mục đích và kiến nghị thành lập đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt của việt nam hiện nay

Tính cấp thiết của đề tài Mô hình đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt ĐVHCKTĐB đã có lịch sử phát triển lâu đời đặc biệt đối với các nước đang phát triển được sử dụng chủ yếu để thu hút

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

CỦA VIỆT NAM HIỆN NAY

Giảng viên hướng dẫn

ThS Đinh Thanh Phương

Bộ môn Luật Hành Chính

Sinh viên thực hiện

Dương Kim Trường Chỉnh

MSSV: 5118686 Lớp: Luật Thương mại k37

Cần Thơ, 11/2014

Lời cảm ơn đầu tiên, em xin gửi đến cha mẹ, người đã sinh ra em và nuôi dưỡng em bằng tình yêu thương và sự hy sinh để em có được một tương lai tương sáng như hôm nay

Tiếp đến, em xin cảm ơn quý Thầy Cô khoa Luật – Trường Đại học Cần thơ, những người đã truyền đạt những kiến thức quý báu và những bài học cuộc sống Đặc biệt, em xin gửi lời cảm ơn đến Thầy Đinh Thanh Phương, trong suốt thời gian qua đã tận tình hướng dẫn em hoàn thành luận văn

Em cũng xin dành lời cảm ơn đến các anh chị, các bạn làm việc trong Trung tâm học liệu, thư viện cần thơ đã nhiệt tình hỗ trợ em trong quá trình tìm tài liệu tham khảo của mình

Lời cảm ơn cuối cùng xin gửi tặng cho những người bạn đáng mến đã ủng hộ

em trong thời gian này

Xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến tất cả mọi người

Người viết

Dương Kim Trường Chỉnh

Cần Thơ, ngày tháng 11 năm 2014

Cần Thơ, ngày tháng 11 năm 2014

CNH-HĐH Công nghiệp hóa hiện đại hóa



Trang

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH KINH TẾ ĐẶC BIỆT 3

1.1 KHÁI QUÁT VỀ ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH KINH TẾ ĐẶC BIỆT 3

1.1.1 Khái niệm đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt 3

1.1.2 Đặc điểm của đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt 4

1.1.3 Phân loại đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt 6

1.1.3.1 Căn cứ theo hình thức 6

1.1.3.2 Căn cứ theo chế độ chính trị 6

1.1.3.3 Căn cứ theo quốc gia 7

1.2 LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ MỘT SỐ MÔ HÌNH ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH KINH TẾ ĐẶC BIỆT TRÊN THẾ GIỚI 7

1.2.1 Quá trình hình thành và phát triển đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt trên thế giới 7

1.2.2 Một số mô hình đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt trên thế giới 9

1.2.2.1 Sigapone 9

1.2.2.2 Đảo Jeju Hàn Quốc 10

1.2.2.3 Đặc khu Thâm Quyến, Quảng Đông, Trung Quốc 12

1.2.2.4 Đặc khu hành chính Kaseong (KIC)-Triều Tiên 14

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VÀ MỤC ĐÍCH THÀNH LẬP ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH KINH TẾ ĐẶC BIỆT Ở NƯỚC TA … 15

2.1 THỰC TRẠNG XÂY DỰNG ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH KINH TẾ ĐẶC BIỆT CỦA NƯỚC TA GẦN ĐÂY 15

2.1.1 Thực trạng về tổ chức .15

2.2 MỤC ĐÍCH THÀNH LẬP ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH KINH TẾ ĐẶC BIỆT Ở

NƯỚC TA 19

2.2.1 Phát triển kinh tế và tái cơ cấu nền kinh tế 19

2.2.1.1 Để tạo các cực tăng trưởng làm đầu tàu cho sự phát triển kinh tế 19

2.2.1.2 Thúc đẩy công nghiệp hóa hiện đại hóa 20

2.2.1.3 Tạo lập một nền kinh tế năng động và tự chủ 21

2.2.2 Khai thác tối đa tiềm năng, lợi thế đặc thù và nổi trội của nơi thành lập đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt 23

2.2.3 Tận dụng lợi thế và thời cơ nền kinh tế nước ta hội nhập với khu vực và toàn cầu 25

2.2.3.1 Thu hút đầu tư trong nước và thế giới 25

2.3.3.2 Làm cầu nối hội nhập kinh tế quốc gia với kinh tế thế giới 26

2.2.4 Tạo sức cạnh tranh trong hoạt động kinh tế đối ngoại, xuất khẩu hàng hóa 28

2.2.4.1 Tạo sức cạnh tranh trong hoạt động kinh tế đối ngoại 28

2.2.4.2 Tạo sức cạnh tranh trong hoạt động xuất khẩu hàng hóa 29

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VỀ VIỆC THÀNH LẬP ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH KINH TẾ ĐẶC BIỆT Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 30

3.1 KIẾN NGHỊ Về XÂY DỰNG HÀNH LANG PHÁP LÝ CHO ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH KINH TẾ ĐẶC BIỆT 30

3.1.1 Cần thiết phải có văn bản pháp luật riêng về đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt 30

3.1.2 Ban hành các chính sách pháp luật phù hợp 32

3.1.3 Pháp luật về đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt phải mang tính khả thi 33

3.2 KIẾN NGHỊ VỀ TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG 33

3.2.1 Tham khảo mô hình thành lập đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt

3.2.2 Tổ chức bộ máy hành chính 35

3.2.3 Kiến nghị về tổ chức chính quyền địa phương 35

3.3 KIẾN NGHỊ VỀ CHÍNH SÁCH ÁP DỤNG Ở ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH KINH TẾ ĐẶC BIỆT 38

3.3.1 Kiến nghị chính sách pháp luật về thuế, tài chính, tiền tệ, hải quan và xuất nhập khẩu 38

3.3.2 Kiến nghị chính sách pháp luật về đất đai và các chính sách liên quan 41

3.4 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ KHÁC NHẰM THÀNH LẬP ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH KINH TẾ ĐẶC BIỆT 43

3.4.1 Về địa điểm xây dựng 43

3.4.2 Xây dựng và hoàn thiện cơ sở hạ tầng 44

3.4.3 Khai thác tối đa các tiềm năng sẳn có của khu vực 46

3.4.3.1 Nguồn nguyên liệu tại chỗ 46

3.4.3.2 Điều kiện tự nhiên 47

3.4.3.3 Sử dụng nguồn nhân lực và các điều kiện thuận lợi khác 47

KẾT LUẬN 49 TÀI LIỆU THAM KHẢO

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Mô hình đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt (ĐVHCKTĐB) đã có lịch sử phát triển lâu đời đặc biệt đối với các nước đang phát triển được sử dụng chủ yếu để thu hút đầu tư nước ngoài Nó chứng tỏ vai trò to lớn trong phát triển kinh tế được thành lập dưới rất nhiều hình thức khác nhau, đa dạng về chế độ chính trị cả về quy mô và cách thức tổ chức Đồng thời, do tính chất tổng hợp mà mô hình này có những ưu thế đặc trưng và có vai trò đặc biệt đối với nền kinh tế các nước

Trong xu thế toàn cầu hóa, các ĐVHCKTĐB càng phát huy được vai trò đi đầu trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế Nó phát huy mạnh mẽ vai trò áp dụng các chính sách mới về chính quyền địa phương, mối quan hệ giữa trung ương với địa phương có tính độc lập tương đối và các chính sách đặc thù và vượt trội so với các quy định của các đạo luật hiện hành ĐVHCKTĐB được hình thành không chỉ mang lại lợi ích cho riêng một khu vực mà nó còn tạo động lực phát triển cho cả nước, thúc đẩy phát triển kinh tế và hội nhập của đất nước với thế giới Do vậy, ĐVHCKTĐB sẽ huy động được tối đa các nguồn lực trong và ngoài nước để phát triển nền kinh tế

Bước vào thời kỳ đổi mới, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong phát triển kinh tế đất nước Thu hút đầu tư nước ngoài được quan tâm và được coi như một nguồn lực của nền kinh tế Đứng trước thành công của các nước trong việc sử dụng ĐVHCKTĐB để thu hút đầu tư nước ngoài chúng ta đã có nhiều nghiên cứu và vận dụng thích hợp cho Việt Nam Bước đầu các loại hình ĐVHCKTĐB được hình thành

và phát triển phương thức, địa điểm và các vấn đề liên quan đến thành lập mô hình ĐVHCKTĐB đang được quan tâm nghiên cứu

Trong những năm qua, các mô hình phát triển kinh tế của khu vực và thế giới từng bước được hình thành theo điều kiện riêng của mỗi nước Trong lĩnh vực thu hút đầu tư nước ngoài Việt Nam đang có cơ hội to lớn để hình thành các ĐVHCKTĐB, nhằm phát triển các khu vực kinh tế năng động nhất, tự do nhất, với nhiều ưu đãi tiên tiến và nổi trội nhất, tạo động lực phát triển cho những khu vực kinh tế khác và cho kinh tế cả nước

Ngày nay, trên thế giới nhiều nước đã áp dụng mô hình ĐVHCKTĐB như là một hình thức mang lại hiệu quả kinh tế cao Việt Nam thì chưa có đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt nào được xây dựng theo đúng nghĩa của nó, mặc dù Việt Nam có rất nhiều cơ hội to lớn và tiềm năng để xây dựng mô hình này Cho nên để phát triển kinh

tế mạnh mẽ hơn Việt Nam cần thành lập đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt là mô hình

phát triển cao hơn dựa trên mô hình khu kinh tế cơ bản mà trước giờ đã xây dựng Đơn

vị hành chính - kinh tế đặc biệt không còn quy định một cách thoáng qua như là một thẩm quyền của Quốc hội mà đã được xác định một cách rõ ràng và cụ thể là một cấp chính quyền địa phương.1

