giả thường biết nhiều đến Nguyễn Trãi là một nhà thơ, nhà văn chính luận kiệt xuất mà không biết nhiều về tài năng của ông trong lĩnh vực quân sự Cũng như những tác phẩm viết về sự nghiệp quân sự của Nguyễn Trãi thường đề cập ít và không khắc

họa rõ nét Việt Lam xuân thu đã làm được đều đó, tác phẩm đã khắc họa rõ nét quá

trình hoạt động của Nguyễn Trãi trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, từ khi mới gầy dựng đến thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Và cũng qua tác phẩm này, ta biết được Nguyễn Trãi là một người yêu nước thương dân, sẵn sàng chiến đấu vì chính nghĩa, ông luôn đặt tư tưởng nhân nghĩa lên hàng đầu Ông đứng lên đấu tranh vì dân vì nước, muốn nhân dân có một cuộc sống ấm no hạnh phúc Với những đóng góp đó, tác giả đã khắc họa nên một vị quân sư tài ba, để người đọc có đánh giá đúng hơn về công lao của Nguyễn Trãi trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước

2.2.3 Hình tượng một số vị anh hùng khác

Việt Lam xuân thu là tiểu thuyết chương hồi với số lượng nhân vật khá đông

Với tác phẩm này, tác giả nhằm mục đích ca ngợi hình tượng anh hùng Lê Lợi và Nguyễn Trãi là chính Nhưng thông qua hai hình tượng đó tác giả còn nêu cao một số hình ảnh của một số anh hùng khác, cũng có công lớn trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Do thời gian có hạn và số lượng nhân vật khá đông nên chỉ nêu một số nhân vật nổi bật trong tác phẩm

Hình tượng nhân vật Lê Thiện trong tác phẩm Việt Lam xuân thu, được tác giả

khắc họa khá nổi bật với vai trò là một quân sư, luôn sát cánh cùng Lê Lợi và Nguyễn Trãi trong cuộc khởi nghĩa Trong tác phẩm, khi giới thiệu về Lê Thiện, Lê Hoan đã giới thiệu một cách khái quát về tài năng của Lê Thiện Để từ đó, người đọc biết được

Lê Thiện là một con người tài giỏi “Riêng Lê Thiện, mẹ ông lúc có mang, đêm nằm

mộng thấy một ngôi sao to bằng hạt cườm rơi trên bụng, lúc tỉnh dậy sinh ra ông Năm lên ba ông biết nói: 15 tuổi làu thông các sách kinh điển, am hiểu thao lược, người đương thời gọi ông là thần đồng” Với cách giới thiệu ngắn gọn nhưng phần

nào đã nói lên được tài năng của Lê Thiện Lê Thiện luôn gắn bó với cuộc khởi nghĩa, cùng với Lê Lợi đứng lên chống giặc ngoại xâm Ông luôn đặt niềm tin sẽ đánh thắng

giặc, lập lại con cháu nhà Trần để nhân dân có cuộc sống ấm no, hạnh phúc Với quyết tâm đó Lê Thiện đã cống hiến sức lực, tài trí cho cuộc khởi nghĩa Hình tượng

Lê Thiện hiện lên trong tác phẩm là một vị quân sư tài ba, mưu trí hơn người thông thiên văn giỏi về địa lý Ông nhìn thiên văn có thể đón biết trước được những sự việc

sẽ xảy ra Như khi luận thiên văn, Lê Thiện có thể biết được là có thể bắt cha con Hồ

