đề tài: pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

Kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đến nay, để nâng cao niềm tin công chúng, hàng loạt các nước trên thế giới đã có phản ứng chính sách BHTG linh hoạt và kịp thời như tăn

KHOA LUẬT

  

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

ĐỀ TÀI: PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI

Giáo viên hướng dẫn: Sinh viên thực hiện:

Lê Huỳnh Phương Chinh Dương Minh Tâm 5106090

Lớp Luật Thương Mại 2 – K36

Cần thơ, ngày 27/11/2013

 NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG PHẢN BIỆN:



Cần Thơ, ngày… tháng… năm…

 NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN:



Cần Thơ, ngày… tháng… năm…

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT



BHTG – Bảo hiểm tiền gửi

BHTG VN – Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam

CNTG BHTG – Chứng nhận tham gia bảo hiểm tiền gửi

DIV – Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (Deposit Insurance of VietNam)

FIDC – Hệ thống bảo hiểm tiền gửi liên ban Mỹ

IADI – Hiệp hội Bảo hiểm tiền gửi quốc

TCTD – Tổ chức tín dụng

WTO – Tổ chức thương mại thế giới

MỤC LỤC



Trang

LỜI NÓI ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI 4

1.1 Khái quát quá trình hình thành, phát triển bảo hiểm tiền gửi 4

1.1.1 Khái quát quá trình hình thành, phát triển bảo hiểm tiền gửi trên thế giới 4 1.1.2 Sự ra đời và phát triển của bảo hiểm tiền gửi Việt Nam 6

1.2 Khái niệm về bảo hiểm tiền gửi 9

1.2.1 Khái niệm về bảo hiểm tiền gửi 9

1.2.2 Đặc điểm về bảo hiểm tiền gửi 10

1.2.3 Giới thiệu về nguyên tắc bảo hiểm tiền gửi 12

1.2.4 Vai trò của bảo hiểm tiền gửi 13

1.3 Phân biệt bảo hiểm tiền gửi với một số loại hình bảo hiển thương mại khác 15 CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI 19

2.1 Quy định pháp luật về chủ thể trong quan hệ bảo hiểm tiền gửi 19

2.1.1 Tổ chức bảo hiểm tiền gửi 19

2.1.1.1 Quyền của tổ chức BHTG 20

2.1.1.2 Nghĩa vụ của tổ chức BHTG 20

2.1.2 Tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi 22

2.1.2.1 Quyền của tổ chức tham gia BHTG 25

2.1.2.2 Nghĩa vụ của tổ chức tham gia BHTG 26

2.1.3 Người được bảo hiểm tiền gửi 26

2.1.3.1 Quyền của người gửi tiền 27

2.1.3.2 Nghĩa vụ của người gửi tiền 28

2.2 Quy định pháp luật về đối tượng được bảo hiểm 28

2.3 Quy định pháp luật về phí bảo hiểm tiền gửi 32

2.4 Quy định pháp luật chi trả tiền bảo hiểm 36

2.4.1 Thời điểm phát sinh nghĩa vụ chi trả tiền bảo hiểm 36

2.4.2 Hạn mức trả tiền bảo hiểm 37

2.4.3 Thủ tục trả tiền bảo hiểm 39

2.4.4 Thời hạn trả tiền bảo hiểm 41

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI VÀ MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT BẢO HIỂM TIỀN GỬI VIỆT NAM 42

3.1 Thực trạng về BHTG tai Việt Nam 42

3.1.1 Một số thành tựu của BHTG VN 42

3.1.2 Một số hạn chế của BHTG 45

3.2 Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về BHTG 48

3.2.1 Những định hướng cơ bản 48

3.2.2 Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật điều chỉnh về BHTG 51

3.2.2.1 Mở rộng đối tượng BHTG và tổ chức tham gia BHTG 51

3.2.2.2 Phân loại BHTG dựa trên mức đị rủi ro 51

3.2.2.3 Quy định về việc công khai thông tin và hoạt động của TCTD 53

3.2.2.4 Làm rõ khái niệm tiền gửi được bảo hiểm của cá nhân tại các TCTD 54

3.2.2.5 Bổ sung quy định cho phép tổ chức tham gia BHTG được thỏa thuận với tổ chức BHTG nâng cao số tiền bảo hiểm trên mức tối đa theo quy định của pháp luật 55

KẾT LUẬN 57

LỜI NÓI ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong bối cảnh hiện nay, thị trường tài chính của nước ta không ngừng phát triển sâu rộng và ngày càng hội nhập với thế giới, đặc biệt là khi nước ta gia nhập Tổ chức thương mại thế giới (WTO) vào tháng 01 năm 2007 Với những lộ trình mà Chính phủ đã vạch định khi thực hiện nền kinh tế thị trường nói chung và mở của thị trường tài chính nói riêng đăt ra nhiều cơ hội cũng như nhiều thách thức cho nền kinh

tế nước nhà, đặc biệt hơn là thị trường tài chính

Kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đến nay, để nâng cao niềm tin công chúng, hàng loạt các nước trên thế giới đã có phản ứng chính sách BHTG linh hoạt và kịp thời như tăng cường quyền hạn và trách nhiệm của tổ chức BHTG đặc biệt trong việc tái cấu trúc hệ thống ngân hàng và xử lý nợ xấu trên nguyên tắc không sử dụng ngân sách để xử lý đổ vỡ tín dụng, nâng cao hạn mức trả tiền bảo hiểm, liên kết khu vực và quốc tế, giải quyết vấn đề xuyên biên giới… Tất cả những động thái đó nhằm nâng cao niềm tin công chúng đối với hệ thống tài chính, ngân hàng

Tại Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta đang thực hiện chủ trương tái cấu trúc nền kinh tế, trong đó có hệ thống các tổ chức tín dụng Do đó, việc nâng cao niềm tin công chúng thông qua chính sách BHTG có ý nghĩa quan trọng Trong đề án tổng thế tái cấu trúc nền kinh tế Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt khẳng định: tái cấu trúc hệ thống các tổ chức tín dụng phải đảm bảo quyền lợi của người gửi tiền Điều này thể hiện sự quan tâm của Chính phủ, đồng thời cũng là yêu cầu đặt ra đối với các cơ quan chức năng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền Ngoài ra , nhiều quy định của pháp luật về bảo hiểm tiền gửi lúc này đã không còn phù hợp.Trên những cơ sở đó ngày 18 tháng 6 năm 2012, Quốc hội đã thông qua Luật bảo hiểm tiền gửi và Luật này có hiệu lực thi hành ngày 01 tháng 01 năm 2013 Để hiểu rõ hơn về

BHTG, hơn đó nữa là tìm những điểm mới của Luật bảo hiểm tiền gửi Tác giả đã chọn đề tài “ Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi” để làm đề tài tốt nghiệp của mình

luật về các vấn đề sau đây:

- Quy định pháp luật về chủ thể trong quan hệ bảo hiểm tiền gửi

- Quy định pháp luật về đối tượng được bảo hiểm

- Quy định pháp luật về phí bảo hiểm tiền gửi

- Quy định pháp luật chi trả tiền bảo hiểm

Trong quá trình nghiên cứu người viết còn tham khảo những quy định trước đó

để so sánh, đối chiếu với quy định hiện nay để thấy được những điểm mới, tiến bộ và cũng nhằm làm rõ hơn đề tài được nghiên cứu trong luận văn của mình

4 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở lấy quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước làm nền tảng, trong quá trình nghiên cứu đề tài người viết vận dụng phương pháp

nghiên cứu lý luận trên cơ sở sách vở, phương pháp sưu tầm và tổng hợp những bài nghiên cứu, trao đổi, tạp chí để có thể làm rõ hơn các quy định pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

