bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách – lý luận và thực tiễn

Chương 3: Một số thực trạng và kiến nghị nhằm hoàn thiện chế định bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách: Từ những cơ sở lý luận cơ bản ở Chươn

Cần Thơ, 12/2013

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

KHOA LUẬT

BỘ MÔN LUẬT THƯƠNG MẠI

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT

Giảng viên hướng dẫn Sinh viên thực hiện

Đoàn Nguyễn Minh Thuận Trần Thị Chúc Mai

MSSV: 5105880

Lớp: Luật Thương mại 1 – K36

đỡ động viên em trong suốt quá trình nghiên cứu luận văn

Em xin chân thành cảm ơn!

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN PHẢN BIỆN

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN PHẢN BIỆN

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

Luật Giao thông đường bộ số 23/2008/QH12

Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000 sửa đổi bổ

chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ

Thông tư số 126/2008/TT-BTC ngày 22 tháng 12

năm 2008 của Bộ Tài chính quy định Quy tắc, điều

khoản, biểu phí và mức trách nhiệm BHBBTNDS của

chủ XCG

Thông tư số 103/2009/TT-BTC ngày 25 tháng 5 năm

2009 của Bộ Tài chính quy định việc quản lý, sử dụng,

thanh toán và quyết toán Quỹ bảo hiểm XCG

Thông tư số 151/2012/TT-BTC sửa đổi, bổ sung

Thông tư số 126/2008/TT-BTC ngày 22-12-2008 của

Bộ Tài chính quy định Quy tắc, điều khoản, biểu phí và

mức trách nhiệm BHBBTNDS của chủ XCG và Thông

tư số 103/2009/TT-BTC ngày 25 tháng 5 năm 2009 của

Bộ Tài chính quy định việc quản lý, sử dụng, thanh

toán và quyết toán Quỹ bảo hiểm XCG

TNDS Giấy chứng nhận bảo hiểm

Luật Giao thông đường bộ Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000

126/2008/TT-Thông tư số BTC

103/2009/TT-Thông tư số BTC

151/2012/TT-Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ 5

1.1 Khái quát chung về trách nhiệm dân sự và bảo hiểm trách niệm dân sự 5

1.1.1 Khái quát chung về bảo hiểm 5

1.1.2 Khái niệm trách nhiệm dân sự 9

1.1.3 Các yếu tố làm phát sinh trách nhiệm dân sự 9

1.1.4 Khái niệm bảo hiểm trách nhiệm dân sự 12

1.1.4.1 Đối tượng bảo hiểm của bảo hiểm trách nhiệm dân sự 122

1.1.4.2 Hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự 13

1.2 Khái quát bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với hành khách 16

1.2.1 Khái niệm bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với hành khách 16

1.2.2 Đặc đểm của việc triển khai bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với hành khách 18

1.2.2.1 Đối tượng bảo hiểm mang tính trừu tượng 18

1.2.2.2 Bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với hành khách được thực hiện dưới hình thức bắt buộc 18

1.2.2.3 Có thể áp dụng giới hạn trách nhiệm hoặc không 21

1.3 Sự cần thiết của bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với hành khách 21

1.3.1 Đặc điểm và tính năng động của xe khách 21

1.3.2 Sự cần thiết phải triển khai nghiệp vụ bảo hểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với hành khách 22

1.3.3 Cở sở hình thành tính bắt buộc của bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với hành khách 24

CHƯƠNG 2 PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ CỦA CHỦ XE ĐỐI VỚI HÀNH KHÁCH ĐI PHƯƠNG TIỆN XE KHÁCH 26

2.1 Quy định của pháp luật về bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách 26

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

2.1.1 Phạm vi bảo hiểm 27

2.1.2 Đối tượng bảo hiểm 30

2.1.3 Phí bảo hiểm 31

2.2 Thực hiện hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với hành khách 35

2.2.1 Quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với hành khách 36

2.2.1.1 Đối với chủ phương tiện xe khách 36

2.2.1.2 Đối với doanh nghiệp bảo hiểm 42

2.2.1.3 Đối với hành khách đi phương tiện xe khách 48

2.2.2 Quy định về trách nhiệm bồi thường của doanh nghiệp bảo hiểm 51

2.2.2.1 Giám định tổn thất và bồi thường thiệt hại 51

2.2.2.2 Các trường hợp doanh nghiệp bảo hiểm không phải bồi thường thiệt hại56 CHƯƠNG 3 MỘT SỐ THỰC TRẠNG VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN CHẾ ĐỊNH BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ CỦA CHỦ XE ĐỐI VỚI HÀNH KHÁCH ĐI PHƯƠNG TIỆN XE KHÁCH 60

3.1.Những khó khăn trong việc thực hiện pháp luật về bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với hành khách 60

3.2 Một số kiến nghị về hướng hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách 64

3.2.1 Về bồi thường khi xảy ra sự kiện bảo hiểm 655

3.2.2 Về đề phòng và hạn chế thiệt hại đối với hành khách 69

KẾT LUẬN 733 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

LỜI MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Từ lâu nhu cầu đi lại đã là một nhu cầu thiết yếu của con người Nhu cầu này

càng có xu hướng tăng lên cùng với sự phát triển của nền kinh tế xã hội Ngày nay với sự phát triển mạnh mẽ về số lượng, cũng như chủng loại các phương tiện vận tải cơ giới đã mang lại cho con người một phương thức vận chuyển thuận tiện nhanh gọn và tiết kiệm, trong đó một phương tiện phát triển mạnh mẽ và được sử dụng phổ biến là các loại xe khách Ở Việt Nam, đây là một trong những phương tiện thiết yếu và tạo thuận lợi cho hành khách đối với những quãng đường dài Tuy nhiên sự phát triển một cách nhanh chóng và bất hợp lý giữa mức độ tăng nhanh của các phương tiện cơ giới trong đó có các loại xe khách với tốc độ phát triển của

cơ sở hạ tầng giao thông cùng với việc thiếu ý thức của những người tham gia giao thông đã làm cho tai nạn giao thông xảy ra ngày càng nhiều và mức độ ngày càng

nghiêm trọng gây thiệt hại về tài sản, tính mạng cho cá nhân cũng như toàn xã hội

Các rủi ro tiềm ẩn trong quá trình vận động của phương tiện xe khách luôn có thể đe dọa tới sức khoẻ, tính mạng con người, của cải vật chất trên phạm vi toàn xã hội Khi các rủi ro xảy ra thường kéo theo những tổn thất không lường và để lại hậu quả lâu dài, ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống của con người, đến một cộng đồng dân

cư, thậm chí đến cả một xã hội Các rủi ro có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau nhưng bất luận là nguyên nhân nào đều gây ra một hậu quả là làm cho người gặp rủi ro lâm vào tình trạng khó khăn trong đời sống, trong một số trường hợp tự

họ không thể khắc phục được Trong các trường hợp này, nếu người gặp rủi ro đã tham gia bảo hiểm thì bằng nguồn vốn của mình, công ty bảo hiểm thực hiện việc chi trả tiền bảo hiểm một cách kịp thời Chính vì vậy cho thấy việc mua bảo hiểm đối với chủ xe để đảm bảo cho sự an toàn cũng như bù đắp thiệt hại cho hành khách trên phương tiện là rất cần thiết Bên cạnh mục đích nhằm bảo đảm an toàn cho hành khách việc mua bảo hiểm đối với phượng tiện xe khách còn đồng thời bảo vệ lợi ích trong hoạt động kinh doanh của phương tiện khi có sự cố được bảo hiểm Để nghiên cứu quy định của pháp luật về việc mua bảo hiểm bảo vệ lợi ích hành khách khi tham gia phương tiện xe khách cũng như đóng góp ý kiến nhằm hoàn thiện hơn

cho quá trình nghiên cứu phát triển vấn đề này, người viết xin thực hiện đề tài “Bảo

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách – Lý luận và thực tiễn”

2 MỤC TIÊU VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu đề tài “Bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe đối với hành

khách đi phương tiện xe khách – Lý luận và thực tiễn” nhằm mục đích tìm hiểu

sâu hơn về những quy định của pháp luật về giải quyết bảo hiểm trách nhiệm dân

sự của chủ xe khách đối với hành khách và các vấn đề liên quan Trên cơ sở đó phân tích các quy định của pháp luật và các văn bản pháp lý liên quan nhằm làm rõ cũng như mang đến cho người tìm hiểu những khía cạnh mới hơn của vấn đề, giúp cho việc thực hiện các quy định của pháp luật về bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách dễ dàng và nhanh chóng hơn Đối tượng đề tài nghiên cứu người viết tập trung phân tích về bảo hiểm trách nhiệm dân sự tuy nhiên chỉ nghiên cứu về bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của chủ xe khách đối với hành khách đi phương tiện xe khách, bảo hiểm này nằm trong bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của chủ xe cơ giới và xe khách là một loại xe cơ giới phải mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc, đặc biệt là cho hành khách trên xe Đề tài nghiên cứu đi sâu về các yếu tố cần thiết xoay quanh yếu

tố bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với hành khách và tập trung vào các quyền và nghĩa vụ của các chủ thể của loại hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự này

3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Bảo hiểm trách nhiệm dân sự nói chung và bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với người thứ ba nói riêng vẫn còn là một lĩnh vực khá rộng, đề

tài “Bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện

xe khách – Lý luận và thực tiễn” tập trung tìm hiểu và phân tích những quy định

của pháp luật cũng như thực tiễn của các vấn đề về mảng đề tài bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với hành khách đi phương tiện xe khách, vấn đề

lý luận và thực tế giải quyết

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Xuất phát từ những vấn đề cấp thiết nêu trên nên đề tài chủ yếu dựa vào cơ sở quy định của pháp luật và những nội dung cơ bản của luật học, ngoài ra còn kết hợp

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

với những phương pháp phân tích, tổng hợp, liệt kê và chứng minh nhằm làm rõ hơn những quy định của pháp luật về bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của chủ xe khách đối với hành khách phục vụ cho việc nghiên cứu

Bên cạnh đó người viết sử dụng một số phương pháp phân tích luật viết cụ thể nhằm mục đích làm sáng tỏ các quy định của pháp luật về bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với hành khách đồng thời làm rõ phần nào các quy tắc

mà người làm luật muốn thiết lập và đảm bảo tính chính xác của việc áp dụng các quy định này trong thực tiễn Cụ thể các phương pháp được người viết sử dụng cho

