nhân vật người phụ nữ trong hai tập truyện ngắn gào thét và bàng hoàng của lỗ tấn

Việc nghiên cứu đề tài “Nhân vật phụ nữ trong truyện ngắn Lỗ Tấn” sẽ giúp chúng tôi hiểu một cách sâu sắc và toàn diện hơn về nguyên nhân hình thành cái nhìn tiến bộ của Lỗ Tấn về người

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

BỘ MÔN NGỮ VĂN

  

NGUYỄN THỊ THANH NGHIÊN

MSSV: 6116192

NHÂN VẬT NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG HAI TẬP

TRUYỆN NGẮN GÀO THÉT VÀ BÀNG HOÀNG

ĐỀ CƯƠNG TỔNG QUÁT NHÂN VẬT PHỤ NỮ TRONG TRUYỆN NGẮN LỖ TẤN

1.1 Cuộc đời và sự nghiệp của Lỗ Tấn

1.1.1 Cuộc đời của Lỗ Tấn

1.2.3 Hoàn cảnh ra đời của hai tập truyện ngắn Gào Thét và Bàng Hoàng

1.3 Vấn đề nhân vật phụ nữ trong văn học Trung Quốc

1.3.1 Truyện ngắn Trung Quốc thời Ngũ Tứ viết về vấn đề phụ nữ

1.3.2 Hình tượng phụ nữ trong văn học Trung Quốc thời kì mới

CHƯƠNG 2 DIỄN BIẾN CỦA HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT PHỤ NỮ TRONG TRUYỆN NGẮN LỖ TẤN

2.1 Thế giới nhân vật phụ nữ trong truyện ngắn Lỗ Tấn

2.1.1 Số lượng

2.1.2 Tuổi tác

2.1.3 Thân thế

2.2 Nhân vật phụ nữ tư tưởng bị trói buộc

2.2.1 Nhân vật phụ nữ bị trói buộc bởi những giáo lí phong kiến

2.2.1.1 Nhân vật bị trói buộc bởi phu quyền

2.2.1.2 Nhân vật bị trói buộc bởi thần quyền

2.2.1.3 Nhân vật bị trói buộc bởi tư tưởng trung quân

2.2.2 Nhân vật bị trói buộc trong tư tưởng của một trí thức và cả lễ giáo

phong kiến

2.2.2.1 Sự khao khát khẳng định con người mới của một trí thức Tây học

2.2.2.2 Sự thất bại của việc chối bỏ con người phong kiến của nhân vật nữ

trí thức

2.3 Nhân vật phụ nữ theo đuổi tư tưởng bình đẳng

2.3.1 Nhân vật bước đầu có tư tưởng bình đẳng

2.3.2 Nhân vật theo đuổi đấu tranh đòi quyền bình đẳng

2.4 Nhân vật phụ nữ theo đuổi giải phóng cá tính

2.4.1 Nhân vật bước đầu muốn giải phóng cá tính

2.4.2 Nhân vật là đỉnh cao của việc theo đuổi giải phóng cá tính

CHƯƠNG 3 QUAN ĐIỂM CỦA LỖ TẤN VỀ NGƯỜI PHỤ NỮ

3.1 Thái độ “Ai kỳ bất hạnh, nộ kỳ bất tranh” của Lỗ Tấn đối với người phụ

nữ

3.1.1 Quan điểm của Lỗ Tấn về người phụ nữ

3.1.2 Nguyên nhân hình thành nên quan điểm của Lỗ Tấn

3.2 Thi pháp phản tiếp nhận trong truyện ngắn Lỗ Tấn 3.3 Tính hiện đại của vấn đề phụ nữ trong truyện ngắn Lỗ Tấn

3.4 Giá trị quan niệm của Lỗ Tấn về người phụ nữ

3.4.1 Đối với xã hội

3.4.2 Đối với văn học

3.4.3 Về mặt tư tưởng

C PHẦN KẾT LUẬN

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Văn học Trung Quốc là một bộ phận của nền văn hóa Trung Quốc có lịch sử

5000 năm gắn liền với lịch sử phát triển của đất nước Trung Hoa Đó là một nền văn học phát triển liên tục và có ảnh hưởng sâu rộng đến nền văn học thế giới

Từ trước công nguyên, văn học Trung Quốc đã có những bước phát triển với Kinh thi, Văn xuôi triết học, Sử kí…Trong giai đoạn văn học trung đại lại càng đạt được nhiều thành tựu rực rỡ, tiêu biểu là ba thể loại Đường thi, Tống từ và tiểu thuyết chương hồi Minh Thanh với các các gia tiêu biểu như Đỗ Phủ, Lí Bạch (Đường thi); Liễu Vĩnh, Âu Dương Tu (Tống từ); Thi Nại Am, Tào Tuyết Cần, La Quán Trung (tiểu thuyết Minh Thanh) Bắt đầu bước vào thời kì Dân quốc (1911-1949) nền văn học Trung Quốc có những bước chuyển mình rõ rệt từ nền văn học chịu ảnh hưởng của ý thức hệ phong kiến chuyển sang nền văn học hiện đại với tư tưởng của giai cấp tư sản và ý thức hệ vô sản Giai đoạn này cũng tạo nên một nền tảng vững chắc cho sự phát triển của nền văn học Trung Quốc Với sự biến đổi diệu

kỳ này nền văn học Trung Quốc đã xuất hiện nhiều cây bút xuất sắc tiêu biểu như

Ba Kim, Quách Mạt Nhược, Tào Ngu và đặc biệt là “dân tộc hồn” Lỗ Tấn

Lỗ Tấn được coi là người đặt nền móng ban đầu cho văn học hiện đại Trung Quốc và là bậc thầy của thể loại truyện ngắn [9; tr136], các tác phẩm của ông tập

trung phản ánh một cách sâu sắc bức tranh hiện thực xã hội đương thời và phê phán, lên án những căn bệnh trầm kha, những ung nhọt của xã hội “ăn thịt người” Đồng thời, trong tác phẩm của ông, đề tài nhân vật phụ nữ cũng được thể hiện với một cái nhìn mới mẻ đầy tính nhân văn, câu chuyện về số phận của họ là một vấn đề nhức nhối thể hiện qua từng trang văn Lỗ Tấn Nhân vật người phụ nữ trong truyện ngắn

Lỗ Tấn là những con người bị chà đạp, áp bức bởi những tư tưởng nặng mùi phong kiến và những con người mang bộ mặt của những đạo lí mục rỗng, lỗi thời và tàn nhẫn Tất cả những người phụ nữ trong tác phẩm Lỗ Tấn phải chịu sự áp bức đến cùng cực, họ loay hoay trong chiếc lồng do mấy ngàn năm phong kiến dựng lên và chính sự cam chịu của họ góp phần làm cho nó trở nên vững chắc Tuy nhiên, không có nghĩa là họ không phản kháng, trong họ tiềm tàng một sức mạnh phản kháng vô cùng mạnh mẽ, nhưng họ không tìm được con đường cho chính cuộc đời

mình và Lỗ Tấn đã hướng họ đến con đường tự giải phóng, đòi quyền bình đẳng, hạnh phúc

Việc nghiên cứu đề tài “Nhân vật phụ nữ trong truyện ngắn Lỗ Tấn” sẽ

giúp chúng tôi hiểu một cách sâu sắc và toàn diện hơn về nguyên nhân hình thành cái nhìn tiến bộ của Lỗ Tấn về người phụ nữ và thế giới nhân vật phụ nữ trong truyện ngắn Lỗ Tấn, đồng thời cũng làm nổi bậc lên giá trị của quan niệm tiến bộ của Lỗ Tấn về người phụ nữ; qua đó thấy được tài năng sáng tạo nghệ thuật và tinh thần nhân đạo của nhà văn vĩ đại này

2 Lịch sử vấn đề

Lỗ Tấn không chỉ là nhà văn lỗi lạc của nền văn học Trung Hoa mà còn là bậc thầy của nền văn học thế giới với hàng loạt những tác phẩm tạo nên tiếng vang lớn, mà nổi bật nhất là truyện ngắn Tác phẩm Lỗ Tấn được dịch ra nhiều thứ tiếng,

ở nhiều nước trên thế giới và tác phẩm của ông cũng được nhiều người nghiên cứu

và tất nhiên, truyện ngắn của ông được ưu ái hơn cả

Ở Việt Nam, người đầu tiên tiếp xúc với văn chương Lỗ Tấn chính là chủ tịch Hồ Chí Minh, Người đặc biệt yêu thích hai câu thơ của văn hào Lỗ Tấn:

“Hoành mi lãnh đối thiên phu chỉ Phủ thủ cam vi nhũ tử ngưu”

(Tự trào)

Trợn mắt coi khinh ngàn lực sĩ Cúi đầu làm ngựa các nhi đồng

(Tự giễu mình)

Người thứ hai tiếp xúc với văn chương Lỗ Tấn cũng là người có công mang truyện ngắn của Lỗ Tấn đến với độc giả Việt Nam chính là Giáo Sư Đặng Thai Mai,

trong tác phẩm “Lỗ Tấn thân thế, văn nghiệp” có viết : “Lỗ Tấn đã cố ý đem cả

khối nhiệt tình mà kiến trúc lại, để cho lí trí có thể vận dụng những điều quan sát vào trong sự khái quát của nghệ thuật, để mô tả sự vật thực tế theo những nét bút

sâu sắc, bạo dạn, rắn rỏi như ngọn dao nhà điêu khắc”[24; tr336], trong bài : “Địa

vị Lỗ Tấn trong văn học Trung Quốc”, ông viết: “Văn chương Lỗ Tấn chú trọng

về biểu hiện sự thực; sự thực trong tâm giới, trong vật giới, trong xã hội Tiểu thuyết của Lỗ Tấn là những bức họa tả chân” [16; tr365]

Một nhà văn có công lớn trong việc đưa truyện ngắn Lỗ Tấn đến gần hơn với độc giả Việt Nam ta đó chính là Trương Chính, đa số các tác phẩm của Lỗ Tấn lưu hành tại Việt Nam là do Trương Chính dịch và biên soạn

Nhà văn Anh Đức cũng là người có những cảm nghĩ sâu sắc về truyện ngắn Lỗ Tấn,

trong “Lỗ Tấn bậc thầy truyện ngắn” có viết: “Cái cảm nghĩ trước hết của tôi bao

trùm lên tất cả truyện ngắn Lỗ Tấn ấy là tình yêu thương con người, là tinh thần nhân đạo và nhân bản thấm đậm nơi ông” [8; tr171]

Người nghiên cứu về Lỗ Tấn thì không ít nhưng thành công nhất có thể kể đến hai tác giả Lương Duy Thứ và Nguyễn Khắc Phi, công trình nghiên cứu của hai tác giả về Lỗ Tấn khai sáng được nhiều vấn đề trong truyện ngắn và phong cách Lỗ Tấn, định hướng giúp cho người đọc tiếp cận với tác phẩm Lỗ Tấn một cách đúng

đắn Trong quyển Văn học Trung Quốc, nói về truyện ngắn Lỗ Tấn, tác giả viết:

“Là một nhà văn yêu nước và cách mạng, Lỗ Tấn luôn luôn quan tâm đến vận mệnh

tổ quốc, đời sống nhân dân, do đấy ngòi bút của ông thường xuyên đề cập đến những vấn đề nóng hổi mà cách mạng dân chủ mới đặt ra.” [21; tr165]

Về vấn đề về người phụ nữ trong truyện ngắn Lỗ Tấn, trong văn học Trung Quốc do Lương Duy Thứ và Nguyễn Khắc Phi biên soạn có viết về thím Tường

Lâm như sau: “Nỗi đau day dứt tâm hồn chị Tường Lâm (Cầu phúc) cho đến khi chết có thể nói là “muốn làm nô lệ mà không được” Quả vậy, điều mong ước thấp nhất và cao nhất của chị cũng chỉ có một: sống một cuộc sống tối thiểu, làm một người nô lệ không hơn không kém.” [21; tr168] Cũng trong bài viết này, các tác giả

viết về chị Tư Thiền: “Trong Ngày mai (Minh thiên), chị Tư Thiền phải sống một

cuộc sống cô đơn đáng sợ Chồng chết đặt hi vọng vào con, con chết, chị chỉ mong

có được một chỗ dựa về tinh thần ở lòng đồng cảm của mọi người Song ở đây, con người quá ghẻ lạnh với nhau, đến một câu trả lời có trách nhiệm cũng không có

Người ta vui đùa trêu cái đau khổ của chị ” [21; tr174] Về nhân vật cô Ái trong Ly

hôn, tác giả viết: “cô Ái là nhân vật đầu tiên trong truyện Lỗ Tấn dám đứng lên

chống áp bức bất công…Có điều vì nhận thức hạn chế, cô Ái cũng chỉ biết những người áp bức trực tiếp, cô chưa hiểu được nguyên nhân sâu xa quyết định số phận của cô Bởi thế, cô đã nuôi ảo tưởng đối với pháp luật phong kiến và những kẻ đại

khỏe khoắn kiên cường Nó khẳng định niềm tin của tác giả vào khả năng đứng lên đòi giải phóng của nhân dân lao động.” [21; tr178] Cũng trong tác phẩm này, tác

giả cũng nhận xét về mối tình của Tử Quân và Quyên Sinh, một mối tình mãnh liệt

nhưng “…khi mục đích hôn nhân đạt, họ liền quên mất lí tưởng ban đầu, nhất là

Tử Quân, nàng hoàn toàn chìm ngập trong công việc gia đình Cuộc sống yên ổn bình lặng giết chết con người phản kháng trong Tử Quân Tình cảm của nàng dần nhỏ bé lại, tầm thường đi.” [21; tr177]…tình yêu vốn rạn nứt trước đòn đả kích mới

đã tan vỡ Tử Quân trở về với gia đình mà trước đây nàng bỏ ra đi, không bao lâu

thì chết lặng lẽ

Trong tác phẩm Truyện Lỗ Tấn có đoạn viết về thím Tường Lâm: “Rốt

cuộc, trước lúc chết, thím Tường Lâm đã bắt đầu nghi ngờ sự tồn tại của địa ngục_nơi thím từng tin là có thật và sợ hãi không thôi Điều này chứng tỏ thím không thể nào nhẫn nhục chịu để người khác quyết định vận mệnh của mình nữa.”