Bên cạnh đó, người viết còn sử dụng phương pháp so sánh, phân tích quy định của Luật bảo hiểm tiền gửi và những quy định khác có liên quan để làm rõ hơn quy định pháp luật về bảo hiểm tiền gửi, qua đó thấy được điểm mới, tiến bộ và cũng tìm

ra những mặt còn hạn chế để đưa ra những giải pháp cần thiết Từ đó có một bài luận

văn hoàn chỉnh

5 Kết cấu đề tài

Kết cấu của đề tài gồm ba chương:

Chương 1: Giới thiệu chung về bảo hiểm tiền gửi

Chương 2: Quy định pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

Chương 3: Thực trạng áp dụng pháp luật về bảo hiểm tiền gửi và một số định hướng hoàn thiện

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU CHUNG VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI

1.1 Khái quát quá trình hình thành, phát triển bảo hiểm tiền gửi

1.1.1 Khái quát quá trình hình thành, phát triển bảo hiểm tiền gửi trên thế giới

Hoạt động tài chính - ngân hàng luôn gắn với những tiềm ẩn rủi ro, vì vậy mỗi quốc gia cần phải có tổ chức đứng ra để bảo vệ người gửi tiền trong trường hợp ngân hàng mất khả năng chi trả cho người gửi tiền Trên thế giới, khái niệm về bảo hiểm tiền gửi (BHTG) đã ra đời từ rất lâu Khi các quốc gia chưa hình thành hệ thống bảo BHTG thì họ cũng đã sử dụng nhiều công cụ khác nhau để bảo vệ người gửi tiền, trong đó có một công cụ đó là bảo hiểm ngầm Nghĩa là Chính phủ của những quốc gia

đó sẽ không công khai với người dân của quốc gia mình về việc bảo vệ tiền gửi của họ khi họ gửi tiền tại các tổ chức được Chính phủ cho phép nhận tiền gửi nhưng khi tổ chức nhận tiền gửi mất khả năng chi trả thì Chính phủ sẽ đứng ra chi trả cho người gửi tiền Tuy nhiên, việc bảo vệ ngầm đó không mang được niềm tin cho người gửi tiền và thật sự không mang lại hiệu quả cho hệ thống tài chính của quốc gia, vì vậy hệ yêu cầu đặt ra cần phải có công cụ bảo bảo hiểm khác để tạo được niềm tin cho người gửi tiền

tốt hơn

Ở Mỹ, lần đầu tiên việc bảo hiểm tiền gửi công khai đã xuất hiện và được thực hiện ở New York năm 1829 với tên gọi là “ Chương trình bảo hiểm trách nhiệm ngân hàng” Theo sau chương trình này từ năm 1831 đến năm 1858, hàng loạt các bang ở

Mỹ thành lập tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi như ở: Indiana, Ohia, Vermont, Iowa Tiếp đó từ năm 1908 đến năm 1917, ở Mỹ có 8 ban thành lập hệ thống bảo hiểm tiền gửi, nhưng đến năm 1930, hệ thống BHTG cả 8 ban này đều phải đóng cửa

do điều kiện kinh tế bị suy thoái

Điều kiện kinh tế suy thoái, tình hình chính trị bất ổn Trong hoàn cảnh này, đòi hỏi Chính phủ Mỹ phải có giải pháp để ổn định tình hình kinh tế trong nước và

quan trọng hơn hết là hệ thống tài chính – ngân hàng của quốc gia, do đó vào năm

1933, Chính phủ Mỹ đã thành lập hệ thống BHTG liên bang ( gọi tắt là FIDC) Vào ngày 01 tháng 01 năm 1934, FIDC bắt đầu hoạt động và đã trở thành mô hình bảo

Với xu thế hội nhập kinh tế quốc tế diễn ra ngày càng sâu rộng, bên cạnh đó

hệ thống tài chính – ngân hàng trên thế giới cũng phát triển ngày càng mạnh mẽ thì nhu cầu bảo vệ người gửi tiền là điều kiện tất yếu đặt ra cho Chính phủ của bất kì quốc gia nào, vì niềm tin của người gửi tiền rất quan trọng đối với sự phát triển của hệ thống tài chính – ngân hàng Có được những ưu thế nhất định trong vấn đề bảo vệ người gửi tiền, hệ thống BHTG công khai ngày càng phát triển mạnh mẽ trên thế giới Tính đến

khai để bảo vệ người gửi tiền và theo dự đoán thì xu hướng này sẽ tiếp tục gia tăng và nhất là các nước đang phát triển, đặc biệt là các nước ở khu vực Châu Á – Vì Châu Á được nhiều quốc gia, nhiều tổ chức kinh tế và các chuyên gia kinh tế đánh giá là khu

vực có nền kinh tế phát triển năng động nhất trên thế giới hiện nay

1.1.2 Sự ra đời và phát triển của bảo hiểm tiền gửi Việt Nam

Sự ra đời của bảo hiểm tiền gửi Việt Nam phụ thuộc rất nhiều vào bối cảnh trong nước và quốc tế:

Vào những năm 1988 – 1990, nhiều hợp tác xã tín dụng đô thị ở Việt Nam bị

đổ vỡ gây ra những bất ổn trong hệ thống tài chính nước nhà Đặc biệt hơn là niềm tin của công chúng về hệ thống tài chính ngân hàng trong nước bị giảm sút nghiêm trọng

Để lấy lại niềm tin của công chúng đòi hỏi Chính phủ lúc này cần có những giải pháp

tích cực để phục hồi hệ thống tài chính quốc gia, do đó mô hình Quỹ tính dụng nhân dân đã được triển khai theo Quyết định số 390/QĐ-TTg ngày 27 tháng 7 năm 1993 của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định số 101/TCQĐ-BH ngày 01 tháng 01 năm 1994 của Bộ tài chính Theo quyết định này thì Công ty Bảo hiểm Việt Nam ( Bảo Việt) được phép triển khai hoạt động BHTG, đây là khởi đầu của của chính sách BHTG ở nước ta Tuy nhiên, hoạt động BHTG do Bảo Việt tiến hành không đảm bảo các điều kiện của một tổ chức BHTG, vì vậy hoạt động của Bảo Việt không mang tính chuyên nghiệp, không đảm bảo các điều kiện hoạt động thành công của tổ chức BHTG Hơn nữa, theo tinh thần của Đại hội Đảng lần thứ IV năm 1986, nước ta thực hiện chính sách kinh tế mở phát triển nền kinh tế theo định hướng thị trường, vì vậy hệ thống tài chính – ngân hàng của nước ta đang trên đà phát triển mạnh mẽ và đổi mới nhiều mặt Chính những điều đó làm tăng rủi ro và yêu cầu kiểm soát gủi ro cũng như bảo vệ người gửi tiền là rất quan trọng

Năm 1997, cuộc khủng hoảng kinh tế khu vực Châu Á đã ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam cũng như tác động đến hoạt động ngân hàng Việt Nam Trong quá trình xử lý khủng hoảng tài chính – ngân hàng thì Chính phủ ở nhiều nước Châu Á sử dụng công cụ BHTG để tái cấu trúc lại hệ thống ngân hàng của quốc gia mình Và đồng thời họ cũng đánh giá, BHTG là công cụ hiệu quả giúp quốc gia họ tránh khỏi những cuộc khủng hoảng tài chính Bên cạnh đó, với xu hướng BHTG đang