đề tài nghiên cứu của mình là việc biện luận dựa trên các phương pháp quy nạp và diễn dịch, từ phương pháp quy nạp rút ra các nguyên tắc, những đặc điểm mà người viết cần nghiên cứu sâu hơn và từ phương pháp diễn dịch phân tích các phát sinh cũng như làm rõ quy định đang được nghiên cứu Ngoài ra người viết còn sử dụng phương pháp tam đoạn luận để tổng hợp các quy tắc từ những trường hợp thực tiễn

áp dụng cho đề tài và phương pháp suy lý ngược cho những vấn đề bất cập của pháp luật mà người viết nêu lên nhận định Mỗi phương pháp phân tích được áp dụng cho các vấn đề cũng như các quy định khác nhau nhằm làm hoàn thiện tổng thể của đề tài nghiên cứu

5 BỐ CỤC LUẬN VĂN

Luận văn được phân tích theo bố cục gồm lời mở đầu, kết luận và bên cạnh đó

phần nội dung được chia làm 3 Chương

Chương 1: Lý luận chung về bảo hiểm trách nhiệm dân sự Ở chương này

người viết nghiên cứu những vấn đề cơ bản về bảo hiểm trách nhiệm dân sự, nắm vững những khái niệm cơ bản cũng như những đặc đểm của bảo hiểm trách nhiệm dân sự để làm tiền đề cho việc nghiên cứu sâu hơn về bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của xe khách đối với hành khách ở Chương 2 để giúp cho người đọc dễ tiếp cận với những nội dung ở Chương 2

Chương 2: Pháp luật về bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách Như đã phân tích ở Chương 1, nội dung

Chương 2 người viết dựa vào những kiến thức cơ bản về bảo hiểm trách nhiệm dân

sự để triển khai nghiên cứu về bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với hành khách Bên cạnh việc nghiên cứu người viết tập trung phân tích những quy định của pháp luật về một số nội dung cũng như quyền lợi và nghĩa vụ của các

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

bên trong quá trình thực hiện hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của chủ xe khách đối với hành khách Thêm vào đó là vấn đề về trách nhiệm bồi thường của doanh nghiệp bảo hiểm làm cơ sở cho những nghiên cứu và giúp người viết có thể có cái nhìn tổng thể và đưa ra quan điểm của mình tại Chương 3

Chương 3: Một số thực trạng và kiến nghị nhằm hoàn thiện chế định bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách: Từ những cơ sở lý luận cơ bản ở Chương 1 cùng với việc nghiên cứu

những quy định pháp luật ở Chương 2 người viết đã phân tích đồng thời đối chiếu với thực tiễn triễn khai những quy định này cho việc bảo đảm quyền lợi các bên, ngươi viết đã nêu ra quan điểm của mình về những mặt tồn tại bên cạnh đó là một

số kiến nghị nhằm giúp cho việc hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm trách niệm dân

sự bắt buộc của chủ xe khách đối với hành khách

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ 1.1 Khái quát chung về trách nhiệm dân sự và bảo hiểm trách niệm dân sự

1.1.1 Khái quát chung về bảo hiểm

Bảo hiểm là một hoạt động đã xuất hiện từ rất lâu và được thực hiện ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam Từ đó cần tìm hiểu các vấn đề về bản chất cũng như khái niệm bảo hiểm Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về bảo hiểm được xây dựng dựa trên từng góc độ nghiên cứu xã hội, pháp lý, kinh tế, kĩ thuật, nghiệp

Theo Dennis Kessler: “Bảo hiểm là sự đóng góp của số đông vào sự bất hạnh của

số ít.”

Theo Monique Gaullier: “Bảo hiểm là một nghiệp vụ qua đó, một bên là người

được bảo hiểm cam đoan trả một khoản tiền gọi là phí bảo hiểm thực hiện mong muốn để cho mình hoặc để cho người thứ ba trong trường hợp xảy ra rủi ro sẽ nhận được một khoản đền bù các tổn thất được trả bởi một bên khác: đó là người bảo hiểm Người bảo hiểm nhận trách nhiệm đối với toàn bộ rủi ro và đền bù các thiệt hại theo các phương pháp của thống kê.”

Tập đoàn bảo hiểm AIG của Mỹ định nghĩa: “Bảo hiểm là một cơ chế, theo cơ

chế này, một người, một doanh nghiệp hay một tổ chức chuyển nhượng rủi ro cho công ty bảo hiểm, công ty đó sẽ bồi thường cho người được bảo hiểm các tổn thất thuộc phạm vi bảo hiểm và phân chia giá trị thiệt hại giữa tất cả những người được bảo hiểm.”1

Từ điển thuật ngữ kinh doanh bảo hiểm do Bảo Việt phát hành năm 2002: “Bảo hiểm (insurance) là cơ chế chuyển giao theo hợp đồng gánh nặng hậu quả của một

số rủi ro thuần túy bằng cách chia sẻ rủi ro cho nhiều người cùng gánh chịu”.2

Tuy nhiên nhìn chung do các khái niệm trên đều xuất phát từ một góc độ nghiên cứu nhất định nên các định nghĩa này vẫn chưa thật sự hoàn chỉnh và nêu được tính chính xác trong mọi góc độ của khái niệm bảo hiểm Xem xét một cách khái quát hơn có thể thấy bảo hiểm được xem như là một hoạt động đóng góp tài chính từ những người có cùng chung rủi ro, và số tiền được đóng góp này sẽ được bồi

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

thường hay chi trả cho một số người đóng góp tài chính đó hoặc người thứ ba phải

gánh chịu khi có tổn thất hoặc sự kiện bảo hiểm xảy ra, và hoạt động chi trả này

phải được thực hiện theo quy luật thống kê những thiệt hại mà những người đóng

Từ những nghiên cứu và tài liệu thu thập, khái niệm về bảo hiểm có thể được

người viết hiểu là việc những người có cùng chung rủi ro về một lĩnh vực nhất định

sẽ đóng góp một khoản tiền cho một doanh nghiệp bảo hiểm để chắc chắn rằng một

khi rủi ro đó xảy ra thì họ sẽ được doanh nghiệp bảo hiểm này bồi thường hay chi

trả để bù đắp tổn thất của họ Tuy nhiên các điều kiện để chi trả hay bồi thường khi

có sự kiện bảo hiểm phải tuân theo quy định mà các bên đã thỏa thuận và trong

trường hợp sự kiện bảo hiểm không xảy ra thì doanh nghiệp bảo hiểm sẽ không

phải chi trả hay bồi thường và số tiền mà người tham gia bảo hiểm đã đóng cho

doanh nghiệp bảo hiểm cũng sẽ không được hoàn lại

Là một hoạt động được xây dựng và xem xét trên nhiều góc độ pháp lý, bảo hiểm

có những đặc trưng sau:

Một là, bảo hiểm được xem như là một sự chuyển dịch rủi ro

Có thể nói dù ở trong bất cứ một xã hội nào thì vẫn luôn luôn tìm ẩn những rủi ro

có thể xảy ra bất cứ lúc nào đối với con người, rủi ro được xem như là tiền đề của

bảo hiểm Rủi ro có thể xảy ra ở phương diện tính mạng hoặc thân thể của con

người, những thiệt hại về vật chất hay những rủi ro gây thiệt hại về tài sản sức

khỏe, tính mạng của người khác mà người gặp rủi ro gây ra thiệt hại đó phải gánh

chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật Nếu những rủi ro

này không được bảo hiểm thì người gặp rủi ro phải chịu những gánh nặng hay tổn

thất về tính mạng, sức khỏe, tài sản, và những trường hợp phải bồi thường cho

người thứ ba bị thiệt hại Tuy nhiên khi mua bảo hiểm thì những rủi ro đó sẽ được

chủ thể khác - tức doanh nghiệp bảo hiểm nhận thay Bên nhận thay này phải có

trách nhiệm thực hiện việc bù đắp vật chất đối với các tổn thất tài chính mà người

tham gia bảo hiểm gặp phải

Tóm lại rủi ro đối với người được bảo hiểm được xem như là một hiểm họa mà

tổn thất xảy ra nằm ngoài ý chí của người tham gia bảo hiểm và người được bảo

3

PGS-TS Nguyễn Viết Vương (2006), Giáo trình kinh tế bảo hiểm, Trường Đại học Công Đoàn, NXB Lao

Động, Hà Nội, trang 11-12

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

hiểm Mục đích của người tham gia bảo hiểm là hướng tới việc bên nhận bảo hiểm khắc phục hay bồi thường về mặt tài chính cho mình khi gặp rủi ro Khi giao kết hợp đồng bảo hiểm thì bên nhận bảo hiểm sẽ thu phí bảo hiểm và cam kết bảo đảm vật chất cho bên tham gia bảo hiểm khi có thiệt hại do rủi ro gây ra Như vậy, thông qua bảo hiểm, rủi ro sẽ chuyển dịch từ bên tham gia bảo hiểm sang bên nhận bảo hiểm và hợp đồng bảo hiểm chính là hợp đồng chuyển dịch rủi ro

Hai là, bảo hiểm được xem như là sự chia nhỏ tổn thất

Không phải bên tham gia bảo hiểm sẽ mong xảy ra một rủi ro đối với mình để được hưởng bảo hiểm Nhưng nếu không tham gia bảo hiểm mà xảy ra rủi ro thì họ

có thể sẽ phải chịu một tổn thất lớn về tài chính Chính vì vậy việc đóng phí bảo hiểm cho doanh nghiệp bảo hiểm chính là việc người tham gia bảo hiểm chịu một khoản tổn thất nhỏ về tài chính một cách thường xuyên và biết trước để đổi lại được sự an tâm và khi xảy ra rủi ro dẫn đến một tổn thất tài chính lớn thì họ sẽ được doanh nghiệp bảo hiểm bù đắp Nghĩa là khoản tổn thất tài chính khi có rủi ro

sẽ được chia nhỏ thành phí bảo hiểm Doanh nghiệp bảo hiểm sẽ thay khách hàng

áp dụng việc chia tổn thất lớn thành tổn thất nhỏ Giả định trường hợp anh A gặp tai nạn giao thông và bị thương nặng, tổng chi phí để chữa bệnh và hồi phục sức khỏe là 10.000.000đ Giả sử: Anh A không mua bảo hiểm cho sức khỏe của mình thì khi xảy ra tai nạn anh A sẽ phải chịu toàn bộ những tổn thất tài chính đó, có nghĩa trong một khoảng thời gian ngắn anh A sẽ phải chi trả một số tiền lớn Nếu anh A mua bảo hiểm cho sức khỏe của mình với mức phí bảo hiểm là 550.000đ/năm Theo đó khi xảy ra tai nạn doanh nghiệp bảo hiểm sẽ phải chi trả khoản tài chính đó cho anh A Như vậy thay vì phải trả cùng một lúc số tiền lớn là 10.000.000đ thì anh A chỉ phải trả 550.000đ hàng năm và số tiền này được coi là một tổn thất nhỏ, cố định và biết trước