Với những yêu cầu thực tiễn đặt ra, đề tài là một đề tài có tính cấp thiết đối với

việc nghiên cứu, bổ sung để thành lập ĐVHCKTĐB Lựa chọn đề tài nghiên cứu

“Mục đích và kiến nghị thành lập đơn vị hành chính kinh tế ở Việt Nam hiện nay” làm luận văn người viết muốn góp phần vào kiến nghị thành lập ĐVHCKTĐB

của nước ta

4 Phương pháp nghiên cứu

Khi nghiên cứu người viết tổng hợp nhiều phương pháp Trong đó có sưu tầm và tổng hợp các bài nghiên cứu mô hình này, kết hợp với phương pháp phân tích, so sánh kết hợp với thực tiển các vấn đề để hoàn thành luận văn

5 Bố cục của đề tài

- Lời nói đầu

- Chương 1: Khái quát chung về đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt

- Chương 2: Thực trạng và mục đích thành lập đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt ở nước ta

- Chương 3: Một số kiến nghị về việc thành lập đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt

ở nước ta hiện nay

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH KINH TẾ ĐẶC BIỆT

Trong chương này, người viết tập trung tìm hiểu các vấn đề mang tính lý luận của mô hình ĐVHCKTĐB như: khái niệm, một số đặc điểm và phân loại Bên cạnh

đó, người viết cũng tìm hiểu về quá trình hình thành và phát triển đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt trên thế giới và tham khảo một số mô hình đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt trên thế giới Để từ đó thấy được sự cần thiết thành lập ĐVHCKTĐB ở Việt Nam hiện nay

1.1 KHÁI QUÁT VỀ ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH KINH TẾ ĐẶC BIỆT

1.1.1 Khái niệm đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt

Hiện nay, ở nước ta khái niệm ĐVHCKTĐB chưa được quy định hay định nghĩa một cách cụ thể rõ ràng nên ở đây người viết trình bày cách hiểu về mô hình này như sau:

Đầu tiên, Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt trước hết là một loại đơn vị hành chính Theo khoản 1, điều 110 của Hiến pháp năm 2013, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt được qui định trong nội dung của qui định về phân chia đơn vị hành chính Khái niệm đơn vị hành chính cần được tìm hiểu trước khi xem xét khái niệm đơn

vị hành chính-kinh tế đặc biệt Đơn vị hành chính có thể hiểu là một khu vực thuộc lãnh thổ của một quốc gia hay một phần lãnh thổ của một quốc gia, được xác lập cho mục đích quản lý của Nhà nước Như vậy, đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt phải là

Tên gọi của loại đơn vị hành chính này đã bộc lộ mục đích của việc thành lập

đó là liên quan đến kinh tế Mục đích này có thể hiểu là thúc đẩy việc phát triển kinh tế

vì đây chính là yêu cầu của Đảng khi đề ra chủ trương thành lập các đơn vị hành chính-kinh tế đặc biệt.2 Đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt có thể với mục đích là tiếp

2

Hoàng Tùng, Xây dựng đặc khu kinh tế: Bắt đầu từ thể chế vượt trội, Tạp chí Tài Chính, Số 2, 2014, tr 5-7, tr.5

thu kinh nghiệm của nước ngoài để nâng cao hiệu quả quản lý và hoạt động kinh tế của khu vực kinh tế trong nước Ngoài ra, nó còn có thể là nơi để thử nghiệm các chính sách mới của Nhà nước trước khi đưa vào áp dụng cho cả nước

Đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt này được thành lập là để nhà nước thực hiện quản lý riêng cho mục đích phát triển kinh tế riêng biệt Các đơn vị hành chính kinh tế loại này hiện chưa tồn tại ở nước ta và việc thành lập chúng chỉ vì mục đích phát triển kinh tế riêng biệt, không phải đơn thuần là sự thành lập đơn vị hành chính theo lãnh thổ và dân cư như cách thành lập thông thường Theo đó, đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt nên có bộ máy chính quyền với tổ chức và hoạt động riêng biệt, phù hợp với mục đích phát triển riêng của nó

Qua thực tiễn thành lập và hoạt động của mô hình này trên thế giới, từ những phân tích nêu trên người viết đưa ra quan niệm chung về ĐVHCKTĐB:

ĐVHCKTĐB là một đơn vị lãnh thổ quốc gia đặc biệt, có ranh giới địa lý xác định Nó phát triển kinh tế có yếu tố đặc biệt ở đó áp dụng những chính sách đặc biệt thích hợp cho việc phát triển kinh tế theo những mục đích đề ra trước

1.1.2 Đặc điểm của đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt

Trên cơ sở tìm hiểu qua những tài liệu tham khảo, theo người viết ĐVHCKTĐB

có các đặc điểm chung nhất cơ bản sau:

Một là, ĐVHCKTĐB có bộ máy chính quyền hiện đại, gọn nhẹ và hoạt động riêng biệt, phù hợp với mục đích phát triển riêng Nó cũng là nơi thử nghiệm các chính sách mới để từ đó áp dụng cho cả nước

Tại các ĐVHCKTĐB được áp dụng các chính sách kinh tế riêng để thu hút thu hút đầu tư nước ngoài Trong giai đoạn đầu thành lập, so với các vùng khác trong nước, các ĐVHCKTĐB có sự ưu đãi đặc biệt đối với các nhà đầu tư nước ngoài Ở các ĐVHCKTĐB có hiệu quả hoạt động cao đặc biệt chú trọng hiệu quả nền hành chính

nên đặc điểm này còn có thể được coi trọng hơn hết

Những mô hình thành công là thường có các chính sách phù hợp với những yếu

tố mục tiêu đầu tư Đơn giản hóa các thủ tục hành chính, tạo điều kiện tốt nhất cho

hoạt động sản xuất kinh doanh trong ĐVHCKTĐB

Nhà nước áp dụng các chính sách ưu đãi và các biện pháp hỗ trợ đặc biệt cho nhà đầu tư nước ngoài, đơn giản hoá thủ tục hành chính, tạo điều kiện cho mọi hoạt động sản xuất kinh doanh được thuận lợi Chính vì vậy, ĐVHCKTĐB luôn là nơi tập trung được nhiều vốn đầu tư nhất trong cả nước

Hai là, ĐVHCKTĐB có vị trí địa lý rất đặc biệt, chủ yếu là điều kiện tự nhiên thuận lợi, tài nguyên thiên nhiên phong phú và dễ khai thác mang ý nghĩa quan trọng tiềm năng phát triển về kinh tế - xã hội Thực tế cho thấy rằng, những quốc gia áp

dụng mô hình này trên thế giới đều lựa chọn địa điểm xây dựng ở những nơi có điều kiện tự nhiên thuận lợi, đồng thời lại có tiềm năng về phát triển kinh tế

Chính những thuận lợi về điều kiện tự nhiên sẽ tạo tiền đề vững chắc cho quá trình hoạt động của ĐVHCKTĐB Có thể thấy các khu kinh tế đặc biệt trước đây là Vũng Tàu-Côn Đảo (1979-1991) và sắp hình thành đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt như: Vân Đồn (Quảng Ninh) Vân Phong (Khánh Hòa), Phú Quốc (Kiên Giang) đều có chung đặc điểm này. 3

Ba là, các nước áp dụng những chính sách thu hút đầu tư ưu đãi kinh tế đặc biệt như miễn giảm các loại thuế, nới lỏng các quy tắc thuế quan và các biện pháp thiết thực hỗ trợ đặc biệt cho nhà đầu tư, doanh nghiệp và thương nhân nước ngoài

Những chính sách ưu đãi này chủ yếu liên quan đến miễn giảm các loại thuế, thị trường hàng hóa Đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt giúp huy động vốn, kinh nghiệm quản lý, giúp nhà đầu tư trong nước dễ dàng tiếp cận công nghệ hiện đại trên thế giới

và các cách quản lý tiên tiến trên thế giới Tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, thuận lợi cho các nhà đầu tư tham gia đầu tư vào khu vực đó… Cho thấy mô hình này

là nơi tập trung nguồn vốn đầu tư nhiều nhất trong cả nước là cầu nối giữa thị trường trong nước và thị trường nước ngoài, tạo điều kiện cho mọi hoạt động sản xuất kinh doanh trong ĐVHCKTĐB được thuận lợi Chính vì vậy, ĐVHCKTĐB luôn là nơi tập trung được nhiều vốn đầu tư nhất trong cả nước

Bốn là, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt có điều kiện cơ sở hạ tầng tương đối hoàn chỉnh

Điều kiện cơ sở hạ tầng như: sân bay, hải cảng, các loại đường giao thông, nhà xưởng, điện, nước, kho tàng, mạng lưới thông tin liên lạc, bệnh viện, trường học, khu vui chơi giải trí Tuy nhiên, nơi được chọn để thành lập đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt không nhất thiết phải có sẵn các phương tiện hạ tầng cơ sở một cách đầy đủ mà chúng có thể được xây dựng và hoàn thiện sau khi thành lập Đơn vị hành chính kinh

tế đặc biệt góp phần quan trọng cho việc phát huy lợi thế tiềm năng tạo điều kiện vững chắc cho quá trình hoạt động

3

Tùng Bùi, Những cơ hội và thách thức cho các đặc khu kinh tế Việt Nam, Báo điện tử Tài chính, 2014,

Nam/47568.tctc, [ngày truy cập 01-8-2014]

http://www.tapchitaichinh.vn/Kinh-te-Dau-tu/Nhung-co-hoi-va-thach-thuc-cho-cac-dac-khu-kinh-te-Viet-Năm là, ĐVHCKTDB là cầu nối giữa thị trường quốc gia và thị trường thế giới tạo điều kiện đẩy mạnh xuất khẩu

ĐVHCKTĐB sẽ tạo ra một nguồn hàng xuất khẩu lớn, có khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới Như vậy, nước chủ nhà sẽ tăng được nguồn thu từ xuất khẩu