Trong xu thế hội nhập thị trường tài chính khu vực và thế giới, thì thị trường tài chính của nước ta có nhiều cơ hội để phát triển nhưng cũng có nhiều thách thức và rủi ro tiềm ẩn Để hạn chế những rủi ro đó và để bảo vệ người gửi tiền thì sự ra đời của

tổ chức BHTG là rất cần thiết

Đứng trước tình hình trong nước và bối cảnh quốc tế như vậy, để đảm bảo cho

sự phát triển lành mạnh của hệ thống tài chính trong nước, Chính phủ đã ra Quyết định số 218/1999/QĐ-TTg ngày 09 tháng 11 năm 1999 thành lập tổ chức BHTG nhằm

4

Chuyên đề nghiên cứu chuyên sâu: Vai trò của tổ chức bảo hiểm tiền gửi Việt Nam trong việc bảo vệ người gửi tiền và bảo đảm an sinh xã hội, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam, tháng 8 năm 2008

duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính ngân hàng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền và nâng cao niềm tin của công chúng Tổ chức Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam được thành lập vào và đi vào hoạt động vào tháng 07 năm 2000 Đây là tổ chức được triển khai hoạt động bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam, là tổ chức được thực hiện chính sách bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam và đây cũng là công cụ Chính phủ sử dụng để đảm bảo an toàn cho hệ thống tài chính – ngân hàng

Năm 2012, sau nhiều phiên họp, dự thảo xây dựng luật, ý kiến đóng góp của

dư luận, tại kỳ họp thứ 3 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII đã thông qua luật Bảo hiểm tiền gửi ngày 18 tháng 06 năm 2012, luật này có hiệu lực ngày 01 tháng 01 năm 2013 Sau khi luật Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam có hiệu lực, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1394/QĐ-TTg ngày 13 tháng 08 năm

2013 (Thay thế cho Quyết định số 218/1999/QĐ-TTg ngày 09 tháng 11 năm 1999), quyết định thành lập Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (BHTGVN) Theo đó, BHTGVN có tên giao dịch quốc tế là Deposit Insurance of VietNam (DIV), có trụ sở chính ở thành phố Hà Nội và có vốn điều lệ là 5.000 tỷ đồng do Ngân hàng Nhà nước cấp Cũng theo quyết định này thì Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam là tổ chức tài chính nhà nước hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, thực hiện chính sách bảo hiểm tiền gửi góp phần duy trì sự ổn định của hệ thống các tổ chức tín dụng, bảo đảm sự phát triển an toàn, lành mạnh của hoạt động ngân hàng

Hiện tại, BHTG VN là thành viên của Hiệp hội Bảo hiểm tiền gửi Quốc tế - IADI (International Association of Deposit Insurance) BHTG VN đã từng giữ chức vụ Phó chủ tịch của IADI ở khu vực Châu Á nhiệm kỳ 2006-2007 BHTG VN cũng là thành viên của Hiệp hội ngân hàng Việt Nam và Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam Tính đến thời điểm hiện tại, BHTG VN đã bảo hiểm cho hơn 1000 tổ chức tham gia BHTG

Dưới những tác động của tình hình trong nước và quốc tế, cuối cùng BHTGVN đã được thành lập nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, góp phần duy trì sự ổn định của hệ thống các tổ chức tín dụng, bảo đảm sự phát triển an toàn, lành mạnh của hoạt động ngân hàng

1.2 Khái niệm về bảo hiểm tiền gửi

1.2.1 Khái niệm về bảo hiểm tiền gửi

Tuy khái niệm bảo hiểm tiền gửi trên thế giới đã được hình thành từ rất lâu, nhưng ở Việt Nam trước đây chưa tìm thấy một định nghĩa chính thống nào về bảo hiểm tiền gửi trước và sau Quyết định số 218/1999/NĐ-CP của chính phủ thành lập bảo hiểm tiền gửi Việt Nam Ngay cả trong Nghị định 89/1999/NĐ-CP ngày 01 tháng

09 năm 1999 về bảo hiểm tiền gửi, Nghị định 109/2005/NĐ-CP ( sửa đổi, bổ sung một

số điều của Nghị định số 89/1999/NĐ-CP) và Thông tư số 03/2006/TT-NHNN ngày

25 tháng 04 năm 2006 hướng dẫn thi hành Nghị định số 89/1999/NĐ-CP, Nghị định số 89/1999/NĐ-CP cũng không tìm thấy một giải thích thế nào là BHTG Đến khi Luật BHTG ra đời ngày 18 tháng 06 năm 2012 mới có giải thích:

“Bảo hiểm tiền gửi là sự bảo đảm hoàn trả tiền gửi cho người được bảo hiểm

tiền gửi trong hạn mức trả tiền bảo hiểm khi tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi lâm vào tình trạng mất khả năng chi trả tiền gửi cho người gửi tiền hoặc phá sản.”5

Trong cách giải thích trên ta chỉ mới thấy được sự xuất hiện của hai chủ thể,

đó là người được bảo hiểm tiền gửi và tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi

Người được bảo hiểm tiền gửi là người có tiền gửi tại các tổ chức tham gia BHTG Họ có quyền nhận tiền hiểm đầy đủ và đúng hạn khi tổ chức tham BHTG lâm vào tình trạng mất khả năng chi trả hoặc phá sản

Tổ chức tham gia BHTG là tổ chức trực tiếp nhận tiền gửi của người gửi tiền

Tổ chức tham gia BHTG có trách nhiệm bảo hiểm tiền gửi của người gửi tiền tại tổ chức BHTG và đóng phí bảo hiểm theo quy định của pháp luật

Xét về bản chất, tổ chức tham gia BHTG cũng là một doanh nghiệp đang thực hiện hoạt động kinh doanh Nhưng hàng hóa kinh doanh trong trường hợp này là một loại hàng hóa đặc biệt hơn – đó là tiền tệ Vì vậy, ta có thể áp dụng Luật phá sản để giải thích cho tình trạng mất khả năng chi trả hay phá sản của tổ chức tham gia bảo

5

Điều 4, khoản 1, Luật bảo hiểm tiền gửi năm 2012

hiểm tiền gửi Tình trạng tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi mất khả năng chi trả là khi tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi mất khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn khi khách hàng (chủ nợ) có yêu cầu Còn khi tổ chức tham gia BHTG bị phá sản, chúng ta có thể hiểu đơn giản rằng là tổ chức đó sẽ không còn hoạt động vĩnh viễn

Khi tổ chức tham gia BHTG rơi vào tình huống trên thì ai sẽ là người đứng ra bảo vệ người gửi tiền và chi trả phần tiền gửi đó Lúc này ta mới thấy được sự xuất hiện của tổ chức BHTG Tổ chức BHTG sẽ có trách nhiệm đứng ra chi trả tiền gửi cho người gửi tiền nếu tổ chức tham gia BHTG có bảo hiểm phần tiền gửi đó tại tổ chức BHTG

Sự bảo đảm hoàn trả tiền cho người gửi tiền của tổ chức BHTG không phải bằng hợp đồng pháp lý trực tiếp giữa hai bên mà là bằng quy định cụ thể của pháp luật Nếu ở Nghị định 89/1999/NĐ-CP (đã sữa đổi bổ sung) thì sự đảm bảo đó được quy định tại Điều 17: “Việc chi trả tiền bảo hiểm cho người gửi tiền do tổ chức bảo hiểm

bảo này được quy định tại Điều 13 khoản 8, tổ chức BHTG có nghĩa vụ “ Chi trả tiền

khi gửi tiền tại các tổ chức tham gia BHTG vì số tiền gửi của mình đã được bảo hiểm