Ba là, bảo hiểm là sự san sẻ tổn thất

Khi tham gia bảo hiểm có nghĩa người mua đã chuyển những tổn thất mà mình

có thể phải gánh chịu sang cho doanh nghiệp bảo hiểm Việc doanh nghiệp bảo hiểm chấp nhận sẽ chịu các tổn thất do rủi ro gây nên đối với người tham gia bảo hiểm sẽ thuộc về mình, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ bằng nguồn tài chính của mình chi trả cho những tổn thất đã được bảo hiểm Do số lượng người tham gia bảo hiểm không phải chỉ là một người hay một nhóm người mà có rất nhiều đồng thời có xu

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

hướng ngày càng tăng lên Đương nhiên những người tham gia bảo hiểm sẽ phải nộp phí bảo hiểm cho doanh nghiệp bảo hiểm làm tăng nguồn tài chính của doanh nghiệp và đó chính là nguồn tài chính để chi trả cho những rủi ro của khách hàng

Có nghĩa mỗi một người tham gia bảo hiểm đều đang cùng chia sẻ tổn thất với người khác Số lượng người tham gia bảo hiểm càng nhiều thì mức độ phát tán tổn thất càng rộng Như vậy bằng cách đó doanh nghiệp bảo hiểm đã dùng quy luật lấy của số đông chia cho số ít, tổn thất mà môt người tham gia bảo hiểm gặp phải được chia sẻ cho tất cả những người tham gia bảo hiểm khác

Là một hoạt động nhằm bù đắp tổn thất trong trường hợp có rủi ro,có thể thấy

sự cần thiết của bảo hiểm đối với đời sống xã hội:

Trong cuộc sống sinh hoạt hằng ngày cũng như trong hoạt động sản xuất kinh doanh, dù đã luôn chú ý ngăn ngừa đề phòng nhưng con người vẫn luôn luôn phải đối mặt với nguy cơ rủi ro trong mọi lĩnh vực đe dọa đến khả năng tài chính của mỗi cá nhân, những con người không may gặp tai nạn

Thêm vào đó, trong quá trình sản xuất và tái sản xuất, con người với tư cách là chủ thể của hoạt động có ý thức luôn phải đối đầu với các rủi ro, bất trắc Hai loại rủi ro thường gặp là: rủi ro gắn liền với tự nhiên và rủi ro nhân tạo

Tác động của rủi ro của các yếu tố không thể kiểm soát được như đã nêu trên làm cho con người, trong đời sống, sản xuất không thu hái được kết quả như đã định trước và hậu quả là tạo ra sự mất cân đối trong quá trình sản xuất, xã hội Để ngăn ngừa, khắc phục những rủi ro đó người ta nghĩ đến việc đoàn kết cộng đồng, liên hợp nhiều người lại để chia sẻ mất mát với những con người kém may mắn đó

và đó là việc tham gia bảo hiểm

Đó là tiền đề khách quan cho sự ra đời của bảo hiểm nói riêng và các quỹ dự trữ nói chung Bảo hiểm có vai trò như một công cụ an toàn thực hiện chức năng cơ bản của mình là: bảo vệ con người, bảo vệ tài sản của cải vật chất xã hội

Ngày nay khi nền kinh tế hàng hóa - tiền tệ ngày càng phát triển thì bảo hiểm còn được biết đến như các tổ chức phi ngân hàng mà trong đó nó thực hiện chức năng như một trung gian tài chính, tức là góp phần giải quyết hiện tượng thiếu thừa vốn diễn ra thường xuyên trong nền kinh tế, đảm bảo cho quá trình tuần hoàn vốn được diễn ra trôi chảy và nhanh chóng

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

Qua vài điều sơ lược trên có thể nhận thấy bảo hiểm có vai trò quan trọng đối với con người, đối với xã hội và cả nền kinh tế Việc bảo hiểm ra đời và hoạt động là nhu cầu cần thiết và khách quan của cuộc sống

1.1.2 Khái niệm trách nhiệm dân sự

Mọi hoạt động của cá nhân đều phải tuân thủ những quy định của pháp luật, theo đó pháp luật sẽ công nhận và bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi người Trên nền tảng của pháp luật, một khi những lợi ích này bị xâm phạm thì cá nhân có quyền đòi hỏi công bằng ở sự bồi thường và bù đắp hợp lý cho những tổn thất của mình

Từ việc cần thiết bảo vệ lợi ích chính đáng trên những quy tắc đã được thể chế hóa thành một chế tài của pháp luật dân sự đó là trách nhiệm dân sự và nó bắt buộc mọi công dân phải tuân thủ

Trách nhiệm dân sự (TNDS) là trách nhiệm phát sinh do vi phạm nghĩa vụ dân

sự Mà nghĩa vụ dân sự là việc mà theo quy định của pháp luật thì một hoặc nhiều chủ thể không được làm hoặc bắt buộc phải làm một việc nào đó đối với một hoặc nhiều chủ thể khác Người phải chịu trách nhiệm dân sự này nếu không thực hiện, thực hiện không đầy đủ hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ của mình thì phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và với chủ thể có lợi ích bị xâm hại

Người thực hiện nghĩa vụ phải chịu trách nhiệm về mặt vật chất và cả mặt tinh thần cho người có lợi ích bị xâm hại Về mặt vật chất là trách nhiệm bồi thường những tổn thất thực tế, tính được thành tiền bao gồm tổn thất về tài sản, chi phí ngăn chặn thiệt hại, thu nhập thực tế bị giảm sút Về mặt tinh thần là trách nhiệm

do xâm phạm đến sức khỏe, danh dự, uy tín của người khác thì phải chấm dứt hành

vi vi phạm đồng thời bồi thường một khoản tiền cho người có quyền và lợi ích bị xâm phạm, đây được xem là bồi thường về mặt tinh thần tuy nhiên vẫn được quy đổi thành tiền theo quy định của pháp luật Nhưng không vì vậy mà cho rằng đây chỉ là trách nhiệm bồi thường về vật chất mà thông qua đó có cả bồi thường về mặt tinh thần, vì khi bất cứ quyền và lợi ích nào bị xâm hại thì người bị xâm hại cũng

có quyền được bồi thường, trong đó có vật chất và tinh thần

1.1.3 Các yếu tố làm phát sinh trách nhiệm dân sự

Trách nhiệm dân sự được xem như là một biện pháp cưỡng chế của pháp luật thể hiện qua trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ dân sự và trách nhiệm bồi thường thiệt

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

hại Trách nhiệm dân sự này được các cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước thực thi theo trình tự và thủ tục nhất định đối với nhũng người có hành vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại cho người khác nhưng thiệt hại này không phải chịu trách nhiệm hình sự

Theo quy định của pháp luật những trường hợp thỏa mãn các điều kiện sau đây

sẽ làm phát sinh trách nhiệm dân sự:

Thứ nhất, phải có thiệt hại thực tế của bên bị hại Thiệt hại ở đây được xem xét

về mặt vật chất và tinh thần, là những tổn thất thực tế ảnh hưởng đến quyền và lợi ích chính đáng của bên bị thiệt hại và được quy đổi thành tiền Những thiệt hại này

có thể ảnh hưởng một phần hay toàn bộ và nghiêm trọng đến đời sống của bên bị thiệt hại, làm giám đoạn hay mất đi những lợi ích vật chất đáng có của họ thậm chí ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống tinh thần mà các giá trị vật chất khó có thể bù đắp toàn bộ

Thứ hai, phải có lỗi của bên gây ra thiệt hại, lỗi ở đây là lỗi cố ý và vô ý của bên

phải chịu trách nhiệm dân sự bởi hành động hoặc sự không hành động của chính chủ thể đó gây thiệt hại, tổn thất cho bên có quyền

Thứ ba, phải có mối quan hệ nhân quả giữa lỗi và thiệt hại thực tế Theo đó thiệt

hại thực tế mà bên bị hại phải gánh chịu là do nguyên nhân từ việc gây ra lỗi của bên gây ra thiệt hại Do bên có lỗi đã gây ra và chính lỗi này đã làm thiệt hại, tổn thất về lợi ích vật chất hay tinh thần hoặc có thể cả vật chất và tinh thần cho bên bị hại Để có quyền yêu cầu cho việc bồi thường thiệt hại, người bị hại cần chứng minh được thiệt hại thực tế đó là hậu quả trực tiếp hay gián tiếp từ lỗi của người đã thực hiện hành vi

Thứ tư, chủ thể thực hiện hành vi phải có năng lực chủ thể Chủ thể được nói

đến ở đây không chỉ là cá nhân, có thể là tổ chức…có đầy đủ năng lực để chịu trách nhiệm đối với hành vi của mình Cụ thể hơn khi tham gia quan hệ pháp luật thì các chủ thể phải có tư cách chủ thể và tư cách này được xác định bởi năng lực pháp luật

và năng lực hành vi Điều này đồng nghĩa với việc hiện hành vi có lỗi và lỗi này có mối quan hệ nhân quả với thiệt hại thực tế của bên bị hại là do chủ thể có đầy đủ năng lực hay tư cách chủ thể thực hiện và hoàn toàn có khả năng phải gánh chịu trách nhiệm về những hành vi của mình theo quy định của pháp luật

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

đó các chủ thể này tìm nhiều cách để hạn chế cũng như có thể kiểm soát các tổn thất đến mức thấp nhất, trong đó có việc né tránh các rủi ro trong khả năng có thể hay mua bảo hiểm cho những rủi ro có thể xảy ra

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo hợp đồng được xác định dựa trên cơ sở các nghĩa vụ dân sự hình thành theo thoả thuận giữa các bên trong một hợp đồng Bên có nghĩa vụ dân sự đã cam kết trong hợp đồng mà không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ đó sẽ phải bồi thường cho bên kia

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là trách nhiệm phát sinh trên

cơ sở các nghĩa vụ dân sự do pháp luật dân sự quy định cho các chủ thể Hành vi gây hại không liên quan đến việc thực hiện nghĩa vụ dân sự của bất kỳ hợp đồng nào Việc xác định trách nhiệm bồi thường dựa trên cơ sở quy định chung của luật dân sự

Giả định trường hợp xe tải chở hàng theo hợp đồng vận chuyển hàng hóa giữa chủ xe tải và chủ hàng Xảy ra sự cố trên đường do lỗi của chủ xe tải dẫn đến thiệt hại của hàng chuyên chở, thiệt hại về xe và người của một người đi xe máy Trường hợp này đã phát sinh trách nhiệm của chủ xe tải ở cả hai loại: trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo hợp đồng vận chuyển hàng hóa đối với thiệt hại của chủ hàng

và trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng đối với thiệt hại của người đi xe máy

Tuy nhiên để an toàn và hạn chế những tổn thất đến mức tối thiểu cho chủ thể gây ra thiệt hại trong trường hợp nằm ngoài khả năng bồi thường hay trong khả

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

năng đi nữa mà tổn thất quá lớn so với khối tài sản của bản thân, các cá nhân và tổ chức này nên mua bảo hiểm Các cá nhân tổ chức sẽ phải nộp cho tổ chức bảo hiểm một khoản phí và xem như rủi ro được được chuyển giao cho doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ thay chủ thể có nghĩa vụ bồi thường cho bên bị hại khi có sự kiện bảo hiểm xảy ra Bảo hiểm sẽ bồi thường khoản tiền mà chính chủ thể đã gây ra thiệt hại phải bồi thường hoặc theo thỏa thuận giữa tổ chức bảo hiểm

và tổ chức, cá nhân mua bảo hiểm

1.1.4 Khái niệm bảo hiểm trách nhiệm dân sự

Bảo hiểm trách nhiệm dân sự là một loại hình bảo hiểm mà theo đó doanh nghiệp bảo hiểm cam kết sẽ bồi thường phần trách nhiệm dân sự của tổ chức, cá nhân mua bảo hiểm theo thỏa thuận ký kết giữa hai bên trong hợp đồng bảo hiểm

và tổ chức, cá nhân mua bảo hiểm này phải đóng cho doanh nghiệp bảo hiểm một khoản phí phù hợp với nội dung bảo hiểm đã thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm Việc mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự sẽ chuyển gánh nặng tài chính của tổ chức cá nhân mua bảo hiểm cho doanh nghiệp bảo hiểm, tuy nhiên không phải loại trách nhiệm nào cũng doanh nghiệp bảo hiểm bồi thường mà chỉ được bồi thường khi trách nhiệm dân sự này phù hợp với những điều kiện đã được thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm

Nói cách khác, bảo hiểm trách nhiệm dân sự là loại hình bảo hiểm có đối tượng bảo hiểm là trách nhiệm dân sự mà người được bảo hiểm phải thực hiện theo pháp luật Doanh nghiệp bảo hiểm nhân danh người được bảo hiểm nhận trách nhiệm bồi thường cho người bị tổn thất Người được bồi thường không phải là người được bảo hiểm, không phải là một trong hai bên hợp đồng bảo hiểm, mà là người thứ ba được ghi nhận trong hợp đồng bảo hiểm theo thỏa thuận của hai bên trong hợp đồng bảo hiểm Người được bảo hiểm trách nhiệm dân sự đáng lẽ phải là người bồi thường tổn thất, nhưng được doanh nghiệp bảo hiểm nhận trách nhiệm bồi thường thay, nên không phải bồi thường bất cứ tổn thất nào, hoặc có nhưng chỉ còn là một phần nhỏ theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm, bồi thường theo luật định hoặc theo phán quyết của toà án

Đối tượng bảo hiểm của bảo hiểm trách nhiệm dân sự nói chung là trách nhiệm dân sự hay những hậu quả pháp lý mà pháp luật quy định đối với trường hợp tổ

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

chức, cá nhân có nghĩa vụ dân sự nhưng không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ dân sự đó và vì thế phải chịu trách nhiệm đối với bên có quyền (tổ chức, cá nhân khác)

Nghĩa vụ dân sự là việc mà theo đó, một hoặc nhiều chủ thể (bên có nghĩa vụ) phải chuyển giao vật, chuyển giao quyền, trả tiền hoặc giấy tờ có giá, thực hiện công việc khác hoặc không được thực hiện công việc nhất định vì lợi ích của một hoặc nhiều chủ thể khác (bên có quyền) Người không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ dân sự thì phải chịu trách nhiệm dân sự khi có lỗi cố ý hoặc lỗi vô ý, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác

Trong các hậu quả pháp lý theo quy định về trách nhiệm dân sự có quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại Theo điều 307, mục 3, chương XVII, Bộ Luật dân

sự CHXHCN Việt Nam năm 2005, trách nhiệm bồi thường thiệt hại bao gồm trách nhiệm bồi thường thiệt hại về vật chất, trách nhiệm bù đắp tổn thất về tinh thần: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại về vật chất là trách nhiệm bù đắp tổn thất vật chất thực tế, tính được thành tiền do bên vi phạm gây ra, bao gồm tổn thất về tài sản, chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế, khắc phục thiệt hại, thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút

Trách nhiệm bù đắp tổn thất về tinh thần: người gây thiệt hại về tinh thần cho người khác do xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín của người đó thì ngoài việc chấm dứt hành vi vi phạm, xin lỗi, cải chính công khai còn phải bồi thường một khoản tiền để bù đắp tổn thất về tinh thần cho người bị thiệt hại

Như vậy, đối tượng bảo hiểm của bảo hiểm trách nhiệm dân sự nếu nói cụ thể hơn chính là trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người được bảo hiểm phát sinh theo quy định về trách nhiệm dân sự của luật pháp

1.1.4.2 Hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự

Hợp đồng dân sự theo quy định tại Điều 333 Mục 7 Chương XVII Bộ luật Dân

sự CHXHCN Việt Nam năm 2005 là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự

Bên cạnh đó ta có hợp đồng bảo hiểm là sự thoả thuận giữa bên mua bảo hiểm

và doanh nghiệp bảo hiểm, theo đó bên mua bảo hiểm phải đóng phí bảo hiểm,

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

doanh nghiệp bảo hiểm phải trả tiền bảo hiểm cho người thụ hưởng hoặc bồi

Đặc trƣng của hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự

Thứ nhất, đối tượng trong hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự là trách

nhiệm về bồi thường thiệt hại, là loại bảo hiểm không thể xác định được giá trị đối tượng bảo hiểm tại thời điểm giao kết hợp đồng Điều 52 Luật kinh doanh bảo hiểm năm 2000 sửa đổi bổ sung năm 2010 quy định: “ Đối tượng của hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự là trách nhiệm dân sự của người tham gia bảo hiểm đối với bên thứ ba theo quy định của pháp luật ” Khác với hợp đồng bảo hiểm tài sản có đối tượng là tài sản cụ thể, hợp đồng bảo hiểm con người là bảo hiểm đối với một người cụ thể, đối tượng của hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự là trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người tham gia bảo hiểm đối với bên thứ ba Đó là thiệt hại

có thể xảy ra trong tương lai, trong phạm vi, giới hạn bảo hiểm và thuộc trách nhiệm bồi thường của bên tham gia bảo hiểm

Thứ hai, trách nhiệm bồi thường thiệt hại mang tính trừu tượng không nhìn

thấy, không cảm nhận được bằng các giác quan và thực tế chúng không tồn tại hiện hữu trong không gian tại thời điểm giao kết hợp đồng Chỉ khi nào người tham gia bảo hiểm gây thiệt hại cho người khác và phải bồi thường thì mới xác định được trách nhiệm bồi thường thiệt hại là bao nhiêu

Thứ ba, thông thường đối với các hợp đồng bảo hiểm tài sản có thể xác định

được mức tổn thất tối đa của tài sản khi giao kết hợp đồng, còn với các hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự thì không thể xác định được trách nhiệm bồi thường thiệt hại tối đa là bao nhiêu Mức trách nhiệm bồi thường được xác định theo thoả thuận của các bên và các quy định của pháp luật, trên cơ sở mức độ lỗi của người gây thiệt hại và thiệt hại thực tế của người thứ ba Trách nhiệm bồi thường thiệt hại

4

Khoản 1 Điều 12 Mục 1 Chương II Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000 được sửa đổi, bổ sung năm 2010

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

phát sinh khi có các điều kiện sau: có hành vi gây thiệt hại của người tham gia bảo hiểm đối với người thứ ba; có lỗi của người gây thiệt hại; có thiệt hại thực tế đối với bên thứ ba; thiệt hại xảy ra là kết quả tất yếu của hành vi gây thiệt hại và ngược lại hành vi là nguyên nhân trực tiếp gây ra thiệt hại

Thứ tư, trong hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự lỗi của người tham gia bảo

hiểm khi thực hiện hành vi gây thiệt hại là căn cứ để xác định trách nhiệm bồi thường của người tham gia bảo hiểm, đồng thời cũng là căn cứ để xác định trách nhiệm của doanh nghiệp bảo hiểm Trên thực tế lỗi trong trách nhiệm dân sự là lỗi suy đoán, nên người gây thiệt hại bị suy đoán là có lỗi khi thực hiện hành vi gây thiệt hại, trừ trường hợp họ chứng minh được thiệt hại xảy ra trong trường hợp phòng vệ chính đáng, tình thế cấp thiết, sự kiện bất ngờ hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại Căn cứ vào mức độ lỗi để xác định người gây thiệt hại phải bồi thường toàn bộ, một phần hoặc liên đới bồi thường, từ đó doanh nghiệp bảo hiểm xác định trách nhiệm bồi thường của mình

Thứ năm, trong hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự có thể giới hạn trách

nhiệm bảo hiểm hoặc không giới hạn trách nhiệm bảo hiểm Để đảm bảo lợi ích kinh doanh của doanh nghiệp bảo hiểm, đồng thời nâng cao ý thức của người tham gia bảo hiểm, các danh nghiệp bảo hiểm thường đưa ra các giới hạn trách nhiệm xác định mức bồi thường tối đa của doanh nghiệp bảo hiểm đối với những hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự cụ thể Khi gây thiệt hại, mức trách nhiệm bồi thường của người tham gia bảo hiểm có thể là rất lớn, song mức trách nhiệm bảo hiểm của doanh nghiệp bảo hiểm chỉ trong phạm vi số tiền bảo hiểm mà các bên đã thoả thuận Điều khoản số tiền bảo hiểm được đặt ra nhằm mục đích giới hạn phạm

vi trách nhiệm của doanh nghiệp bảo hiểm, để đảm bảo kinh doanh có lãi thì doanh nghiệp bảo hiểm phải tính toán để giới hạn phạm vi trách nhiệm của mình trong hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự cụ thể Đối với một số trường hợp ngoại lệ, khi doanh nghiệp bảo hiểm ký hợp đồng với người tham gia bảo hiểm, trong hợp đồng không xác định số tiền bảo hiểm cụ thể thì khi rủi ro xảy ra doanh nghiệp bảo hiểm có nghĩa vụ bảo hiểm đối với toàn bộ thiệt hại

Phân loại hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự

Thứ nhất, căn cứ vào tính ý chí của chủ thể tham gia hợp đồng bảo hiểm thì

bảo hiểm trách nhiệm dân sự được chia thành hai loại là hợp đồng bảo hiểm trách

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

nhiệm dân sự bắt buộc và hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự tự nguyện

Thứ hai, căn cứ vào nguồn gốc phát sinh trách nhiệm, bảo hiểm trách nhiệm

dân sự chia thành hai loại là hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự phát sinh theo hợp đồng và hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự phát sinh ngoài hợp đồng

Thứ ba, căn cứ vào đối tượng bảo hiểm cụ thể, hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm

dân sự chia thành các loại là: bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới, bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ tàu, bảo hiểm trách nhiệm của chủ đóng tàu, bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp, bảo hiểm trách nhiệm dân sự của người vận chuyển hàng không đối với hành khách, bảo hiểm trách nhiệm công cộng, bảo hiểm trách nhiệm sản phẩm, bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ sử dụng lao động đối với người lao động, bảo hiểm trách nhiệm của chủ nuôi chó, các loại bảo hiểm trách nhiệm khác

1.2 Khái quát bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với hành khách

1.2.1 Khái niệm bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với hành khách

Để hiểu thế nào là bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với hành khách thông qua các nội dung theo quan điểm của người viết cần nghiên cứu các thuật ngữ cơ bản sau:

Pháp luật không quy định về khái niệm xe khách tuy nhiên ta có khái niệm về xe

cơ giới: "Xe cơ giới" bao gồm xe ô tô, máy kéo, xe máy thi công, xe máy nông nghiệp, lâm nghiệp và các loại xe đặc chủng khác sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng (kể cả rơ-moóc và sơ mi rơ-moóc được kéo bởi xe ô tô hoặc máy kéo),

xe mô tô hai bánh, xe mô tô ba bánh, xe gắn máy và các loại xe cơ giới tương tự (kể cả xe cơ giới dùng cho người tàn tật) có tham gia giao thông 5

Từ khái niệm trên có thể hiểu “Xe khách” là một loại xe cơ giới nằm trong danh mục xe ô tô kinh doanh vận tải hành khách bằng đường bộ - ngành nghề kinh doanh có điều kiện theo quy định của pháp luật kinh doanh vận tải hành khách theo

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

tuyến cố định có xác định bến đi, bến đến với lịch trình, hành trình nhất định6

Tuy nhiên không phải tất cả phương tiện xe cơ giới đều là xe khách mà xe khách chỉ là các loại xe được sử dụng với mục đích vận chuyển hành khách theo quy định của pháp luật

Điều 64 Luật Giao Thông đường Bộ quy định: “Hoạt động vận tải đường bộ gồm hoạt động vận tải không kinh doanh và hoạt động kinh doanh vận tải đường

bộ Kinh doanh vận tải đường bộ là ngành nghề kinh doanh có điều kiện theo quy định của pháp luật” Trong đó phương tiện xe khách được xem xét đến như là một hoạt động kinh doanh vận tải đường tải đường bộ, với điều kiện tuân thủ những quy định của pháp luật trong lĩnh vực kinh doanh vận tải, doanh nghiệp kinh doanh vận tải bằng xe khách sẽ thu được một khoản lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh này Kinh doanh vận tải xe khách là một loại hình kinh doanh vận tải hành khách có thu phí từ phía khách hàng Là một hoạt động kinh doanh tạo nhiều thuận lợi cho hành khách khi có nhu cầu di chuyển với những tuyến đường dài và bao gồm việc chuyên chở hành lý và vật dụng tư trang của hành khách Xe khách hoạt động trong khung giờ quy định và một số loại xe khách mang đến khách hàng những dịch vụ nhỏ, cần thiết Xe khách vận chuyển hành khách qua lại những tuyến đường cố định và có thể có một số trạm dừng đỗ cho hành khách, tuy nhiên những trạm dừng

đỗ này cũng phải được đăng ký từ trước và phù hợp với quy định của pháp luật “Hành khách” là người được chở trên xe theo hợp đồng vận chuyển hành

Hành khách được chở trên xe theo những tuyến đường xác định được xác định theo hợp đồng giữa hành khách với doanh nghiệp kinh doanh vận tải xe khách, hợp đồng ngày được xác lập khi hành khách thực hiện hành vi mua vé xe khách của mình Tùy theo độ dài của tuyến đường và chất lượng dịch vụ của từng doanh nghiệp kinh doanh vận tải xe khách mà hành khách phải trả các khoản tiền ở mức

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

1.2.2.1 Đối tượng bảo hiểm mang tính trừu tượng

Đối tượng bảo hiểm của các hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm là phần trách nhiệm hay nghĩa vụ bồi thường các thiệt hại, do đó rất trừu tượng Hơn nữa, trách nhiệm là bao nhiêu cũng không xác định được ngay lúc tham gia bảo hiểm mà chủ

xe chỉ tham gia bảo hiểm với mục đích giảm thiểu tổn thất nếu có rủi ro Khi không may rủi ro xảy xa cũng không thể tính toán trước được mức độ thiệt hại đến đâu Đối tượng bảo hiểm là trách nhiệm sẽ phải bồi thường khi có rủi ro của doanh nghiệp bảo hiểm Thông thường trách nhiệm pháp lý chỉ phát sinh khi có đủ ba điều kiện sau: Chủ thể thực hiện hành vi này phải có năng lực chủ thể, có thiệt hại thực

tế của bên thứ ba, có hành vi trái pháp luật của cá nhân hay của tổ chức, có quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật của cá nhân hay của tổ chức và thiệt hại thực tế của bên thứ ba

Mức độ thiệt hại do trách nhiệm pháp lý phát sinh bao nhiêu là hoàn toàn do sự phán xử của tòa án, thông thường mức bồi thường này được tính dựa trên mức độ lỗi của người gây ra tai nạn và thiệt hại thực tế thông qua giám định của người sẽ được bồi thường

thực hiện dưới hình thức bắt buộc

Bảo hiểm trách nhiệm dân sự là một loại hình bảo hiểm phổ biến đối với vận tải

xe khách Đây là một loại hình bảo hiểm tạo thuận lợi cho cả hành khách lẫn chủ doanh nghiệp xe khách khi tham gia giao thông, tồn tại như một lời cam kết giữa chủ doanh nghiệp vận tải xe khách và hành khách, chuyển bớt rủi ro có thể xảy ra cho doanh ngiệp bảo hiểm, tạo nền tảng vững chắc đối với lòng tin của khách hàng Đối với xe cơ giới nói chung và xe khách nói riêng khi tham gia giao thông đều có thể có những nguy cơ rủi ro và thậm chí dẫn đến hậu quả không thể lường trước

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

gây thiệt hại to lớn, do đó việc mua bảo hiểm cho những rủi ro nhằm hạn chế đến mức thấp nhất và bù đắp những thiệt hại là hết sức cần thiết Thêm vào đó, pháp luật cũng đã quy định cụ thể những loại bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc cho các loại xe cơ giới nói chung cũng như xe khách nói riêng Ngoài ra, riêng doanh nghiệp kinh doanh vận tải bằng phương tiện xe khách cũng có thể tự mình mua một

số loại bảo hiểm tự nguyện để nâng cao lòng tin của khách hàng, nâng cao lợi nhuận cũng như kinh doanh có hiệu quả hơn

Xe khách khi tham gia giao thông vận chuyển hành khách cũng giống như các loại xe cơ giới khác đều phải tham gia bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc đối với xe cơ giới Cụ thể hơn tại Khoản 1 Điều 2 Chương 1 Nghị định 103/2008/NĐ-

CP đối tượng phải mua bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự là “chủ xe cơ giới tham gia giao thông trên lãnh thổ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa biệt Nam”, việc này là bao gồm cả doanh nghiệp bảo hiểm, chủ xe cơ giới kể cả chủ xe là người nước ngoài sử dụng xe cơ giới trên lãnh thổ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam có nghĩa vụ thực hiện chế độ bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ

buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới theo quy định của pháp luật cho chủ xe

cơ giới

Đồng thời chủ xe cơ giới không được đồng thời tham gia hai hợp đồng bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự trở lên cho cùng một xe cơ giới Theo đó đối với mỗi loại xe cơ giới chỉ được tham gia một loại bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân

sự Tuy nhiên ngoài việc tham gia hợp đồng bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự chủ xe cơ giới có thể thoả thuận với doanh nghiệp bảo hiểm để tham gia hợp đồng bảo hiểm tự nguyện Pháp luật không hạn chế việc mua bảo hiểm tự nguyện của chủ xe cơ giới, mà chỉ hạn chế ở lĩnh vực bảo hiểm bắt buộc Việc này giúp cho việc kiểm soát hoạt động của các loại xe cơ giới trở nên dễ dàng và có hệ thống hơn, đồng thời việc quy định chi tiết trong loại bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân

sự cũng tạo sự nhanh chóng cho việc tìm hiểu và thực hiện bảo hiểm của chủ xe cơ

8

Luật Giao thông đường bộ số 23/2008/QH12 và Điểm 4.1 Khoản 4 Mục I Thông tư số 126-2008TT-BTC ngày 22-12-2008 của Bộ Tài chính quy định Quy tắc, điều khoản, biểu phí và mức trách nhiệm BHBBTNDS của chủ XCG

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

Quy tắc này quy định rõ các chế độ bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc đối với xe cơ giới là bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với thiệt hại

về thân thể và tính mạng của hành khách theo hợp đồng vận chuyển hành khách, chế độ này được áp dụng cho các loại xe cơ giới kinh doanh vận tải hành khách Như vậy đối với các loại xe kinh doanh vận tải hành khách như xe khách quy định này sẽ bảo vệ lợi ích cho hành khách trên xe khi có sự cố trong phạm vi bảo hiểm Doanh nghiệp bảo hiểm sẽ bồi thường cho hành khách thay thế chủ xe khách, điều này cũng tạo thuận lợi cho chủ xe khách khi có sự kiện bảo hiểm xảy ra trong những trường hợp không đủ khả năng chi trả

Bảo hiểm trách nhiệm dân sự ngoài việc nhằm đảm bảo ổn định tài chính cho người được bảo hiểm còn có mục đích khác là bảo vệ quyền lợi cho phía nạn nhân, đảm bảo tính công bằng trong xã hội và đảm bảo quyền lợi của mọi công dân Mặt khác nghiệp vụ này có quan hệ trực tiếp với một số bộ luật của quốc gia mà luật pháp thì mọi công dân phải có nghĩa vụ thực hiện Ngoài ra thực hiện bắt buộc nhằm góp phần cùng với cơ quan chức năng quản lý tốt các loại đầu xe cơ giới Nguồn nguy hiểm trong quá trình vận hành xe cơ giới không chỉ cho riêng người điều khiển xe cơ giới mà còn gây ra những thiệt hại về người và tài sản cho người thứ ba Bộ luật Dân sự quy định, chủ xe cơ giới phải bồi thường thiệt hại do

xe cơ giới gây ra Nhưng trên thực tế nhiều nạn nhân, nhiều gia đình nạn nhân không được bồi thường thiệt hại do chủ xe không đủ khả năng tài chính hoặc người

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

gây tai nạn bị chết trong tai nạn Do đó để đảm bảo mọi người dân bị thiệt hại do xe

cơ giới gây ra đều được bồi thường thỏa đáng: Nhà nước quy định bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự đối với chủ xe cơ giới, từ đó có thể giảm bớt gánh nặng tài chính cho chủ xe cơ giới và bồi thường thỏa đáng cho người có thiệt hại khi xảy ra rủi ro Xe khách là một loại xe cơ giới do đó sẽ nằm trong phạm vi đối tượng của quy định này

Như vậy, bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới nói chung

và xe khách nói riêng trước hết nhằm mục đích nhân đạo – bảo vệ người dân: nếu không may bị tai nạn giao thông, họ được bồi thường thiệt hại

Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới trong đó có xe khách cũng có lợi cho chủ xe: nếu không may gây tai nạn Doanh nghiệp bảo hiểm thay thế họ bồi thường cho người bị nạn khi được chủ xe yêu cầu, hoặc nếu họ đã bồi thường cho người bị nạn thì doanh nghiệp bảo hiểm sẽ hoàn trả cho họ số tiền hợp

lý mà họ đã bồi thường Từ đó có thể thấy được việc bắt buộc đối với loại hình bảo hiểm này là hoàn toàn hợp lý

Bởi vì thiệt hại trách nhiệm dân sự phát sinh chưa thể xác định được ngay tại thời điểm tham gia bảo hiểm và thiệt hại đó có thể là rất lớn Bởi vậy, để nâng cao trách nhiệm của người tham gia bảo hiểm các công ty bảo hiểm thường đưa ra giới hạn trách nhiệm, tức là các mức bồi thường tối đa của bảo hiểm (số tiền bảo hiểm) Nói cách khác, thiệt hại trách nhiệm dân sự có thể phát sinh rất lớn nhưng công ty bảo hiểm không bồi thường toàn bộ thiệt hại trách nhiệm dân sự phát sinh đó mà chỉ khống chế trong phạm vi số tiền bảo hiểm

1.3 Sự cần thiết của bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với

hành khách

1.3.1 Đặc điểm và tính năng động của xe khách

Hiện nay các loại xe cơ giới tham gia giao thông đang tăng nhanh Theo báo cáo của Cục CSGT đường bộ - đường sắt cho biết: 6 tháng đầu năm 2011 toàn quốc, 99.068 ôtô và 1.572.437 môtô đã được đăng ký mới, nâng tổng số phương tiện đã đăng ký lên 1.810.685 ôtô và 32.684.189 môtô So với cùng kỳ năm ngoái, số ôtô đăng ký tăng 12,7% và môtô tăng 10,2% Trong số đó, riêng Cục CSGT đường bộ - đường sắt đã tiếp nhận hồ sơ đăng ký mới 310 ôtô; kiểm tra kỹ thuật an toàn 830

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

lượt xe; gia hạn giấy phép lái xe cho 736 trường hợp; tổ chức sát hạch, cấp giấy

Hiện nay các lọai xe cơ giới tham gia giao thông đang tăng nhanh trong đó phải

kể đến xe khách Các doanh nghiệp kinh doanh vận tải với lại hình xe khách đang tăng dần và theo đó tốc độ cạnh tranh giữa các doanh nghiệp cũng đang ngày càng gay gắt Vận tải xe khách là một trong những ngành phục vụ tốt cho nhu cầu đi lại của người dân nhờ tính linh hoạt trên các địa hình khá phức tạpvà đoạn đường dài Tuy nhiên xe khách có trung bình hơn 10 chỗ ngồi cho hành khách và gia tăng theo từng loại, kích thước xe khách thường lớn hơn nhiều so với các loại ô tô thông thường dành cho gia đình hay taxi, do đó việc lưu thông của xe khách trên những đoạn đường hẹp và nhiều phương tiện hay giờ cao điểm tại các thành phố lớn thường gặp khó khăn Sự tham gia giao thông của nhiều loại xe cơ giới khác đa dạng về chủng loại, số lượng nhiều và chất lượng khó kiểm soát đã dẫn đến vấn đề

di chuyển khó khăn, cùng với ý thức của những người điều khiển các loại xe cơ giới cũng như ý thức và kinh nghiêm xử lý tình huống người điều khiển phương tiện xe khách Thêm vào đó là tình hình hệ thống đường đang ngày càng xuống cấp trầm trọng và chưa được tu sửa kịp thời đã gây ra các vụ tai nạn giao thông gây ra thiệt hại lớn về người và của Đối với xe khách, trong quá trình vận chuyển hành khách nếu không may xảy ra tai nạn sẽ gây thiệt hại cho nhiều người thậm chí toàn

9

Diễn đàn an toàn giao thông Bộ giao thông vận tải, “Sáu tháng đầu năm hơn 99.000 ô tô đã được đăng ký mới”,thứ năm 07/07/2011,[truy cập ngày 15/8/2013]

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

Tham gia bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe đối với hành khách là rất cần thiết vì bảo hiểm sẽ thành lập một quỹ tài chính để bù đắp thiệt hại cho hành khách nếu xảy ra tai nạn nhằm giúp đỡ người bị hại đồng thời giảm bớt trách nhiệm cho doanh nghiệp xe khách, đặc biệt trong trường hợp không đủ khả năng chi trả Đây

là nhu cầu của toàn xã hội nói chung và là mong muốn của các chủ doanh nghiệp

xe khách nói riêng

Theo đó việc tham gia bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với hành khách sẽ mang lại những lợi ích nhất định

Đối với chủ doanh nghiệp xe khách:

Bảo biểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với người thứ ba là tấm lá chắn vững chắc và cuối cùng cho các chủ xe, tạo ra tâm lý yên tâm, thoải mái, tự tin cho chủ doanh nghiệp xe khách Góp phần ổn định tài chính, ổn định sản xuất kinh doanh cho các chủ doanh nghiệp xe khách vì xe khách là một loại tài sản có giá trị lớn đối với mỗi chủ doanh nghiệp xe khách, đây là phương tiện kinh doanh của doanh nghiệp, khi không may xảy ra tai nạn gây thiệt hại về người và tài sản cho mình và cho người khác thì rất có thể sẽ mất đi cơ hội kinh doanh, mất uy tín với khách hàng, giảm khả năng cạnh tranh hoặc không đủ tài chính bồi thường Loại hình bảo hiểm này còn tích cực góp phần ngăn ngừa và đề phòng tai nạn giao thông thông qua việc nâng cao ý thức của chủ doanh nghiệp xe khách khi vận hành loại hình vận tải này và của người lái xe khách khi tham gia giao thông Thêm vào đó góp phần xoa dịu, bù đắp căng thẳng giữa chủ doanh nghiệp xe khách và gia đình nạn nhân khi xảy ra tai nạn, bằng cách doanh nghiệp bảo hiểm có mặt kịp thời

để bồi thường và giải quyết mâu thuẫn Trên cơ sở đó tạo niềm tin và nâng cao uy tín của doanh nghiệp xe khách

Đối với hành khách:

Khi đi phương tiện xe khách mà không may xảy ra tai nạn hành khách sẽ được công ty bảo hiểm đứng ra thay thế chủ xe bồi thường kịp thời, đảm bảo khả năng tài chính kịp thời, làm giảm bớt gánh nặng tài chính, giúp hành khách ổn định tinh thần, bù đắp phần nào thiệt hại và xoa dịu tinh thần cho gia đình hành khách

Đối với xã hội:

Loại hình bảo hiểm này ra đời còn góp phần tăng thu cho Ngân sách Nhà Nước,

để từ đó có điều kiện đầu tư trở lại nâng cấp và xây dựng mới cơ sở hạ tầng giao

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

Ngoài ra việc quy định bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với hành khách còn làm cho mọi công dân tin vào pháp luật và sẽ nghiêm túc thực hiện, góp phần đảm bảo tính công bằng của pháp luật, đặc biệt trong vấn đề bảo vệ lợi ích công dân thông qua việc thực hiện tốt nghĩa vụ dân sự

Tóm lại, lịch sử hình thành các văn bản quy phạm pháp luật làm cơ sở lý luận cho việc xây dựng nội dung cho hoạt động nghiên cứu và thực thi luật pháp về bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới (bao gồm xe khách) xuất hiện từ Nghị định 115/1997/NĐ-CP ngày 17 tháng 12 năm 1997 về chế độ bảo hiểm Bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới, đây là văn bản đầu tiên được ban hành để quy định về Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với bên thứ ba Sau đó Nghị định này được thay thế bởi Nghị định 103/2008/NĐ-CP ngày

16tháng 09 năm 2008 Về bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới, tiếp đó các văn bản pháp luật khác ra đời cũng cố bổ sung các quy định của pháp luật về bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới, trong đó có Luật Giao thông đường bộ số 23/2008/QH12, Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000 sửa đổi bổ sung năm 2010; Nghị định số 34/2010/NÐ-CP ngày 2-4-2010 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ; Thông tư liên tịch số 35/2009/TTLT-BTC-BCA ngày 25-2-2009 của Bộ Tài chính - Bộ Công

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

an hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị định số 103/2008/NÐ-CP; Thông tư số 126/2008/TT-BTC ngày 22-12-2008 của Bộ Tài chính quy định Quy tắc, điều khoản, biểu phí và mức trách nhiệm BHBBTNDS của chủ XCG; Thông tư số 103/2009/TT-BTC ngày 25-5-2009 của Bộ Tài chính quy định việc quản lý, sử dụng, thanh toán và quyết toán Quỹ bảo hiểm XCG; Thông tư số 151/2012/TT-BTC sửa đổi, bổ sung Thông tư số 126/2008/TT-BTC ngày 22-12-2008 của Bộ Tài chính quy định Quy tắc, điều khoản, biểu phí và mức trách nhiệm BHBBTNDS của chủ XCG và Thông tư số 103/2009/TT-BTC ngày 25-5-2009 của Bộ Tài chính quy định việc quản lý, sử dụng, thanh toán và quyết toán Quỹ bảo hiểm XCG; Tuy nhiên người viết tập trng nghiên cứu về bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với hành khách nên nội dung nghiên cứu chỉ tập trung vào hệ thống các quy định về bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách đối với hành khách trong các văn bản nêu trên, dựa vào các văn bản trên để phân tích và tìm hiểu sâu hơn về các quy định của pháp luật trong lĩnh vực nghiên cứu, đây là những cơ sở lý luận chung làm cơ sở cho những quy định pháp luật ở Chương 2

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

cụ thể Việc áp dụng cứng nhắc các quy định trong những trường hợp khác nhau sẽ làm ảnh hưởng đến tính công bằng và khách quan trong các quy định của pháp luật,

do đó trách nhiệm xem xét và tổ chức thực hiện còn phải được xem trọng ở cả chủ doanh nghiệp xe khách và doanh nghiệp bảo hiểm Hành vi tổ chức thực hiện các quy định của pháp luật trong vấn đề mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe

cơ giới nói chung, chủ xe khách nói riêng và doanh nghiệp bảo hiểm khi vận hành các phương tiện này cũng phải tuyệt đối tuân thủ các quy định của pháp luật, nhằm đảm bảo tính đồng bộ trong quá trình thực thi luật pháp và giải quyết các trường hợp xảy ra tai nạn Doanh nghiệp bảo hiểm, chủ xe cơ giới nói chung và xe khách nói riêng cần tìm hiểu rõ những quy định của pháp luật trong quá trình vận hành các loại xe cơ giới và mua bảo hiểm cho xe cơ giới, trách nhiệm trong việc thực hiện các quy định này và giải quyết các vấn đề khi có tai nạn xảy ra

2.1 Quy định của pháp luật về bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

Hành khách khi tham gia phương tiện vận tải xe khách cũng đồng nghĩa với việc giữa hành khách và chủ phương tiện vận tải mà cụ thể là chủ xe khách đã tham gia ký kết một hợp đồng vận chuyển hành khách Theo đó, chủ phương tiện vận tải

xe khách này cũng phải thực hiện các quy định của pháp luật để bảo đảm an toàn cho hành khách trong quá trình vận chuyển Theo quy định tại Luật Giao thông đường bộ năm 2008 thì người kinh doanh vận tải hành khách có các nghĩa vụ:

Thứ nhất, thực hiện đầy đủ các cam kết về chất lượng vận tải và hợp đồng vận

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

Xét về chất lượng vận tải, các loại xe khách đăng ký kinh doanh phải tuân thủ các tiêu chuẩn nhất định do pháp luật quy định nhằm đảm bảo an toàn và thuận lợi cho hành khách trong quá trình vận chuyển Về hợp đồng vận chuyển, chủ xe khách cũng như hành khách sẽ tuân thủ những quy định trong hợp đồng, việc này cũng nhằm tạo thuận lợi cho quá trình kinh doanh của các chủ xe khách cũng như để hành khách hiểu rõ hơn những thông tin về phương tiện và tạo niềm tin cho hành khách khi sử dụng các phương tiện vận tải xe khách

Thứ hai, việc mua bảo hiểm cho hành khách và phí bảo hiểm sẽ được tính vào

giá vé hành khách11

Việc mua bảo hiểm sẽ tốn một khoản tiền nhất định gọi là phí bảo hiểm và phí bảo hiểm này sẽ được tính chung vào giá vé khách hàng đã mua khi lựa chọn hình thức vận tải xe khách Khi mua vé cho quá trình vận chuyển là khách hàng cũng đã gián tiếp mua bảo hiểm cho chính mình và tài sản hay hành lý (nếu có) cho quá trình vận chuyển đó Bảo hiểm này là bắt buộc đối với chủ xe khách, là loại bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc mà chủ xe khách phải mua theo quy định của pháp luật để bảo vệ quyền lợi của khách hàng cũng như quyền lợi của chính mình

trong quá trình kinh doanh phương tiện xe khách

2.1.1 Phạm vi bảo hiểm

Phạm vi bảo hiểm được người viết hiểu chính là những rủi ro gây ra các tai nạn ngoài ý muốn gây thiệt hại cho hành khách về thân thể, tính mạng, sức khỏe và những tài sản mà hành khách mang theo trong quá trình vận chuyển Trong nghiệp

vụ bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của chủ xe khách với hành khách công ty bảo hiểm chỉ nhận bảo hiểm cho những rủi ro bất ngờ không thể lường trước được gây tai nạn và làm phát sinh trách nhiệm dân sự của chủ xe

Khi xảy ra các rủi ro ngoài ý muốn việc mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách cho hành khách sẽ tạo thuận lợi hơn cho chủ xe khách vì bảo hiểm sẽ bồi thường những thiệt hại về vật chất và tinh thần, con người và tài sản theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm Ngoài ra công ty bảo hiểm còn phải thanh toán cho chủ xe những khoản chi phí mà họ đã chi ra nhằm đề phòng thiệt hại Những chi phí này chỉ được bồi thường khi nó phát sinh sau khi tai nạn xảy ra và được xem là cần thiết và hợp lý

11

Điểm b Khoản 2 Điều 69 Mục 1 Chương VI Luật Giao thông đường bộ năm 2008

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

Trách nhiệm bồi thường khi chủ doanh nghiệp xe khách mua bảo hiểm cho hành khách sẽ được giới hạn trong mức trách nhiệm ghi trong hợp đồng hay Giấy chứng nhận bảo hiểm mà chủ doanh nghiệp xe khách được cấp khi tiến hành mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc đối với xe khách cho hành khách sử dụng phương tiện Trong bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe khách với hành khách thiệt hại nằm trong phạm vi được bảo hiểm sẽ bao gồm:

Thứ nhất, đối với thiệt hại về người - Mức bồi thường cụ thể cho từng loại

thương tật, thiệt hại về người được xác định theo Bảng quy định trả tiền bồi thường thiệt hại về người theo quy định tại Phụ lục 2 ban hành kèm theo Thông tư 151/2012/TT-BTC hoặc theo thoả thuận giữa chủ xe khách và người thân hoặc đại diện hợp pháp của hành khách đối với trường hợp hành khách đã chết do tai nạn nhưng cũng không được vượt quá mức bồi thường quy định tại Phụ lục 2 ban hành kèm theo Thông tư 151/2012/TT-BTC Trường hợp có quyết định của toà án thì căn cứ vào quyết định của toà án nhưng cũng không được vượt quá mức bồi thường quy định tại Phụ lục 2 ban hành kèm theo Thông tư 151/2012/TT-BTC

Trong trường hợp nhiều xe khách gây tai nạn dẫn đến các thiệt hại về người cho hành khách, mức bồi thường được xác định theo mức độ lỗi của chủ xe khách nhưng tổng mức bồi thường không vượt quá mức trách nhiệm bảo hiểm

Đối với vụ tai nạn được cơ quan có thẩm quyền xác định nguyên nhân do lỗi hoàn toàn của người bị thiệt hại ở đây là do hành khách thì mức bồi thường thiệt hại về người cho hành khách trong trường hợp này bằng 50% mức bồi thường quy

Phụ lục này sẽ này sẽ quy định cụ thể phạm vi bồi thường trong trường hợp hành khách chết, bị thương tật hay mất một bộ phận cơ thể và mức bồi thường theo từng trường hợp Thiệt hại về thân thể hay sức khỏe là khi xảy ra tai nạn hành khách bị tổn thương hay bị mất một phần bộ phận cơ thể và phải tốn một khoản thời gian và chi phí để chữa trị Thêm vào đó những tổn thương mà hành khách gặp phải sẽ ảnh hưởng đến sinh hoạt bình thường của người đó hoặc có khả năng gây mất thẩm mỹ mà không thể khôi phục lại tình trang như ban đầu trong trường hợp bị mất một phần bộ phận

cơ thể 13

12

Khoản 7 Điều 1 Thông tư 151/2012/TT-BTC

13 Phụ lục 2 Bảng quy định trả tiền bồi thường thiệt hại về người (Ban hành kèm theo Thông tư số 151/2012/TT-BTC)

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

Trường hợp hành khách chết khi xảy ra tai nạn có thể hành khách chết ngay sau khi xảy ra tai nạn hay chết trên đường đi bệnh viện hoặc chết khi đã được cứu chữa nhưng không thành công mà nguyên nhân dẫn đến cái chết là do tai nạn

Tuy nhiên những tổn thương nhỏ không nghiêm trọng như xây xát bên ngoài Trong trường hợp này phạm vi bảo hiểm sẽ tăng hay giảm là tùy thuộc vào quá trình xảy ra tai nạn là do lỗi phần nhiều hay ít của bên mua bảo hiểm là chủ doanh nghiệp xe khách

Thứ hai, đối với thiệt hại về những tài sản của hành khách trong khi tham gia

quá trình vận chuyển của phương tiện xe khách

Mức bồi thường cụ thể đối với thiệt hại về tài sản/1 vụ tai nạn được xác định theo thiệt hại thực tế và theo mức độ lỗi của chủ xe cơ giới nhưng không vượt quá mức bảo hiểm

Quy định này có thể bảo vệ cho lợi ích của doanh nghiệp bảo hiểm tuy nhiên theo người viết việc bảo hiểm bồi thường ngoài phạm vi quy định trong Giấy chứng nhận bảo hiểm là vấn đề khó khăn, doanh nghiệp bảo hiểm kinh doanh nhằm thu lợi nhuận và việc hạn chế đến mức thấp nhất những rủi ro cũng như số tiền bồi thường

sẽ mang lại lợi ích cho chính doanh nghiệp bảo hiểm Thêm vào đó những trường hợp chủ doanh nghiệp xe khách chi ra một khoản tiền nhằm khắc phục tổn thất trước mắt nhưng nếu cộng vào với khoản tiền bồi thường cho hàn khách nằm ngoài phạm vi ghi trong Giấy chứng nhận bảo hiểm thì khoản chi phí này thuộc về trách nhiệm của chủ doanh nghiệp xe khách, việc này làm tăng gánh nặng về kinh tế của chủ doanh nghiệp xe khách

Ngoài những rủi ro được bảo hiểm nêu trên còn có những rủi ro nằm ngoài phạm vi bảo hiểm của doanh nghiệp bảo hiểm Những rủi ro này cũng làm phát sinh trách nhiệm dân sự của chủ xe với hành khách khi xảy ra tai nạn tuy nhiên nó không nằm trong phạm vi bồi thường của doanh nghiệp bảo hiểm, đây được xem là những rủi ro loại trừ Những rủi ro loại trừ này xuất phát là do lỗi của chủ doanh nghiệp xe khách làm ảnh hưởng đến hành khách khi có tai nạn xảy ra Hay nói cách khác lỗi gây ra tai nạn làm thiệt hại cho hành khách là chủ xe khác gây ra và trách nhiệm hoàn toàn thuộc về chủ xe khách Thêm vào đó, những rủi ro loại trừ này là rủi ro nằm ngoài phạm vi bồi thường của doanh nghiệp bảo hiểm, đây có thể được xem như những điều khoản loại trừ trách nhiệm ghi trong Giấy chứng nhận bảo

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

Quy định này có thể bảo vệ cho lợi ích của doanh nghiệp bảo hiểm tuy nhiên theo người viết việc bảo hiểm bồi thường ngoài phạm vi quy định trong giấy chứng nhận bảo hiểm là vấn đề khó khăn, doanh nghiệp bảo hiểm kinh doanh nhằm thu lợi nhuận và việc hạn chế đến mức thấp nhất những rủi ro cũng như số tiền bồi thường

sẽ mang lại lợi ích cho chính doanh nghiệp bảo hiểm Thêm vào đó những trường hợp chủ doanh nghiệp xe khách chi ra một khoản tiền nhằm khắc phục tổn thất trước mắt nhưng nếu cộng vào với khoản tiền bồi thường cho hành khách nằm ngoài phạm vi ghi trong Giấy chứng nhận bảo hiểm thì khoản chi phí này thuộc về trách nhiệm của chủ doanh nghiệp xe khách, việc này làm tăng gánh nặng về kinh

tế của chủ doanh nghiệp xe khách

2.1.2 Đối tượng bảo hiểm

Đối với bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của chủ xe khách đối với hành khách chủ xe khách là người tham gia bảo hiểm, có thể là cá nhân hay đại diện cho

cả doanh nghiệp xe khách đang hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh vận tải hành khách Doanh nghiệp bảo hiểm sẽ nhận bảo hiểm cho những trách nhiệm dân sự bắt buộc của chủ xe khi xảy tai nạn giao thông gây thiệt hại hay tổn thất đến lợi ích của hành khách tùy theo mức độ lỗi của chủ xe khách trong mối quan hệ với nguyên nhân xảy ra tai nạn giao thông đó Người được bảo hiểm theo loại hình này bao gồm những người được chuyên chở trên xe tham gia bảo hiểm, trừ lái phụ xe Nói cách khác, đối tượng được bảo hiểm trong loại hình bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của chủ xe đối với hành chính là công việc bồi thường hay trách nhiệm bồi thường của doanh nghiệp bảo hiểm trong quá trình thực hiện hợp đồng Những người giúp việc trên xe như nhân viên phục vụ và lái xe sẽ không được bảo hiểm theo loại hình bảo hiểm này, nếu có những chủ thể này sẽ tham gia một loại hình bảo hiểm khác trong quy định của hợp đồng lao động với chủ xe khách

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

Đối tượng của hợp đồng bảo hiểm nhìn từ một góc độ khác chính là phần trách nhiệm hay nghĩa vụ bồi thường của chủ xe khách trong trường hợp xảy ra tai nạn

và gây thiệt hại đến lợi ích của hành khách Nghĩa vụ bồi thường về tài chính này sẽ

do doanh nghiệp bảo hiểm chi trả và thực hiện bồi hoàn cho hành khách theo mức

độ tổn thất Việc phạm vi bảo hiểm sẽ được giới hạn trong một giới hạn cụ thể ở các đối tượng và trong Giấy chứng nhận bảo hiểm mà doanh nghiệp bảo hiểm cấp cho chủ xe khách khách là nhằm cụ thể hóa phần trách nhiệm của doanh nghiệp bảo hiểm, tuy nhiên trong những trường hợp cụ thể đối tượng bảo hiểm sẽ không thể xác định được trước, ở mỗi trường hợp xảy ra tai nạn sẽ xác định trách nhiệm bồi thường ở mức độ khác nhau, chỉ khi nào việc lưu hành xe gây ra tai nạn phát sinh trách nhiệm dân sự của chủ xe đối với hành khách thì phạm vi giới hạn bồi thường

và đối tượng này mới được xác định cụ thể

2.1.3 Phí bảo hiểm

Tương tự như các loại giao dịch khác, theo cách hiểu của người viết phí bảo hiểm ở đây có nghĩa là khoản tiền mà người mua bảo hiểm phải trả cho bên bán bảo hiểm (ở đây là doanh nghiệp bảo hiểm) để đảm bảo bên bán bảo hiểm sẽ phải thực hiện công việc bảo hiểm theo thỏa thuận của hai bên

Theo quy định tại Khoản 11 Điều 3 Luật kinh doanh bảo hiểm năm 2000 sửa đổi, bổ sung năm 2010: “Phí bảo hiểm là khoản tiền mà bên mua bảo hiểm phải đóng cho doanh nghiệp bảo hiểm theo thời hạn và phương thức do các bên thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm”

Bên cạnh đó Khoản 1 Điều 9 Nghị định 103/2008/NĐ-CP quy định: “Phí bảo hiểm là khoản tiền mà chủ xe cơ giới phải đóng cho doanh nghiệp bảo hiểm khi mua bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới”

Từ những quy định trên có thể hiểu rõ hơn về phí bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của chủ xe khách đối với hành khách chính là khoản tiền mà chủ xe khách phải đóng cho doanh nghiệp bảo hiểm khi chủ xe khách tham gia bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của chủ xe khách đối với hành khách theo quy định của pháp luật, những khoản tiền bảo hiểm từ nhiều doanh nghiệp xe khách sẽ tạo thành một quỹ tiền tệ tập trung đủ lớn và quỹ này dùng để bồi thường thiệt hại khi xảy ra tai nạn làm phát sinh trách nhiệm dân sự của chủ xe khách Mức phí bảo hiểm sẽ không do các bên thỏa thuận quy định hoặc các doanh nghiệp bảo hiểm tự quy định

Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hành khách đi phương tiện xe khách

– Lý luận và thực tiễn

mà nó được quy định bởi Bộ Tài Chính Quy định này sẽ đảm bảo cho sự đồng bộ của mức phí bảo hiểm và tạo thuận lợi cho việc tính phí bảo hiểm trong từng trường hợp cụ thể

Phương pháp tính phí:

Đối với trường hợp thời hạn ghi trên Giấy chứng nhận bảo hiểm là một năm theo đó việc quy định biểu phí cho bảo hiểm trách nhiệm dân sự cho chủ xe cơ giới cũng nằm trong khoảng thời gian một năm

Trong biểu phí này bao gồm cả những loại xe ô tô kinh doanh vận tải trong đó

có có xe khách với số lượng chỗ ngồi theo đăng ký và mức phí riêng đươc quy định

cụ thể Từ biểu phí này mà chủ xe khách sẽ biết được mức phí mà mình phải đóng cho doanh nghiêp bảo hiểm khi tham gia bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của chủ xe khách đối với hành khách trong thời hạn một năm Như vậy đối với bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc mà chủ xe khách mua trong thời hạn một năm thì phí bảo hiểm sẽ được quy định sẵn trong biểu phí bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới

Đối với trường hợp nếu xe khách nằm trong danh sách các loại xe cơ giới có thời hạn bảo hiểm dưới một năm theo quy định của pháp luật tại điểm 2.2 Phần II

thì việc tính phí bảo hiểm trách nhiệm dân sự

b) Niên hạn sử dụng của xe cơ giới nhỏ hơn 01 năm;

c) Xe cơ giới thuộc đối tượng đăng ký tạm thời theo quy định của pháp luật, bao gồm:

- Ô tô mới nhập khẩu và sản xuất lắp ráp lưu hành từ kho, cảng, nhà máy, đại lý bán xe đến nơi đăng ký hoặc

về các đại lý, kho lưu trữ khác;

- Ô tô làm thủ tục xóa sổ để tái xuất về nước;

- Ô tô được phép quá cảnh (trừ xe có Hiệp định ký kết của Nhà nước);

- Ô tô sát xi có buồng lái, ô tô tải không thùng;

- Ô tô sát hạch;

- Xe mang biển số khu kinh tế thương mại theo quy định của Chính phủ vào hoạt động trong nội địa Việt Nam;

- Xe mới lắp ráp tại Việt Nam chạy thử nghiệm trên đường giao thông công cộng;

- Xe phục vụ hội nghị, thể thao theo yêu cầu của Chính phủ hoặc Bộ Công an;

- Các loại xe cơ giới khác được phép tạm đăng ký theo quy định của pháp luật.”