để đầu tư mở rộng sản xuất Đây là khu vực giao lưu giữa thị trường trong nước và thị trường quốc tế phải đứng trên lợi ích chung để đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư thế giới đến đầu tư ĐVHCKTĐB là cầu nối để tiếp thu vốn, khoa học công nghệ và khả năng quản lý từ các nhà đầu tư nước ngoài nhằm mở rộng sản xuất, nâng cao năng lực xuất khẩu của đất nước Đối với nhiều nước, lý do chính dẫn đến việc thành lập ĐVHCKTĐB là tăng xuất khẩu và tăng thu ngoại tệ trên cơ sở giải quyết được sự thiếu hụt các nguồn lực sản xuất nhờ vào đầu tư nước ngoài Mục đích chủ yếu khi xây dựng ĐVHCKTĐB là nhằm mở rộng xuất khẩu, phát triển kinh tế và nâng cao trình độ

kỹ thuật, tăng thu ngoại tệ

1.1.3 Phân loại đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt

1.1.3.1 Căn cứ theo hình thức

Có đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt là một quốc gia như Singapore

Đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt là một thành phố như Thẩm Quyến, Quảng Đông, Trung Quốc

Đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt có thể là một tỉnh tự trị như đảo Jeju của Hàn Quốc.4

Khi thành lập mô hình này là một đơn vị hành chính hoạt động là một vùng lãnh thổ đặc biệt của quốc gia có ranh giới địa lý xác định, có dân cư sinh sống, ở đó áp dụng những chính sách đặc biệt, thích hợp cho việc phát triển kinh tế tự do theo cơ chế thị trường với một cơ cấu kinh tế tổng hợp giữa các ngành nhằm đạt những mục tiêu nhất định

1.1.3.2 Căn cứ vào chế độ chính trị

Đa dạng về chế độ chính trị: nước xã hội chủ nghĩa như Trung Quốc

Các nước theo chủ nghĩa tư bản như Singapore và Hàn Quốc

Loại này tồn tại do yếu tố lịch sử và chính trị chi phối sự hình thành và phát triển của chúng

4

Đề án số số 294/ĐA-UBND ngày 12/02/2014 của Ủy ban nhân dân tỉnh Kiên Giang về Thành lập khu hành chính - kinh tế đặc biệt Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang, Phụ lục 4

1.1.3.3 Căn cứ theo quốc gia

Đa dạng về quốc gia: Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt được thành lập ở các quốc gia Châu Á như Singapore, Trung Quốc, Hàn Quốc Đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt được tổ chức chủ yếu ở châu Âu, châu Á, châu Mỹ… Nơi mà các quốc gia có nền kinh tế thị trường phát triển mạnh mẽ có điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội trong lãnh thổ quốc gia phong phú, đa dạng, nên việc tổ chức các đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt khác với đơn vị hành chính lãnh thổ thông thường

Hầu như, không lệ thuộc vào chế độ chính trị và hình thức nhà nước, đa số các quốc gia đều tổ chức mô hình đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt Tuy nhiên mức độ chi tiết hóa của từng đơn vị trong từng quốc gia có khác nhau Các đơn vị có thể là khu kinh tế, đặc khu hành chính, khu đặc biệt… Tùy từng quốc gia có sự đa dạng về điều kiện địa lý, lịch sử, chính trị, kinh tế xã hộị và các lĩnh vực khác mà việc chọn tổ chức từng mô hình riêng cho phù hợp

Đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt ở các nước trên thế giới cũng có nhiều tên gọi khác nhau, trong đó khu kinh tế tự do là tên gọi phổ biến, còn một số nước có thể gọi theo cách khác Chẳng hạn, có thể gọi là khu kinh tế đặc biệt (hay đặc khu kinh tế), khu kinh tế mở, khu thương mại tự do, hay thậm chí đơn giản chỉ là khu kinh

tế, khu tự do, khu kinh tế cửa khẩu, đặc khu hành chính… Có những khu kinh tế có thể không mang tên gọi chính thức phổ biến như một trong các tên gọi trên, nhưng vẫn

hoạt động tương tự nhau

1.2 LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ MỘT SỐ MÔ HÌNH ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH KINH TẾ ĐẶC BIỆT TRÊN THẾ GIỚI

1.2.1 Quá trình hình thành và phát triển đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt trên thế giới

Mô hình khu kinh tế đặc biệt có lịch sử phát triển từ lâu đời không phải mới xuất hiện trên thế giới Do nhu cầu giao lưu thương mại giữa các vùng lãnh thổ, giữa các quốc gia và yêu cầu thành lập các khu vực có các chính sách tự do hơn cho thương mại, các khu tự do thương mại đã được hình thành từ thời Trung cổ, cách đây hơn

2500 năm Các khu tự do thương mại được xem là tiền thân của mô hình khu kinh tế đặc biệt ngày nay.5 Để phân biệt với các khu tự do thương mại thời cổ đại, mô hình khu kinh tế tự do ngày nay được xem là loại hình khu kinh tế đặc biệt thời kỳ hiện đại Bắt đầu khi các khu vực cho phép ưu tiên một số mặt hàng nhất định và tiếp sau đó là

sự hình thành của các khu thương mại tự do Các khu này thường nằm ở biên giới một

5

Nguyễn Huyền, Phát triển đặc khu kinh tế cần thể chế vượt trội, Báo VietnamPlus, 2014,

http://www.vietnamplus.vn/phat-trien-dac-khu-kinh-te-can-the-che-vuot-troi/249819.vnp, [ngày truy cập 2014]

23-08-quốc gia, ở nơi giao nhau của các tuyến đường lưu thông hàng hoá 23-08-quốc tế hay ở những trung tâm buôn bán náo nhiệt trên thế giới Vận tải hàng hải ra đời là một điều kiện thuận lợi để phát triển thương mại, đặc biệt là ngoại thương Cùng với sự phát triển của sản xuất và trao đổi hàng hóa, hàng rào thuế quan và phi thuế quan của các nước đã ngăn cản hoạt động ngoại thương Chính điều này đã thúc đẩy hoạt động tại các cảng tự do ngày càng mạnh mẽ hơn Các cảng tự do được miễn khỏi các quy định chung và đặt ra ngoài biên giới hải quan, hàng hoá trao đổi ở đây hầu như không phải chịu ảnh hưởng của các biện pháp bảo hộ Một số quốc gia và vùng lãnh thổ có lợi thế

về vị trí địa lý cũng đã lợi dụng và khai thác tối đa lợi thế này tạo nên những khu vực trung chuyển hàng hoá như Hồng Kông, Singapore trở thành những thương cảng tự do khổng lồ và kéo theo một loạt các ngành nghề khác phát triển

Đài Loan là nước đầu tiên sử dụng thuật ngữ “khu chế xuất” để chỉ loại hình khu kinh tế tự do này trong luật khu chế xuất Từ đó những khu kinh tế tự do mang tính chất đơn nhất thương mại hoặc công nghiệp đã có những khu kinh tế tự do mang tính chất hỗn hợp được thành lập

Năm 1979, hình thức tổ chức mới của khu kinh tế tự do đã được thành lập tại Trung Quốc với tên gọi “đặc khu kinh tế”.Các khu kinh tế đặc biệt thời hiện đại được phát triển mạnh từ cuối thế kỷ XX khi các quốc gia cạnh tranh nhau để thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài Sau thế chiến thứ hai, Mỹ và một số quốc gia khác đã thiết lập các khu kinh tế đặc biệt dưới hình thức khu công nghiệp để tập trung phát triển công nghiệp và vực dậy nền kinh tế sau chiến tranh Với việc ra đời của các khu chế xuất,

mô hình khu kinh tế đặc biệt đã được phát triển ở một mức độ cao và đa dạng hơn 6Các khu chế xuất giúp các nước đang phát triển giải quyết vấn đề thiếu vốn và dư lao động trong nước Tuy nhiên, không dừng lại ở hai mục đích này mô hình khu kinh

tế đặc biệt còn đáp ứng các mục đích phát triển khác Đặc biệt, với sự ra đời của các đặc khu kinh tế ở Trung Quốc, mô hình khu kinh tế đặc biệt ngày càng hoàn thiện hơn Trung Quốc đã dựa trên mô hình các khu chế xuất thành công của các nước láng giềng

có nền kinh tế phát triển như Đài Loan và Hàn Quốc để xây dựng các khu kinh tế đặc biệt đáp ứng các mục đích phát triển kinh tế riêng biệt của mình Đó là, thu hút vốn đầu tư nước ngoài, tiếp thu khoa học kỹ thuật tiên tiến và kinh nghiệm quản lý nước ngoài để phát triển nền kinh tế trong nước và thử nghiệm các chính sách mới về kinh

tế trước khi áp dụng đại trà

Đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt thường với mục đích cơ bản là để phát huy tiềm năng phát triển kinh tế xã hội tại các đơn vị đó Các nhà nước luôn tìm cách xác định và tận dụng mọi ưu thế về tiềm năng phát triển kinh tế xã hội của mỗi khu vực khác nhau trong một quốc gia và về cơ bản

Ngày nay, các đặc khu kinh tế được hình thành trong cả các nền kinh tế phát triển và các nền kinh tế chậm phát triển Hiện nay, có tới 3.000 đặc khu kinh tế như vậy ở 116 nền kinh tế với khoảng 43 triệu người làm việc trong đó.7

1.2.2 Một số mô hình đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt trên thế giới

Trong khu vực và trên thế giới, mô hình đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt đã phát triển khá mạnh mẽ, góp phần thu hút vốn đầu tư nước ngoài thành công Với các điển hình ở Thâm Quyến của Trung Quốc, Dubai (Các tiểu vương quốc Ả rập thống nhất) hoặc tại Singapore, Ấn Độ Các đặc khu này góp phần thu hút hàng nghìn tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài.8 Ở đây người viết nêu ra các mô hình tiêu biểu vì khi mô hình có thành công thì mới có thể thu hút và nhân rộng ra các mô hình khác Nước ta cần nghiên cứu học hỏi tham khảo những kinh nghiệm thành lập của quốc tế trên từng nước để tránh rủi ro, lựa chọn đúng mô hình thích hợp với tình hình cụ thể sát với điều kiện phát triển của đất nước của riêng mình.