Kết hợp từ cách giải thích của luật và những phân tích ở trên, ta co thể rút ra

được khái niệm về BHTG như sau: Bảo hiểm tiền gửi là cam kết công khai của tổ chức

BHTG đối với tổ chức tham gia BHTG và người gửi tiền về việc tổ chức BHTG sẽ trả tiền gửi được bảo hiểm cho người gửi tiền khi tổ chức tham gia BHTG bị lâm vào tình trạng mất khả năng chi trả hoặc phá sản

1.2.2 Đặc điểm về bảo hiểm tiền gửi

Đặc điểm chung của bảo hiểm đó là lấy số đông bù số ít; bảo hiểm vừa mang tính bồi hoàn, vừa mang tính không bồi hoàn, tức là trong thời gian bảo hiểm nếu ko

có rủi ro xảy ra làm ảnh hưởng đến đối tượng bảo hiểm thì bên bảo hiểm ko phải bồi

thường hoặc trả tiền cho bên được bảo hiểm, ngược lại nếu xảy ra sự cố bảo hiểm thì bên được bảo hiểm được bồi thường Bảo hiểm tiền gửi bên cạnh mang tính chất chung như những loại hình bảo hiểm khác, song song đó BHTG cũng có những đặc riêng biệt của mình để phân biệt với những loại hình bảo hiểm, những đặc điểm đó bao gồm:

- Bảo hiểm tiền gửi được Nhà nước sử dụng để thực hiện chính sách công của quốc gia hay nói cách khác BHTG là hoạt động cung cấp dịch vụ công Điều đó được thể hiện thông qua mục đích của BHTG:

Thứ nhất, BHTG được thiết lập để bảo vệ người gửi tiền: Trong thời kì kinh tế đang khủng hoảng như hiện nay, để thu hút được lượng tiền nhàn rỗi trong dân cư thì Chính phủ cần phải tạo được tâm lý an toàn cho người gửi tiền Khi đó, người dân mới

có thể đem tiền gửi vào ngân hàng Vì vậy, chính sách BHTG của hầu hết các quốc gia trên thế giới đều được thiết lập để bảo vệ số đông người gửi tiền

Thứ hai, BHTG đảm bảo cho hệ thống tài chính – ngân hàng hoạt động lành mạnh, ổn định và ngăn chặn đổ vỡ ngân hàng thông qua các hoạt động nhiệp vụ của tổ chức BHTG; Xây dựng thị trường tài chính lành mạnh, có tính cạnh tranh bình đẳng giữa các tổ chức tài chính quy mô và loại hình khác nhau

Ngoài ra, BHTG còn là công cụ giúp Chính phủ giảm gánh nặng trong trường hợp xử lý đổ vỡ của tổ chức tham gia BHTG Trong trường hợp khi có tổ chức tham gia BHTG bị đổ vỡ, nếu Chính phủ tự bỏ tiền để chi trả cho người gửi tiền, tức là Chính phủ phải lấy tiền từ ngân sách để gánh vác Điều này không phù hợp với quy luật của nền kinh tế thị trường, bởi lẽ đã kinh doanh thì phải chịu rủi ro Chính vì vậy, các quốc gia rất hạn chế sử dụng ngân sách Nhà nước để xử lý đổ vỡ của các tổ chức tham gia BHTG Với sự hình thành của hệ thống BHTG, rủi ro sẽ được phân tán, chia

sẽ cho nhiều bên liên quan và điều đó xét về hệ thống tài chính – ngân hàng nói riêng

và trên toàn bộ nền kinh tế nói chung sẽ tạo ra tính ổn định cho xã hội

- Bảo hiểm tiền gửi hoạt động với mục đích không nhằm mục tiêu lợi nhuận

mà nhằm thực hiện chính sách công của quốc gia Do thị trường của hoạt động tiền tệ

rất nhạy cảm và có tính lan truyền rất cao Một khi hệ thống tài chính - ngân hàng bị

đổ vỡ sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế, gây ra nhiều bất ổn trong xã hội Do đó, Nhà nước đã sử dụng BHTG là một trong những công cụ tài chính quan trọng để ổn định thị trường tài chính, góp phần phát triển an toàn, lành mạnh hệ thống tài chính quốc gia và mặt khác là để ổn định xã hội

1.2.3 Giới thiệu về nguyên tắc bảo hiểm tiền gửi

Đối với bất kì loại hình bảo hiểm nào khi hoạt động điều phải dựa trên những nguyên tắc riêng Và BHTG cũng không ngoại lệ, đối với hoạt động của BHTG chỉ

- Bảo hiểm tiền gửi là loại hình bảo hiểm bắt buộc Để đạt được mục đích của BHTG là bảo vệ người gửi tiền thì các tổ chức tham BHTG phải bảo hiểm tiền gửi của người gửi tiền tại tổ chức BHTG Khi tổ chức tham gia BHTG có xảy ra đổ vỡ thì tổ chức BHTG sẽ đứng ra trả phần tiền gửi của người gửi tiền tại tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi Ngoài ra, đứng dưới góc độ quản lý khi các tổ chức được nhận tiền gửi của khách hàng tham gia bảo hiểm tiền gửi sẽ giúp nhà Nhà nước dễ dàng kiểm soát được hoạt động của thị trường tài chính trong nước Từ đó, Nhà nước sẽ có chiến lược cũng như sách lược để điều hòa ổn định và phát triển thị trường tài chính của quốc gia mình

- Hoạt động BHTG phải công khai, minh bạch Việc huy động vốn trong dân

để phục vụ cho sự phát triển của nền kinh tế là một yêu cầu đặt ra cho bất kì nhà nước nào và điều đó càng quan trọng hơn cho các nước đang phát triển Để thu hút được nguồn vốn, Nhà nước cần phải sử dụng nhiều kênh Trong đó kênh thu hút qua ngân hàng là một trong những kênh hiệu quả nhất Để thu hút người dân gửi tiền vào các ngân hàng, Nhà nước cần phải cho dân biết lợi ích của việc gửi tiền vào ngân hàng Nếu người dân gửi tiền vào ngân hàng thì tiền của họ sẽ được bảo vệ tốt hơn khi cất cất giữ tại nhà, mặt khác họ còn được lợi từ lãi suất tiền gửi của ngân hàng khi gửi tiền Và việc làm quan trọng hơn cần cho dân biết đó là có một tổ chức BHTG sẽ thay

8

Điều 5 Luật bảo hiểm tiền gửi năm 2012

mặt Nhà nước bảo hiểm tiền gửi của họ tại các ngân hàng Mục đích của việc làm này

là để tạo lòng tin của người gửi tiền Vì khi có lòng tin người dân sẽ không ồ ạt đi rút tiền khi có những tin đồn sai sự thật về sự bất ổn của hệ thống tài chính trong nước Do

đó, hoạt động của BHTG cần phải công khai, minh bạch để lấy niềm tin của dân chúng, khi đã lấy được niềm tin thì Nhà nước mới có thể thực hiện được mục đích duy trì sự ổn định và phát triển lành mạnh của thị trường tài chính

Nhìn chung cả hai nguyên tắc trên điều phục vụ cho mục đích của BHTG đó là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, duy trì sự ổn định của hệ thống các tổ chức tín dụng, bảo đảm sự phát triển an toàn, lành mạnh của hoạt động ngân hàng

1.2.4 Vai trò của bảo hiểm tiền gửi

Xuất phát từ mục đích của BHTG và từ yêu cầu thực tế hoạt động của hệ thống tài chính – ngân hàng đưa ra đã tạo cho BHTG có những vai trò sau đây:

- BHTG có vai trò quan trọng bảo vệ người gửi tiền, nâng cao niềm tin công chúng đối với hệ thống tài chính – ngân hàng Bởi vì trong nền kinh tế thị trường, bảo

vệ người tiêu dùng nói chung và người gửi tiền nói riêng là yêu cầu đặt ra đối với bất

kỳ Chính phủ nào Việc bảo vệ người tiêu dùng là để đảm bảo sự cân bằng giữa sự phát triển và đảm bảo quyền lợi của người dân trong xã hội Do đó, BHTG là công cụ tài chính hữu hiệu được hầu hết Chính phủ các nước sử dụng để bảo vệ người gửi tiền

- BHTG góp phần đảm bảo sự phát triển bình đẳng, an toàn, lành mạnh hoạt động của ngân hàng Bên cạnh vai trò chủ đạo là bảo vệ người gửi tiền, BHTG còn có vai trò quan trọng trong việc tạo ra sự phát triển lành mạnh của hoạt động ngân hàng

Vì BHTG tạo ra được sự công bằng, bình đẳng cho những tổ chức tín dụng, đặc biệt là các tổ chức tín dụng có quy mô nhỏ Song song đó, yếu tố tâm lý của người gửi tiền cũng ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động ngân hàng Nếu không có BHTG thì người gửi tiền sẽ ít yên tâm hơn khi gửi tiền vào các ngân hàng, vì một khi ngân hàng họ gửi tiền vào bị đổ vỡ thì sẽ không có ai bảo vệ họ Tuy nhiên, khi có hoạt động BHTG thì họ

có thể lựa chọn bất kì tổ chức tính dụng nào để gửi tiền vì gửi tiền ở đâu tiền của họ

cũng được an toàn Từ đó thúc đẩy hoạt động tín dụng phát triển bình đẳng, vì bất kì tổ chức tham gia BHTG nào cũng có thể nhận được tiền gửi của người gửi tiền điều, tạo

ra cơ hội nhận được tiền gửi của các tổ chức tham gia BHTG là như nhau; Thông qua việc quản lý của mình từ các hoạt động kiểm tra, giám sát các tổ chức tham gia BHTG, BHTG còn góp phần bảo cho sự phát triển an toàn, lành mạnh của hệ thống tài chính Bởi vì nhờ các hoạt động quản lý, BHTG sẽ báo cáo đến cơ quan chức năng và cảnh báo đến tổ chức tham gia BHTG tình hình hoạt động của tổ chức tham gia BHTG và hoạt động của hệ thống tài chính khi có vấn đề, từ đó sẽ giúp cho cơ quan chức năng

và tổ chức tham gia BHTG có những định hướng, điều chỉnh cho phù hợp với tình hình; Ngoài ra, trong trường hợp khi tổ chức tham gia BHTG gặp khó khăn thì BHTG

sẽ hỗ trợ về mặt tài chính, và nếu tổ chức tham gia BHTG bị đổ vỡ thì BHTG sẽ đứng

ra chi trả tiền gửi cho người gửi tiền Việc làm này cũng cho thấy vai trò của BHTG trong việc đảm bảo sự phát triển an toàn, lành mạnh của hoạt động ngân hàng

- BHTG giúp thúc đẩy huy động vốn: Từ mục đích bảo vệ người gửi tiền, BHTG đã xây dựng và củng cố niền tin của người gửi tiền, từ đó BHTG có vai trò quan trọng trong việc huy động vốn phục vụ cho phát triển kinh tế và ổn định xã hội

Ở các nước đang phát triển, nhu cầu về vốn là hết sức cần thiết và nhu cầu này càng ngày càng tăng cao, từ nhu cầu đó đặt ra cho Nhà nước phải có cách nào đó để đáp ứng nhu cầu này Dựa vào bản chất hoạt động của ngân hàng, Nhà nước cần phải có biện pháp để thu hút vốn từ trong dân Do đó, Nhà nước đã sử dụng BHTG để thu hút vốn Một khi người gửi tiền biết có một tổ chức BHTG sẽ thay mặt Nhà nước đứng ra bảo

vệ mình khi gửi tiền vào ngân hàng thì họ sẽ cảm thấy yên tâm hơn Từ đó, họ sẽ mạnh dạng hơn khi gửi tiền vào ngân hàng

- Góp phần ngăn chặn khủng hoảng tài chính: BHTG không chỉ có vai trò quan trọng trong thời kỳ hoạt động ổn định mà còn có vai trò quan trọng khi hệ thống tài chính bị khủng hoảng Một trong những nguyên nhân gây ra khủng hoảng tài chính

- ngân hàng đó là chưa tạo được lòng tin của người gửi tiền, một khi có tin đồn thất thiệt về sự bất ổn của hoạt động tài chính – ngân hàng sẽ dẫn đến hiện tượng người gửi tiền đi rút tiền hàng loạt Trong khi đó hoạt động tài chính – ngân hàng là hoạt động

luôn mang tính nhạy cảm và lan truyền cao do vậy hiện tượng đó có thể xảy ra bất cứ khi nào, đôi khi chỉ vì những tin đồn thất hiện như vậy Trong trường hợp này, BHTG

là một giải pháp hữu hiệu để ngăn chặn hiện tượng đó Điều đó lý giải tại sao hệ thống BHTG đầu tiên trên thế giới được hình thành sau khi xảy ra khủng hoảng tài chính

1.3 Phân biệt bảo hiểm tiền gửi với các loại hình bảo hiển thương mại khác

Bảo hiểm tiền gửi và các loại hình bảo hiểm thương mại khác bên cạnh những điểm giống thì hoạt động BHTG có những điểm khác biệt cơ bản như sau:

- Thứ nhất, về pháp luật điều chỉnh:

BHTG là loại hình thực hiện chính sách công của Nhà nước với mục tiêu là bảo vệ người gửi tiền, góp phần đảm bảo sự phát triển an toàn và lành mạnh của hệ thống tài chính – ngân hàng Chính vì thế, hoạt động BHTG cũng như của tổ chức BHTG không chịu sự điều chỉnh của Luật Kinh doanh bảo hiểm mà theo quy định riêng của pháp luật (Hiện đang được điều chỉnh bởi Luật bảo hiểm tiền gửi năm 2012) Tại Việt Nam tổ chức BHTG duy nhất là Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam được Chính phủ thành lập và giao nhiệm vụ để thực hiện mục tiêu trên, không có sự cạnh tranh trong lĩnh vực hoạt động BHTG

- Thứ hai, về tính chất hoạt động:

Cũng như các loại hình bảo hiểm thương mại khác, hoạt động bảo hiểm tiền gửi mang tính chất chung của hoạt động bảo hiểm, tức là dựa trên nguyên tắc lấy số đông trừ số ít Tuy nhiên đây là một loại hình mang tính chất đặc thù vì Bảo hiểm tiền gửi là công cụ thực hiện chính sách công với vai trò cơ bản là bảo vệ người gửi tiền, góp phần đảm bảo sự phát triển an toàn và lành mạnh của hệ thống tài chính quốc gia

- Thứ ba, vè cơ chế bảo hiểm:

Ở các loại hình bảo hiểm thương mại khi chủ thể tham gia bảo hiểm sẽ xuất hiện mối quan hệ trực tiếp giữa tổ chức bảo hiểm với tổ chức tham gia bảo hiểm (đối tượng được bảo hiểm) Còn ở BHTG thì khác, khi gửi tiền vào các tổ chức nhận tiền gửi, người gửi tiền không phải làm các thủ tục để tham gia BHTG mà tổ chức nhận

tiền gửi phải có trách nhiệm tham gia BHTG Ở đây, xuất hiện mối quan hệ ba bên, đó là: mối quan hệ giữa tổ chức tham gia BHTG và người gửi tiền, khi người dân gửi tiền vào các tổ chức nhận tiền gửi; mối quan hệ giữa tổ chức BHTG và tổ chức nhận tiền gửi; mối quan hệ giữa tổ chức BHTG với người gửi tiền, khi tổ chức nhận tiền gửi bị giải thể, phá sản tổ chức BHTG thực hiện chi trả tiền gửi được bảo hiểm cho người gửi tiền Hiện nay, theo quy định của pháp luật về BHTG, bất cứ một tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài nào có hoạt động nhận tiền gửi từ dân cư (trừ Ngân hàng

- Thứ tư, chủ thể tham gia:

Theo quy định, bất cứ một tổ chức tính dụng hoặc không phải là tổ chức tính dụng nhưng có hoạt động tiền gửi thì phải tham gia bảo hiểm tiền gửi một cách bắt

- Thứ năm, đối tượng được hưởng các quyền lợi từ bảo hiểm:

Mặc dù người được hưởng các quyền lợi trực tiếp từ chính sách BHTG là người gửi tiền nhưng người gửi tiền không phải trực tiếp tham gia BHTG Theo đó, trong trường hợp tổ chức tham gia BHTG bị giải thể hoặc phá sản thì tổ chức BHTG

sẽ thay mặt Chính phủ đúng ra chi trả tiền gửi được bảo hiểm cho người gửi tiền theo quy định của pháp luật mỗi quốc gia Số tiền vượt quá hạn mức chi trả tiền gửi được bảo hiểm cho mỗi khoản tiền gửi của cá nhân ở người gửi tiền sẽ được nhận trong quá trình thanh lý tổ chức tham gia BHTG với thứ tự ưu tiên về vị trí chủ nợ theo quy định của pháp luật về giải thể hoặc phá sản

Tổ chức tham gia bảo hiểm được hưởng lợi gián tiếp từ việc tham gia BHTG: được giám sát bởi một cơ quan nhà nước; huy động vốn từ dân cư sẽ dễ dàng hơn do người gửi tiền biết họ sẽ được bảo vệ khi gửi tiền tại tổ chức đã tham gia bảo hiểm

- Thứ sáu, chủ thể được bảo hiểm:

Điều 18: “Tiền gửi được bảo hiểm là tiền gửi bằng đồng Việt Nam của cá

Từ điều này ta co thể suy ra, chủ thể được bảo hiểm trong quan hệ BHTG chỉ có thể là cá nhân Còn ở cá loại hình bảo hiểm thương mại khác chủ thể được bảo hiểm có thể là tổ chức hoặc cá nhân

- Thứ bảy, cơ chế tham gia:

Cơ chế tham gia BHTG là bắt buộc Tất cả tổ chức tín dụng hoặc không phải

là tổ chức tín dụng được phép thực hiện một số hoạt động ngân hàng theo quy định của pháp luật mà có nhận tiền gửi của tổ chức hoặc cá nhân ( gọi tắt là tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi) phải tham gia bảo hiểm tiền gửi bắt buộc, còn đối với các loại hình bảo hiểm thương mại khác thì có thể thỏa thuận

- Thứ tám, hình thức pháp lý tham gia:

Ở BHTG đó là sự bắt buộc của tổ chức tham bảo hiểm tiền gửi mà không thông qua hợp đồng bảo hiểm Sở dĩ, không xuất hiện hợp đồng BHTG giữa tổ chức BHTG và các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền vì hợp đồng phải dựa trên cơ sở thỏa thuận còn mối quan hệ giữa các chủ thể tham gia BHTG là theo hình thức bắt buộc Còn ở các loại hình bảo hiểm thương mại khác thì thông thường phải thông qua hợp đồng bảo hiểm

- Thứ chín, nội dung bảo hiểm:

Nội dung bảo hiểm ở BHTG là sự bắt buộc theo những quy định của pháp luật còn ở các loại hình bảo hiểm thương mại khác thì có thể do sự lựa chọn của chủ thể về nội dung tham gia bảo hiểm

Ngoài sự khác biệt cơ bản nêu trên, giữa BHTG và các loại hình bảo hiểm thương mại khác còn có sự khác nhau về mô hình tổ chức chưc, về cách thức tổ chức hoạt động…

11

Điều 18, Luật bảo hiểm tiền gửi năm 2012

Nhìn chung, do BHTG là công cụ đặc biệt của Nhà nước để bảo vệ người gửi tiền, góp phần ổn định, phát triển lành mạnh hệ thống tài chính của hệ thống tài chính quốc gia nên Nhà nước đặc biệt quan tâm đến hoạt động bảo hiểm này Vì vậy Nhà nước đã xây dựng và ban hành Luật bảo hiểm tiền gửi Không chỉ sau khi có Luật bảo hiểm tiền gửi mà trước đó, hoạt động của BHTG đã có luật điều chỉnh riêng Cho nên những điểm khác biệt cơ bản giữa BHTG và các loại hình bảo hiểm thương mại khác

đó là tính bắt buộc của BHTG

Trong nội dung chương 1, người viết đã giới thiệu khái quát về BHTG Tìm hiểu về lịch sử, cũng như hoàn cảnh ra đời của BHTG trên thế giới và của Việt Nam Tiếp đến, người viết phân tích và rút ra được khái niệm về BHTG; trình bày những đặc điểm của BHTG; giải thích về nguyên tắc của BHTG Từ đó, rút ra được một số vai trò của BHTG Cuối cùng, để giúp người đọc phân biệt giữa BHTG với những loại hình bảo hiểm thương mại khác, người viết đã sử dụng một số tiêu chí so sánh để phân biệt giữa BHTG và những loại hình bảo hiểm thương mại khác

CHƯƠNG 2 QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI

2.1 Quy định pháp luật về chủ thể trong quan hệ bảo hiểm tiền gửi

Không như các loại hình bảo hiểm thương mại, bảo hiểm tiền gửi là một chế định đặc biệt của Chính phủ Thường thì ở các loại hình bảo hiểm ta chỉ thấy xuất hiện một mối quan hệ giữa hai chủ thể, đó là bên bảo hiểm và bên được bảo hiểm Còn ở BHTG thì có tới ba mối quan hệ, đó là mối quan hệ giữa người gửi tiền và tổ chức tham gia BHTG, mối quan hệ giữa tổ chức tham gia BHTG với tổ chức BHTG, giữa tổ chức BHTG với người gửi tiền (Khi tổ chức tham gia BHTG mất khả năng chi trả hoặc phá sản) Như vậy, ở đây ta thấy có sự xuất hiện của ba chủ thể, đó là tổ chức BHTG, tổ chức tham gia BHTG và người được bảo hiểm tiền gửi

2.1.1 Tổ chức bảo hiểm tiền gửi

Tổ chức bảo hiểm tiền gửi là tổ chức tài chính nhà nước, hoạt động không vì

mục tiêu lợi nhuận, thực hiện chính sách bảo hiểm tiền gửi, góp phần duy trì sự ổn định của hệ thống các tổ chức tín dụng, bảo đảm sự phát triển an toàn, lành mạnh của

duy nhất đó là Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam được Chính phủ thành lập theo Quyết định 218/1999/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và sau này là Quyết định số 1394/QĐ-TTg ngày 13 tháng 08 năm 2013 (Thay thế cho Quyết định số 218/1999/QĐ-TTg) Theo đó, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam có tên giao dịch bằng tiếng Anh là Deposit Insurance of Vietnam (DIV) Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam

có trụ sở chính ở thành phố Hà Nội, văn phòng đại diện và các chi nhánh ở một số khu vực Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam có vốn điều lệ là 5.000 tỷ đồng do Ngân hàng Nhà nước cấp Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam hoạt động bảo đảm an toàn vốn và tự bù đắp