Quý Ly hay không “Thiện đáp: Mỗ hôm trước xem thiên văn, thấy chưa thể bắt được

hắn” Hay Lê Thiện luận thiên văn biết được Nhân Tông qua đời, nên suy đoán được

tình hình giặc là họ chưa có thể khởi binh vì lo bận tang sự “Thiện nói: Tiểu đệ xem

thiên văn, thấy quầng sao Tử Vi mờ lắm, chắc Nhân Tông đã không còn ở trên cõi

đời, cho nên dù chúng có khởi binh rồi cũng phải dừng lại” Nhìn một luồng sát khí

bốc lên có thể đón biết là quân Bắc tấn công “Đệ thấy một luông sát khi bốc lên trời,

rồi từ từ phủ xuống doanh trại ta, đêm nay quân Bắc thế nào cũng tới! Đưa ngay

dân vào trong rừng để tránh tên đạn, sau đó đem quân ngăn địch” Với tài luận thiên

văn, Lê Thiện đã giúp rất nhiều cho cuộc khởi nghĩa, chính nhờ luận thiên văn chính

xác nên quân ta đã ứng phó kịp thời và giành thắng lợi trước sự tấn công của bọn giặc

Ngoài có tài thông thiên văn, giỏi địa lý, Lê Thiện còn là một người đầy mưu lược với tài trí thao lược dụng binh rất hay Chính nhờ tài trí mưu lược, Lê Thiện đã dẫn dắt nghĩa quân giành thắng lợi này đến thắng lợi khác Lê Thiện đưa ra ý kiến rất

hay “Chi bằng ta hợp sức cùng quân Minh để tóm bọn loạn thần, khiến non sông

nước Nam trở về chỗ cũ, sau đó anh em ta sẽ lùi về chốn ruộng đồng an cư lạc nghiệp” Những ý kiến của Lê Thiện đề ra ai cũng tán đồng, ủng hộ và cùng thực

hiện Là một người mưu lược, Lê Thiện đã dùng kế sách cướp lấy ấn phù từ trong tay giặc một cách dễ dàng Ông đã lên một kế hoạch và truyền xuống cho mọi người cùng thực hiện Trước hết, ông cho người bí mật sang quân Bắc làm nội gián, tiếp theo đó

sai người đem thư truyền kế cho Trương Phụ “Lấp hào thì dùng bao cói đựng cỏ khô,

leo thành thì dùng thang mây, qua sông thì kết bè nổi… Hễ thấy người nào áo khâu chữ “nghĩa”, cổ buộc bè chuối, thì đấy là quân ta, cẩn thận chớ giết bừa” Tiếp đó,

Lê Thiện cho quân đóng ở trong rừng để chặn giặc, nếu thấy giặc đi qua thì đánh Lệnh cho Triệu Hộ mai phục ven Hạc Hải, Nguyễn Tế ra núi Cẩm Đới, Đặng Đôn ở núi Ngọc Nhụy Với một kế hoạch hoàn hảo, các quân lính đều sẵn sàng chiến đấu, các ngả đều có quân mai phục, việc lấy ấn phù là rất dễ dàng Kế sách của Lê Thiện

đề ra, quân ta đã giành thắng lợi, ấn phù lấy được và đem về Phong Châu “Quân Hồ

bối rối không biết làm thế nào để đối phó lại vì đang say rượu nên tên đạn không bắn được phát nào, chỉ còn cách bỏ chạy Nhân lúc này bọn Đán vào trong trướng chộp lấy ấn phù rồi ra cửa đông chạy về phía Đông Châu” Sau khi lấy được ấn phù, Lê

Thiện tiếp tục bày kế cho Lê Lợi lấy Đông Đô và kế đánh cha con Hồ Quý Ly Đối với cha con Hồ Quý Ly, Lê Thiện rất thận trọng, ông đích thân đi dò la tình hình địch Khi đã biết được tình hình địch, Lê Thiện mới đưa ra kế sách để có thể tiêu diệt tận

gốc cha con Hồ Quý Ly Cuối cùng quân ta đã tiêu diệt được cha con Hồ Quý Ly, một mối nguy ngại cho đất nước “Ngày Ất Mão, Liễu Thăng dẫn vệ binh Vĩnh Định gồm

Vương, Sào, Hồ v.v cả thảy 7 người đi tầm nã, biết Quý Ly đang ẩn trong núi, liền xua quân vào lùng sục, bắt được Quý Ly và con là Quý Trừng trói đưa lên xe”

Sau khi tiêu diệt được cha con Hồ Quý Ly, nhà Minh lại sang xâm chiếm nước

ta Lê Thiện cùng với Lê Lợi và Nguyễn Trãi lại tiếp tục đứng lên đấu tranh chống giặc ngoại xâm Như trong trận đánh Lã Nghị, Lê Thiện đã đưa ra kế sách mới có thể giành thắng lợi Lê Thiện đã chỉ đạo, xếp đặt các chốt đánh chặt địch ở những nơi

hiểm yếu “Tả phó tướng Nguyễn Cảnh Dị dẫn 300 người chèo thuyền qua sông Nơi

ấy thuộc Lỗi Giang, bờ sông dốc đứng, ghé thuyền vào dùng thang dây mà lên Gặp một con đường nhỏ vén mà đi, tới mai phục ở hai bên bờ sông Sinh Quyết….” Với sự

chỉ đạo và kế sách của Lê Thiện đã làm cho Lã Nghị phải bỏ mạng “Lúc này Nghị

lâm vào cảnh người thì khốn quẫn, ngựa người kiệt sức, bị Đặng Dung đâm một nhát lăn xuống đất chết tươi” Mọi người ai cũng khâm phục tài trí mưu lược của Lê

Thiện, qua đó một lần nữa khẳng định tài năng về quân sự của ông Tiếp theo là trận Kiến Xương, Lê Thiện cũng đã dùng kế để đánh Mã Thư và cũng đã giành được

thắng lợi “Vừa đến nơi, thấy Lê Thiện đã ngồi trên thành kêu rằng: Ta đã lấy ngôi

thành này rồi! Thư cả giận muốn đánh thốc lên thành, nhưng thấy sau lưng Đỗ Dung

và Đinh Tuận đang xong tới… Thư chạy tới An Lão, bị Đinh Tuận đuổi kịp, vung đao chiếm chết ngay ở gốc cây” Với những kế sách của Lê Thiện, quân ta đã giành nhiều

thắng lợi và làm cho giặc nhiều phen phải điêu đứng và phải kiêng nể Lê Thiện“Hồi

này Mộc Thạch cũng sợ thanh thế Lê Thiện không dám đề xuất việc ra quân, chỉ theo

kế hoạch của Hoàng Phúc chia quân đóng chặt các cửa thành để cố thủ” “Lê Thiện dụng binh tài như thế, chớ bảo chằm nông không có rồng”

Là một người thông minh, tài năng nên Lê Thiện luôn được mọi người trong nghĩa quân kính trọng, khâm phục và kiêng nể Nhưng không vì đó mà kêu ngạo, Lê

Thiện luôn khiêm tốn về tài năng của mình Khi Mộc Thạch khen tài dùng binh, Lê

Thiện đã khiêm tốn nói: “Xin các cụ khen ít thôi, Đông Đô tuy đã phá được, nhưng

bọn cường tặc vẫn chưa bị tiêu diệt, tướng sĩ còn phải nỗ lực hơn nữa để quét sạch bè

lũ gian ác” Ngoài ra, Lê Thiện còn là một người rất coi trọng người tài, biết cách

thuyết phục theo nghĩa quân chống giặc ngoại xâm Như khi bắt được Đoàn Phát, Lê Thiện biết Đoàn Phát là một người tài giỏi nên đã cố gắng thuyết phục gia nhập vào nghĩa quân cùng đánh quân Hồ Với những lời lẽ cứng rắn và đầy thuyết phục, Đoàn

Phát đã hiểu ra và chấp nhận theo Lê Thiện “Phát thấy Lê Thiện lời lẽ hùng hồn, ngay

thẳng, xuất phát từ chân tình, liền bước xuống thềm bái phục xin hàng Thiện đỡ dậy, dắt vào trong trướng cùng mưu tính việc quân”

Cùng chung chí hướng với Lê Lợi, Lê Thiện dấy binh khởi nghĩa cũng chính mong muốn diệt giặc, khôi phục lại nhà Trần làm cho cuộc sống nhân dân ấm no hạnh

phúc “Ta có thể nhân lúc này dấy binh cùng họ tiêu diệt giặc Hồ, lập lại con cháu

nhà Trần, vỗ trị một phương, cứu trăm họ khỏi cảnh khổ ải” Với quyết tâm đó Lê

Thiện cùng Lê Lợi đã dốc hết sức lực của mình gây dựng, đứng ra lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Đúng là trời không phụ lòng người, cuộc khởi nghĩa đã giành được những thắng lợi vẻ vang

Lê Thiện là một người không mưu cầu danh lợi, đối với ông chức vụ như ràng buộc, nó làm cho người khác đánh giá khác về nhân cách của ông Nên khi đề cử hay

phong tặng chức vụ, Lê Thiện lúc nào cũng từ chối “Thiện là em ruột của vua, lẽ nào

lại độc giữ binh quyền; chỉ mong được làm tòng sự trong quân là đủ” “Thiện may được làm Hoàng đệ, thế là vinh hạnh cùng cực rồi, không dám lạm dụng triều chính”

Với những trang viết, Lê Hoan đã làm nổi bật hình ảnh của Lê Thiện trong vai trò là một vị quân sư tài ba Cho người đọc cảm nhận, biết được tài năng cũng như con người của Lê Thiện Qua đây, ta thấy được công lao to lớn của Lê Thiện trong cuộc khởi nghĩa, dù trải qua bao khó khăn nhưng vẫn không lùi bước Tác giả đã khắc họa hình ảnh Lê Thiện với vai trò là một vị quân sư tài trí, mưu lược không mưu cầu danh lợi Hình ảnh của Lê Thiện trong tác phẩm không trùng lập với một nhân vật nào, ông toát lên với một phong thái riêng biệt Thông qua việc khắc họa hình tượng

Lê Thiện, cho ta thấy được tài năng cũng như sự sáng tạo của Lê Hoan

Hình ảnh Đoàn Phát trong tác phẩm, cũng được tác giả khắc họa cũng khá nổi bật và cho ta thấy được những đóng góp của Đoàn Phát trong cuộc khởi nghĩa Lam

Sơn Tuy lúc đầu Đoàn Phát theo phe cha con Hồ Quý Ly chống lại quân Bắc và anh

em Lê Lợi Nhưng khi được Lê Thiện khuyên nhủ và thuyết phục, Đoàn Phát đã quyết định theo anh em Lê Lợi dấy binh vì chính nghĩa Là một người có tài trí cũng không kém ai, Đoàn Phát được Lê Lợi và Lê Thiện trọng dụng và tin tưởng Hình ảnh Đoàn

Phát hiện lên trong Việt Lam xuân thu là một tướng lĩnh tài ba và đầy mưu trí Đoàn

Phát là một người rất trung thành, yêu nước, thương dân, ông đứng lên đấu tranh vì cuộc sống của nhân dân Khi Lê Thiện khuyên ông theo nghĩa quân Lam Sơn, ông đã

từ chối và cho rằng Lê Thiện là người bán nước theo giặc Minh “Ngươi là kẻ không

có lương tâm, cùng sinh cùng ở cõi Nam lại thông đồng với giặc Bắc, cùng chung Tổ quốc mà bỏ rơi dân mình, sống tại nước nhà mà giở mặt phản bội chúa,… Mau mau chém ta đi, may ra đỡ thẹn là người phụ bạc” Một lòng trung thành của mình, Đoàn

Phát đã kiên quyết không chấp nhận lời đề nghị của Lê Thiện Nhưng khi nghe Lê Thiện phân trần, lý giải thì Đoàn Phát đã nhận ra và chấp nhận theo Lê Thiện khởi binh chống lại cha con Hồ Quý Ly Khi tham gia vào nghĩa quân, Đoàn Phát rất năng

nổ, hết lòng phục vụ cho cuộc khởi nghĩa Như khi biết tin quân Minh sang xâm

chiếm nước ta, Đoàn Phát đã nhanh chóng tìm Lê Lợi để bàn kế đánh giặc “Mỗ được

tin triều Minh chiếm giữ lãnh thổ, chia quân cai trị, nên chẳng quản đêm tối gió mưa, tức tốc tới đây để nói với minh công đôi lời” Đoàn Phát là một người rất yêu nước

thương dân, hăng hái, quyết tâm chiến đấu chống giặc ngoại xâm Đoàn Phát luôn

trong tư thế sẵn sàng chiến đấu “Lợi nói: Ai dám ra chống địch Phát nói: Mỗ xin đi”

Với tinh thần chiến đấu không ngại gian khổ và có tài trong binh lược nên Đoàn Phát được Lê Lợi tin tưởng và giao trách nhiệm trong nhiều trận đánh

Là một tướng sĩ tài giỏi và mưu lược, Đoàn Phát cùng các tướng sĩ đã giành thắng lợi ở nhiều trận đánh Như ở Châu Thuận, Đoàn Phát đã dùng kế để lừa địch

“Chúng dùng kế trá hàng nên tôi cố ý cho chúng biết tình hình của ta, về sau cứ tương kế tựu kế” Sau khi đã lừa địch, Đoàn Phát đưa ra kế sách và chỉ đạo nghĩa

quân dàn trận để đánh địch “Ông đem 300 người mai phục ở hai bên trại ta, hễ giặc

đến thì ra hiệu tiến đánh Còn Phạm Đán đem 500 người tìm cách vượt núi đến giết quân mai phục ở hai bên trại Bắc, sau đó xong vào cướp trại” Với kế sách và sự chỉ

đạo của Đoàn Phát, nghĩa quân đã giành thắng lợi, làm cho tướng tá bên địch thất kinh hồn vía Sau chiến thắng, Đoàn Phát ngày càng khẳng định tài năng binh lược của mình trong các trận đánh Chính vì thế, ông ngày càng được Lê Lợi trọng dụng,

tin tưởng Các trận đánh giành được thắng lợi cũng là do một phần công sức của Đoàn Phát Như ở trận Quốc Oai, Đoàn Phát cùng phối hợp với Phạm Đán, cuối cùng đã

giành thắng lợi “Đoàn Phát dẫn quân đi gấp đường ra phủ Quốc Oai Lúc này chỉ

huy Trần Hoằng và Thái thú Hà Trí chẳng hay biết gì cả nên không đề phòng Đến khi Đoàn Phát bất chợt tới, hai người mới dẫn quân nghênh địch… Sau lưng Phạm Đán sấn tới, giương cung bắn một phát trúng vào gáy, Hoằng ngã xuống… Bốn tướng hiệp sức đánh đuổi, lấy được phủ Quốc Oai Quân Bắc thua chạy về Giao Chỉ” Khi lấy được phủ Quốc Oai, Đoàn Phát tiếp tục tiến đánh thành Đa Bang Lấy

được thành Đa Bang, Đoàn Phát chỉnh đốn lại hàng ngũ quân sĩ sẵn sàng chiến đấu cho những trận đánh tiếp theo Khi bình định được thành Đa Bang, Đoàn Phát cho nghĩa quân đóng ở Quốc Oai Trong thời gian đóng ở Quốc Oai, Phát đã có một sáng kiến rất hay Với tài trí của mình, Phát đã lập một công lớn và giúp rất nhiều cho nghĩa quân Đoàn Phát, thấy ruộng của người dân bị giặc chiếm đoạt để trồng lúa, lúa thì đang trong thời kì thu hoạch Phát đã nghĩ ra kế, gặt hết số lúa để phục vụ lương thực cho nghĩa quân Nhưng trước khi thực hiện kế sách, Đoàn Phát đã có những tính

toán và chỉ đạo nghĩa quân cần phải phòng bị “Đỗ Dung lấy 1000 quân ra huyện Phú

Thọ tìm chỗ mai phục, chuẩn bị đánh bật quân cứu viện ở mặt tiền, Nguyễn Sản cũng lấy 1000 quân ra mai phục Từ Liêm để cắt quân cứu viện ở mặt hậu” Sau khi gặt

được số lúa, Đoàn Phát cho người phòng bị cẩn thận, sẵn sàng chiến đấu khi giặc đến

Sự suy đoán của Đoàn Phát là chính xác, quân Bắc đến cướp trại nhưng do có chuẩn

bị trước nên nghĩa quân giành thắng lợi “Đoàn Phát lệnh cho quân sĩ thu nhặt các thứ

quân trang quân dụng, về tới doanh trại thì phương đông cũng bắt đầu hửng sáng Sai đếm chiến lợi phẩm, được hơn 3000 vũ khí và ngoài 10.000 học lương thực” Với

chiến thắng đó, Đoàn Phát mọi người ai cũng khâm phục với kế sách của Đoàn Phát

đề ra

Là một người chính trực, trung thành, yêu thương nhân dân, Đoàn Phát còn là một người con rất hiếu thảo Khi nghe tin mẹ bị giặc bắt, Đoàn Phát đã òa khóc và

dốc hết sức lực của mình để cứu mẹ “Phát lệnh cho Đỗ Dung đem 100 người phục

sẵn ở bên trái, Nguyễn Sơn đem 100 người mai phục sẵn ở bên phải, còn mình thì dẫn

100 người mai phục ở hóc đá” Đoàn Phát đưa ra kế hoạch và chỉ đạo nghĩa quân mai

phục đánh địch để cứu mẹ “Ba tướng giết quân Bắc đầy đường, tháo thiếc cũi tre cứu

mẫu thân Phát ra” Với lòng hiếu thảo của mình, Đoàn Phát không ngại gian khó để

cứu mẹ, từ đó thấy tấm lòng hiếu thảo của Phát đối với mẹ của mình

Hình tượng Đoàn Phát trong Việt Lam xuân thu, được tác giả xây dựng và khắc

họa khá nổi bật Qua đó, thấy được Đoàn Phát là một người chính trực, biết lẽ phải với một tấm lòng vì nước vì dân đã cống hiến hết mình cho cuộc khởi nghĩa Dù cuộc khởi nghĩa có nhiều thử thách, gian nan nhưng Đoàn Phát không lùi bước, ông đã cùng với nghĩa quân kháng chiến chống giặc cho đến cùng Đoàn Phát, đã góp một phần công sức của mình trong cuộc khởi nghĩa để làm nên những chiến thắng vang dội Trong tác phẩm này, Đoàn Phát còn hiện lên là một người hết mực hiếu thảo Tấm lòng hiếu thảo của Đoàn Phát, là tượng trưng cho những tấm lòng của những chiến sĩ trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Họ đã hi sinh bản thân, gia đình để phục vụ cuộc kháng chiến vì độc lập đất nước Cũng qua hình ảnh Đoàn Phát, ta thấy tài năng

và sự sáng tạo của Lê Hoan Ông đã xây dựng thành công hình tượng một tướng sĩ tài năng, mưu lược mà lại còn hiếu thảo Ông đã khắc họa hình ảnh Đoàn Phát khá đậm nét và không có sự trùng lập với một nhân vật nào trong tác phẩm Và qua đây, tác giả

đã giúp cho người đọc biết được những đóng góp của Đoàn Phát trong cuộc khởi nghĩa và công lao to lớn trong lịch sử dân tộc

Ngoài hình tượng Lê Thiện, Đoàn Phát, hình ảnh của Phạm Đán cũng được tác

giả khắc họa khá nổi bật trong tác phẩm Việt Lam xuân thu Trong vai trò là một

tướng lĩnh, chỉ huy đạo quân trong các trận đánh, Phạm Đán đã có những đóng góp không nhỏ trong cuộc khởi nghĩa Trong tác phẩm, hình ảnh Phạm Đán hiện lên là một người có tài mưu lược, giỏi dụng binh bất chấp mọi nguy hiểm ông sẵn sàng chiến đấu đến cùng Cũng xuất phát từ lòng yêu nước, thương dân, thấy cuộc sống nhân dân khổ cực bị bóc lột tàn nhẫn Phạm Đán đã cùng với anh em Lê Lợi dấy binh khởi nghĩa mong đất nước độc lập, cuộc sống nhân dân no ấm, hạnh phúc Trong cuộc khởi nghĩa, Phạm Đán đã đóng góp một phần không nhỏ công sức và tài trí của mình Cuộc chiến là cơ hội để Phạm Đán bộc lộ tài năng và tấm lòng yêu nước thương dân của mình Là một người mưu lược, giỏi về thao binh, Phạm Đán đã giành nhiều thắng lợi trong các trận đánh Với thắng lợi đó, một phần làm nên thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Những thắng lợi, đã phần nào khẳng định tài năng của Phạm Đán nên ông được Lê Lợi tin dùng và được giao những nhiệm vụ đặc biệt Là một người có tài binh lược lại mưu trí, Phạm Đán đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao Khi

được Lê Thiện yêu cầu sang quân Hồ làm nội gián, để nghĩa quân thuận lợi hơn trong việc cướp ấn phù Phạm Đán đã có lời lẽ đầy sức thuyết phục làm cho quân Hồ tin tưởng một cách tuyệt đối Khi bị nghi ngờ là nội gián, Phạm Đán đã cố tỏ ra mình bị nghi oan và đã dùng tính mạng của mình để chứng minh Hành động của Phạm Đán

làm cho Dân Hiến càng tin tưởng, trọng dụng “Mỗ cùng quẫn, thất thế nên mới chạy

đến đây nương tựa, may tính mệnh được an toàn những mong giết giặc phục thù để đền đáp ơn nghĩa… Nói xong lấy gươm định tự sát Dân Hiến vội ôm chàng Phạm Đán, giật thanh gươm vứt vào trong trướng rồi quát: Tham quân cút khỏi đây ngay!

Ta được Phạm Đán như Tề Hoàn được Di Ngô, sao ngươi chẳng rộng lượng tí nào vậy?” Với sự thông minh và tài ứng biến linh hoạt nên kế hoạch lấy ấn phù không bị

bại lộ Nhờ như vậy việc lấy ấn phù thuận lợi và không tốn nhiều công sức “Nhân lúc

này, bọn Đán lao vào trong trướng chộp lấy ấn phù rồi ra cửa đông chạy về phía Phong Châu” Lấy được ấn phù là công lao rất lớn của Phạm Đán Thông qua đó, ta

thấy được tài năng, sự khôn khéo trong giao tiếp và xử lý linh hoạt trong các tình huống Sau khi lấy được ấn phù, Phạm Đán cùng với Đoàn Phát chung sức đánh Lã Nghị và trận Thuận Châu cũng giành thắng lợi Tài trí của Phạm Đán còn khẳng định trong các trận đánh khác, như ở trận Trà Long ông đã dùng kế và chỉ đạo cho các binh

lính đóng chặn các chốt điểm hiểm yếu “Bấy giờ Phạm Đán leo lên núi nhìn, thấy

Trần Lý đã vào trong thành, liền lệnh cho Thiếu Ngại bên tả, Công Soạn bên hữu, Hoàng Nghĩa ở giữa, còn mình thì ở phía sau dốc quân chiến đấu” Với kế sách và sự

chỉ đạo hợp lý của Phạm Đán, quân ta đã giành thắng lợi và đã lấy được Trà Long

“Trong ngoài giáp kích, khiến Trần Trí và Phương Chính quân tuy đông, vẫn nôm nớp sợ mưu lược các tướng bên Lê, không dám cố đánh ra… Phạm Đán vẫy quân bám theo mà đánh, làm cho quân Bắc thất điên bát đảo, chạy thốc chạy tháo, Phạm Đán thắng lợi kéo quân vào trong thành;…” Tiếp theo Phạm Đán nhận lệnh Lê

Thiện đánh Quảng Oai và Đán đã hoàn thành nhiệm vụ được giao Sau khi lấy được Quảng Oai, Phạm Đán đã cùng với Lê Thiện dấy binh trả thù cho Hoàng Tuất Ông đã

dùng kế dụ địch vào chỗ có quân ta mai phục “Đán dùng ngựa giơ đao thét lớn:

Vương Thông định đến đây nộp mạng phải không? Thông cả giận múa thương tới giao chiến Đấu với nhau ba bốn hiệp, Đán chạy thua Thông sấn lại, Đán múa đao quay lại đánh Được hai ba hiệp, Đán lại chạy Cứ thế ba bốn bận, kéo Vương Thông đến núi Hoàng Thổ” Với cách dụ địch của Phạm Đán, làm cho Vương Thông mắc

kế, cuối cùng hắn phải gánh chịu thất bại não nề “Vương Thông túng thế phải nhảy

xuống sông, nhờ bơi thạo mà sang được bờ bên kia,… Thông hồn vía lên mây, vất cả

vũ khí chạy vào nhà dân, cởi bỏ quần áo giả làm nông phu trốn về Đông Đô” Phạm

Đán đã có công rất lớn trong trận đánh, có thể nói ông là hạt nhân quan trọng trong cuộc chiến Nếu có người lãnh đạo giỏi nhưng không có tướng lĩnh giỏi thì cuộc chiến

sẽ không giành được thắng lợi

Tóm lại, hình ảnh Phạm Đán trong Việt Lam xuân thu, được tác giả khắc họa

cũng khá nổi bật Hình ảnh Phạm Đán hiện lên trong vai trò là một tướng lĩnh tài năng

và đầy mưu lược Phạm đán đã có công lớn trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, nhờ tài năng mưu lược của ông quân ta đã giành được những thắng lợi Ông đã chiến đấu hết mình không ngại khó khăn, gian khổ vì độc lập của đất nước Qua hình tượng Phạm Đán, ta thấy được vai trò của các tướng sĩ trong cuộc khởi nghĩa, họ đã góp một phần công sức không nhỏ cho thắng lợi Nếu không có các tướng sĩ dũng cảm chiến đấu, dù cho anh em Lê Lợi tài trí như thế nào đi chăng nữa cũng không thể giành thắng lợi Qua đây, khẳng định tinh thần đoàn kết của dân ta trong cuộc chiến và thấy được quyết tâm chống giặc ngoại xâm giành độc lập của dân tộc ta

2.3 Thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn diễn ra từ năm 1418 đến năm 1427, là một cuộc khởi nghĩa đánh đuổi quân Minh xâm lược do Lê Lợi lãnh đạo Cuộc khởi nghĩa nổ ra trong bối cảnh rất khó khăn, nhất là giai đoạn đầu của cuộc khởi nghĩa Trong thời gian đầu, cuộc khởi nghĩa chỉ có vài ngàn người, lương thực thiếu thốn chỉ đánh thắng được vài trận nhỏ và thường bị quân Minh đánh bại Nhưng không vì vậy mà làm lung lay ý chí chiến đấu của nghĩa quân Lam Sơn Với sự lãnh đạo của Lê Lợi, dần dần tập hợp lực lượng ngày càng đông Nghĩa quân trải qua bao gian khổ khó khăn cuối cùng đã thắng lợi vẻ vang, giành độc lập cho đất nước Với chiến thắng vẻ vang

đó Lê Lợi là người có công rất lớn trong cuộc khởi nghĩa Sau thắng lợi, Lê Lợi lên ngôi vua lập nên nhà Hậu Lê, làm cho cuộc sống nhân dân ấm no hạnh phúc

Tác phẩm Việt Lam xuân thu là một tiểu thuyết chương hồi, tác giả đã phác họa

một giai đoạn lịch sử với những biến cố trọng đại Tác phẩm đã cho người đọc thấy được quá trình chiến đấu gian khổ của nghĩa quân Lam Sơn và ca ngợi công lao to lớn của người anh hùng Lê Lợi Từ một cuộc khởi nghĩa nhỏ, nhờ sự tập hợp lực lượng của Lê Lợi, cuộc khởi nghĩa dần lớn mạnh và trở thành một phong trào rộng lớn có tổ