1.2.2.1 Singapore

Singapore là một thành phố - quốc gia, với diện tích khoảng 704 km2; dân số 4,59 triệu người Quốc gia có thể chế chính trị theo mô hình cộng hòa đại nghị Theo Hiến pháp Singapore Tổng thống là nguyên thủ quốc gia được bầu trực tiếp, có quyền thông qua ngân sách quốc gia và bổ nhiệm Thủ tướng và các Bộ trưởng thành viên Nội các Việc xây dựng các cơ quan nhà nước dựa trên 03 nguyên tắc là gọn nhẹ, hiệu quả

và trong sạch Về nguyên tắc gọn nhẹ: Chính quyền Singapore chỉ có một cấp là Chính phủ Trung ương Cấp địa phương được chia thành 5 quận Tại quận có Hội đồng Phát triển cộng đồng nhưng không có vai trò quản lý nhà nước mà chỉ hoạt động như các tổ chức xã hội Ở cấp Trung ương, phủ Tổng thống và Văn phòng Thủ tướng không có các ban hay vụ giúp việc mà chỉ có các cố vấn theo dõi công việc của từng Bộ, ngành

Để tránh quan liêu và tạo ra sự năng động, Chính phủ Singapore đã thành lập các ban

có quy chế độc lập hoặc cơ quan thẩm quyền Đứng đầu mỗi ban hoặc cơ quan thẩm quyền là Chủ tịch do Quốc hội Singapore phê chuẩn trên cơ sở đề nghị của Chính phủ

Huy Thắng, Học hỏi kinh nghiệm xây dựng đặc khu kinh tế, Báo điện tử Chính Phủ, 2014,

http://baodientu.chinhphu.vn/Kinh-te/Hoc-hoi-kinh-nghiem-xay-dung-dac-khu-kinh-te/195085.vgp , [ngày truy cập 04-8-2014]

Đây là những công chức cao cấp bậc nhất trong bộ máy hành chính của Singapore vừa

có năng lực chuyên môn, vừa có quyền quyết định và chịu trách nhiệm về lĩnh vực hoạt động được Chính phủ giao phó Về thứ bậc hành chính, các cơ quan này được đặt dưới một Bộ nhưng có vai trò, nhiệm vụ rõ ràng không lệ thuộc một cách máy móc vào Bộ chủ quản Theo nguyên tắc hiệu quả các cơ quan công quyền có tính độc lập được phân định rõ trách nhiệm và có sự lưu thông kết nối về công việc và thông tin trong bộ máy nhà nước không đùn đẩy công việc hoặc trách nhiệm Một vấn đề chỉ có một cơ quan công quyền phụ trách và chịu trách nhiệm

Về nguyên tắc trong sạch luật pháp chặt chẽ xử phạt nghiêm minh không thiên vị Mọi người dân bình đẳng trước pháp luật vì mọi tranh chấp và khiếu kiện dù có liên quan đến Thủ tướng đều thông qua con đường tố tụng và do Tòa án quyết định Công chức được trả lương và đãi ngộ cao để không tham nhũng; tài sản và thu nhập không giải thích được nguồn gốc đều bị tịch thu và sung công quỹ Công chức không có bất

cứ thu nhập nào ngoài lương và tiền thưởng theo luật định

Cơ cấu các Bộ thuộc Chính phủ Singapore

Bộ Thể thao Thanh niên và Phát triển cộng đồng, Quốc phòng, Giáo dụcTài chính, Ngoại giao, Y tế, Nội vụ, Thông tin, Truyền thông và Nghệ thuật, Pháp luật, Lao động, Phát triển quốc gia, Văn phòng Thủ tướng, Môi trường và Nguồn nước, Thương mại và Công nghiệp Giao thông.9

Một trong những chiến lược phát triển quan hệ đối tác chính phủ song phương, cùng phát triển Chính phủ Trung Quốc và Singapore đã bắt tay để phát triển khu công nghiệp ở Tô Châu, Trung Quốc Singapore cung cấp vốn khởi động đáng kể đối với khu kinh tế mới này Singapore cũng chuyển giao chuyên môn trong quy hoạch đô thị, phát triển khu công nghiệp , thiết kế đô thị, và quan trọng nhất, chiến lược kinh doanh Với cam kết của chính phủ Singapore, nhiều nhà đầu tư từ Singapore và các đối tác quốc tế của họ đã di chuyển đầu tư đến Tô Châu.10

1.2.2.2 Đảo Jeju, Hàn Quốc

Đảo Jeju nằm ở phía Nam Hàn Quốc có diện tích 1.845 km2 và 560.000 dân (năm 2004), là nơi giao lưu giữa châu Á và Thái Bình Dương Đây là một hòn đảo xinh đẹp với điều kiện địa lý thuận lợi, khí hậu quanh năm mát mẻ và phong cảnh thiên nhiên tuyệt vời, hội tụ nhiều điều kiện tốt để trở thành trung tâm kinh doanh và du lịch quốc

tế Ngày 01/7/2006, Jeju được chuyển đổi hệ thống quản lý nhằm mục đích phát triển

http://www.tapchitaichinh.vn/Kinh-te-Dau-tu/Nhung-co-hoi-va-thach-thuc-cho-cac-dac-khu-kinh-te-Viet-thành một khu vực phát triển, với mô hình “http://www.tapchitaichinh.vn/Kinh-te-Dau-tu/Nhung-co-hoi-va-thach-thuc-cho-cac-dac-khu-kinh-te-Viet-thành phố tự do quốc tế” tương tự như Hồng Kông và Singapore Được hưởng các ưu đãi về chính sách như lợi tức về thuế và cùng với hàng loạt các trợ giúp cho hệ thống quản lý, trở thành một “tỉnh tự trị đặc biệt” Việc thành lập chính quyền tỉnh tự trị là để sử dụng một cách có hiệu quả nhất các điệu kiện sẵn có, phát triển khu vực đảo thành một thành phố tự do quốc tế cạnh tranh với Hồng Kông và Singapore Đây là quá trình thử nghiệm mô hình quản lý chưa từng có tiền lệ để phát triển đảo Jeju thành một thành phố tự do quốc tế, phi tập trung hóa và hoàn toàn độc lập, tự chủ

Tỉnh tự trị Jeju có hình thức khác xa với chính quyền cấp địa phương khác ở Hàn Quốc Nó là một phần trong dự án quốc gia nhằm cải cách hệ thống quản lý địa phương, Chính phủ Hàn Quốc đã giới thiệu mô hình hành chính mới và cho Jeju được hưởng độc quyền, độc lập hẳn với chính quyền Trung ương gần như tất cả mọi chính sách trên đảo, ngoại trừ quyền về ngoại giao và quốc phòng Vốn đầu tư và hàng hóa

có thể vào đảo một cách tự do, các công ty doanh nghiệp được hưởng nhiều thuận lợi

và lợi nhuận trong hoạt động kinh doanh của mình

Khu vực này sẽ được hưởng hoàn toàn tự chủ trong quản lý, tối đa trong khuôn khổ Hiến pháp Với quyền lực quản lý hành chính hoàn toàn quyết định các vấn đề của địa phương, khu vực đảo du lịch hoàn toàn có thể tổ chức lực lượng cảnh sát riêng biệt không phụ thuộc vào lực lượng cảnh sát quốc gia Chính quyền tự trị đặc biệt này sẽ

có đầy đủ và tối đa quyền tự trị để tiến hành các chính sách một cách có hiệu quả và tự chủ nhất Chính quyền Trung ương sẽ phân quyền đặc biệt cho chính quyền tỉnh Jeju,

sẽ chấm dứt hoặc dần bãi bỏ các quy định nào đó được coi là cản trở chính đối với việc thu hút đầu tư nước ngoài Giảm thuế cho các tập đoàn kinh tế trong và ngoài nước đầu tư vào các lĩnh vực công nghiệp thông tin, phần mềm và công nghệ sinh học Các quy định về dịch vụ y tế và du lịch cũng sẽ được hủy bỏ nhiều hoặc bỏ hẳn Người nước ngoài được phép xây dựng trường học, bệnh viện vì mục đích thương mại

và lao động tại đây như các công chức Tỉnh đảo đang lên kế hoạch mở rộng diện miễn thị thực cho tất cả các nước trừ các nước bị cáo buộc là tiếp tay cho hoạt động khủng

bố và các nước mà Hàn Quốc chưa thiết lập quan hệ ngoại giao.11

11

Đề án số số 294/ĐA-UBND ngày 12/02/2014 của Ủy ban nhân dân tỉnh Kiên Giang về Thành lập khu hành chính - kinh tế đặc biệt Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang, Phụ lục 4

1.2.2.3 Đặc khu Thâm Quyến, Quảng Đông, Trung Quốc

Năm 2013, theo chỉ số phát triển của Down Jones, Thâm Quyến (Trung Quốc) đứng thứ 15 trong bảng xếp hạng các trung tâm tài chính toàn cầu

Thâm Quyến là thành phố thuộc tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc bao gồm 6 quận:

La Hồ, Phúc Điền, Nam Sơn, Diêm Điền, Bảo An và Long Cương Tháng 5/1980, Đặc khu Thâm Quyến chính thức được thành lập trên cơ sơ 4 quận của thành phố Thẩm Quyến: La Hồ, Phúc Điền, Nam Sơn, Diêm Điền với diện tích khoảng 2.020 km2 Khi