12

Điều 4, khoản 3, Luật bảo hiểm tiền gửi năm 2013

chi phí Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam có tư cách pháp nhân, hạch toán độc lập, có con

Pháp luật về BHTG trước đây trong Nghị định 89/1999/NĐ-CP và Nghị định 109/2005/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 89/1999/NĐ-CP không quy rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của tổ chức BHTG, điều này gây rất nhiều khó khăn trong việc xác định quyền và nghĩa vụ của tổ chức BHTG Để khắc phục hạn chế đó, Luật bảo hiểm tiền gửi hiện tại đã dành hẵn riêng điều luật để quy định về quyền và nghĩa vụ của tổ chức BHTG

- Trường hợp nguồn vốn của tổ chức bảo hiểm tiền gửi tạm thời không đủ để trả tiền bảo hiểm, tổ chức bảo hiểm tiền gửi được tiếp nhận hỗ trợ theo nguyên tắc có hoàn trả từ ngân sách nhà nước theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ hoặc được vay của tổ chức tín dụng, tổ chức khác có bảo lãnh của Chính phủ; được tiếp nhận các nguồn tài trợ của các tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài để tăng cường năng lực hoạt động Hoạt động này giúp cho tổ chức BHTG duy trì được hoạt động của mình trong trường hợp nguồn vốn bị thiếu hụt, mặt khác hoạt động này cũng giúp BHTG VN củng cố lòng tin của người gửi tiền vì BHTG VN luôn luôn lúc nào cũng

đủ tiền để trả cho người gửi tiền trong trường hợp tổ chức tham gia BHTG bị đổ vỡ

- Chịu sự kiểm tra, thanh tra, giám sát của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật

- Cấp CNTG BHTG khi tổ chức tham gia BHTG có yêu cầu và đáp ứng đủ điều kiện tham gia BHTG; cấp lại CNTG BHTG khi tổ chức tham gia BHTG đó được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho phép phục hồi hoạt động nhận tiền gửi hoặc khi tổ chức tham gia BHTG có yêu cầu cấp lại CNTG BHTG trong trường hợp CNTG

nhận tham gia bảo hiểm tiền gửi khi tổ chức tham gia BHTG bị khi Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có văn bản tạm đình chỉ hoạt động nhận tiền gửi hoặc khi tổ chức tham gia BHTG bị Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có văn bản thu hồi giấy phép thành lập

và hoạt động

- Tính và thu phí BHTG đối với tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi theo định

kỳ hàng quý trong năm tài chính Về phương pháp tính, thu phí BHTG sẽ được trình bày rõ hơn trong nội dung sau Có thể nói đây là một trong những hoạt động rất quan trọng của tổ chức BHTG, vì phần lớn nguồn vốn hoạt động của BHTG VN dựa vào nguồn thu từ phí BHTG

- Tổ chức BHTG được quản lý, sử dụng và bảo toàn nguồn vốn bảo hiểm tiền gửi Tổ chức BHTG được sử dụng nguồn vốn bảo hiểm tiền gửi để đầu tư sinh lời và tiền lãi từ hoạt động đầu tư sẽ được đưa vào nguồn vốn hoạt động của tổ chức BHTG

- Chi trả tiền bảo hiểm cho người được bảo hiểm tiền gửi khi nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm được Và trong trường hợp hoạt động chi trả tiền bảo hiểm gặp sự cố hoặc BHTG VN không đủ tiền để trả cho người gửi tiền hoặc do những điều kiện khách quan khác thì BHTG VN được phép ủy quyền cho tổ chức tham gia BHTG chi trả tiền bảo hiểm cho người được bảo hiểm tiền gửi Việc ủy quyền này phải được xác nhận thông qua hợp đồng ủy quyền trả tiền bảo hiểm giữa BHTG VN và tổ chức tham gia BHTG được ủy quyền

14

Điều 17, Luật bảo hiểm tiền gửi năm 2012

- Theo dõi, kiểm tra việc chấp hành các quy định pháp luật về bảo hiểm tiền gửi; kiến nghị Ngân hàng Nhà nước Việt Nam xử lý hành vi vi phạm quy định của pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

- Tổng hợp, phân tích và xử lý thông tin về tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi nhằm phát hiện và kiến nghị Ngân hàng Nhà nước Việt Nam xử lý kịp thời những vi phạm quy định về an toàn hoạt động ngân hàng, rủi ro gây mất an toàn trong hệ thống ngân hàng

- Bảo đảm bí mật số liệu tiền gửi và tài liệu liên quan đến bảo hiểm tiền gửi của

tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi theo quy định của pháp luật

- Tham gia vào quá trình kiểm soát đặc biệt đối với tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi theo quy định của Ngân hàng Nhà nước; tham gia quản lý, thanh lý tài sản của

tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi theo quy định của Chính phủ Có thể nói tổ chức BHTG nắm rất rõ diễn biến, tình hình hoạt động cũng như tài sản thật sự của của các

tổ chức tham gia BHTG Vì vậy, tổ chức BHTG tham gia vào hoạt động kiểm soát đặc biệt, quản lý, thanh lý tài tài sản đối với tổ chức tham gia BHTG là rất hợp lý

- Tổ chức tuyên truyền chính sách, pháp luật về bảo hiểm tiền gửi; tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ về bảo hiểm tiền gửi, nghiên cứu ứng dụng khoa học, công nghệ và phương thức quản lý phù hợp với yêu cầu phát triển của tổ chức bảo hiểm tiền gửi

2.1.2 Tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi

Theo quy định hiện hành tổ chức tham gia BHTG là tổ chức tín dụng (trừ ngân hàng chính sách), chi nhánh ngân hàng nước ngoài thành lập và hoạt động theo Luật

niệm về tổ chức tín dụng Theo cách giải thích của Luật tổ chức tín dụng năm 2010, tổ chức tín dụng là doanh nghiệp thực hiện một, một số hoặc tất cả các hoạt động ngân

15

Điều 4, khoản 3, Luật bảo hiểm tiền gửi năm 2012

hàng Tổ chức tín dụng bao gồm ngân hàng, tổ chức tín dụng phi ngân hàng, tổ chức

Ngày 28 tháng 06 năm 2013, Chính phủ ra Nghị định số 68/2013/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật bảo hiểm tiền gửi Trong đó có giải thích thêm, tổ chức tham gia BHTG là các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được nhận tiền gửi của cá nhân, bao gồm ngân hàng thương mại, ngân hàng hợp tác xã, quỹ tín dụng nhân dân và chi nhánh ngân hàng nước ngoài được thành lập và hoạt động theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng Như vậy, với cách giải thích này, quy định của pháp luật về tổ chức tham gia BHTG đã rõ ràng hơn và không trái với quy định của Luật các tổ chức tín dụng hiện hành Ngoài ra, trong Nghị định này còn quy định thêm tổ chức tài chính vi mô phải tham gia bảo hiểm tiền gửi đối với tiền gửi của cá nhân bao gồm cả tiền gửi tự nguyện của khách hàng tài chính vi mô, trừ tiền

Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt

động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng nhằm mục tiêu lợi nhuận

Ngân hàng hợp tác xã là ngân hàng của tất cả các quỹ tín dụng nhân dân do

các quỹ tín dụng nhân dân và một số pháp nhân góp vốn thành lập theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng nhằm mục tiêu chủ yếu là liên kết hệ thống, hỗ trợ tài chính, điều hòa vốn trong hệ thống các quỹ tín dụng nhân dân

Quỹ tín dụng nhân dân là tổ chức tín dụng do các pháp nhân, cá nhân và hộ

gia đình tự nguyện thành lập dưới hình thức hợp tác xã để thực hiện một số hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng và Luật hợp tác xã nhằm mục tiêu chủ yếu là tương trợ nhau phát triển sản xuất, kinh doanh và đời sống

Chi nhánh ngân hàng nước ngoài là đơn vị phụ thuộc của ngân hàng nước

ngoài, không có tư cách pháp nhân, được ngân hàng nước ngoài bảo đảm chịu trách nhiệm về mọi nghĩa vụ, cam kết của chi nhánh tại Việt Nam

Tổ chức tài chính vi mô là loại hình tổ chức tín dụng chủ yếu thực hiện một số

hoạt động ngân hàng nhằm đáp ứng nhu cầu của các cá nhân, hộ gia đình có thu nhập thấp và doanh nghiệp siêu nhỏ

Luật bảo hiểm tiền gửi hiện hành bắt buộc các chủ thể trên phải tham gia bảo hiểm tiền gửi Và để có thể tiến hành được hoạt động nhận tiền gửi hợp pháp, các tổ chức tham gia BHTG cần có Chứng nhận tham gia bảo hiểm tiền gửi (CNTG BHTG)

 Chậm nhất là 15 ngày trước ngày khai trương hoạt động, tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi phải nộp hồ sơ đề nghị cấp CNTG BHTG cho tổ chức bảo hiểm tiền gửi

 Hồ sơ đề nghị cấp CNTG BHTG bao gồm: Đơn đăng ký tham gia bảo hiểm tiền gửi; Bản sao giấy phép thành lập và hoạt động của tổ chức tín dụng hoặc giấy phép thành lập chi nhánh ngân hàng nước ngoài; Bản sao giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh

 Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được hồ sơ đề nghị cấp CNTG BHTG của tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi, tổ chức bảo hiểm tiền gửi có trách nhiệm cấp GCNTG BHTG

Sau khi được cấp CNTG BHTG tổ chức tham gia BHTG phải niêm yết công

này thể hiện được tính công khai minh bạch của hoạt động BHTG, vừa giới thiệu rộng rãi hơn cho người dân biết về loại hình bảo hiểm này, một phần nhằm thu hút nhân dân gửi tiền vào các tổ chức tham gia BHTG

Trường hợp tổ chức tham gia BHTG bị thu hồi CNTG BHTG hoặc CNTG BHTG bị mất, rách nát, hư hỏng thì sẽ được cấp lại CNTG BHTG mới Đối với trường hợp CNTG BHTG bị thu hồi, tổ chức tham gia BHTG cần nộp đơn đề nghị cấp lại CNTG BHTG và bản sao văn bản cho phép của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về việc phục hồi hoạt động nhận tiền gửi của cá nhân; Còn đối với trường hợp CNTG BHTG bị mất, rách nát, hư hỏng tổ chức tham gia BHTG xin cấp lại chỉ cần nôp đơn

đề nghị cấp lại CNTG BHTG Trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ giấy

tờ hợp lệ, tổ chức BHTG sẽ cấp lại CNTG BHTG cho tổ chức tham gia BHTG đã xin

2.1.2.1 Quyền của tổ chức tham gia BHTG

 Được cấp Chứng nhận tham gia bảo hiểm tiền gửi sau khi đã đảm bảo yêu cầu trình tự, thủ tục cấp CNTG BHTG

 Yêu cầu tổ chức bảo hiểm tiền gửi chi trả tiền bảo hiểm cho người được bảo hiểm tiền gửi tại tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi khi phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm Khi tổ chức tham gia BHTG mất khả năng chi trả tiền gửi cho người gửi tiền hoặc lâm vào tình trạng phá sản và kể từ thời điểm Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có văn bản chấm dứt kiểm soát đặc biệt hoặc văn bản chấm dứt áp dụng hoặc văn bản không áp dụng các biện pháp phục hồi khả năng thanh toán mà tổ chức tín dụng là tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi vẫn lâm vào tình trạng phá sản hoặc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có văn bản xác định chi nhánh ngân hàng nước ngoài là tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi mất khả năng chi trả tiền gửi cho người gửi tiền thì tổ chức tham gia BHTG có quyền yêu cầu tổ chức BHTG trả tiền bảo hiểm cho người gửi tiền

 Khi tổ chức tham gia BHTG phát hiện sai phạm của tổ cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến BHTG thì tổ chức tham gia BHTG có quyền nhân khiếu nại, tố cáo, khởi kiện cơ quan, tổ chức, cá nhân đã sai phạm Trình tự, thủ tục khiếu nại, tố cáo, khởi kiện sẽ được thực hiện theo quy định của Luật khiếu nại, Luật tố cáo, Luật tố tụng dân sự, Luật tố tụng hình sự

21

Điều 7, Nghị định 68/2013/NĐ-CP, ngày 28 tháng 06 năm 2013

2.1.2.2 Nghĩa vụ của tổ chức tham gia BHTG

 Nộp hồ sơ đề nghị cấp Chứng nhận tham gia bảo hiểm tiền gửi theo trình tự thủ tục đã nêu

 Nộp phí bảo hiểm tiền gửi đầy đủ, với mức phí hiện tại là 0,15%/năm tính trên số dư tiền gửi bình quân của các loại tiền gửi được bảo hiểm tại tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi và đúng thời hạn, chậm nhất là vào ngày 20 tháng đầu tiên của quý

kế tiếp

 Cung cấp thông tin về tiền gửi được bảo hiểm cho tổ chức bảo hiểm tiền gửi theo định kỳ hoặc theo yêu cầu của tổ chức bảo hiểm tiền gửi

2.1.3 Người được bảo hiểm tiền gửi

Người được bảo hiểm tiền gửi là cá nhân có tiền gửi được bảo hiểm tại tổ chức

Trước đây, theo quy định tại khoản 2 Điều 1 Nghị định số 109/2005/NĐ-CP,

chủ thể được BHTG bao gồm cá nhân, hộ gia đình, tổ hợp tác, doanh nghiệp tư nhân

và công ty hợp danh Có thể thấy rằng, việc quy định chủ thể được BHTG là hộ gia đình, tổ hợp tác, công ty hợp danh của Nghị định số 109/2005/NĐ-CP đã tạo ra một số bất cập:

Thứ nhất, quy định này không thống nhất với các quy định khác của hệ thống

pháp luật ngân hàng như Luật Ngân hàng Nhà nước năm 2010, Luật Các Tổ chức tín dụng năm 2010 Theo đó, chủ thể mở tài khoản tiền gửi, gửi tiền tiết kiệm hoặc đứng tên cá nhân hoặc đứng tên đồng chủ sở hữu hoặc đứng tên tổ chức (đối với việc mở tài khoản) Do đó, không có chủ thể mở tài khoản tiền gửi hoặc gửi tiền tiết kiệm với tư cách là hộ gia đình, tổ hợp tác

Thứ hai, quy định này tạo sự phân biệt đối xử đối với các loại hình doanh

nghiệp như công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, công ty trách nhiệm hữu hạn

22

Điều 4, khoản 2, Luật bảo hiểm tiền gửi năm 2013