[10; tr262] Trong tác phẩm này, các tác giả cũng có những nhận định rất đúng về

cô Ái: “…Cô Ái dám vùng ra khỏi sự trói buộc của chế dộ phu quyền Ở cô đã nhen nhúm lên tư tưởng bình đẳng, cái cô muốn không hề quá đáng, cô đòi hỏi quyền được bình đẳng yêu đương với chồng Đòi hỏi này của cô hình thành mâu thuẫn gay gắt với xã hội đương thời”[10; tr266]

Tóm lại, mỗi nhà nghiên cứu có một cách tiếp cận và nhìn nhận tác phẩm nhưng cùng hướng đến mục đích hiểu một cách toàn diện và sâu sắc hơn về nhân

vật phụ nữ trong truyện ngắn Lỗ Tấn Chọn đề tài “Nhân vật phụ nữ trong truyện

ngắn Lỗ Tấn” chúng tôi sẽ có hướng tiếp cận riêng của mình, đồng thời trong quá

trình triển khai đề tài chúng tôi sẽ tiếp thu có chọn lọc ý kiến của các thế hệ đi trước

3 Phạm vi nghiên cứu

Về đối tượng nghiên cứu người viết đi vào tìm hiểu nhân vật phụ nữ trong

hai tập truyện Gào thét và Bàng hoàng của Lỗ Tấn

Về vấn đề nghiên cứu, luận văn bàn về nguyên nhân hình thành quan điểm tiến bộ của Lỗ Tấn về người phụ nữ, diễn biến của hình tượng người phụ nữ trong tác phẩm

Lỗ Tấn, thông qua đó rút ra ý nghĩa văn học và ý nghĩa xã hội đối với việc nghiên

cứu nhân vật phụ nữ trong truyện ngắn Lỗ Tấn đồng thời khẳng định tài năng sáng tạo nghệ thuật và tinh thần nhân đạo của tác giả

Những vấn đề nằm ngoài phạm vi đề tài được đưa vào luận văn chỉ nhằm mục đích

so sánh đối chiếu, mở rộng vấn đề

Quá trình nghiên cứu phải làm sáng tỏ đâu là nguyên nhân hình thành nên tư tưởng tiến bộ của Lỗ Tấn về người phụ nữ, thâm nhập và khai thác thế giới nhân vật phụ nữ để thấy được diễn biến của hình tượng nhân vật phụ nữ trong truyện ngắn

Lỗ Tấn, qua đó nêu lên được ý nghĩa xã hội và ý nghĩa văn học của việc nghiên cứu

đề tài nhân vật phụ nữ trong truyện ngắn Lỗ Tấn, đồng thời khẳng định tài năng và tinh thần nhân đạo của tác giả

5 Phương pháp nghiên cứu

Đi vào nghiên cứu đề tài này, người viết sử dụng kết hợp một số phương pháp khác nhau Thứ nhất chúng tôi sử dụng phương pháp thống kê khi tập hợp tài liệu, bài viết có liên quan Thứ hai, chúng tôi kết hợp hai phương pháp phân tích và tổng hợp, nghĩa là người viết đi sâu vào phân tích, tìm hiểu những biểu hiện của những vấn đề đặt ra sau đó đúc kết lại và đưa ra kết luận chung Đồng thời trong quá trình trình bày vấn đề người viết huy động các thao tác nghị luận như giải thích, chứng minh, bình luận và so sánh đối chiếu để làm sáng tỏ vấn đề Sau cùng người viết kết hợp hai thao tác diễn dịch và quy nạp để trình bày kết quả của quá trình

nghiên cứu

B PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1 TÁC GIA LỖ TẤN_BẬC THẦY TRUYỆN NGẮN CỦA VĂN HỌC HIỆN ĐẠI TRUNG QUỐC

1.1 Cuộc đời và sự nghiệp của Lỗ Tấn

1.1.1 Cuộc đời của Lỗ Tấn

Lỗ Tấn tên thật là Chu Thụ Nhân, tên chữ Dự Tài, Lỗ Tấn là bút danh Ông sinh ngày 25-9-1881 tại huyện Thiệu Hưng tỉnh Chiết Giang Ông nội là Chu Giới Phu từng làm quan trong triều đình Mãn Thanh, sau đó bị cách chức hạ ngục Cha

Lỗ Tấn là Chu Bá Nghi, từng đỗ tú tài, vào năm Lỗ Tấn 13 tuổi thì lâm bệnh, ba năm sau ông mất trong cảnh cơ hàn Mẹ Lỗ Tấn là bà Lỗ Thụy, đây là người phụ nữ

có ảnh hưởng rất lớn đối với văn chương Lỗ Tấn, bút danh của ông cũng là lấy từ

họ mẹ ghép với từ tấn trong “tấn hành”

Thời đại Lỗ Tấn là thời đại nước Trung Hoa có nhiều biến động, nhất là sau năm

1919, trước ảnh hưởng của cách mạng tháng Mười Nga Ông đã trải qua hai cuộc cách mạng: cách mạng dân chủ kiểu cũ (cách mạng dân tộc dân chủ do giai cấp tư sản lãnh đạo) và cách mạng dân chủ kiểu mới (cách mạng dân tộc dân chủ do giai cấp vô sản lãnh đạo) Lịch sử in rõ dấu vết trong quá trình tư tưởng và sáng tác của ông [21; tr156]

Tháng 5 năm 1898, ông đến Nam Kinh thi vào Giang Nam thủy sư học đường Tháng 4 năm 1902, được Giang Nam đốc luyện công sở phái sang Nhật Bản lưu học Tháng 8 năm 1904, chuyển đến học trường chuyên khoa y học ở Tiên Đài (Nhật Bản) Năm 1906, từ bỏ học thuốc, ông quay về Đông Kinh bàn bạc cùng Hứa Thọ Thường đề xướng phong trào văn nghệ

Năm 1910, làm giám học kiêm giáo viên sinh lí học trường trung học Thiệu Hưng Sau cách mạng Tân Hợi, làm hiệu trưởng trường Sư phạm sơ cấp Thiệu Hưng Năm

1912, Chính phủ lâm thời của Trung Hoa Dân quốc thành lập, ông được mời ra làm

ủy viên Bộ Giáo dục

Từ 1920 đến 1925, lần lượt làm giảng sư tại hai trường Đại học Bắc Kinh và Cao đẳng sư phạm Bắc Kinh, làm giảng sư trường Đại học sư phạm Bắc Kinh (nữ) và trường chuyên môn thế giới ngữ Năm 1926 rời Bắc Kinh đi làm giáo sư Văn khoa

ở Đại học Hạ Môn Đầu năm 1927, rời Đại học Hạ Môn đến Quảng Châu làm chủ nhiệm khoa văn, sau đó kiêm chủ nhiệm giáo vụ của Đại học Trung Sơn Năm

1930, tham gia sáng lập Tự do vận động đại đồng minh, một đoàn thể chính trị do Đảng cộng sản lãnh đạo

Năm 1936, vì làm việc quá sức, mắc bệnh lao, Lỗ Tấn đã qua đời ngày 19 tháng

10 năm 1936 tại Thượng Hải

1.1.2 Những bước đường tư tưởng của Lỗ Tấn

Cuộc đời Lỗ Tấn gắn liền với cuộc cách mạng đấu tranh vì lợi ích của quần chúng nhân dân, văn chương của ông luôn nhằm mục đích phục vụ cho lí tưởng đó, theo truyền thống “văn dĩ tải đạo” có từ xưa ở Trung Quốc, thi hào Nguyễn Đình Chiểu của dân tộc ta cũng có hai câu thơ rất hay nói về đạo lí này:

“Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà”

(Dương Từ_Hà Mậu) [4;tr280]

Văn chương là nơi ông gửi gắm những tiếng lòng đau xót cho số phận nhân dân, là nơi vạch trần những ung nhọt của xã hội phong kiến suy tàn thối nát cùng sự tàn nhẫn, lạnh lùng của con người, của xã hội Lên tiếng bênh vực lẽ phải và lên án những thói xấu đê hèn, tàn nhẫn Hướng con người đến con đường đấu tranh, đòi lấy quyền sống và quyền tự do cho chính mình Để đến với mục đích cuối cùng ấy,

Lỗ Tấn đã trải qua ba giai đoạn phát triển về tư tưởng và đi tìm phương hướng đúng

dựng nền tảng về văn học trong tâm thức Lỗ Tấn, những câu chuyện dân gian, dã sử thổi vào tâm hồn ông những cơn gió của thế giới nghệ thuật Cũng trong tuổi thơ của mình, vì gia đình sa sút nên Lỗ Tấn có cơ hội tiếp xúc với những người nông

có thể nói là nguyên nhân hình thành nên cảm tình sâu sắc giữa Lỗ Tấn với những con người chân lấm tay bùn, sống cuộc sống khổ cực, cam chịu, điều này thể hiện rất rõ trong các tác phẩm nói về người nông dân trong tác phẩm của ông

Cũng trong khoảng thời gian này, Lỗ Tấn lần lượt mất ông và cha, cuộc sống của ông gắn liền với bà Lỗ Thụy, mẹ ông_một người phụ nữ hiền lành, đôn hậu Có

lẽ vì vậy mà trong tác phẩm Lỗ Tấn, những nhân vật phụ nữ đa số là những người phụ nữ nông dân dịu dàng, yêu con, đảm đang, nhưng gặp phải nhiều điều bất hạnh, phải chăng chính hình ảnh người mẹ một mình gồng gánh nuôi ông suốt thời niên thiếu đã để lại trong tâm trí Lỗ Tấn những ấn tượng không thể nào phai?

Lỗ Tấn trưởng thành trong một môi trường như thế đồng thời đối mặt với những biến động lớn, các nước đế quốc kéo nhau vào xâu xé Trung Hoa, triều đình Mãn Thanh nhu nhược yếu hèn quỳ gối đầu hàng trước kẻ thù Phong trào yêu nước chống ngoại xâm vô cùng phát triển, trong không khí ấy, Lỗ Tấn với một trái tim nhiều hoài bảo cống hiến cho tổ quốc quyết định ra đi tìm chân lí

Năm 18 tuổi, Lỗ Tấn đến Nam Kinh thi vào Thủy sư học đường, sau đó chuyển sang học Khoáng lộ học đường Tại những nơi truyền dạy những điều mới

mẻ này, Lỗ Tấn đã được tiếp xúc với những tri thức mới mà thư tịch Trung Hoa không hề có, đồng thời nguồn tri thức mới mẻ ấy đã mở ra trong tâm trí Lỗ Tấn một chân trời mới, hướng ông đến ý định cải cách xã hội Trung Hoa vẫn còn mê muội yếu hèn bám vào những hủ tục lỗi thời

Bước ngoặc trong tư tưởng Lỗ Tấn giai đoạn này là một lần Lỗ Tấn xem một chương trình trên tivi, thấy người Nhật ngang nhiên chém đầu một người Trung Quốc vì tội làm gián điệp cho Nga, điều làm Lỗ Tấn thấy nhục nhã và cay đắng là

những kẻ đứng cổ vũ cuộc chém đầu thị chúng đó lại là người Trung Quốc“những

kẻ đứng xem, người nào người nấy thân thể khỏe mạnh, nhưng vẻ mặt trông rất đần độn” [6; tr451], chính vì sự đần độn ấy mà đan tâm đứng xem kẻ xâm lược giết đồng bào mình như một trò tiêu khiển mà Lỗ Tấn gọi là “thưởng thức cuộc thị chúng long trọng đó” [6; tr452] Một làn sóng bất bình dâng cao trong tâm trí Lỗ

Tấn năm học chưa hết, Lỗ Tấn bỏ học về Đông kinh, bởi từ lần chứng kiến cảnh chém đầu thị chúng của quân Nhật, ông cho rằng học y không còn là việc gì quan trọng nữa, khi mà con người hèn nhát, ngu muội thì thân thể có cường tráng, khỏe

mạnh mấy thì cũng “chỉ có thể làm thứ người mà người ta đưa ra chém đầu thị chúng vô vị như thế kia mà thôi” [6; tr452]

Ông bắt đầu thay đổi tư tưởng của mình, hướng đến việc hành động để thức tỉnh con người Trung Hoa và theo ông, ở thời kì đó, muốn thay đổi tinh thần của họ không gì bằng văn nghệ Từ đó, ông chuyển sang con đường hoạt động văn nghệ, dùng văn chương cứu lấy tinh thần, nhận thức của nhân dân mình