ấy, Thâm Quyến cũng là một làng chài cơ sở hạ tầng hầu như không có gì Năm 1979, ngay sau khi quyết định thực hiện chính sách mở cửa đối ngoại, thu thút đầu tư bên ngoài, Trung Quốc đã sớm nhận ra ưu thế nổi trội hiếm có của khu vực này, đó là vị trí liền kề Hồng Kông Với vai trò là trung tâm tài chính thương mại quốc tế, Hồng Kông

sẽ là đối tác cực kỳ lý tưởng đổi với Thâm Quyến trong mục tiêu thu hút vốn và trao đổi ngoại thương Đặc khu kinh tế Thâm Quyến được Chính phủ Trung ương giao cho

sứ mệnh là đặc khu kinh tế, coi đó là nơi thử nghiệm cho công cuộc cải cách mở cửa, nhằm phát huy vai trò cửa gõ và kiểu mẫu Với vai trò và sứ mệnh này, trong cả “thời

kỳ Đặc khu”, Thâm Quyến đã thực hiện cải cách hành chính mà trong đó nội dung chính là cải cách cơ cấu điều hành Sự cải cách thể chế hành chính của Thẩm Quyến được chia thành 3 giai đoạn: Cải cách thể chế kinh tế kế hoạch, thúc đẩy đi sâu thị trường hóa và nâng cao sức cạnh tranh thành thị Đặc khu này đã hoàn thành sứ mệnh chính trị lịch sử của nó khi đem lại cho Trung Quốc sự vững tin vào thành công của công cuộc cải cách và mở cửa kinh tế, đúc kết được cách thức vận hành quá trình cải cách và mở cửa trên phạm vi toàn quốc.12

Sau 28 năm xây dựng, Thâm Quyến đã phát triển thành một thành phố hiện đại hàng đầu Trung Quốc với tăng trưởng thần kỳ Tổng sản phẩm quốc nội năm 2006 là

80 tỷ USD, GDP bình quân đầu người là 8619 USD, tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm khoảng 27,8%

Năm 1984: Chính quyền thành phố đã thành lập 4 ủy ban (Ủy ban phát triển kinh tế xã hội, Ủy ban Phát triển công ngiệp, Ủy ban Quy tắc đô thị và Ủy ban Xuất nhập khẩu) và 5 văn phòng (Văn phòng Xây dựng cơ bản, Tài mậu, Giao thông, Nông nghiệp chăn nuôi, Văn giáo) để thích ứng với nhu cầu kinh tế đặc khu hướng ngoại Năm 1986: Trọng điểm là điều chỉnh các tầng quản lý hành chính chính quyền, giảm bớt các khâu trung gian

12

Đỗ Phương, Thể chế hành chính cho đặc khu kinh tế, Báo Quảng Ninh, 2014,

http://baoquangninh.com.vn/chinh-tri/201403/the-che-hanh-chinh-cho-dac-khu-kinh-te-2224873/ , [ngày truy cập 01/08/2014]

Năm 1988: Giải quyết thông suốt các mối quan hệ, giao một số chức năng quản

lý hành chính của Đảng ủy cho các ngành chính quyền

Năm 1992: Thông qua định chức năng, định cơ cấu cải cách bên trong, định biên chế và chuyển đổi chức năng của chính quyền, chính quyền đã giảm rất nhiều sự can thiệp vi mô đối với xí nghiệp, tăng cường nhanh chóng sự điều tiết khống chế vĩ mô đối với kinh tế Thâm Quyến được trao quyền lập pháp, Thâm Quyến đã tận dụng đầy

đủ lợi thế kiên trì lấy lập pháp để thúc đẩy cải cách và phát triển Đặc khu

Ban đầu khi xây dựng Đặc khu, Thâm Quyến không có cơ quan quản lý đô thị riêng, hành chính nhiều cửa về quản lý đô thị Trải qua nhiều lần cải cách, đến nay đã thành lập Văn phòng Quản lý đô thị thống nhất quản lý những vấn đề liên quan đến đô thị, thực hiện các nhiệm vụ của Cục Thị chính, Cục Bảo vệ Môi trường, Cục Công viên của thành phố nội địa, tránh được hiện tượng níu kéo nhau giữa các ngành quản

lý đô thị

Sự phát triển của Thâm Quyến gắn liền với năng lực cảng biển tại thành phố này Cảng biển đã giúp Thâm Quyến kết nối với phần còn lại của thế giới và tất nhiên là đảm bảo được sự tăng trưởng bền vững tại đây.13

Hiện nay, Thâm Quyến hình thành năm hệ thống lớn quản lý hành chính phù hợp với kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa

Hệ thống thứ nhất quản lý theo “chính quyền nhỏ, xã hội lớn”: Chức năng chính quyền trước đây nặng về quản lý kinh tế nay chuyển sang chú trọng như nhau đến quản lý đô thị, xã hội, kinh tế; giảm bớt chức năng kinh doanh trực tiếp của chính quyền, tăng cường chức năng xây dựng hạ tầng cơ sở và môi trường đô thị, tạo lập mô hình quản lý chính quyền kiểu mới;

Hệ thống thứ hai chính quyền và xí nghiệp tách riêng, hệ thống điều tiết khống chế vĩ mô lấy quản lý gián tiếp là chủ yếu;

Hệ thống thứ ba quản lý tài sản quốc hữu ba tầng;

Hệ thống thứ tư quản lý công vụ viên tương đối hoàn chỉnh;

Hệ thống thứ năm là hệ thống pháp quy gắn với kinh tế thị trường

Quyền uy của chính quyền nằm ở khâu điều tiết vĩ mô và gián tiếp đối với tất cả các ngành nghề toàn xã hội Việc chuyển đổi chức năng chính quyền không còn là thể chế quản lý truyền thống mà xây dựng một khung thể chế mới Chuyển từ quản lý chủ

13

Thanh Hà, Thành lập đặc khu kinh tế là bước đi khôn ngoan, Báo Đầu Tư, 2014, dac-khu-kinh-te-la-buoc-di-khon-ngoan.html , [ngày truy cập 21/06/2014]

http://baodautu.vn/thanh-lap-yếu dựa vào phê duyệt hành chính sang quản lý chủ http://baodautu.vn/thanh-lap-yếu dựa vào luật, biện pháp kinh

tế, pháp chế, tăng cường dịch vụ, đơn giản hóa thủ tục làm việc.14

1.2.2.4 Đặc khu hành chính Kaseong (KIC)- Triều Tiên

Các Đặc khu hành chính Kaseong KIC là kết quả của một sáng kiến do Tập đoàn

Hyundai bắt đầu từ năm 1998 trùng với thời điểm chính phủ Hàn Quốc đưa ra "chính sách Ánh Dương" nhằm cố gắng cải thiện quan hệ giữa Hàn Quốc và Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên

Mục đích của KIC như tuyên bố của Hàn Quốc đã phát triển một khu công nghiệp, trong đó các doanh nghiệp Hàn Quốc có thể sản xuất các sản phẩm và sử dụng lao động của Bắc Triều Tiên, cung cấp một cơ hội cho Bắc Triều Tiên tự do hóa và cải cách nền kinh tế, và giảm bớt căng thẳng trên DMZ Mặc dù lúc bắt đầu nơi đây chủ yếu là một liên khu vực tư nhân, nhưng dần cả hai chính phủ đã tham gia sâu vào dự

án Các công ty Hàn Quốc hoạt động tại Kaesong nhận được ưu đãi nhất định từ chính phủ Hàn Quốc và có một số quyền hạn được xác định bởi các hiệp định đàm phán với Triều Tiên

KIC là một khu miễn thuế, không có hạn chế về việc sử dụng ngoại tệ hoặc thẻ tín dụng và không cần phải thị thực khi nhập cảnh.15

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VÀ MỤC ĐÍCH THÀNH LẬP ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH KINH TẾ ĐẶC BIỆT Ở NƯỚC TA

Ở chương này, người viết trình bày thực trạng hình thành ĐVHCKTĐB ở nước ta

để từ đó thấy được sự cần thiết thành lập mô hình này Đồng thời căn cứ vào tình hình phát triển kinh tế cụ thể và nghiên cứu kinh nghiệm của các nước đã thành lập mô hình này nhằm đề ra mục đích Những mục đích chính như: tạo các cực tăng trưởng làm đầu tàu cho sự phát triển kinh tế, khai thác tối đa tiềm năng lợi thế đặc thù và nổi trội của nơi thành lập, tận dụng lợi thế và thời cơ nền kinh tế nước ta hội nhập với khu vực

và toàn cầu, tạo sức cạnh tranh trong hoạt động kinh tế đối ngoại, xuất khẩu hàng hóa Việc xác định rõ mục đích sẽ tạo đảm bảo sự thành công của ĐVHCKTĐB

2.1 THỰC TRẠNG XÂY DỰNG ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH KINH TẾ ĐẶC BIỆT CỦA NƯỚC TA GẦN ĐÂY

2.1.1 Thực trạng về tổ chức

Trước đây, nước ta đã từng thành lập đặc khu Vũng Tàu - Côn Đảo năm 1979, sau

đó giải thể vào năm 1991 để thiết lập tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu Việc tổ chức và hoạt động của đặc khu Vũng Tàu - Côn Đảo không có nhiều khác biệt so với các đơn vị hành chính khác khi mà nó chỉ là một đơn vị hành chính hoạt động như một thành phố trực thuộc trung ương với các nhiệm vụ: “bảo đảm tổ chức thực hiện nhiệm vụ trung tâm về công tác dịch vụ phục vụ cho kế hoạch tìm kiếm, thăm dò và chuẩn bị khai thác dầu khí ở thềm lục địa miền Nam; phát triển công nghiệp hải sản; tận dụng điều kiện

tự nhiên của địa phương, tổ chức thực hiện tốt nhiệm vụ đánh bắt chế biến, nuôi trồng các loại hải sản phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu; phát triển du lịch quốc tế và nội địa; bảo đảm công tác chính trị, an ninh, quốc phòng, ngoại vụ, kinh tế, xã hội khác theo phân công của Nhà nước.”16 Cho đến nay, các khu kinh tế hiện tại hầu như chưa có những nhà đầu tư chiến lược nước ngoài thực hiện đầu tư ở các khu kinh tế này Một số nhà đầu tư đã thực hiện các dự án đầu tư lớn nhưng ít có dự án đầu tư với công nghệ hiện đại.17 Đến nay, Việt Nam chưa xây dựng được một ĐVHCKTĐB nào

dù Việt Nam có rất nhiều tiềm năng phát triển

16

Phụ lục 4 Mô hình tổ chức đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt trong lịch sử và một số nước trên thế giới kèm

theo Đề án số số 294/ĐA-UBND ngày 12/02/2014 của Ủy ban nhân dân tỉnh Kiên Giang về Thành lập khu hành chính - kinh tế đặc biệt Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang

17

Thanh Hà, Xây dựng đặc khu kinh tế là chủ trương nhất quán, Báo Đầu Tư, 2014, dung-dac-khu-kinh-te-la-chu-truong-nhat-quan.html, [Ngày truy cập 22/08/2014]

http://baodautu.vn/xay-Dưới góc độ kinh tế, tại Hội nghị Trung ương 4 khoá VIII (tháng 12/1997) thì mô hình đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt đã có “ý tưởng xây dựng đã được đề xuất nhưng đến năm 2002, mới bắt đầu thí điểm khu kinh tế mở Chu Lai (Quảng Nam)”.18

Mô hình này cùng với các khu công nghiệp, khu kinh tế tự do cũng chỉ mới được xem

là tiền thân của ĐVHCKTĐB Đây chỉ là một mô hình thí điểm chủ yếu về kinh tế chứ không phải hành chính Hiện nay, mới chỉ có 15 khu kinh tế ven biển với tổng diện tích khoảng 54.000 ha.19 Những khu kinh tế này đã đạt được các kết quả nhất định xét

về các mặt thu hút đầu tư trong và ngoài nước, giải quyết việc làm cho hàng vạn lao động, đóng góp đáng kể cho ngân sách địa phương.20 Chính sách ở các khu kinh tế này tuy đã có vượt trội so với các khu công nghiệp nhưng chỉ tập trung số ít vào các ưu đãi

về thuế, về tiền thu sử dụng đất Do vậy, so với các khu công nghiệp khác cùng loại hình trong khu vực và trên thế giới còn nhiều khó khăn, không đủ sức cạnh tranh Trong khi đó, trong khu vực và trên thế giới, mô hình này đã phát triển khá mạnh

mẽ, với các điển hình ở Thâm Quyến (Trung Quốc), Dubai (UAE)…Nó đã thu hút vốn đầu tư nước ngoài, trở thành động lực cho cả nền kinh tế phát triển

Với lợi thế về vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên, nguồn nhân lực, tiềm năng phát triển, hoàn thiện chính sách, cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao tính cạnh tranh về thu hút đầu tư so với các nước trong khu vực và trên thế giới, việc phát triển đặc khu kinh tế phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam là rất cần thiết.21

Trên thực tế cho thấy nước ta đã chậm hơn so với các nước trên thế giới trong việc hình thành các ĐVHCKTĐB để thúc đẩy nền kinh tế phát triển và các chính sách mới được ban hành Với tình hình cạnh tranh để thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài ngày càng trở nên gay gắt hơn, tạo các vùng kinh tế động lực để phát triển kinh tế - xã hội của toàn vùng và cả nước việc thành lập các ĐVHCKTĐB với chính sách vượt trội.

Hồng Nhung, Đặc khu kinh tế để tạo các cực tăng trưởng, Báo Quảng Ninh, 2014,

http://baoquangninh.com.vn/chinh-tri/201403/dac-khu-kinh-te-de-tao-cac-cuc-tang-truong-2224900/, [ngày truy cập 21/08/2014]

2.1.2 Thực trạng về văn bản pháp luật

Hiện nay, Việt Nam chưa có ĐVHCKTĐB nào được xây dựng đúng nghĩa của nó

do thiếu một hệ thống văn bản quy định Chỉ mới có một số văn bản mang tính định hướng như: Hiến pháp 1992 quy định về thẩm quyền của Quốc hội Điều 84 là quyền

“thành lập hoặc giải thể đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt”.22 Đến năm 1994, trong Nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành trung ương Đảng giữa nhiệm kỳ Khóa VII, Đảng tiếp tục đề cập đến sự ra đời của ĐVHCKTĐB Tiếp đến là các quyết định của Chính phủ về thành lập khu kinh tế như Khu kinh tế mở Chu Lai, Khu kinh tế Dung Quất, Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái.23 Tháng 10/2013, kết luận Hội nghị Trung ương 8 cũng nhấn mạnh khi nêu : “Cần sớm xây dựng một số khu hành chính - kinh tế đặc biệt” Tham khảo thực tế quá trình xây dựng Đề án số 294/ĐA-UBND ngày 12/02/2014 của Ủy ban nhân dân tỉnh Kiên Giang về thành lập khu hành chính - kinh

tế đặc biệt Phú Quốc tỉnh Kiên Giang chúng ta càng thấy rõ hơn điều đó Điều 110 Hiến pháp năm 2013 bổ sung quy định “Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Quốc hội thành lập” Đây là quy định được bổ sung trên cơ sở ý kiến đề xuất của các đại biểu Quốc hội, các cơ quan, tổ chức (nhất là ý kiến đề xuất của Chính phủ) và các địa phương, nhằm đáp ứng nhu cầu thiết lập các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt đang đặt ra ở một số địa phương như huyện đảo Phú Quốc tỉnh Kiên Giang hay huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh Từ ngày 01 tháng 01 năm 2014 Hiến pháp sửa đổi chính thức

có hiệu lực thi hành trở thành nền tảng pháp lý để xây dựng và phát triển đất nước trong thời kì mới Sự xuất hiện của đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt trong bản Hiến pháp này cho thấy tầm quan trọng của nó đối với việc phát triển của đất nước Từ đó cho thấy chúng ta đã có cơ sở hiến định cho việc thành lập nhưng chưa có luật về đơn

vị hành chính kinh tế đặc biệt

Luật đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt chỉ mới được Quốc hội đưa vào chương trình xây dựng luật và pháp lệnh nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIII.24 Hội thảo khoa học Quốc tế về phát triển đặc khu kinh tế kinh nghiệm và cơ hội tại Quảng Ninh một số ý kiến của các đại biểu ủng hộ ban hành luật về ĐVHCKTĐB trong đó có ý kiến của ông Vương Đình Huệ, Trưởng ban kinh tế trung ương “Việc sớm ban hành Luật đơn

vị hành chính - kinh tế đặc biệt sẽ giúp cho việc xây dựng các tiêu chí dễ dàng bám sát

24

Nghị quyết số 45/2013/QH13 ngày 18/6/2013 của Quốc hội về việc Điều chỉnh Chương trình xây dựng luật và pháp lệnh nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIII, năm 2013 và Chương trình xây dựng luật và pháp lệnh năm 2014, Điều

1

các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước”.25 Cho thấy vẫn chưa

có luật riêng về ĐVHCKTĐB và việc ban hành luật là cần thiết

Tiếp đến là kết luận số 74-KL/TW ngày 17/10/2013 của Hội nghị Trung ương lần thứ 8 (khoá XI) đã ghi rõ: “Sớm xây dựng, phê duyệt, triển khai thực hiện một số đề

án thành lập khu hành chính - kinh tế đặc biệt”.26 Việc xây dựng ĐVHCKTĐB được Đảng và Nhà nước hết sức quan tâm Việt Nam chỉ đạo xây dựng ba khu kinh tế tiêu biểu đầu tiên gồm Vân Đồn (Quảng Ninh), Phú Quốc (Kiên Giang) và Bắc Vân Phong (Khánh Hoà) đã được đề nghị lựa chọn.27 Đặc biệt là trên cơ sở định hướng của Bộ chính trị tại Kết luận số 81-KL/TW ngày 31 tháng 12 năm 2013 về tình hình thực hiện Nghị quyết Đại hội XI của Đảng và Nghị quyết đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ IX, nhiệm

kỳ 2010-2015 và một số chủ trương phát triển tỉnh Kiên Giang đến năm 2020.28 Quan điểm chung của Chính phủ là sẽ quyết tâm triển khai mô hình đơn vị hành chính kinh

tế đặc biệt này Đây được xem là tín hiệu tích cực trong việc hiện thực mục tiêu phát triển thành công các ĐVHCKTĐB trên cơ sở những thể chế, chính sách kinh tế vượt trội dành cho nó Đó cũng cũng chính là khung pháp lý vô cùng quan trọng chính sách đặc biệt Nước ta thiếu quy định pháp lý đặc biệt cho việc ra đời, hình thành và đầu tư phát triển của ĐVHCKTĐB

Vấn đề hiện nay, đối với các ĐVHCKTĐB là Nhà nước chưa có được những chính sách, văn bản pháp luật hướng dẫn cụ thể về chính quyền địa phương và bộ máy hành chính để phát huy hiệu quả nhất tác động của thị trường, trao quyền kinh tế đầy

đủ cho tất cả doanh nghiệp Thực trạng này đã trở thành thách thức lớn cho các ĐVHCKTĐB hiện nay chưa được hình thành.29

27

Hồng Nhung, "Đặc khu kinh tế để tạo các cực tăng trưởng", Báo Quảng Ninh, 2014,

http://baoquangninh.com.vn/chinh-tri/201403/dac-khu-kinh-te-de-tao-cac-cuc-tang-truong-2224900/ , [ngày truy cập 21/07/2014]

28

Kết luận số 81-KL/TW, ngày 31 tháng 12 năm 2013 của Bộ Chính trị về tình hình thực hiện Nghị quyết Đại hội XI của Đảng và Nghị quyết đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ IX, nhiệm kỳ 2010-2015 và một số chủ trương phát triển tỉnh Kiên Giang đến năm 2020

29

Anh Minh, “Đặc khu kinh tế hành trình đang viết dỡ” Báo VnEconomy, 2014,

http://vneconomy.vn/20120824014356769P0C9920/dac-khu-kinh-te-hanh-trinh-dang-viet-do.htm, [truy cập ngày 10/9/2014].

2.2 MỤC ĐÍCH THÀNH LẬP ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH KINH TẾ ĐẶC BIỆT

Ở NƯỚC TA

2.2.1 Phát triển kinh tế và tái cơ cấu nền kinh tế

2.2.1.1 Để tạo các cực tăng trưởng làm đầu tàu cho sự phát triển kinh tế

Việt Nam hình thành ĐVHCKTĐB mục đích nhằm thu hút đầu tư, phát triển các khu kinh tế năng động tiên tiến với nhiều ưu điểm nổi trội, hình thành các vùng kinh tế năng động để phát triển kinh tế - xã hội Dù là mô hình mới nhưng phù hợp với yêu cầu thực tiễn và tạo bước đột phá mới cho sự phát triển nhanh và bền vững hơn Việc xây dựng ĐVHCKTĐB là chủ trương của Đảng và Nhà nước Việt Nam.30 Theo ý kiến của Ông Vương Đình Huệ, Uỷ viên Trung ương Đảng, trưởng ban kinh tế Trung ương

“Mục đích của việc xây dựng các Đặc khu kinh tế là nhằm thu hút các nguồn lực công nghệ hiện đại, nguồn vốn, nhân tài, ý tưởng phát triển Từ bên ngoài nhằm tạo ra những các vùng kinh tế, nền kinh tế phát triển”.31 ĐVHCKTĐB tạo ra mối liên hệ chặt chẽ với các vùng lãnh thổ khác Nó đáp ứng yêu cầu cấp thiết kéo theo sự phát triển cho nền kinh tế cả nước tạo động lực cho quá trình đi lên của nền kinh tế quốc gia không chỉ vì lợi ích của bản thân nó mà còn vì sự phát triển chung của cả đất nước cũng là một phần quan trọng trong chiến lược mở cửa nền kinh tế Trong nền kinh tế Việt Nam đã hình thành được một số khu công nghiệp, khu chế xuất xác lập được các vùng kinh tế trọng điểm nhưng vẫn chưa thực sự đủ sức đưa nền kinh tế phát triển cao hơn

Thực tiễn phát triển kinh tế của nhiều quốc gia đã khẳng định mỗi quốc gia đều cần có những khu vực phát triển riêng để làm nền tảng cho những khu vực khác Đối với các quốc gia đang phát triển, mô hình đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt đã được

áp dụng nhiều nơi và đem đến kết quả cao Dựa vào những lợi thế đó để xác định mục tiêu chiến lược cho phát triển kinh tế làm động lực kéo các vùng lân cận cùng phát triển Các ĐVHCKTĐB đóng vai trò tiên phong trong sự phát triển của nền kinh tế quốc gia Tác động của ĐVHCKTĐB tới các vùng kinh tế khác sẽ theo kiểu dần lan rộng ra để tạo sự gắn kết và động lực trong việc phát triển chung của vùng, cũng như của cả nước là cần thiết 32

Hồng Nhung, "Đặc khu kinh tế để tạo các cực tăng trưởng", Báo Quảng Ninh, 2014,

http://baoquangninh.com.vn/chinh-tri/201403/dac-khu-kinh-te-de-tao-cac-cuc-tang-truong-2224900/ , [ngày truy cập 21/07/2014]

32

Th Bình - Q Khánh, Phú Quốc cơ bản đủ điều kiện trở thành khu hành chính kinh tế đặc biệt, Báo điện tử

Công An Nhân Dân, 2013, http://www.cand.com.vn/News/PrintView.aspx?ID=209322, [truy cập ngày

23/09/2014]

Trong Hiến pháp mới được Quốc Hội thông qua năm 2013 và có hiệu lực từ đầu năm nay, một trong những điểm mới về kinh tế được đề cập đến là cho phép Quốc Hội thành lập những đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt Đây là một quy định ngắn gọn trong bản Hiến pháp mới, nhưng lại có một ý nghĩa lớn đối với sự phát triển kinh tế của đất nước trong những năm tới Điều này có nghĩa Việt Nam có thể thành lập những ĐVHCKTĐB nhằm thu hút lượng vốn lớn từ trong nước, đặc biệt là từ các nhà đầu tư nước ngoài và từ đó tạo động lực cho cả nền kinh tế.33 Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đất nước 2011 - 2020 cũng đã đề cập lựa chọn được một số địa bàn có lợi thế vượt trội, nhất là ở ven biển để xây dựng một số khu kinh tế dẫn đầu phát triển Với mục tiêu ưu tiên một khu vực, một địa phương, một vùng đi trước, thực hiện trước tạo động lực thúc đẩy phát triển và hội nhập của đất nước Tạo lên một động lực tăng trưởng có tính đột phá trong phạm vi một khu vực nhỏ để ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế Sự phát triển của các địa phương này tác động đến các vùng lân cận, có tác dụng thúc đẩy sự phát triển chung Trong điều kiện của Việt Nam hiện nay, ĐVHCKTĐB là mô hình thích hợp và hiệu quả để hấp dẫn đầu tư nước ngoài, thúc đẩy chiến lược thị trường hướng về xuất khẩu, tạo ra sự phát triển các vùng trên toàn lãnh thổ

Thành lập ĐVHCKTĐB có tác dụng to lớn trong việc thu nhận vốn, công nghệ

và kinh nghiệm quản lý từ các nhà đầu tư nước ngoài để mở rộng sản xuất, nâng cao năng lực xuất khẩu của đất nước, tăng thu nhập ngoại tệ Đối với nhiều quốc gia, nguyên nhân chính dẫn đến việc áp dụng mô hình này là mục tiêu tăng xuất khẩu và tăng thu ngoại tệ, giải quyết được sự thiếu hụt các nguồn lực sản xuất nhờ vào đầu tư nước ngoài Kết hợp với mở cửa thông thoáng của các ĐVHCKTĐB ra thế giới bên ngoài, giúp các nhà kinh doanh trong nước dễ dàng tiếp cận với công nghệ hiện đại và

kỹ năng quản lý tiên tiến của thế giới Các ĐVHCKTĐB là cầu nối thị trường trong nước và thị trường ngoài nước

2.2.1.2 Thúc đẩy công nghiệp hóa hiện đại hóa

ĐVHCKTĐB thực sự là một giải pháp về vốn, khoa học công nghệ và kỹ năng quản lý hiện đại đối với các nước đang phát triển Nó được xem là cửa ngõ của đất nước với thị trường thế giới, là nơi kết hợp tốt nhất các nguồn lực trong nước với các yếu tố quốc tế để thúc đẩy phát triển kinh tế, công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu Đảng ta đã xây dựng chiến lược phát triển kinh tế xã hội thế kỷ XXI là "Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng nền

tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp.34 Thực hiện đúng đắn quá trình CNH-HĐH sẽ có những tác dụng to lớn về nhiều mặt trong sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước ĐVHCKTĐB tiếp nhận công nghệ tiên tiến với ưu thế hiện đại đáp ứng những yêu cầu phát triển nền kinh tế theo hướng CNH-HĐH CNH-HĐH phải được coi là nhiệm vụ trung tâm, quan trọng nhất kiên định các mục tiêu, đường lối đã được Đảng ta xác định Việt Nam hình thành các ĐVHCKTĐB cũng

có thể nhằm phát triển các khu vực kinh tế năng động nhất, với nhiều ưu đãi tiên tiến

và nổi trội nhất Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước là nhiệm vụ trọng tâm nhằm xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ.35

Khi đã thành lập được đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt đi vào hoạt động với rất nhiều lợi thế về mọi mặt, sẽ góp phần thúc đẩy phát triển đất nước Đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt làm mô hình chuẩn để phát triển kinh tế theo mô hình mới Từ đó tận dụng lợi thế và thời cơ nền kinh tế nước ta hội nhập với khu vực và toàn cầu để nhanh chóng biến tiềm năng của đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt có trình độ phát triển cao trong tương lai, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa đất nước

Việt Nam đang trong tiến trình hội nhập vào nền kinh tế thế giới Để đạt được các chỉ tiêu kinh tế chung của các nước trong khu vực và trên thế giới, Việt Nam cần mở cửa hơn nữa CNH-HĐH hướng về xuất khẩu Để CNH-HĐH đất nước hướng về xuất khẩu cần một lượng vốn đầu tư rất lớn nhưng khả năng của Việt Nam chỉ tự đáp ứng được một phần trong khi hỗ trợ phát triển chính thức và tài trợ của các tổ chức quốc tế đều có hạn, vì vậy chúng ta cần có những hình thức thích hợp hơn để thu hút đầu tư phát triển kinh tế Tạo điều kiện vật chất cho việc xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ,

đủ sức thực hiện sự phân công và hợp tác quốc tế

2.2.1.3 Tạo lập một nền kinh tế năng động và tự chủ

Hình thành ĐVHCKTĐB nhằm mục đích phát triển khu vực kinh tế năng động,

tự chủ Từ thực tiễn quá trình phát triển nền kinh tế đất nước đã cho thấy xây dựng nền kinh tế tự chủ và chủ động tích cực hội nhập kinh tế quốc tế là hoàn toàn đúng đắn và kịp thời Khi xem xét việc xây dựng nền kinh tế tự chủ, không thể tách rời khỏi việc hội nhập kinh tế quốc tế Trong điều kiện toàn cầu hoá, thì lại càng phải giữ vững tính năng động và tự chủ phát triển bền vững và có hiệu quả ngay cho chính nền kinh tế, cho việc mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế Việt Nam xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ là để không bị lệ thuộc vào nước khác, hoặc một nền kinh tế nào đó Nền kinh tế Việt Nam cũng đã đang điều chỉnh nhiều chính sách theo hướng nền kinh tế mở Vì

thế, ĐVHCKTĐB được mở ra để thực hiện những chính sách kinh tế mới theo hướng giảm bớt sự can thiệp của nhà nước vào hoạt động của các doanh nghiệp tạo môi trường tự do tối đa cho việc đầu tư vào các ngành sản xuất kinh doanh Những kinh nghiệm tốt trong việc thực hiện những chính sách tự do này sẽ được nhân rộng ra cả nước, góp phần đưa nền kinh tế hội nhập vào khu vực và thế giới Nó tạo sự ổn định kinh tế - xã hội và giữ vững định hướng phát triển