Hai năm trước cách mạng Tân hợi, vì gia đình túng quẫn, ông rời Nhật Bản về nước nuôi mẹ và em Khi cách mạng Tân Hợi nổ ra, ông tham gia hết sức nhiệt tình, nhưng kết quả của cuộc cách mạng ấy hoàn toàn không mang lại điều gì mới cho xã

hội, càng để lại trong ông sự thất vọng sâu sắc, ông cay đắng viết: “Tôi cảm thấy hình như đã lâu rồi không còn cái gọi là Trung Hoa Dân Quốc nữa Tôi cảm thấy trước cách mạng tôi là nô lệ; sau cách mạng không bao lâu, thì bị bọn nô lệ lừa bịp, biến thành nô lệ cho chúng nó Tôi cảm thấy có nhiều quốc dân của Dân Quốc

mà lại là kẻ thù của Dân Quốc ” [6; tr102]

Bởi thế, đứng trước yêu cầu phải tìm ra một con đường mới cho Trung Quốc, ông rơi vào trạng thái đau khổ, trầm tư Trong sự trầm tư đó, ông có điều kiện nhìn nhận lại những vấn đề của cách mạng Trung Quốc, những căn bệnh của con người

Trung Quốc “Đó là bước chuẩn bị cho một cuộc chiến đấu mới” [21; tr159]

* Giai đoạn 1918_1927

Ánh sáng của cuộc cách mạng tháng 10 Nga không chỉ thức tỉnh tinh thần dân tộc Trung Hoa mà ánh “mặt trời chân lí” ấy còn “chói qua tim” nhà văn Lỗ Tấn

để từ đó dẫn đến những bước chuyển mới trong cuộc đấu tranh vì lẽ phải của ông

Năm 1918, truyện ngắn đầu tay của ông mang tên Nhật kí người điên được đăng trên tạp chí Tân thanh niên “Đó là phát súng mở đầu trận tổng công kích lễ giáo

và chế độ phong kiến của cuộc cách mạng văn hóa tư tưởng Ngũ Tứ” [20; tr159]

Sau Nhật kí người điên, Lỗ Tấn lần lượt cho ra đời những tác phẩm xuất sắc khác:

AQ chính truyện, Khổng ất kỷ, Cố Hương, Thuốc, Lễ cầu phúc…Sau được tập

hợp lại trong hai tập truyện ngắn Gào thét và Bàng hoàng

Trong thời gian này, Lỗ Tấn cũng viết nhiều tạp văn để phục vụ kịp thời và trực tiếp cho phong trào cách mạng Tạp văn của ông đậm chất chiến đấu và không

kém phần sâu sắc Bên cạnh đó ông còn trực tiếp tham gia vào phong trào yêu nước, ông là lãnh tụ về tư tưởng của giới trẻ đương thời

Cũng chính trong thời gian này, ông giác ngộ lí tưởng chủ nghĩa Mác_Lênin để rồi

từ đó ông không ngừng chiến đấu vì sự nghiệp giải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc

Năm 1930, Hội liên các nhà văn cánh tả được thành lập (gọi tắt là Tả Liên)

và Lỗ Tấn anh dũng đứng ra lãnh đạo hội

Ông tiếp nhận tư tưởng và đường lối của chủ nghĩa Mác_Lênin thông qua người bạn thân của ông là Cù Thu Bạch, tình bạn thân thiết của hai người có ảnh hưởng rất đặc biệt đến tư tưởng và sự nghiệp sáng tác của Lỗ Tấn Trong những năm đầu

Tả Liên mới thành lập, có nhiều tập đoàn văn học ra đời, tập trung tấn công vào nền

văn học vô sản còn non trẻ, Lỗ Tấn là người giữ vững lập trường, đập tan tất cả những cuộc càn quét đó

Bên cạnh đó, Lỗ Tấn còn tiếp tục viết nhiều tạp văn, tập truyện ngắn Chuyện

cũ viết lại cũng ra đời trong thời gian này, đó là tập truyện gồm 8 truyện ngắn lấy

đề tài về thần thoại, truyền thuyết và truyện lịch sử

Trong tác phẩm này, tác giả dùng quan điểm mới để nhìn nhận lại chuyện cũ, giải thích lại các truyền thuyết, khéo léo dùng chuyện xưa để nói chuyện nay, đả kích bọn văn nhân và chế độ phản động thời bấy giờ, đồng thời ca ngợi tinh thần sáng

tạo, ca ngợi các vĩ nhân quên mình vì sự nghiệp chung

Trong thời gian này Lỗ Tấn vẫn tích cực tham gia các hoạt động chính trị do

Đảng cộng sản tổ chức, tiêu biểu là việc ông tham gia Hội đồng minh tự do

Ngày 19 tháng 10 năm 1936, Lỗ Tấn qua đời vì bệnh lao, tang lễ của ông được tổ chức hết sức trọng thể, quần chúng cách mạng ở Thượng Hải phủ lên quan tài của

ông lá cờ thêu bốn chữ “Linh hồn dân tộc”

1.1.3 Vị trí của Lỗ Tấn trong nền văn học Trung Quốc và nền văn học thế giới

Cùng với các vị vua khai quốc, những bậc minh quân và các tài tử lừng danh của Trung Hoa, Lỗ Tấn được xếp vào một trong 100 người đàn ông có ảnh hưởng đến lịch sử Trung Hoa, bên cạnh đó, ông là người đi tiên phong mở ra một trang mới cho nền văn học hiện đại Trung Hoa với những thành tựu rực rỡ gắn liền với thể văn bạch thoại, sáng tác của ông không chỉ tạo một bước ngoặc cho văn học Trung Quốc mà còn đưa tên tuổi ông trở thành một ngôi sao của nền văn học thế

giới

Như tác giả Đặng Thai Mai xác định trong bài “Địa vị Lỗ Tấn trong văn học

Trung Quốc” thì “địa vị Lỗ Tấn trong nền văn học hiện đại nước Trung Hoa kể ra

thì từ phong trào Ngũ Tứ trở đi mới thật rõ rệt” [16; tr357] Phong trào Ngũ Tứ là

một trong những sự kiện quan trọng trong lịch sử đất nước Trung Hoa, về mặt văn hóa, sự kiện này vận động xây dựng một nền văn hóa mới cho dân tộc Trung Hoa, mục đích hướng đến là sử dụng văn bạch thoại để phổ thông văn hóa đến với công chúng Trong làn sóng vận động đó, năm 1918, truyện ngắn đầu tay mang tên

“Nhật kí người điên” của Lỗ Tấn được đăng trên tạp chí Tân thanh niên, như một

phát súng mở đầu cho công cuộc tấn công của văn bạch thoại vào nền văn học cổ, là

nền tảng của hàng loạt truyện ngắn xuất sắc sau này như: Khổng ẤT kỷ, AQ chính

truyện, Thuốc, Cố hương…

Những tác phẩm ấy ra đời và gây được tiếng vang lớn, cũng đồng thời đánh dấu sự chiến thắng rực rỡ, đưa văn học bạch thoại lên một tầm cao mới Không dừng lại ở đó, Lỗ Tấn còn viết tạp văn, tạp văn Lỗ Tấn in đậm dấu ấn và phong cách ông với lối văn hóm hỉnh, thông minh và không thiếu phần sắc sảo Sự thành công của Lỗ Tấn không chỉ chứng minh văn bạch thoại có thể làm nên một tác phẩm nghệ thuật chân chính mà đồng thời các tác phẩm ấy cũng dễ dàng đi vào quần chúng, chỉ ra những hủ bại, ung nhọt trong xã hội thối nát, thức tỉnh con người Trung Quốc đang chìm đắm trong ánh hào quang quá khứ đứng lên tự giải phóng chính mình

Bên cạnh việc tạo chỗ đứng cho văn bạch thoại, ông còn là một cây bút xuất

vấn đề bức thiết của xã hội thời bấy giờ, các tác phẩm trong hai tập truyện Gào thét

và Bàng hoàng lên án những hủ bại, lề thói phong kiến lỗi thời, sự tàn nhẫn của con

người và cả sự u mê của người dân Trung Hoa bằng một ngòi bút hiện thực lạnh lùng Nhưng, đó chính là những giọt nước mắt cay đắng của ông, nhiều nhân vật có cái kết là cái chết, người thì chết trong sự cắn rứt vì bị những hủ tục phong kiến ám ảnh, dằn vặt, người thì chết vì bệnh trị không đúng thuốc, hay nói đúng hơn là chết bởi sự ngu muội của những gã lang băm, những phương thuốc truyền thống giết người Có người lại chết khi không hiểu tại sao mình phải chết, tất cả những điều đó đều bắt nguồn từ sự u mê, mù quáng của chính họ

Chế độ phong kiến ngày tàn cũng đồng thời phủ trùm lên toàn thể đất nước Trung Hoa một màu đen của sự lạc hậu, dốt nát, yếu hèn, nhưng vẫn khư khư không chịu cởi bỏ lớp gông xiềng trên người mình mà cho đó như một thứ trang sức đáng

tự hào của một quốc gia trải mấy ngàn năm lịch sử Những người có tư tưởng muốn phản kháng thì lại bị những kẻ xung quanh bóp chết tư tưởng phản kháng của mình, hoặc là tự bản thân họ lưỡng lự hoặc không thể thoát ra khỏi cái bóng quá lớn của

số đông, của những gì đã ăn sâu vào xương tủy, vấn đề ở đây là một người hai người được khai sáng không làm được gì cả, mà tự thân mỗi người phải nhận ra sự bạc nhược của chính bản thân đề tự làm nên sự biến chuyển cho cuộc đời mình Và những tác phẩm của Lỗ Tấn đã tập trung làm rõ những điều đó, hướng đến sự thức tỉnh người dân Trung Hoa thời bấy giờ

Không chỉ có ảnh hưởng lớn đến nền văn học hiện đại Trung Hoa, Lỗ Tấn còn là cây bút xuất sắc của nền văn học thế giới, đặc biệt là ở mảng hiện thực Khi cái tên Lỗ Tấn và các tác phẩm của ông xuất hiện trên văn đàn là lúc chiến tranh thế giới đang nổ ra, cả thế giới chìm trong máu lửa, chết chóc và cả sự bóc lột tàn bạo giữa người với người, dòng văn hiện thực phản ánh xã hội thời đó phát triển vô cùng mạnh mẽ, ở pháp có A France, ở Mỹ có Enest Hemingway, ở Nga có Marsim Gorky, ở Việt Nam có Nguyễn Công Hoan, Ngô Tất Tố, Nam Cao

Trong thời kì lịch sử đặc biệt như thế, văn học hiện thực lên ngôi, trở thành

vũ khí đặc biệt để vạch trần, loại bỏ những ung nhọt của xã hội Với những gì mình chứng kiến được, Lỗ Tấn đã thể hiện rõ bộ mặt đất trước Trung Hoa đương thời, với phong cách văn chương súc tích, sắc sảo, Lỗ Tấn không những trở thành một cây

bút xuất sắc của chủ nghĩa hiện thực thế giới mà còn ảnh hưởng đến nền văn học của nhiều nước, trong đó có Việt Nam ta

1.2 Truyện ngắn Lỗ Tấn

1.2.1 Đôi nét về thể loại truyện ngắn

Truyện ngắn là một thể loại tạo nên tên tuổi cho nhiều nhà văn trên thế giới, tiêu biểu như: L.Tônxtôi, Gorki, O.Henri, Lỗ Tấn Ở Việt Nam có nhiều cây bút thành danh trong thể loại này, tiêu biểu như: Nguyễn Công Hoan, Nam Cao,

Nguyên Hồng, Tô Hoài Tuy nhiên, về thể loại truyện ngắn vẫn chưa hẳn có được

một khái niệm thống nhất, sau đây là một số định nghĩa của nhiều tác giả về truyện

ngắn

Trong quyển 150 Thuật ngữ văn học, tác giả Lại Nguyên Ân định nghĩa về

truyện ngắn: “Thể tài tác phẩm tự sự cỡ nhỏ, thường được viết bằng văn xuôi, đề cập hầu hết các phương diện của đời sống con người và xã hội Nét nổi bật của truyện ngắn là sự giới hạn về dung lượng; tác phẩm truyện ngắn thích hợp với việc người tiếp nhận (độc giả) đọc nó liền một mạch không nghỉ…

Cốt truyện của truyện ngắn thường tự giới hạn về thời gian, không gian; nó có chức năng nhận ra một điều gì sâu sắc về cuộc đời, về con người Kết cấu truyện ngắn thường không gồm nhiều tầng nhiều tuyến mà thường được dựng theo kiểu tương

phản hoặc liên tưởng.” [2; tr345]

Trong bài “Tìm nghĩa truyện ngắn” tác giả Vương trí Nhàn viết: “Truyện

ngắn là gì? Nói một cách tóm lược thì đó là một tác phẩm văn xuôi cỡ nhỏ dung lượng hạn chế, phải nói là nhỏ hơn hẳn so với hai thể khác là truyện vừa và tiểu

thuyết” [1; tr37] Cũng trong bài viết này ông cũng chỉ rõ, “Trong phạm vi tác

phẩm tiếng việt” truyện được gọi là truyện ngắn khi có dung lượng “trong vòng từ

bảy đến tám trang đến mười lăm hai mươi, thậm chí ba bốn chục trang cũng được, cũng vẫn gọi là truyện ngắn” [1; tr38]

Tác giả Nguyễn Quang Thân, khi bàn về truyện ngắn, ông viết: “Truyện ngắn ư? Đó là một truyện ngắn, đúng hơn, một câu chuyện được kể lại, dựng lại một cách ngắn gọn Theo tôi ngắn hay dài, ngoài số chữ, số trang thường được hiểu như là một quy ước bình thường, cái quan trọng nhất, chủ yếu nhất lại không ở chỗ

đó mà là cách kể, cách dựng lại câu chuyện đó Nó phải được kể lại ngắn gọn.” [1;

114]

Tác giả Tạ Duy Anh trong bài “Truyện ngắn-Sự lóe sáng của ý tưởng” có

đoạn: “Trong tiểu thuyết hay truyện dài sự kiện và hành động nhằm để mô tả tâm lí nhân vật, nó có thể rẽ ngang rẽ tắt Trong khi đó, với một dung lượng nhỏ hơn rất nhiều lần, truyện ngắn chỉ chớp lấy cái thần thái của nhân vật khiến nó phải bộc lộ tính cách bằng cách khoan sâu vào lớp đời sống bao quanh nhân vật” [1; tr105]

Trong quyển Lí luận văn học 2 của nhóm tác giả Trần Đình Sử, Phương Lựu

và Nguyễn Xuân Nam, viết về truyện ngắn như sau: “Truyện ngắn là hình thức ngắn của tự sự, khuôn khổ ngắn Truyện ngắn có thể kể về cả một cuộc đời hay một đoạn đời, một sự kiện hay một “chốc lát” trong cuộc sống nhân vật, nhưng cái chính của truyện ngắn không phải ở hệ thống sự kiện, mà ở cái nhìn tự sự đối với cuộc đời Tác giả truyện ngắn thường hướng tới khắc họa một hiện tượng, phát hiện một nét bản chất trong quan hệ nhân sinh hay đời sống tâm hồn của con người Chính vì vậy trong truyện ngắn thường rất ít nhân vật, ít sự kiện phức tạp.”

Có rất nhiều định nghĩa, nhiều cách nhìn khác nhau về truyện ngắn Tuy nhiên, có thể rút ra một điểm chung giữa các quan điểm về truyện ngắn đó là truyện ngắn có sự hạn chế về dung lượng, cốt truyện và các tuyến nhân vật Truyện ngắn không thể quá dài như tiểu thuyết, các tuyến nhân vật không quá phức tạp và thường là bàn về một vấn đề, một việc, một khoảng thời gian nào đó trong cuộc đời

nhân vật

1.2.2 Truyện ngắn Lỗ Tấn

Lỗ Tấn có ba tập truyện ngắn tiêu biểu là Gào thét, Bàng hoàng và Chuyện

cũ viết lại Nhưng, có thế nói tinh túy truyện ngắn Lỗ Tấn nằm trong hai tập Gào thét và Bàng hoàng Trong thời kì đất nước có những biến động vô cùng to lớn thì

xã hội cũng có những bước chuyển mình rõ rệt và những bước chuyển ấy thể hiện một cách sâu sắc trong các thiên truyện của Lỗ Tấn Là một nhà văn cũng là một chiến sĩ, Lỗ Tấn đã dùng ngòi bút của mình để chỉ ra những vấn đề của xã hội mới

Trước hết, truyện ngắn Lỗ Tấn là những tác phẩm vạch trần những ung nhọt, những căn bệnh trầm kha của xã hội đương thời và lên tiếng bênh vực cho số phận người dân lao động Khi đất nước rơi vào cảnh loạn lạc, đế quốc lâm le xâm chiếm

thì con người Trung Hoa từ giai cấp thống trị cho đến bị trị vẫn mê muội ngủ quên trong ánh hào quang quá khứ Triều đình Mãn Thanh đớn hèn từng bước dâng đất nước lên cho bọn đế quốc còn người dân thì mê muội, ngày càng lún sâu vào sự dốt nát, lạc hậu, tự tách mình ra khỏi thế giới thực tại cầu sự an phận trong kiếp nô lệ

Trong AQ chính truyện, AQ là một người nông dân, sống trong sự tàn nhẫn của

đồng loại nhưng bao giờ cũng tự huyễn hoặc mình bằng phép thắng lợi tinh thần,

mình bị đánh nhưng lại cho rằng “nó đánh mình thì khác gì nó đánh bố nó” [5;

tr120], tự đánh đau mình lại nghĩ rằng mình đánh được người khác Một phép màu

mà AQ như tự tạo cho mình đó chính là “quên”, quên đi tất cả tủi nhục, sự khổ cực, bần cùng của bản thân, dù là một kẻ dưới đáy xã hội bị khinh rẻ như thế nào, chỉ cần một giấc ngủ để phép quên linh nghiệm thì sáng hôm sau AQ vẫn là AQ, một người có bề thế đáng tự hào Đó chính là điều mà tác giả cảm thấy cay đắng, giá mà

AQ biết tủi đau cho thân phận của mình, nhưng AQ vẫn cứ là một AQ như thế, trước sự đời tàn nhẫn, anh ta cứ dùng phép màu của mình để sống lay lắt, cuối cùng phải chết khi không hiểu được lí do vì sao mình chết

Trong truyện ngắn Thuốc, con người không tự huyễn hoặc mình nhưng lại tự

mình bộc lộ rõ sự mê muội khi dùng bánh bao tẩm máu người để trị bệnh lao, một hành động man rợ và tàn nhẫn Lấy máu của chính đồng loại mình để giành lấy sự sống của mình, đó là điều không thể nào chấp nhận, cũng không thể nào thành công, nhưng liều thuốc ấy lại là thần dược đối với người dân Trung Hoa thời bấy giờ Và con người ta ngang nhiên sử dụng mà không thấy được sự man rợ trong hành động của chính mình

Truyện ngắn Cố hương thì lại đề cập đến vấn đề khác, sau một chuyến về

thăm quê của mình, nhân vật Tấn đã chứng kiến sự thay đổi to lớn không chỉ của cảnh vật mà còn là sự thay đổi của con người, nỗi cay đắng của nhân vật Tấn lên đỉnh điểm khi gặp lại Nhuận Thổ sau nhiều năm xa cách, hình ảnh của một cậu bé hồng hào, hoạt bát giờ đổi lại là một anh nông dân thô kệch, rụt rè, gần như là hai con người không liên quan gì đến nhau, niềm hi vọng gặp lại người bạn đã cho mình những kí ức đẹp trong tuổi thơ tiêu tan, nhân vật Tấn ngỡ ngàng, cảm giác giữa hai người tồn tại một bức tường vô hình, không thể nào vượt qua được Nhưng

chính là những kiếp nông dân như Nhuận Thổ, sưu cao thuế nặng và cuộc sống khắc nghiệt đã vắt kiệt sinh lực của một con người, năm tháng trôi qua, Nhuận Thổ

không còn là một con người linh hoạt, anh ta như “một pho tượng đá” [5; tr104] với

“những nếp răn khắc sâu trên mặt” [5; tr104]

Truyện ngắn Lễ cầu phúc cũng đề cập đến vấn đề này, thím Tường Lâm là

người phụ nữ hiền lành, chăm chỉ, nhưng cuộc đời vốn nhiều bất công, người hiền lành mấy cũng không tránh khỏi Người chồng đầu tiên mất, thím trốn mẹ chồng đi

ở thuê, thím quán xuyến tất cả công việc trong gia đình nhà chủ, chăm làm giỏi

giang “công việc thím không hề bê trễ, ăn gì xong bữa thì thôi, đã làm thì làm cật lực, không suy tính thiệt hơn” [5; tr248] Cứ tưởng thím sẽ được an phận trong kiếp

ở gái của mình, nhưng thím lại bị bắt về gả cho một người đàn ông khác, may mắn cho thím là người chồng mới giỏi giang, biết làm ăn, họ có với nhau một đứa con trai, nhưng cuộc sống hạnh phúc không kéo dài được bao lâu, chồng mất, con trai bị sói ăn thịt, thím quay trở về kiếp ở gái, cầu mong một cuộc sống bình yên của kiếp tôi đòi và chút cảm thông của những người xung quanh cho số phận mình Nhưng,

lẽ đời vốn dĩ vô cùng khắc nghiệt, sau những cú sốc tinh thần, thím ta “tay chân không được lanh lợi như trước nữa, lại dặn gì quên nấy, mặt cứ đờ đẫn ra như mặt người chết, cả ngày không được một tiếng cười.” [5; tr256] Điều đó làm chủ của thím không mấy hài lòng, và vì lẽ thím đã “làm bại hoại phong hóa” [5; tr257] nên

cũng dè chừng, không cho thím động vào những việc trọng đại của nhà chủ nữa Còn về những con người trong Lỗ trấn, những người mà thím cầu xin chút đồng cảm cũng dần trở nên lạnh nhạt, vô tâm Câu chuyện về đứa con bị sói tha của thím ban đầu đều khiến mọi người đau xót, nhưng vì thím cứ kể đi kể lại nên họ dần không quan tâm đến, thậm chí còn “nhại” lại câu chuyện ấy, rồi lạnh lùng bỏ đi, để lại thím Tường Lâm một mình ngơ ngác Và nỗi sợ hãi khi chết đi sẽ bị Diêm vương cưa làm đôi, chia cho mỗi người chồng một nửa càng hành hạ tâm trí thím, khi đã nghe lời U Liễu cúng một bậc cửa vào miếu Thành hoàng làm thế mạng vẫn không thoát khỏi sự kì thị của gia đình chủ thì thím càng ngày càng già đi, tâm trí cũng không còn tỉnh táo, và con người vốn chỉ tàn nhẫn đến thế là cùng, họ tống thím ra khỏi nhà Số phận của người phụ nữ này nếu như không bị đè nặng của những lời nguyền phong kiến cũng không đến nỗi bi đát, tang thương Người đàn bà

gả về nhà chồng thì gia đình chồng có quyền gả bán, điều đó lại không cho là “làm bại hoại phong hóa” nhưng người phụ nữ đáng thương dù đã dùng cái chết để

chống lại điều đó thì lại bị người đời khinh rẻ xem thường Ngay cả lời nói của U Liễu cũng nồng nặc tư tưởng cổ hủ, khi nói thím Tường Lâm khi chết đi sẽ bị Diêm Vương cưa làm đôi để chia cho hai người chồng mỗi người một nửa, lí lẽ đó chỉ là một phần của những bất hạnh, điều quan trọng nhất chính là sự cam chịu và tin vào thần quyền của thím Tường Lâm, nỗi sợ hãi một phần bắt nguồn từ niềm tin vào những lễ giáo khắc khe đã ăn sâu vào xương máu của thím để rồi nỗi sợ hãi từng ngày gặm nhấm sự sống của thím, cái chết như là điều có thể đoán trước khi thím phải sống trong sự ghẻ lạnh của chính đồng loại, những con người vô cảm trước nỗi thương tâm của người khác lại còn cười nhạo một cách tàn nhẫn

Bên cạnh số phận của người dân lao động và vạch trần những căn bệnh của

xã hội Trung Hoa thời bấy giờ, truyện ngắn Lỗ Tấn còn tập trung đả kích, lên án chế độ phong kiến

Trong Nhật kí người điên, tác giả đã mượn lời của một người bị cho là điên loạn

nói lên thực trạng của một xã hội mà “người ta ăn thịt lẫn nhau từ bốn nghìn năm nay” [5; tr31] Những con người mở miệng ra là lễ giáo, là đạo lí nhưng lại là

những kẻ bị tính khát máu ngấm sâu vào xương tủy, luôn thèm khát ăn thịt đồng loại, thông qua đó hướng mũi súng về những giáo lí phong kiến

Người điên “gào thét” bằng thứ ngôn ngữ điên loạn của chính mình để cảnh cáo những con người của chế độ phong kiến và cả cái giáo lí mục rỗng tàn nhẫn mà họ

vẫn tôn thờ rằng: “các người có thể thay đổi được Hãy thực tâm mà thay đổi đi! Nên biết rằng sau này không ai dung thứ cho kẻ ăn thịt người sống trên thế gian này nữa đâu” [5; tr29] Những lời nói điên loạn ấy lại khiến cho những kẻ “tỉnh táo”

phải xanh mặt Đó chính là phát súng đầu tiên nhắm thẳng vào bức tường thành kiên cố của lễ giáo phong kiến tồn tại qua hơn bốn ngàn năm

Ta có thể nói rằng, nhân vật người điên bị cho là kẻ điên loạn nhưng lại là người tỉnh táo nhất, ông không bị những giáo lí cũ rích thôi miên mà còn tỏ ra nghi ngờ, và khi phát hiện rằng mình là người sống trong một dân tộc trải qua bốn ngàn năm phong kiến, là con cháu của những kẻ có đủ bốn ngàn năm kinh nghiệm ăn thịt

lúc nào cũng “muốn ăn thịt người khác” Và khi nghĩ rằng bản thân mình đã rơi

cảnh hoàn toàn tuyệt vọng, mình sẽ bị ăn thịt và cũng không thể nào khuyên nhủ

được những kẻ khát máu kia, một tia hi vọng cuối cùng lóe lên, đó là “những đứa trẻ chưa từng ăn thịt người” [5; tr32] những đứa bé chưa từng tiếp xúc với đạo lí dạy người ta giết người không dùng đến gươm đao, ông ta kêu lên “Hãy cứu lấy các em!” [5; tr32], cứu lấy những mầm non chưa vướng những bụi bẩn của một chế độ

thối nát suy tàn, những con người xây dựng tương lai, nền tảng cho một xã hội hoàn toàn mới

Bên cạnh Nhật ký người điên, các truyện ngắn khác của Lỗ Tấn cũng có đề

cập đến vấn đề này, Lỗ Tấn không mượn lời một ai mà trực tiếp vạch trần chế độ người bóc lột người, bàn tay sắt lạnh lùng tàn nhẫn của chế độ phong kiến qua những số phận, trong đó có thể nói tiêu biểu là nhân vật thím Tường Lâm, người phụ nữ bị những lễ giáo, quy tắc phong kiến dồn vào đến đường cùng, vừa là một người lao động hiền lành, thím Tường Lâm còn là một người phụ nữ mà thân phận của người phụ nữ trong xã hội cũ thì không mấy khi được xem trọng Vì thế mà mẹ chồng thím gả bán thím như một món hàng, không cần biết thím có đồng ý hay không, họ trói thím lại và mang lên kiệu rồi đưa đi, điều tàn nhẫn nhất là bán một người con dâu để mua về một người con dâu khác, những đồng tiền người ta bỏ ra

để mua thím Tường Lâm về làm vợ đều do mẹ chồng thím nhận lấy, thím không có được một xu nào Vấn đề không dừng lại ở đó, đạo lí phong kiến “sáng suốt” đến

mức nào lại bức một người phụ nữ vào tội “làm bại hoại phong hóa” [5; tr257] khi

lấy hai đời chồng trong khi thím ta vì chống cự lại điều đó đã suýt mất mạng, còn những kẻ hưởng lợi từ việc ấy lại không bị ai trách cứ lên án cả

Những lý lẽ của cái gọi là đạo lí, là lễ giáo chẳng qua là sự ngụy biện để bênh vực những kẻ có quyền lực, bảo vệ bức tường mục nát của chế độ phong kiến, còn những người thấp cổ bé họng thì tuyệt nhiên không có một chân lí nào dành cho họ ngoài việc phục tùng, cam chịu và chấp nhận

Ngoài nội dung chống phong kiến, truyện ngắn của Lỗ Tấn còn đề cập đến cuộc cách mạng Tân Hợi, một cuộc cách mạng mang nhiều ý nghĩa đối với xã hội Trung Hoa mặc dù nó không thành công Nội dung này thể hiện rõ nhất trong tác

phẩm AQ chính truyện

Cách mạng Tân Hợi là cuộc cách mạng dân chủ tư sản nổ ra năm 1911, do những người tri thức cấp tiến trong giai cấp tư sản và tiểu tư sản lãnh đạo, lật đổ nhà Mãn Thanh, chấm dứt chế độ quân chủ chuyên chế, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển, ảnh hưởng sâu rộng đến cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của các quốc gia châu Á, trong đó có Việt Nam

Không thể phủ nhận cách mạng Tân Hợi như một làn gió mới xua tan lớp mây mù phủ trùm lên làng Mùi, vị thế của bọn địa chủ bị lung lay, người dân như bắt được những tia sáng đầu tiên dự báo cho một tương lai tốt đẹp, những ngày cách mạng mới đến đối với AQ (đại diện cho giai cấp nông dân bị áp bức) là những ngày hội, y sung sướng khi nhìn thấy bọn tai to mặt lớn nhao lên vì sợ hãi, tiêu biểu là cụ

cố Triệu cảm thấy “đại bất an”, đứng ngồi không yên, lão ta tưởng rằng AQ cũng

tham gia cách mạng nên dè chừng, đổi hẳn cách xưng hô với AQ, hắn “ban” cho

AQ chữ “bác Q” thật thân tình, ngay cả những chuyện không thể ngờ tới cũng có thể xảy ra, và cả bọn dân làng Mùi đều cuống quýt lên làm AQ càng khoái chí, tâm hồn y lúc nào cũng “nhẹ nhàng”, “hớn hở”, bao nhiêu dự tính, bao nhiêu ước mơ đến với y

Tuy nhiên, giấc mộng vùng lên của AQ nhanh chóng tan đi vì cuộc cách mạng Tân Hợi chỉ là cuộc cách mạng nửa vời do bọn địa chủ, quan lại thao túng, lợi dụng còn lợi ích của nhân dân không hề được để ý đến chế độ phong kiến không hề

bị thủ tiêu thậm chí bọn địa chủ phong kiến còn nghiễm nhiên trở thành đảng viên Đảng cách mạng và điều quan trọng là cuộc cách mạng này không dám động đến các nước xâm lược, không dám đấu tranh giành lại quyền lợi dân tộc, cuối cùng quyền hành lại rơi vào tay của Lê Nguyên Hồng và Viên Thế Khải, việc Viên Thế Khải xưng đế là chuyện nực cười nhất sau cuộc cách mạng này, nhà Thanh bị lật đổ nhưng lại có một hoàng đế khác thì xã hội có khác gì lúc cách mạng chưa diễn ra Trong khi đó người dân đâu biết rằng trước và sau cách mạng thì họ nô lệ vẫn hoàn

nô lệ, Lỗ Tấn từng viết: “tôi cảm thấy trước cách mạng, tôi là nô lệ, sau cách mạng không bao lâu thì bọn nô lệ lừa bịp biến tôi thành nô lệ cho chúng nó” [6; tr102]

Qua đó cho thấy không có một sự biến đổi nào trong số phận của những người dân nghèo, họ vẫn bị bóc lột như trước và ngày càng lún sâu dưới lớp bùn tăm tối

Ngay trong tác phẩm AQ chính truyện, khi cậu Tú bắt được tin cách mạng đã vào

huyện thì liền rủ lão Tây giả làm cách mạng, hắn quấn đuôi sam vòng quanh đầu cùng gã Tây giả kia đi “cách” những gì có liên quan đến phong kiến, lão Tây giả say sưa diễn thuyết về “sự nghiệp cách mạng” của hắn trước mặt bọn vô công rỗi nghề, đầu óc rỗng tuếch nhưng khi AQ muốn đầu hàng, muốn làm cách mạng thì hắn lại xua đuổi y bằng thanh ba toong bạo ngược Qua đó cho ta thấy mặt hạn chế của cách mạng Tân Hợi, chỉ là nơi cho bọn người như Tú Triệu, Tây giả kiếm lợi trong khi chúng mới là đối tượng đáng bị tiêu diệt còn những người nông dân như

AQ không được lợi ích gì, thậm chí cả quyền tham gia cách mạng cũng không có Người ta không cho AQ, không cho người dân làm cách mạng trong khi họ chính là những người hăng hái tham gia và ủng hộ cách mạng Bị cự tuyệt, bị chối bỏ nhưng cuối cùng AQ lại là vật hy sinh cho bọn đầu cơ cách mạng, đến khi chết vẫn không hiểu vì sao mình chết Bởi thế, cách mạng là cách mạng, xã hội vẫn trong tình trạng ngột ngạt, bức bách, làn gió tươi vui ban đầu vụt tắt, những con người đáng thương quay lại kiếp sống nô lệ của mình, một chút biến đổi sau cách mạng có chăng là số người quấn đuôi sam vòng lên đỉnh đầu ngày càng nhiều, biển của vua nhà Thanh ở trong chùa bị dẹp đi, còn vận mệnh của người dân cùng khổ tuyệt không có gì biến đổi

Một nội dung nổi bậc nữa của truyện ngắn Lỗ Tấn chính là vấn đề người phụ

nữ, họ có thể là nhân vật chính, nhân vật phụ hay chỉ là một người xuất hiện qua lời

kể của các nhân vật trong truyện nhưng số phận của họ lại là một vấn đề lớn, nổi bậc lên giữa rất nhiều vấn đề được đề cập đến trong truyện ngắn Lỗ Tấn Đó là thiếm Tường Lâm, chị Tư Thiền, cô Ái, Tử Quân, vú Ngò…những người phụ nữ ở nhiều tầng lớp hoàn toàn khác nhau, những số phận của họ đều bị một bàn tay vô hình sắp đặt, không thể nào thoát khỏi những khuôn khổ mà xã hội phong kiến ngàn năm đã cố công xây dựng nên

Về mặt kết cấu, truyện ngắn Lỗ Tấn là những câu chuyện súc tích, ngắn gọn, bao giờ cũng phát triển theo một đường thẳng mà ít khi phát triển lắc léo hay nhiều tầng Trong truyện ngắn Lỗ Tấn những tình tiết thường xoay quanh nhân vật trung tâm, những xung đột hay sự kiện xuất hiện trong cuộc sống của nhân vật thúc đẩy câu truyện phát triển

Ví dụ như trong Nhật kí người điên, người điên là nhân vật trung tâm quán xuyến

toàn bộ tình tiết, diễn biến của câu chuyện, những nhân vật phụ mà người điên tiếp xúc là những yếu tố thúc đẩy câu chuyện phát triển, giúp cho câu chuyện đơn giản nhưng không đơn điệu, vẫn có sức thu hút người đọc

Bên cạnh đó, Lỗ Tấn cũng khéo đặt nhân vật mình vào những tình huống gay

cấn, xung đột Ví dụ như trong truyện ngắn Lễ cầu phúc và Ly hôn, nhân vật đều

vấp phải sự xung đột, không những xung đột với những người xung quanh mà còn xảy ra xung đột trong tư tưởng của mình, ở thím Tường Lâm đó là sự mạnh mẽ, kiên cường chống lại mẹ chồng với nỗi sợ hãi và mặc cảm của một người phụ nữ có hai đời chồng và lại để sói tha mất con, để rồi một mình đối mặt với sự dị nghị, rẻ

rúng của những người xung quanh, mang lấy tiếng “làm bại hoại phong hóa” Ở cô

Ái là thái độ căm phẫn trước sự phản bội của chồng và sự ức hiếp của gia đình chồng xung đột với sự rụt rè, sợ hãi trước cường quyền, cô muốn lên tiếng và đã lên tiếng đòi quyền lợi cho mình, nhưng lại bị gạt qua một bên và cuối cùng vẫn phải

“ngậm bồ hòn làm ngọt” nhận lấy số tiền bồi thường và quay trở về Những mâu

thuẫn ấy tạo điểm nhấn cho câu chuyện đơn tuyến, lôi cuốn người đọc theo dõi câu truyện

Là bậc thầy của truyện ngắn, Lỗ tấn theo đuổi lối viết ngắn gọn, súc tích nhưng lượng thông điệp mà ông muốn truyền tải là không hề nhỏ, chứa đựng những vấn đề vô cùng nóng bỏng của xã hội thời bấy giờ

1.2.3 Hoàn cảnh ra đời của hai tập truyện ngắn Gào Thét và Bàng Hoàng

Trong hoàn cảnh đất nước bị xâm chiếm và xã hội ngày càng trở thành một

mớ hỗn độn với những hủ tục lạc hậu pha trộn với những làm gió độc du nhập từ phương Tây, đẩy xã hội Trung Hoa vào tình trạng lạc hậu trầm trọng, cứ lùi dần vào bóng tối của một quá khứ đã lụi tàn

Cho đến khi cách mạng tháng Mười nổ ra ở Nga, đó không chỉ là một bước tiến lớn của xã hội Nga, của lịch sử Nga mà ánh sáng cách mạng còn chiếu rọi tới Trung Quốc, chiếu sáng trái tim vốn dĩ đã quá mệt mỏi của Lỗ Tấn khi nhìn thấy sự mê muội, đớn hèn và thục lùi so với thời đại của dân tộc, làm ông mạnh dạng hơn trong việc đi tìm lẽ phải, chân lí bằng chính ngòi bút của mình

Năm 1918, truyện ngắn đầu tay của ông Nhật kí người điên ra đời, đánh dấu

thành công đầu tiên của Lỗ Tấn và là nền tảng của hàng loạt những truyện ngắn sau

đó, tiêu biểu như Thuốc, Khổng Ất Kỷ, Ngày mai, Cố hương, AQ chính truyện, các truyện này được tổng hợp lại trong một tuyển tập truyện ngắn mang tên Gào

thét, Lỗ Tấn từng viết trong lời đề tựa cho tập truyện này: “Giả thử có một ngôi nhà

bằng sắt, không có cửa sổ, và cũng không làm sao phá tung ra được, trong đó có nhiều người đang ngủ say, và không bao lâu nữa sẽ chết ngạt Nhưng từ ngủ say đến chết ngạt, họ nào có cảm thấy những nỗi đau khổ của giây phút lâm chung đâu! Bây giờ anh gào thét lên cho mấy người còn đang mơ mơ màng màng, giật mình tỉnh dậy Số ít người bất hạnh đó sẽ trải qua cảnh vật vã của một cái chết không tài nào cứu vãn được Như thế mà anh lại tưởng là anh cứu giúp họ hay sao? _Nhưng đã có những người tỉnh dậy rồi thì anh không thể quả quyết được rằng không có hy vọng phá tung ngôi nhà sắt đó ra được” [6; tr454]

Tuyển tập truyện này như một tiếng gào thét để thức tỉnh những con người trong ngôi nhà sắt Trung Hoa Thức tỉnh họ có thể là chết trong đau đớn nhưng thức tỉnh cũng có thể để cùng nhau phá tan ngôi nhà bằng sắt đó, vươn mình ra ánh sáng Đó chính là khát vọng

Khi cho ra đời Bàng Hoàng, Lỗ Tấn không viết lời tựa như những tập khác

mà chỉ trích dẫn hai khổ thơ trong bài thơ Ly Tao của Khuất Nguyên như một đề từ

nói lên tâm sự của mình, đọc hai câu thơ “Quản bao nước thẳm non xa Để ta tìm kiếm cho ra bạn lòng” ta có thể liên tưởng đến trạng thái bàng hoàng của ông khi

nhóm Tân thanh niên tan rã, ông từng viết: “Về sau, đoàn thể Tân thanh niên giải

tán Có kẻ thăng quan, có kẻ lui về ở ẩn, có kẻ cứ tiến bước Một lần nữa, tôi lại thấy các đồng bạn của mình trong cùng một mặt trận có thể biến hóa đến như thế! Còn tôi chỉ còn trơ lại cái danh hiệu “nhà văn”, lủi thủi một mình trong cõi sa mạc,

có điều không làm sao thoát khỏi cái việc làm văn chương đăng trên các báo hết sức tản mạn, gọi là “tùy tiện nói chơi “ Có những cảm xúc nhỏ thì viết thành một bài văn ngắn, nói cho to chuyện thì đó là những bài thơ bằng văn xuôi, về sau in

thành tập gọi là Cỏ dại Có được những tài liệu khá đầy đủ thì lại viết thành truyện

ngắn Chỉ vì mình đã trở thành một dũng sĩ lưu lãng, không bố trí thành trận được, cho nên kỹ thuật tư duy có khá hơn trước một tí, tư tưởng tựa hồ cũng không gò bó,

nhưng ý chí chiến đấu thì có nguội lạnh đi rất nhiều Những người bạn chiến đấu mới ở đâu? Tôi nghĩ, đó là một điều không hay, thế rồi tôi thu thập mười một thiên

truyện ngắn thời kì này in thành sách gọi là Bàng hoàng…” [6; tr528]

Hai tập truyện ngắn ra đời trong hai hoàn cảnh khác nhau, so với Gào thét thì khi sáng tác những truyện ngắn trong Bàng hoàng thì ý chí chiến đấu của Lỗ

Tấn đã giảm đi ít nhiều, tuy nhiên, những truyện ngắn của Lỗ Tấn lại không hề suy giảm tính chiến đấu mà còn sâu và cay hơn, cái mà Lỗ Tấn phản ánh được thể hiện

một cách điêu luyện hơn, cũng như chính ông thừa nhận “kỹ thuật tư duy có khá hơn trước” [6; tr454], đó cũng là một cách nói khiêm tốn của ông, sự thật, những

vấn đề chỉ mới được mở ra ở Gào thét đến Bàng hoàng đã được ông khai thác sâu

hơn, toàn diện hơn

1.3 Vấn đề nhân vật phụ nữ trong văn học Trung Quốc

1.3.1 Truyện ngắn Trung Quốc thời Ngũ Tứ viết về vấn đề phụ nữ

Phong trào Ngũ Tứ không chỉ là một bước ngoặc của lịch sử Trung Hoa, mở

ra một trang mới cho phong trào đấu tranh của nhân dân Trung Hoa mà còn là giai đoạn mở đầu cho một thời kì mới của văn học Trung Hoa

Các sáng tác thời kì này thường mang tính đấu tranh và vạch trần cái ác, cái xấu và

hủ bại của xã hội, trong đó, thân phận của người phụ nữ cũng là một mảng quan trọng của văn học thời bấy giờ, ngoài Lỗ Tấn, người chú tâm đến thân phận của người phụ nữ phải kể đến nữ sĩ Băng Tâm Các tác phẩm của bà về người phụ nữ phản ánh gia đình phong kiến làm suy đồi nữ tính và theo đuổi tư tưởng giải phóng

nữ quyền, tiêu biểu là truyện Riêng người ấy tiều tụy

Nhà văn Ba Kim cũng là một cây bút viết rất hay về người phụ nữ Tác phẩm

Thu về giữa mùa xuân đã mang đến một câu chuyện mới, thể hiện một cách sâu

sắc hơn về cả nhận thức lẫn nỗi đau khổ của người phụ nữ bị gia đình phong kiến

bóp chết tình yêu Trong Thu về giữa mùa xuân, Trịnh Bội Dung và thầy giáo anh

văn yêu nhau, vì yêu nhau say đắm nên sự chia cách đối với họ còn đau khổ hơn cái chết Vì cha không thích người tỉnh khác, và đe dọa sẽ bắn chết nếu gặp Lâm, nên Dung không dám nói với anh, cô một mình cam chịu tất cả, nỗi lo sợ sẽ mất đi tình yêu và người yêu dày vò cô, Dung thường hay bất chợt buồn, cô thích uống rượu có

mắt cay đắng lăn dài, câu nói ám ảnh nhất của Dung là: “xã hội đè nén đàn bà!”

[24] đó là lần đầu tiên cũng là lần cuối cùng cô nói thẳng lòng mình, nói ra nỗi uất

ức dồn nén trong lòng cô “Đời sống một người đàn bà thật là buồn” [24] Dung lại

là một người đàn bà tân tiến, cô học nhiều nên càng ý thức được giá trị của bản thân, và càng ý thức được những giá trị đó đang bị xã hội phong kiến đè nén và chà đạp, một sự chà đạp về cả thể xác và tinh thần Những ngày cuối cùng của cuộc đời, khi bệnh tình nguy kịch sắp chết, nhưng Dung không muốn uống thuốc, trong bức thư cô viết cho Lâm, cô thừa nhận rằng cái chết đối với cô còn dễ chịu hơn là sống,

và Dung đã ra đi như thế Người yêu của cô là một gã đàn ông “yếu đuối không xương sống” [25] như chính anh ta thừa nhận, anh ta không thể nào bước vào thế

giới đầy những nỗi đau của Dung, anh ta sợ Dung không còn yêu mình, sợ Dung phản bội nhưng không thể nhìn thấy được sự cam chịu, những âu lo đang dằn vặt người phụ nữ yêu anh ta tha thiết, và Dung chết đi, mọi việc sáng tỏ, lá thư cùng với

lọn tóc “mang hương thơm của hoa” [25], hương thơm của mùa xuân, nhưng Lâm

nói đúng, cuộc đời anh ta có bao giờ còn có mùa xuân nữa không, giữa một xã hội như thế, và một tính cách yếu hèn không xương sống như thế Mối tình của Dung

và Lâm mang một nét gì đó giống mối tình của Tử Quân và Quyên Sinh, họ đều là trí thức tiến bộ, nhưng trong khi Quyên Sinh mạnh mẽ thì Lâm lại là một người yếu đuối, Tử Quân mạnh dạn bước qua tất cả để đến với tình yêu thì Dung lại bị dằn vặt bởi tình yêu và gia đình Nhưng, cuối cùng, Lâm và Bội Dung mãi mãi giữ được tình yêu của họ, còn Tử Quân, cô đánh mất tình yêu và cả động lực để sống tiếp Trong con người Bội Dung luôn nhen nhóm một ngọn lửa phản kháng mạnh mẽ chỉ chờ một cơn gió để bốc cháy, nhưng Lâm lại không cùng cháy với cô, anh ta lại càng không phải một cơn gió thổi bùng ngọn lửa nơi Dung nên mọi chuyện chỉ có thể kết thúc như thế, cái chết của Dung như cái giá phải trả cho việc nổi loạn và là cái giá của việc ôm ấp những ý tưởng nổi loạn, nhưng lại không dám cháy hết mình cho tư tưởng đó

Cùng viết về người phụ nữ, nhưng nhà văn Thẩm Tòng Văn lại đi sâu về

thân phận một người phụ nữ trong tục tảo hôn Truyện ngắn Tiêu Tiêu của ông kể

về một cô bé mười một tuổi, lấy chồng chỉ mới lên hai Đối với những cô gái về nhà chồng, ai cũng khóc vì xa cha mẹ, vì phải bắt đầu một cuộc sống mới không rõ sẽ

như thế nào Nhưng Tiêu Tiêu không khóc, vì nó mồ côi, vì lấy chồng đối với cô như từ làm dâu cho nhà này sang làm cho nhà khác, không có vấn đề gì cả, cũng không có gì đáng buồn Cuộc sống trôi qua như thế, cô và chồng cô rất thân thiết, như hai chị em, cuộc sống của Tiêu Tiêu trôi qua thật bình lặng cho đến khi hai chữ

“nữ sinh” lọt vào tâm trí Tiêu Tiêu, cô nghe ông nội chồng kể về cuộc sống của những cô gái gọi là nữ sinh, cái gọi là “tự do”, và cô thường hay mơ về cuộc sống như thế, mơ về cái gọi là tự do Khi Tiêu Tiêu lớn lên và nghe theo lời dụ ngon ngọt của tên người ở mà có thai, cô đã muốn bỏ trốn cùng hắn, nhưng hắn bỏ cô ở lại, Tiêu Tiêu lại quyết tâm bỏ trốn một mình, cô muốn được làm nữ sinh, muốn được sống tự do Nhưng cuối cùng, nhà chồng bắt cô lại, họ thỏa thuận với chú cô sẽ bán

cô cho người khác Nhưng cuối cùng cô không bị bán, khi cô sinh ra một đứa con trai, vì con trai có ít, có thể giúp đỡ việc nhà Cuộc đời đứa bé ấy lại tiếp tục, nó được cưới cho một cô vợ lớn hơn sáu tuổi, cô bé ấy cũng đã có thể phụ giúp việc trong nhà Tiêu Tiêu sống với chồng, người chồng mà tình cảm dành cho cô còn sâu sắc hơn với cha mẹ ruột Và khi họ có đứa con của mình, Tiêu Tiêu nhủ với con lớn lên sẽ cưới vợ nữ sinh cho con, đó như một lời tuyên bố sẽ làm thay đổi cái vòng tròn của cuộc sống ở nơi này, hướng đến cuộc sống tự do và chấm dứt nạn tảo hôn mang lại không ít điều nghiệt ngã

Nhìn chung, truyện ngắn viết về người phụ nữ thời Ngũ Tứ tập trung phản ánh đời sống bị chèn ép, áp bức và những ngọn lửa phản kháng đã bắt đầu được nhen nhóm bên trong tâm thức của họ Số phận của họ có chung một đặc điểm là sự bất hạnh, họ bị chèn ép thậm chí dồn vào đường cùng, và ý chí muốn phản kháng của họ đã hình thành, đó như mọt ngọn lửa và chỉ chờ một cơn gió thổi bùng tất cả,

và ngọn lửa sẽ bùng cháy

1.3.2 Hình tượng phụ nữ trong văn học Trung Quốc thời kì mới

Văn học Trung Quốc hiện đại có thể nói phát triển vô cùng mạnh mẽ đặc biệt

ở thể loại tiểu thuyết, truyện ngắn Những tên tuổi như Mạc Ngôn, Cao Hành Kiện, Giả Bình Ao… một lần nữa khẳng định vị thế văn học Trung Quốc đối với văn học thế giới Ở mảng văn học về đề tài phụ nữ, các nhà văn có cơ hội nhìn lại một cách toàn diện về số phận và cuộc sống của họ, phụ nữ trong thế giới hiện đại có xinh

họ tranh đua, ganh ghét nhau Tất cả những mặt tốt xấu của người phụ nữ được khai thác và thể hiện một cách đa dạng

Nhà văn đầu tiên phải kể đến chính là Mạc Ngôn Mạc Ngôn được xem là người kế thừa Lỗ Tấn ở nhiều phương diện Thứ nhất là cách miêu tả nhân vật, nhân vật trong truyện Mạc Ngôn thường là méo mó (cả ngoại hình lẫn tâm hồn); Thứ hai

là về quan niệm sống và quan niệm chính trị và đặc biệt ông rất quan tâm đến thân phận người phụ nữ và vị trí của họ trong xã hội Ngòi bút của Mạc Ngôn tái hiện

không ít những thân phận phụ nữ bất hạnh, trong Cao lương đỏ, nhân vật Cửu Nhi

là một cô gái mạnh mẽ và nổi loạn, cuộc đời cô đầy những éo le, thăng trầm, nơi người phụ nữ ấy chứa những trạng thái tính cách tưởng chừng đối lập nhau, vừa thuần khiết trong trắng lại vừa phàm tục, vừa là một người phụ nữ Trung Hoa truyền thống lại vừa là một cô gái nổi loạn, cô mạnh mẽ và kiên định nhưng lại hòa hợp để tạo nên một Cửu Nhi_người phụ nữ Trung Hoa đảm đang nhưng cũng là một Cửu Nhi anh hùng

Trong đó mối tình của cô và Từ Chiếm Ngao là một nét đẹp đồng thời cũng là một

sự phản kháng mạnh mẽ đối với giáo lí phong kiến, đạp phăng tất cả những rào chắn của xã hội thối nát

So với người phụ nữ trong truyện ngắn Lỗ Tấn và truyện ngắn thời Ngũ Tứ thì người phụ nữ trong truyện của Mạc Ngôn mạnh mẽ, kiên định và nổi loạn hơn,

từ bị động chuyển sang chủ động nắm giữ quyền quyết định cuộc đời mình

Khi bị gia đình ép gả cho một người chồng mắc bệnh phong, nghe theo cha mẹ nhưng cô luôn cầm con dao trong tay, và giữ chặt trong suốt hai đêm ở nhà chồng, cho đến ngày thứ ba cô được trở về nhà mẹ, đi qua cánh đồng cao lương đỏ, cô bị

Từ Chiếm Ngao bắt đi, và khi nhận ra đó là người phu khiêng kiệu cưới hôm trước, cũng là người cứu mình khỏi tay tên thổ phỉ, cô đã không chạy nữa Những giây phút tuyệt đẹp của tình yêu trên cánh đồng cao lương đã cho cô một đứa con trai_kết tinh của tình yêu và sự nổi loạn Cửu Nhi khác những người phụ nữ Trung Quốc khác, cô không hề thấy điều cô làm là tội lỗi, là mặc cảm, nếu là những người phụ nữ khác, có lẽ họ đã tự vẫn mà chết để tỏ mình trong sạch, hoặc cũng là để không phải bị lương tâm cắn rứt

Khi Từ Chiếm Ngao làm tư lệnh trong quân đội, cô cũng trở thành một người phụ

nữ chững chạc, ngày ngày đem bánh ra chiến trường khao quân, trong một lần mang bánh ra chiến trường, ngang qua cánh đồng cao lương đỏ, Cửu Nhi đã hy sinh, cô ra

đi trên mãnh đất của cao lương, mãnh đất chứng kiến tình yêu và hạnh phúc của mình

Giả Bình Ao cũng là một nhà văn thể hiện một cái nhìn mới về người phụ

nữ, đặc biệt ông lại có cái nhìn khác về người mẹ, không phải người mẹ nào cũng tốt Trong những người mẹ thức trắng đêm vì con bệnh thì cũng có một người mẹ thờ ơ trước nỗi đau của con, và đối xử với người bệnh bằng một thái độ nhạt nhẽo

Đó là người mẹ trong truyện ngắn Người bệnh, một người phụ nữ thích khoe

khoang có họ hàng là phu nhân, là bà lớn, không lo chạy chữa thuốc men cho con

để đến nỗi người bệnh đáng thương nghĩ rằng “họ sợ tôi bỗng nhiên khỏe khoắn hẳn lên, chị tôi sẽ không còn lai vảng nữa”[27] Điều đó không chỉ mang lại nỗi đau,

mà còn cả sự cô đơn, lạc lõng của người bệnh, cô đơn ngay trong chính gia đình mình Nhưng thay vào đó là hình ảnh của người chị họ, một người phụ nữ dịu dàng

và ấm áp mang cả thế giới đến cho người em bị liệt nửa người Đó là “người xuất hiện nhiều nhất trong giấc mộng” của nhân vật, một người phụ nữ không được miêu tả rõ ràng mặt mũi, lại hết sức trừu tượng: “Quần áo của chị họ tôi, bay bướm như một khúc nhạc, khiến cho trái tim tôi đắm đuối, còn như khuôn mặt ư, con mắt

ư, tôi lại không nói cho rõ ràng được nó mang màu sắc gì, tôi chỉ biết được những màu xanh đỏ tím vàng lam, tất cả những màu sắc đó đều không dùng mà hình dung nổi…Tôi nhớ được hết sức rõ ràng rằng, lần đầu tiên chị đến bên tôi, tôi đang mơ mộng, mộng thấy một ngọn núi, dưới đất có tuyết đọng, cây cối ở đó đều trụi lá, trông chẳng khác gì những cây cọc dựng đứng trong đám tuyết, mà cũng không phải là cắm, là dựng, mà là tuyết đã chôn vùi gốc nó, rồi lấy cưa mà cưa cắt đi Một con bươm bướm bay tới, đỏ thắm, đỏ rực rỡ tươi tắn như một ngọn lửa, khiến cho vùng sơn cước chết lặng này, bỗng như sống động trở lại…”[27] Đó là một

người phụ nữ mang cả hơi thở của thế giới bên ngoài mang đến bên giường bệnh, cho nhân vật thêm chút sức sống Là người duy nhất đến thăm hỏi một cách thân tình và cho người bệnh sự ấm áp duy nhất, là người khích lệ việc vẽ tranh của nhân

nhạo những bức tranh kì quặc của bệnh nhân Giữa những con người thực tế lãnh đạm thì người chị họ lại là một ngọn lửa ấm áp, sưởi ấm một trái tim vốn trở nên

méo mó, lạnh lẽo của người bệnh khi phải giam mình trong bốn bức tường

Cũng là viết về người phụ nữ, nhưng người phụ nữ trong truyện ngắn “Giày

cao gót” của Đằng Cương lại được nhìn nhận ở một góc độ khác Một vụ án mạng

xảy ra, trong khi người đồng nghiệp của mình bó tay thì nhân vật tôi lại khẳng định

đó là phụ nữ, nghe qua như một sự phán đoán bừa, nhưng với kinh nghiệm của một

người từng điều tra nhiều vụ án đầu độc, nhân vật tôi kiên định với phán đoán của

mình Bởi theo nhận định của anh ta, người phụ nữ không giết nhau vì những xích

mích lớn, không hẳn là thù không đội trời chung Đôi khi chỉ là những “chuyện vặt vãnh như lông gà vỏ tỏi thôi” [28], nhưng họ lại có thể giết chết nhau Mặc cho

đồng nghiệp nghi ngờ, nhân vật tôi vẫn giữ nguyên ý nghĩ của mình, và khi đôi giày cao gót được tìm thấy, sự thật cũng dần dần hé lộ, hung thủ thật sự là một người phụ nữ, cô ta và nạn nhân không có thù hận thâm sâu gì, nhưng chỉ vì ganh nhau từng tuýp kem, bộ quần áo, chiếc tivi…và cuối cùng là đôi giày cao gót mà cô ta quyết định giết người Qua câu chuyện này, người phụ nữ được nhìn nhận không chỉ là những con người bất hạnh, chịu đựng tất cả những bất công trong xã hội, họ cũng là một con người bình thường, biết ganh tị ghen ghét và đôi khi trở thành một hiểm họa, một kẻ giết người

Ngoài ra, người phụ nữ còn được phản ánh trong những câu chuyện tình yêu,

so với giai đoạn trước đó, thân phận của họ là vấn đề chính thì nay vấn đề tình cảm của họ được tập trung khai thác Trong đó tiêu biểu nhất là các tiểu thuyết tình cảm lãng mạn của nữ sĩ Quỳnh Dao Đặc biệt là dòng văn học mạng với các tên tuổi như

Cố Mạn, Diệp Lạc Vô Tâm, Tào Đình…

Những nhân vật nữ trong các tác phẩm của họ là những người phụ nữ trong cuộc sống hằng ngày, nhập nhằng trong thế giới yêu hận, hạnh phúc và đau khổ, tuy vấn đề giá trị tác phẩm vẫn còn là một điều chưa thể kết luận, tuy nhiên, đó cũng là một sự phản ánh về đời sống của người phụ nữ thời hiện đại trong những mối quan

hệ chằng chịt phức tạp, đặc biệt trong môi trường xã hội ngày càng phát triển

Nhìn chung, các tác phẩm văn học thời hiện đại bàn về người phụ nữ tập trung khai thác tất cả những khía cạnh đời sống của họ, người phụ nữ không còn là

nhân vật một màu bị ức hiếp, chèn ép mà là một con người với đầy đủ những tính cách tốt xấu và đưa ra những cái nhìn toàn diện hơn về họ Tuy nhiên, có thể thấy văn học đương đại không quá lệch so với Lỗ Tấn, việc phản ánh số phận nhân vật phụ nữ với những định kiến xã hội vẫn là đề tài được khai thác nhiều nhất

CHƯƠNG 2 QUAN ĐIỂM CỦA LỖ TẤN VỀ NGƯỜI PHỤ

NỮ VÀ THẾ GIỚI NHÂN VẬT PHỤ NỮ TRONG TRUYỆN NGẮN LỖ TẤN

2.1 Thế giới nhân vật phụ nữ trong truyện ngắn Lỗ Tấn

3 Thuốc 9 2 Bà Hoa, Mẹ của Hạ Du

4 Ngày mai 6 2 Tư Thiền, Chín Vương

5 Một mẩu chuyện nhỏ 3 1 Người đàn bà

6 Câu chuyện cái đầu

thần 7 2 Mẹ và bà ngoại của nhân vật tôi

15 Lễ cầu phúc 6 4 Tường Lâm, Thiếm Tư, U Liễu,

bà Vệ

16 Trong quán rượu 7 3 Thuận, mẹ của Lã Vĩ Phủ, bà cụ

Phát

17 Một gia đình hạnh

phúc 3 2 Vợ và con gái của nhân vật tôi

18 Miếng xà phòng 7 4 Bà Tư, con Tú, Con Chiêu, cô gái

Trong hai tập Gào thét và Bàng hoàng của Lỗ Tấn, hầu như câu chuyện nào

cũng có bóng dáng của người phụ nữ, có khi họ giữ vai trò là nhân vật chính, có khi chỉ là nhân vật phụ, hoặc chỉ là xuất hiện thoáng qua trong lời kể của một nhân vật trong truyện nhưng những lần xuất hiện đó không bao giờ là thừa trong truyện ngắn

Lỗ Tấn Trong tổng 25 truyện thì có đến 22 truyện có nhân vật phụ nữ, nhân vật phụ

Trong đó có những câu chuyện gần như chỉ đề cập đến đối tượng chính là

phụ nữ, có thể kể đến truyện Lễ cầu phúc, trong truyện có sáu nhân vật trong đó

nhân vật phụ nữ là bốn người, nhân vật chính là thím Tường Lâm, một người phụ

nữ bất hạnh Ta còn có thể kể đến các truyện ngắn mà người phụ nữ là nhân vật

chính của câu truyện như: Ngày mai (chị Tư Thiền), Ly hôn (cô Ái), Tiếc thương

những ngày đã mất (Tử Quân), Sóng gió (chị Bảy Cân)

Trong Ngày Mai, chị Tư Thiền_nhân vật chính của câu chuyện hiện lên với

hình ảnh của một người mẹ yêu con, xem con là sự sống Giữa cuộc đời người ta đối xử tàn nhẫn với nhau đến mức đến ăn uống như một dịp may trong đám tang của một đứa trẻ, chị Tư chỉ có một mình thằng Báu con chị làm chỗ dựa, làm người

để chị trao yêu thương và nhận được chút ấm áp sự lạnh lẽo của nhân tình thế thái, nhưng cuối cùng thằng Báu cũng chết, niềm hi vọng duy nhất của chị vụt tắt, chị cay đắng, đau đớn, hoang mang, chị không thể làm gì, như một kẻ vô tri ngoài cái chết của con, chị không thể quan tâm đến bất cứ điều gì, và trước sự đau đớn tột cùng của người phụ nữ đáng thương, những kẻ kéo đến nhà chị không hề có hành động gì gọi là chia buồn, chúng chỉ như đến dự một bữa tiệc miễn phí, no nê say sưa trên nỗi đau và nước mắt của người khác

Qua câu chuyện này, vấn đề không chỉ đơn giản là chuyện một người mẹ mất con mà trong đó con phản ánh cả một nền y học lạc hậu, sự u mê của người Trung Quốc khi tin tuyệt đối vào nền y thuật giết người, sự tàn nhẫn của con người trong chính cộng đồng, là con người với nhau, nhưng lúc nào cũng rình rập để hút máu,

ăn thịt lẫn nhau Và trong sự suy thoái nhân tính đó, người đàn bà yếu đuối như chị

Tư Thiền chỉ có thể bất lực cúi đầu, không một ai có thể bênh vực che chở và ngay

cả bản thân chị cũng không có ý thức tự bảo vệ chính mình Phụ nữ luôn là nạn nhân, là nơi để cả xã hội trút lên những tư tưởng hèn mọn, thối nát và chúng luôn yên trí, hả dạ rằng những con rối ấy không bao giờ phản kháng lại chúng, mặc tình cho chúng hành hạ và sự đau khổ, bất hạnh dường như trở thành điều mặc định đối với người phụ nữ trong xã hội Trung Hoa thời bấy giờ

Bên cạnh đó, những câu chuyện còn lại, tuy nhân vật phụ nữ chỉ là nhân vật phụ nhưng vai trò của họ trong tác phẩm không hề mờ nhạt, số phận cay đắng và cuộc sống nhiều tủi cực của họ đã đặt ra nhiều vấn đề nhức nhối về một xã hội hủ

bại đầy tội ác, chà đạp lên quyền sống và hạnh phúc của con người mà đặc biệt là người phụ nữ

Trong AQ chính truyện, vú Ngò là một người đàn bà chỉ đi ngang qua cuộc

đời của AQ nhưng để lại không ít vết thương trong lòng y Vú Ngò góa chồng và làm ở gái cho nhà họ Triệu, nơi AQ xoay thóc thuê Sau lần véo má cô tiểu chùa Tĩnh Tu, AQ bắt đầu tơ tưởng đến đàn bà, và y nghĩ đến vú Ngò nhưng lại bị cự tuyệt, mọi chuyện bị xé to ra khi vú Ngò đòi treo cổ tự vẫn để tỏ mình trong sạch,

AQ bị chửi đánh và phải nộp phạt cho nhà họ Triệu vì tội làm bại hoại phong hóa và làm lễ trừ tà thắt cổ của vú Ngò Cũng sau vụ việc này, người trong làng không một

ai dám thuê AQ nữa, phụ nữ và con gái trong làng thấy AQ đều bỏ chạy Cái con

ma phong kiến ám lấy tư tưởng người phụ nữ làm cho họ lúc nào cũng dè chừng, lo

sợ và thu mình vào lớp vỏ tự vệ bất chấp là chuyện gì, nhìn từ góc độ thời đại mới thì việc giữa AQ và vú Ngò cũng chẳng phải chuyện gì to tát, bởi giữa họ chưa xảy

ra bất cứ việc gì ảnh hưởng đến thuần phong mỹ tục, nhưng đối với người làng Mùi,

đó là một chuyện động trời, chỉ là một nhân vật nhỏ đi lướt qua câu chuyện về AQ, nhưng vú Ngò phần nào cho ta thấy rõ sự mê muội của người phụ nữ thời bấy giờ, đồng thời cho thấy cái bóng của chế độ phong kiến không những phủ trùm lên toàn

bộ xã hội Trung Hoa mà còn chiếm hết toàn bộ linh hồn tâm trí của con người thời bây giờ

Nhân vật Thuận trong truyện ngắn Trong quán rượu chỉ được nhắc đến qua

lời kể của nhân vật Lã Vĩ Phủ, đó là một cô bé mới lớn, nhưng cuộc sống trải qua cực khổ không thua bất kì ai Vì mẹ mất sớm, Thuận phải một mình chăm sóc hai đứa em còn nhỏ dại, lại phải hầu hạ ông bố, là một cô gái rất chu đáo Thuận có một

mơ ước là có được một chiếc nơ nhung màu đỏ, nhưng những chiếc nơ như thế thì chỉ ở các tỉnh miền Bắc mới có chứ ở thành S không tìm đâu ra, Thuận đã khóc rất

nhiều vì không có được chiếc nơ mà mình mơ ước Thuận bệnh, “ngồi đâu khóc đấy” nhưng ai hỏi cũng không nói, cũng không dám nói với bố vì sợ bố lo, Thuận

có hôn phu, nhưng chưa bao giờ nhìn thấy mặt, đó là một niềm hạnh phúc mà có lẽ Thuận ấp ủ trong lòng như từng mơ ước về chiếc nơ nhưng đỏ lúc xưa, nhưng khi

nghe lão Trường Canh nói: “Mày đừng có lên mặt, chắc gì thằng chồng mày đã

hình tượng về một hạnh phúc chưa được nhìn thấy bao giờ vốn đã mong manh nay lại thêm lời nói của lão Trường Canh làm Thuận không còn mấy hi vọng, khi bệnh tình của Thuận ngày càng nặng, cha cô có kể bao nhiêu đức tính tốt của vị hôn phu thì Thuận cũng không còn quan tâm nữa Sau khi Thuận chết, vị hôn phu mới đến

dự đám tang cô Đó là một người đàn ông tốt, khi nhắc đến việc cố gắng làm ăn để

có tiền cưới Thuận, nhưng không ngờ Thuận lại chết, anh ta còn nước mắt lưng tròng, khiến người ta không khỏi xót xa, chiếc nơ nhung mà cô hằng ao ước cuối cùng cũng được đưa đến nhưng Thuận đã không thể nhận được nữa, những thứ hạnh phúc mà cô mơ ước, khao khát dường như đều hẹn nhau để đến chậm một bước Đối với hình tượng nhân vật Thuận, cô mang đến một nỗi chua xót cho thân phận người phụ nữ khao khát hạnh phúc mà không có được, họ mong muốn được hạnh phúc, mong có người chồng tốt để nương tựa che chở, nhưng không dễ dàng

mà có được, họ phải cam chịu cuộc sống câm lặng, không thể nói, cũng không dám nói, và cay đắng hơn nữa, nếu nói ra thì ước mơ có thành sự thật đâu, khi Thuận mơ ước chiếc nơ nhưng màu đỏ một biểu tượng hạnh phúc, không phải đã bị bố đánh cho một trận đó sao? Trong cái chết của Thuận, ta nên trách Thuận bệnh mà không nói hay trách người cha vô tâm của cô, những người bênh cạnh cô mà không phát

hiện là cô bệnh, bệnh rất nặng? Hay dành phải nói như bà cụ Phát: “trách là trách

cái số con bé chẳng ra gì”.[5; tr280]

2.1.2 Tuổi tác

Bên cạnh việc xuất hiện trong truyện ngắn Lỗ Tấn với một số lượng khá đông, người phụ nữ trong truyện ngắn Lỗ Tấn còn đa dạng về độ tuổi Nhân vật phụ

nữ trong truyện ngắn Lỗ Tấn có thể chỉ là một đứa trẻ nhỏ như cô bé Sáu Cân trong

truyện Sóng gió, là cô gái mới lớn như Thuận trong Trong quán rượu, là cô gái đang độ tuổi xuân như Tử Quân trong Tiếc thươmg những ngày đã mất, người phụ

nữ có gia đình, góa bụa như chị Tư Thiền, hoặc người ở độ tuổi “thất thập cổ lai hy” như bà cụ Chín Cân v.v…

Ở mỗi nhân vật đều được tác giả khéo léo làm toát lên những khía cạnh về cuộc sống và hoàn cảnh của họ Sáu Cân chỉ là một cô bé, nhưng đã định rằng cô bé

sẽ trở thành một “người phụ nữ Trung Quốc” trong tương lai, bằng chứng là cô phải

bó chân ngay từ nhỏ, một phong tục của phụ nữ Trung Quốc Còn Tử Quân_một cô

gái ở tuổi xuân thì, ấp ủ ước mơ về một ngôi nhà hạnh phúc, tràn ngập tình yêu Ở

độ tuổi ấy, thì ước mơ của Tử Quân chẳng có gì là xa vời, nhưng hạnh phúc mà Tử Quân hướng đến lại là quyền tự do yêu đương và kết hôn, đi ngược hoàn toàn với

nề nếp mấy ngàn năm của xã hội Trung Hoa, chính vì thế mà dù Tử Quân đã cố gắng vùng vẫy, cuối cùng cô vẫn chết trong chính cái bi kịch mà mình tạo ra, sự mâu thuẫn giữa con người phong kiến và ý thức cá nhân của một trí thức Tây học

đã đẩy Tử Quân vào đường cùng

Về bà cụ Chín Cân là một nhân vật khá đặc biệt, bà là người có tuổi thọ cao nhất trong truyện ngắn Lỗ Tấn, sống thọ, con cháu đề huề, gia đình cũng đủ gọi là

ấm no, nhưng bà suốt ngày luôn miệng đòi chết hoặc ca thán rằng cuộc sống ngày

càng tệ Những chuyện vặt vãnh như “hồi bà cụ còn trẻ, trời đâu nóng nực như thế này, hạt đậu cũng đâu đến nỗi cứng như bây giờ!” cũng đủ làm cho bà cảm thấy hết sức khổ sở, và cứ thế bà luôn miệng than rằng : “càng ngày càng tệ! Tao sống thế

đủ rồi!” Có thể thấy, người phụ nữ này luôn nuối tiếc quá khứ, thời “khi bà cụ còn trẻ” chẳng biết tốt đẹp đến như thế nào, nhưng bà vẫn mãi nghĩ về nó, so sánh với

thực tại rồi lại nuối tiếc, than vãn Bà không muốn đối diện cũng không muốn chấp nhận hiện tại, càng không thể thích nghi với những sự thay đổi, đối với bà chỉ cần hiện tại không giống quá khứ thì là tệ, là sai, và bất cứ sự đổi mới nào cũng là không thể chấp nhận được Đó chính là bộ mặt bảo thủ của cả đất nước Trung Hoa thời bấy giờ chứ không riêng gì bà cụ Chín Cân, họ không chấp nhận sự đổi mới và luôn tiếc nuối thứ hào quang le lói của quá khứ, một đất nước Trung Hoa phồn thịnh đã không còn, xã hội Trung Hoa đã tụt xuống đáy của thời đại, nhưng họ không hề hay biết mà vẫn tự hào một cách mù quáng về những tháng ngày đã chỉ còn là quá khứ

Gắn liền với độ tuổi của nhân vật là góc nhìn và cách nhìn của chính nhân vật về cuộc đời, về xã hội Một cô bé hồn nhiên, một cô gái đang tuổi mộng mơ, nhiệt huyết hay một bà lão đều thể hiện rất nhiều vấn đề của xã hội thời bấy giờ Khai thác nhân vật ở nhiều độ tuổi, Lỗ Tấn đã làm cho điểm nhìn của nhân vật phụ

nữ trong truyện ngắn của ông càng thêm phong phú, phản ánh một cách chân thực

và toàn diện hơn bộ mặt xã hội đương thời

2.1.3 Thân thế

Ngoài ra, trong truyện ngắn Lỗ Tấn có sự góp mặt của nhiều hình tượng phụ

nữ thuộc nhiều giai cấp, đó là những người nông dân, người ở gái, một phụ nữ trong gia đình quyền quý hoặc một trí thức…Trong đó, những người phụ nữ có địa vị thấp trong xã hội là đối tượng được nhắc đến nhiều nhất

Chị Bảy Cân, chị Tư Thiền và thím Tường Lâm tiêu biểu cho những người phụ nữ thuộc giai cấp thấp trong xã hội, họ là nông dân, là người ở gái, sống trong cực khổ

và chỉ mơ ước những hạnh phúc bình thường

Nét tiêu biểu của họ là sự ít học dẫn đến sự cả tin, đồng thời thuộc dạng phụ nữ đậm chất phong kiến

Trong Sóng gió, vì nghe lời anh Bảy Cân nghe được ở quán Hàm Hanh rằng

vua lại lên ngôi và không có đuôi sam sẽ bị trị tội lại thêm tin vào lời của cụ bảy Triệu chị liền gắt gỏng, đay nghiến chồng bởi anh Bảy đã lỡ cắt mất đuôi sam rồi, mất đuôi sam đồng nghĩa với mất đầu Trong sự gắt gỏng đó chứ biết bao nhiêu lo lắng của một người vợ, bởi anh Bảy Cân không chỉ là lao động chính trong gia đình

mà còn là chỗ dựa của chị Vì là một phụ nữ nhà nông ít học nên chị không nhận thức được đâu là lời đáng tin, và sự việc nào có khả năng xảy ra Như những người

dân đen khác, hễ nghe người có học thức nói điều gì thì tin là đúng, đằng này “Cụ Bảy Triệu là chủ quán rượu Mậu Nguyên làng bên, lại là một nhân vật quan trọng

và là người duy nhất có học vấn trong vòng ba mươi dặm đất này”[5; tr84] nên những thông tin cụ nói ra càng đáng tin và quán rượu Hàm Hanh lại “là nơi rất nhạy tin” nên nỗi lo lắng càng chính đáng và như một ngọn lửa thiêu đốt đầu óc chị

Trong Lễ cầu phúc, thím Tường Lâm vì lời dị nghị và những “lời nguyền”

của giáo lí phong kiến phán rằng người phụ nữ lấy hai chồng là “cái tội tày đình” và khi chết đi vua Diêm Vương sẽ chia thím ra, chia cho hai người chồng mỗi người một nửa, những điều ấy gặm nhấm sự sống của thím từng ngày, thím bằng lòng bỏ

ra 12 quan tiền để cúng một bậc cửa vào miếu thành hoàng thay mạng để cho người

ta giẫm đạp, giảm bớt tội nghiệt Nhưng sau đó sự kì thị không giảm đi, sự sống vốn

đã như ngọn đèn leo lét trước gió của thím không thể nào duy thì được nữa, và thím chết, chết khi trong lòng còn mặc cảm mình là một kẻ mang đầy tội lỗi Sự cả tin

cùng với những ràng buộc tư tưởng lễ giáo phong kiến đã dần dồn thím vào đường cùng

Bên cạnh những người phụ nữ thuộc gia cấp bị trị là những phụ nữ quý tộc thuộc tầng lớp thống trị Tuy nhiên, có một điều có thể dễ dàng nhận thấy, họ có cuộc sống dư dả về vật chất, nhưng về tinh thần, họ cũng bị gò bó không khác gì so với những người phụ nữ có địa vị thấp hơn họ, đồng thời họ cũng mang rõ nét đặc

trưng của giai cấp bóc lột Trong truyện “Lễ cầu phúc” nhân vật thím Tư là một

người phụ nữ khá hiền lành, là người có vị thế, nhưng đối đãi với người làm tốt, lại

có lòng cảm thông, thương người Khi thím Tường Lâm quay lại lần thứ hai xin ở cho nhà thím Tư, thím Tư lúc đầu còn chần chừ, nhưng khi nghe hoàn cảnh của người phụ nữ tội nghiệp, suy nghĩ một lát thím quyết định cho thím Tường Lâm ở lại Nhưng, dù là thương người thì lí lịch của thím Tường Lâm vẫn là một vấn đề

lớn đối với vợ chồng thím Tư, chú Tư tính tình bảo thủ, dặn thím Tư rằng: “con người như thế thì cũng đáng thương thật, nhưng vì đã làm bạn hoại phong hóa nên chỉ dùng làm việc thường đỡ đần tay chân thôi, chứ khi tết nhất, cúng đơm, chớ để cho mó tay vào”[5; tr257] thím Tư đồng quan điểm với chồng, nên việc cúng giỗ tết

khi xưa để thím Tường Lâm chuẩn bị, nay thím Tư không để cho thím ta động tay vào nữa Khi thím Tường Lâm ngày càng tiều tụy, không được việc, quên cả vo

gạo, thím Tư tức giận: “biết vậy thì hồi đó chả giữ lại cho xong” [5; tr264] và cuối

cùng thím Tư đuổi thím Tường Lâm ra khỏi nhà thật Đối với nhân vật này, thân phận bà ta không khổ, bản chất không xấu, nhưng phải chăng ở vị trí của giai cấp thống trị, người ta dù có thông cảm cho một người chung thân phận phụ nữ với mình nhưng lại khổ sở như thế, thì chút lòng cảm thông đó cũng sẽ đánh mất vì lợi ích của bản thân Thím Tư tội nghiệp thím Tường Lâm mà hai lần giữ lại là sự thật, nhưng mục đích chính là cần người ở gái và thím Tường Lâm lại là một người ở gái giỏi giang, tháo vát, khi trải qua những cú sốc lớn, thím Tường Lâm thay đổi và không còn giúp ích gì được cho gia đình thím Tư nữa, sự thông cảm ngày xưa cũng không còn, thậm chí thím còn hối hận vì khi xưa mình đã tội nghiệp thím Tường Lâm, cuối cùng như bao nhiêu kẻ thuộc giai cấp bóc lột khác, thím cùng chồng đẩy thím Tường Lâm ra đường khi đã không còn giá trị gì nữa Cùng là phụ nữ, đã từng