Tuy nhiên, tự chủ về kinh tế không phải là nền kinh tế khép kín tự mà là chủ động tham gia vào quá trình giao lưu, hợp tác và cạnh tranh quốc tế trên cơ sở phát huy tốt nhất nguồn lực và lợi thế so sánh của quốc gia Nền kinh tế vững mạnh độc lập, tự chủ là điều kiện quan trọng nhất để hội nhập kinh tế mạnh ngang bằng, cân sức với các nước khác thì mới tham gia hội nhập hội nhập kinh tế quốc tế là cách nhanh và giải pháp hiệu quả tốt nhất để chúng ta thực hiện mục tiêu xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ Như vậy, nền kinh tế độc lập, tự chủ là tiền đề và mục tiêu mà chúng ta xây dựng, vấn đề mở cửa hội nhập kinh tế quốc tế Phát huy nội lực đồng thời tranh thủ ngoại lực và sức mạnh thời đại là yếu tố quan trọng để phát triển nhanh, bền vững

và xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ Phải không ngừng tăng cường tiềm lực kinh

tế và sức mạnh tổng hợp của đất nước để chủ động, tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng

và có hiệu quả Có sức cạnh tranh cao để làm chủ thị trường trong nước, mở rộng thị trường ngoài nước, góp phần bảo đảm độc lập, tự chủ của nền kinh tế Trong hội nhập quốc tế, phải luôn chủ động thích ứng với những thay đổi của tình hình, bảo đảm hiệu quả và lợi ích quốc gia Nâng cao hiệu quả hội nhập quốc tế, góp phần xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ và phát triển nhanh, bền vững Phát huy vai trò và nguồn lực của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài vào phát triển đất nước Cải thiện môi trường đầu tư, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút các nhà đầu tư lớn, có công nghệ cao,

mở rộng thị trường xuất khẩu

Một trong những nội dung quan trọng của Hiến pháp là những nội dung được quy định tại Chương III và các chương có liên quan về kinh tế.36 Ðây là cơ sở hiến định, là bảo đảm về mặt pháp lý để phát triển kinh tế - xã hội của nước ta trong thời kỳ mới, Hiến pháp khẳng định đường lối, nhiệm vụ xây dựng nền kinh tế nước ta là nền kinh tế độc lập tự chủ phát huy nội lực, hội nhập hợp tác quốc tế, thực hiện CNH-HÐH đất nước Vấn đề hội nhập kinh tế cũng đặt trong bối cảnh mới, đó là chủ động và tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng trên các lĩnh vực.37

2.2.2 Khai thác tối đa tiềm năng, lợi thế đặc thù và nổi trội của nơi thành lập đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt

Trong điều kiện của Việt Nam hiện nay, chúng ta có rất nhiều thuận lợi để thành lập ĐVHCKTĐB và khả năng xây dựng thành công ở Việt Nam là rất lớn các điều kiện riêng của Việt Nam như vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên, nguồn lao động, xã hội Nền kinh tế Việt Nam đang đi đúng hướng cần có một mô hình mới hiện đại hơn

vì vậy thành lập các ĐVHCKTĐB là cần thiết Bất kì địa phương nào cũng đều có những lợi thế, tiềm năng nhất định Mục đích đặt ra đối với việc thành lập

ĐVHCKTĐB là phải khai thác được tối đa những tiềm năng sẳn có để việc thành lập thuận lợi hơn Để phát huy tối đa lợi thế tiềm năng phát triển đa dạng ở các vùng miền khác nhau của đất nước Hiện nay nước ta chưa tổ chức các ĐVHCKTĐB nên các tiềm năng phát triển của nhiều vùng còn chưa được khai thác tốt nhất Nên có xu hướng cần xác định theo mục đích khai thác tốt lợi thế tiềm năng phát triển của đơn vị

đó

Ví dụ như: Mục tiêu của Đề án thành lập đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt Phú Quốc là xây dựng Phú Quốc “trở thành trung tâm du lịch, nghỉ dưỡng, trung tâm công nghệ, trung tâm tài chính, trung tâm thương mại, trung tâm giải trí trình độ cao, giao thương quốc tế lớn và hiện đại của cả nước, khu vực và quốc tế”.38 Theo đề xuất thì sẽ thành lập là ĐVHCKTĐB nên xem xét tận dụng tốn đa tiềm năng, lợi thế đặc thù nổi trội một quần đảo nằm tách biệt khá xa đất liền, bao gồm 27 hòn đảo lớn, nhỏ nằm trong vịnh Thái Lan, trong đó lớn nhất là đảo Phú Quốc có diện tích khoảng 56.700

ha.39 Phú Quốc có diện tích mặt biển giáp với các nước ASEAN, rất gần với các trung tâm du lịch phát triển và công nghiệp của các nước trong vùng như Thái Lan, Malaysia, Singapore chỉ với khoảng 2 giờ bay, du khách ở bất cứ thủ đô nào của 10 nước Đông Nam Á đều có thể đến được Phú Quốc Đặc biệt, trong tương lai Phú Quốc

sẽ có vị thế địa lý quan trọng khi khối cộng đồng ASEAN tiến tới cộng đồng chung Phú Quốc có điều kiện thuận lợi về khí thượng thủy văn; có bờ biển dài với nhiều bãi biển, sự khác biệt về mặt khí hậu và các điều kiện hải văn giữa hai bờ Đông và bờ Tây đảo cho phép tổ chức hoạt động du lịch quanh năm Có ngư trường khá giàu tiềm năng rừng nguyên sinh đẹp, nhiều di tích lịch sử hấp dẫn du khách trong và ngoài nước Phú Quốc có đủ điều kiện phát triển cảng nước sâu để tàu lớn nước ngoài neo đậu; có cảng hàng không quốc tế để các phi cơ thương mại từ các hướng tới phục vụ các yêu cầu

Lương Bằng, Kiên Giang muốn có một luật riêng về đặc khu Phú Quốc, Báo Hải quan, 2014,

http://www.baohaiquan.vn/pages/phu-quoc-muon-co-luat-rieng.aspx , [ngày truy cập 08/08/2014].

của khách du lịch và giới doanh nhân nước ngoài Thềm lục địa phía Tây đảo giáp phía Đông vịnh Thái Lan có khả năng tìm được và khai thác nguồn tài nguyên dầu khí

Có thể nói, ở Phú Quốc hội đủ các lợi thế về địa lý, tự nhiên, kinh tế - xã hội để phát triển nền kinh tế mở cửa, hướng ngoại và trở thành điểm nhấn về kinh tế - xã hội, thúc đẩy nền kinh tế - xã hội vùng đồng bằng sông Cửu Long và cả nước phát triển Về điều kiện địa lý tự nhiên, khí hậu trên đảo Phú Quốc thuộc loại nhịêt đới gió mùa nằm trong vùng vị trí đặc biệt của vịnh Thái Lan nên ít bị thiên tai Chính vì điều kiện khí hậu như vậy nên Phú Quốc có được một nguồn tài nguyên vô giá Đây là vốn quý nhất

để phát triển du lịch sinh thái trên hòn đảo này Bên cạnh rừng, vì bản thân Phú Quốc

là một hòn đảo và là đảo lớn, cho nên những nguồn tài nguyên khác như: tài nguyên biển, tài nguyên đất, tài nguyên nước… Đặc biệt năm 2006, Khu dự trữ sinh quyển ven biển và biển đảo Kiên Giang được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới, trong đó có Phú Quốc Với những tiềm lực sẵn có Phú Quốc có đủ điều kiện

để trở thành một đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt của Việt Nam, Phú Quốc có khí hậu thuận lợi, thiên nhiên đa dạng, thích hợp cho việc phát triển kinh tế biển, nhất là phát triển loại hình du lịch sinh thái-nghỉ dưỡng, có lợi thế cửa ngõ hàng hải quốc tế quan trọng để giao thương với khu vực và thế giới Phú Quốc có khí hậu thuận lợi, thiên nhiên đa dạng, thích hợp cho việc phát triển kinh tế biển, nhất là phát triển loại hình du lịch sinh thái-nghỉ dưỡng, có lợi thế cửa ngõ hàng hải quốc tế quan trọng để giao thương với khu vực và thế giới một công nhận khác của UNESCO, có thể trở thành một điểm du lịch lớn và là một trung tâm quốc gia để giới thiệu nuôi trồng thủy sản Việt Nam Huyện đảo Phú Quốc có vị trí đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế - xã hội của vùng đồng bằng sông Cửu Long, cả nước và khu vực.40

Ngoài Phú Quốc còn các khu vực khác như Vân Đồn cũng có rất nhiều lợi thế: tiếp giáp với Vịnh Hạ Long, được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới và gần kề Hải Phòng, cảng biển hàng đầu của miền Bắc Việt Nam Ở dự thảo đề án đã được công bố, huyện đảo Vân Đồn sẽ được xây dựng thành đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt và trở thành thành phố biển tiêu biểu với các ngành kinh tế mũi nhọn là du lịch biển đảo, du lịch sinh thái nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí cao cấp, trung tâm thương mại, tài chính và là cửa ngõ giao thương quốc tế

Các ĐVHCKTĐB này sở hữu những lợi thế so sánh không thể phủ nhận: lao động giá rẻ, bất động sản chưa được khai thác, vị trí ven biển chiến lược, và quan trọng nhất

là vùng đất rộng để phát triển du lịch và công nghiệp

40

Đề án số 294/ĐA-UBND ngày 12/02/2014 của Ủy ban nhân dân tỉnh Kiên Giang về Thành lập khu hành chính

- kinh tế đặc biệt Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang