quy định pháp luật vềkinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô

Theo Luật Thương mại 2005, hàng hóa bao gồm “tất cả các loại động sản, kể cả động sản hình thành trong tương lai và những vật gắn liền với đất đai”.1Tại Luật Giao thông vận tải 2008 quy

Giảng viên hướng dẫn: Sinh viên thực hiện:

TS Cao Nhất Linh Nguyễn Thị Thúy Diễm

Bộ môn Luật Thương mại MSSV: 5115699

Lớp: LK1164A1 - K37

Cần Thơ, tháng12 /2014

LỜI CẢM ƠN

Trên thực tế không có sự thành công nào mà không gắn liền với những sự hỗ trợ, giúp đỡ dù ít hay nhiều, dù trực tiếp hay gián tiếp của người khác Trong suốt thời gian từ khi bắt đầu học tập ở giảng đường đại học đến nay, em đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của quý Thầy Cô, gia đình và bạn bè

Trước hết, em xin gởi lời cảm ơn chân thành và sự tri ân sâu sắc đối với các thầy cô của trường Đại học Cần Thơ, đặc biệt là các thầy cô khoa Luật đã truyền đạt vốn kiến thức quý báu cho chúng em trong suốt thời gian học tập tại trường Tiếp theo em tỏ lòng biết ơn đến gia đình

và gởi lời cảm ơn đến bạn bè vì họ đã cho em niềm tin để em có thể vượt qua khó khăn trong cuộc sống cũng như trong học tập

Đặc biệt, em gởi lời cảm ơn sâu sắc đến Thầy Cao Nhất Linh đã nhiệt tình hướng dẫn để em hoàn thành tốt luận văn của mình

Trong quá trình viết đề tài tốt nghiệp của mình do trình độ lý luận cũng như kinh nghiệm thực tiễn còn hạn chế khó tránh khỏi sai sót, rất mong các Thầy, Cô thông cảm Đồng thời em rất mong nhận được ý kiến đóng góp của quý Thầy, Cô để tiếp thu kiến thức để em hoàn thiện

đề tài tốt nghiệp của mình

Em chân thành cảm ơn!





MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu, đối tượng nghiên cứu 2

3 Phạm vi nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Bố cục đề tài 2

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH VẬN TẢI HÀNG HÓA BẰNG XE Ô TÔ 4

1.1 Khái quát về vận tải hàng hóa bằng xe ô tô 4

1.1.1 Khái niệm vận tải hàng hóa bằng xe ô tô 4

1.1.1.1 Khái niệm về vận tải 4

1.1.1.2 Khái niệm về hàng hóa 5

1.1.1.3 Khái niệm về xe ô tô 5

1.1.1.4 Khái niệm vận tải hàng hóa bằng xe ô tô 6

1.1.2 Đặc điểm của hoạt động vận tải hàng hóa bằng xe ô tô 7

1.1.3 Tầm quan trọng của vận tải hàng hóa bằng xe ô tô 8

1.2 Khái quát về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô 9

1.2.1 Khái niệm kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô 9

1.2.1.1 Khái niệm về kinh doanh 9

1.2.1.2 Khái niệm về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô 10

1.2.2 Vai trò của pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô 11

1.2.2.1 Vai trò của pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô dưới góc độ quản lý nhà nước 11

1.2.2.2 Vai trò của pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô dưới góc độ khách hàng 12

1.2.2.3 Vai trò của pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô dưới góc độ của người kinh doanh 12

1.3 Quá trình hình thành và phát triển của pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô 13

1.3.1 Giai đoạn trước năm 2001 13

1.3.2 Giai đoạn từ năm 2001 đến nay 13

Kết luận Chương 1 14

CHƯƠNG 2 QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ KINH DOANH VẬN TẢI HÀNG

HÓA BẰNG XE Ô TÔ 15

2.1 Chủ thể kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô 15

2.1.1 Doanh nghiệp 15

2.1.2 Hợp tác xã 16

2.1.3 Hộ kinh doanh 16

2.2 Điều kiện kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô 17

2.2.1 Điều kiện chung kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô 17

2.2.1.1 Đăng ký kinh doanh 17

2.2.1.2 Điều kiện về phương tiện 20

2.2.1.3 Điều kiện về thiết bị giám sát hành trình 21

2.2.1.4 Điều kiện về nhân sự 22

2.2.2 Điều kiện đặc thù 24

2.2.2.1 Đối với hàng siêu trường, siêu trọng 24

2.2.2.2 Đối với hàng nguy hiểm 25

2.2.2.3 Đối với hàng hóa thông thường 27

2.3 Quyền và nghĩa vụ của người kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô 28

2.3.1 Quyền của người kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô 28

2.3.1.1 Yêu cầu cung cấp thông tin cần thiết về hàng hóa và kiểm tra tính xác thực của thông tin đó 29

2.3.1.2Yêu cầu thanh toán đủ cước, phí vận tải và chi phí phát sinh; yêu cầu bồi thường thiệt hại do vi phạm thỏa thuận trong hợp đồng 29

2.3.1.3Từ chối vận chuyển hàng hóa 29

2.3.1.4Yêu cầu giám định hàng hóa 30

2.3.2 Nghĩa vụ của người kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô 30

2.3.2.1 Cung cấp phương tiện đúng loại, thời gian, địa điểm và giao hàng hóa cho người nhận hàng theo thỏa thuận trong hợp đồng 30

2.3.2.2 Hướng dẫn xếp, dỡ hàng hóa trên phương tiện 30

2.3.2.3 Bồi thường thiệt hại cho người thuê vận tải do mất mát, hư hỏng hàng hóa xảy ra 31

2.3.2.4 Bồi thường thiệt hại do người làm công, người đại diện gây ra 32

2.3.2.5 Chịu trách nhiệm về hậu quả mà người làm công, người đại diện gây ra 32

Kết luận chương 2 32

CHƯƠNG 3.THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ KINH DOANH VẬN TẢI HÀNG HÓA BẰNG XE Ô TÔ – PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN 34

3.1 Thực trạng quy định pháp luật về điều kiện kinh doanh vận tải hàng hóa

bằng xe ô tô và phương hướng đề xuất 34

3.1.1 Những điểm mới của Nghị định số 86/2014/NĐ-CP ngày 10 tháng 09 năm 2014 của Chính phủ về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô 34

3.1.2 Những hạn chế của quy định về điều kiện kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô và phương hướng đề xuất 37

3.2 Thực trạng quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực vận tải hàng hóa bằng xe ô tô và phương hướng đề xuất 40

3.2.1 Thực trạng quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực vận tải hàng hóa bằng xe ô tô 40

3.2.2 Phương hướng đề xuất 41

Kết luận chương 3 43

KẾT LUẬN 44

LỜI NÓI ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Vận tải nói chung và vận tải ô tô nói riêng giữ vai trò hết sức quan trọng đối với bất kỳ một quốc gia nào Vận tải ô tô có chức năng vận chuyển hàng hóa và hành khách nhằm đáp ứng nguồn nguyên, nhiên liệu cho sản xuất, tiêu dùng và sự

đi lại của nhân dân, góp phần đáng kể vào việc thúc đẩy quá trình mua bán, trao đổi hàng hóa…Nếu thiếu nó thì quá trình sản xuất, tiêu dùng cũng như sự đi lại của người dân gặp rất nhiều khó khăn Vì vậy, vận tải ô tô là cần thiết đối với tất

cả các giai đoạn của quá trình sản xuất, tiêu thụ hàng hóa

Trong những năm gần đây nhà nước đã chú trọng đặc biệt quan tâm đến phát triển ngành vận tải ô tô, phát triển ngành vận tải ô tô là một trong những trọng tâm xây dựng cơ sở kỹ thuật cho nền kinh tế quốc dân, phát triển đất nước và đảm bảo an ninh, quốc phòng Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều

chính sách, văn bản pháp luật như: Luật Giao thông đường bộ 2008, Nghị định số

91/2009/NĐ-CP, Nghị định số 93/2012/NĐ-CP, Nghị định số 86/2014/NĐ-CP, Nghị định số 34/2010/NĐ-CP, Nghị định số 71/2012/NĐ-CP sửa đổi một số điều của nghị định số 34/2010/NĐ-CP, Nghị định số 171/2013/NĐ-CP,gần đây nhất là Nghị định số 86/2014/NĐ-CP…và hàng loạt các Thông tư khác ra đời nhằm

hướng dẫn chi tiết về hoạt động kinh doanh vận tải Tiếp đó là sự ra đời của các văn bản khác do Bộ Giao thông vận tải ban hành để áp dụng cho một số loại hình kinh doanh vận tải Hệ thống văn bản này bước đầu đã tạo ra hành lang pháp lý và cải thiện công tác tổ chức, quản lý vận tải đường bộ, giúp cho hoạt động của các doanh nghiệp, hộ kinh doanh có hiệu quả hơn, nhất là trong lĩnh vực vận tải hàng hóa Tuy nhiên, thực tế cho thấy các văn bản trên chưa phát huy tác dụng đầy đủ như mong muốn Các quy định còn bộc lộ nhiều hạn chế, nhiều tiêu cực trong lĩnh vực vận tải vẫn chưa được khắc phục mà còn có dấu hiệu gia tăng đặc biệt là lĩnh vực vận tải hàng hóa

Để tháo gỡ những vướng mắc, góp phần thúc đẩy ngành vận tải hàng hóa bằng xe ô tô phát triển lành mạnh và bền vững Việc nghiên cứu các quy định về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô là rất cần thiết trên cả phương diện lý

luận và thực tiễn Vì vậy, người viết lựa chọn đề tài “Quy định của pháp luật về

kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô” làm luận văn tốt nghiệp

2 Mục tiêu, đối tượng nghiên cứu

Người viết nghiên cứu đề tài “Quy định của pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô” nhằm mục đích làm sáng tỏ các quy định của pháp

luật trong lĩnh vực vận tải hàng hóa bằng xe ô tô Bên cạnh đó người viết tìm hiểu thực trạng của các quy định pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô

tô Đồng thời, người viết đề xuất những phương hướng hoàn thiện để khắc phục những vướng mắc nhằm thúc đẩy việc phát triển kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô

3 Phạm vi nghiên cứu

Pháp luật điều chỉnh về kinh doanh vận tải hàng hóa rất rộng Tuy nhiên, trong khuôn khổ đề tài luận văn vì điều kiện tiếp cận còn hạn chế nên người viết chỉ tập trung nghiên cứu những vấn đề liên quan trực tiếp đến vận tải hàng hóa bằng xe ô tô Cụ thể là các quy định về chủ thể, điều kiện kinh doanh, các quyền

và nghĩa vụ của người kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô

4 Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành luận văn, trong quá trình nghiên cứu nhằm đạt được mục tiêu nghiên cứu đề tài người viết đã dựa vào những phương pháp sau đây:

Thứ nhất là, phương pháp phân tích luật viết giúp người viết hiểu rõ và sâu

sát hơn vấn đề từ đó nắm vững những quy định của pháp luật về đề tài mà người viết nghiên cứu và áp dụng vào đề tài nhằm làm rõ vấn đề nghiên cứu

Thứ hai là, phương pháp nghiên cứu tài liệu giúp người viết chọn lọc những

tài liệu phù hợp, đáng tin cậy, có nội dung liên quan trên các phương tiện thông tin như sách, báo, tạp chí và một số trang thông tin điện tử để làm cơ sở lý luận phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài đạt được kết quả tốt

Bên cạnh đó, phương pháp logic giúp người viết nghiên cứu và trình bày một cách hợp lý và phương pháp chứng minh cũng được người viết sử dụng thông qua việc nêu ra thực trạng giúp người đọc nhìn nhận được vấn đề một cách cụ thể và

rõ ràng hơn

5 Bố cục đề tài

Đề tài “Quy định pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô”

tìm hiểu những khái niệm, đặc điểm của kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô

cũng như vai trò của quy định pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô

Chương này luận văn đề cập về hoạt động kinh doanh vận tải hàng hóa bằng

xe ô tô, chủ yếu là tìm hiểu khái niệm, đặc điểm, tầm quan trọng của vận tải hàng hóa bằng xe ô tô Khái niệm về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô và vai trò của pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô Đồng thời, luận văn cũng sơ lược về lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô tại Việt Nam

Chương 2: Quy định pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe

ô tô

Trong chương 2, luận văn phân tích những quy định của pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô Cụ thể, đó là những quy định về chủ thể,các điều kiện kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô, quyền và nghĩa vụ của người kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô

Chương 3: Thực trạng quy định pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô – phương hướng hoàn thiện

Chương này, luận văn nêu lên thực trạng các quy định pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô Nhiều quy định của pháp luật được áp dụng vào thực tiễn gặp không ít những trở ngại vì vậy phát sinh nhiều vướng mắc, bất cập trong quá trình áp dụng Bên cạnh đó, luận văn cũng nêu lên một số giải pháp

đề xuất nhằm hoàn thiện những quy định của pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH VẬN TẢIHÀNG HÓA BẰNG XE

Ô TÔ

Hoạt động vận tải hàng hóangày càng giữ vai trò to lớn đối với sự phát triển của nền kinh tế, góp phần quan trọng trong việc chuyên chở hàng hóa từ nơi này đến nơi khác, đưa hàng hóa đến với người tiêu dùng Trong đó, vận tải hàng hóa bằng xe ô tô ngày càng được ưa chuộng bởi nhiều đặc điểm tiện lợi và hoạt động kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô cũng đã không ngừng phát triển, đáp ứng nhu cầu của xã hội

1.1 Khái quát về vận tải hàng hóa bằng xe ô tô

Trong phần này, luận văn đề cập đến các khái niệm liên quan đến vận tải hàng hóa bằng xe ô tô, đặc điểm và vai trò của hoạt động vận tải hàng hóa bằng

xe ô tô trong việc phục vụ đời sống kinh tế, xã hội, trong việc tạo ra chiếc cầu nối

để vận chuyển hàng hóa đến các vùng miền, tạo công ăn việc làm cho người lao động và là thị trường tiêu thụ cho ngành chế tạo ô tô

1.1.1 Khái niệm vận tải hàng hóa bằng xe ô tô

Phần này, luận văn sẽ đề cập đến bốn khái niệm liên quan đến vận tải hàng hóa bằng xe ô tô, đó là khái niệm về vận tải, khái niệm về hàng hóa, khái niệm xe

ô tô và khái niệm vận tải hàng hóa bằng xe ô tô

1.1.1.1 Khái niệm về vận tải

Theo nghĩa rộng, vận tải là một quy trình kỹ thuật của bất kỳ sự di chuyển vị trí nào trong không gian của con người và vật phẩm

Khái niệm vận tải dưới góc độ kinh tế, vận tải là một hoạt động kinh tế có mục đích của con người nhằm đáp ứng nhu cầu di chuyển vị trí trong không gian của đối tượng vận chuyển

Có thể hiểu một cách đơn giản, vận tải chính là sự chuyên chở, vận chuyển hàng hóa, người từ điểm này tới điểm khác

1.1.1.2 Khái niệm về hàng hóa

Khái niệm hàng hóa có nhiều cách hiểu khác nhau tùy theo nhìn nhận ở góc

độ nào Theo kinh tế chính trị Mác-Lênin, hàng hóa là sản phẩm của lao động thông qua trao đổi mua bán Hàng hóa có thể là hữu hình như sắt thép, quyển sách hay ở dạng vô hình như sức lao động Theo Từ điển Việt Nam, hàng hóa là một trong những phạm trù cơ bản của kinh tế chính trị Theo nghĩa hẹp, hàng hóa là vật chất tồn tại có dạng xác định trong không gian,có thể trao đổi, mua bán được

Theo nghĩa rộng, hàng hóa là tất cả những gì có thể trao đổi, mua bán được

Theo Luật Thương mại 2005, hàng hóa bao gồm “tất cả các loại động sản,

kể cả động sản hình thành trong tương lai và những vật gắn liền với đất đai”.1Tại

Luật Giao thông vận tải 2008 quy định “hàng hóa là máy móc, thiết bị, nguyên vật

liệu, nhiên liệu, hàng tiêu dùng, động vật sống và các động sản khác được vận chuyển bằng phương tiện giao thông đường bộ”.2 Theo Luật giá năm 2013, hàng hóa là tài sản có thể trao đổi, mua, bán trên thị trường, có khả năng thỏa mãn nhu cầu của con người, bao gồm các loại động sản và bất động sản.3

Tóm lại, hàng hóa là đối tượng của hoạt động mua bán, là sản phẩm lao động của con người tạo ra nhằm mục đích thỏa mãn nhu cầu của con người

1.1.1.3 Khái niệm về xe ô tô

Ngay từ khi mới ra đời xe ô tô chủ yếu được sử dụng nhằm mục đích phục

vụ việc đi lại của con người, ít được sử dụng vào hoạt động vận tải hàng hóa Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của xã hội thì xe ô tô dần dần trở thành một phương tiện vận tải quan trọng, không thể thiếu cho việc di chuyển hàng hóa từ nơi này đến nơi khác

Pháp luật hiện hành không có quy định cụ thể xe ô tô là gì nhưng từ quy định vềphương tiện giao thông cơ giới đường bộ tại Khoản 18, Điều 3, Luật Giao thông đường bộ năm 2008, người viết có thể định nghĩa xe ô tô như sau: xe ô tô là một trong những phương tiện giao thông cơ giới đường bộ, được sử dụng để vận tải hàng hóa, hành khách

Theo bộ Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6211-2003 thì xe ô tô là loại phương tiện giao thông đường bộ, chạy bằng động cơ, có từ bốn bánh xe trở lên, không

1 Khoản 2, Điều 3, Luật Thương mại 2005

2 Khoản 28, Điều, Luật Giao thông vận tải 2008

3

Khoản 1, Điều 4, Luật Giá 2013

chạy trên đường ray và thường được dùng để chở người hoặc hàng hóa, kéo các rơ moóc, sơ mi rơ moóc, hoặc thực hiện các chức năng, công dụng đặc biệt

Việc phân loại xe ô tô được xác định dựa vào nhiều căn cứ khác nhau.4

Thứ nhất, căn cứ vào trọng tải thiết kế ô tô được phân ra các loại sau:ô tô có

trọng tải rất nhỏ đến 0,75 tấn; ô tô có trọng tải nhỏ từ 0,75 đến 2 tấn; ô tô có trọng tải trung bình từ 2 đến 5 tấn; ô tô có trọng tải lớn từ 5 đến 10 tấn; ô tô có trọng tải rất lớn trên 10 tấn Khi sử dụng cần phải lựa chọn cụ thể trọng tải của ô tô sao cho phù hợp với tínhchất, khối lượng hàng hóa và điều kiện đường sá, điều kiện xếp

dỡ để đảm bảo hiệu quảsử dụng phương tiện.Thông thường, những loại ô tô có trọng tải nhỏ dùng để vận chuyển những lôhàng lẻ với khối lượng không lớn, còn loại ô tô có trọng tải lớn dùng để vận chuyểnnhững loại hàng có kích thước và khối lượng lớn

Thứ hai,căn cứ vào số ghế ngồi hay số chỗ đứng ô tô được phân thành các

loại sau đây: ô tô khách cỡ nhỏ, có từ 10 đến 25 chỗ ngồi; ô tô khách cỡ trung, có

từ 26 đến 46 chỗ ngồi; ô tô khách cỡ lớn có trên 46 chỗ ngồi Căn cứ này chỉ áp dụng với ô tô vận chuyển người

Thứ ba, Căn cứ vào tính chất của hàng hóa chuyên chở, ô tô được phân loại

thành các loại ô tô chuyên dùng như: ô tô dùng để vận chuyển vữa xây dựng, để chuyên chở khí hóa lỏng người ta dùng xitéc, ô tô ben tự đổ,

1.1.1.4 Khái niệm vận tải hàng hóa bằng xe ô tô

Theo cách hiểu thông thường, có thể hiểu vận tải hàng hóa bằng xe ô tô là việc sử dụng xe ô tô để vận chuyển hàng hóa nhằm đáp ứng nhu cầu di chuyển hàng hóa của con người

Dưới góc độ pháp lý, vận tải hàng hóa là hoạt động thương mại.Luật Thương

mại 2005 định nghĩa “Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh

lợi, bao gồm mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác” 5

Trước đây, Pháp lệnh Trọng tài thương mại 2003 đã từng liệt kê hoạt động vận chuyển hàng hóa vào một trong những hoạt động thương mại Cụ thể như sau

“Hoạt động thương mại là việc thực hiện một hay nhiều hành vi thương mại của

4Trường Cao đẳng Giao thông vận tải Tp.HCM, Nghiệp vụ vận

tải,http://www.hcmct.edu.vn/Uploads/Files/NGHIEP%20VU%20VAN%20TAI.pdf , [ngày truy cập 1-11-2014]

5 Khoản 1, Điều 3, Luật Thương mại 2005

các cá nhân, tổ chức kinh doanh bao gồm mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ; phân phối; đại diện; đại lý thương mại; ký gửi; thuê; cho thuê; thuê mua; xây dựng; tư vấn kỹ thuật; Li-xăng; đầu tư; tài chính; ngân hàng; bảo hiểm; thăm dò; khai thác; vận chuyển hàng hóa, hành khách bằng đường hàng không, đường biển, đường sắt, đường bộ và các hành vi thương mại khác theo quy định của pháp luật” 6

Tóm lại, vận tải hàng hóa là một hoạt động thương mại, là hoạt động nhằm mục đích chuyên chở hàng hóa phục vụ cho nhu cầu của hoạt động thương mại

1.1.2 Đặc điểm của hoạt động vận tải hàng hóa bằng xe ô tô

Cũng như ngành vận tải đường sắt, đường thủy,…ngành vận tải ô tô tham gia vào quá trình sản xuất nhưng không trực tiếp tạo ra sản phẩm Do vậy, đặc điểm lớn nhất của ngành vận tải ô tô là vận tải ô tô là một ngành dịch vụ, vận tải là sản phẩm vô hình, sản phẩm vận tải mang đầy đủ đặc tính của hàng hóa là giá trị và giá trị sử dụng.7 Quá trình tạo ra sản phẩm và quá trình tiêu dùng luôn gắn liền với nhau, không dự trữ được Hoạt động vận tải tham gia vào quá trình luân chuyển hàng hóa, thúc đẩy quá trình giao lưu, phân phối hàng hóa giữa các vùng miền, các quốc gia

Đã từ lâu, vận tải đường bộ đã trở thành một hình thức vận tải thông dụng và phổ biến nhất trong các loại hình vận tải Trong đó, ô tô là một phương tiện vận tải được ưa chuộng bởi sự tiện lợi, tính cơ động cao, tốc độ vận chuyển nhanh.8Với kích thước nhỏ, ô tô có thể hoạt động ở mọi nơi, từ thành thị đến nông thôn, từ miền ngược đến miền xuôi Nhờ tính cơ động cao nên ô tô có thể vận chuyển trực tiếp hàng hóa từ kho người gửi đến kho người nhận mà không phải qua các hình thức vận tải khác

Vận tải hàng hóa bằng ô tô còn có đặc điểm là tốc độ vận chuyển nhanh và

sự thích nghi cao với các điều kiện địa hình Phương thức vận chuyển bằng ô tô rất uyển chuyển về lộ trình và tiến độ, khả năng phục vụ và đáp ứng nhu cầu của khách hàng thường nhanh hơn so với các phương thức vận tải khác nên tốc độ vận chuyển khá nhanh Mặt khác, thủ tục vận tải bằng ô tô khá đơn giản do số lượng

6 Khoản 3, Điều 2, Pháp lệnh Trọng tài Thương mại 2003

7 Trường Cao đẳng Giao thông vận tải Tp.HCM, Nghiệp vụ vận tải,

http://www.hcmct.edu.vn/Uploads/Files/NGHIEP%20VU%20VAN%20TAI.pdf , [ngày truy cập 1-11-2014]

8

Quang Thụy, Vận tải ô tô vấn đề giải pháp cho doanh nghiệp, hợp tác xã,

phap-cho-doanh-nghiep-hop-tac-xa-van-tai-13 , [truy cập ngày 20-10-2014]

http://ninhbinhcoop.com/index.php?language=vi&nv=news&op=Tin-an-toan-giao-thong/Thuc-trang-va-giai-hàng hóa chuyên chở từng chuyến nhỏ nên dễ kiểm tra Hơn nữa, người chuyên chở cũng như chủ hàng có khả năng kiểm soát hàng hoá trong quá trình giao nhận

ít sợ nhầm lẫn, nhờ vào đó mà quá trình giao nhận hàng được diễn ra nhanh chóng Vận tải hàng hóa bằng ô tô ít bị lệ thuộc vào cơ sở hạ tầng như nhà ga đối với vận tải hàng hóa bằng đường sắt, sân bay đối với vận tải đường hàng không,

và cảng biển đối với vận tải đường biển mà ô tô có thể hoạt động bất kỳ lúc nào trên các loại đường

Tuy nhiên, việc vận tải hàng hóa bằng xe ô tô có nhược điểm là giá thành cao và tỷ lệ rủi ro cũng rất cao.9

1.1.3 Tầm quan trọng của vận tải hàng hóa bằng xe ô tô

Từ khi nền sản xuất hàng hóa ra đời cho đến nay thì vận tải hàng hóa nói chung và vận tải hàng hóa bằng xe ô tô nói riêng luôn đóng một vai trò quan trọng trong việc sản xuất, tiêu thụ hàng hóa, góp phần phát triển nền kinh tế đất nước

Các nhà kinh tế học đã ví rằng: “Nếu nền kinh tế là một cơ thể sống, trong đó hệ

thống giao thông là các huyết mạch thì vận tải là quá trình đưa các chất dinh dưỡng đến nuôi các tế bào của cơ thể sống đó” Tầm quan trọng của vận tải hàng

hóa bằng xe ô tô được thể hiện như sau:

Thứ nhất là, vận tải hàng hóa bằng xe ô tô phục vụ cho đời sống kinh tế, xã

hội

Về mặt sản xuất, vận tải ô tô đóng vai trò thu gom hàng hóa, chuyên chở

nguyên nhiên liệu tới các nơi sản xuất

Về mặt tiêu dùng, vận tải ô tô đóng vai trò như một chiếc cầu nối đưa hàng

hóa đến với người tiêu dùng tại các siêu thị, chợ, tới các điểm vận tải để xếp lên các phương tiện vận tải khác đến nơi nhận hàng cuối cùng Vận tải hàng hóa bằng

ô tô còn đóng vai trò gom nhặt và phân phối hàng hóa ở hai đầu cho các phương tiện vận tải đường biển, đường sắt và đường hàng không Vận tải hàng hóa bằng ô

tô còn giữ vai trò liên kết các phương thức vận tải với nhau để tạo thành một hành trình vận tải thống nhất trong vận tải đa phương thức Trong thực tế, không có một phương thức vận tải nào có khả năng vận chuyển hàng hóa từ nơi sản xuất tới nơi tiêu dùng một cách trực tiếp như vận tải bằng ô tô

9 Quang Thụy, Vận tải ô tô vấn đề giải pháp cho doanh nghiệp, hợp tác xã,

phap-cho-doanh-nghiep-hop-tac-xa-van-tai-13 , [truy cập ngày 20-10-2014]

http://ninhbinhcoop.com/index.php?language=vi&nv=news&op=Tin-an-toan-giao-thong/Thuc-trang-va-giai-Về mặt an ninh, quốc phòng, không thể không kể đến những đóng góp đáng

kể của ngành vận tải hàng hóa bằng xe ô tô trong quá trình đấu tranh, xây dựng và bảo vệ TổQuốc Vận tải ô tô góp phần cơ động lực lượng vũ trang, khí tài chiến đấu và phục vụ hậu cần để trấn áp các vụ bạo loạn của kẻ thù hoặc hoạt động biệt kích thâm nhập qua biên giới trên đất liền hay vùng bờ biển

Thứ hai là, vận tải ô tô là cầu nối giữa các vùng miền

Vận tải ô tô góp phần phục vụ đắc lực cho việc vận chuyển hàng hóa đến các vùng có thiên tai như hỏa hoạn, ngập lụt, động đất,…để phòng chống hay khắc phục hậu quả khi có sự cố xảy ra

Thứ ba là, vận tải ô tô góp phần tạo công ăn việc làm cho xã hội, tăng tổng

sản phẩm quốc dân

Việc vận tải hàng hóa bằng xe ô tô góp phần tạo công ăn, việc làm cho người lao động nhờ vào các dịch vụ kèm theo quá trình vận tải Từ đó, làm giảm tỷ lệ thất nghiệp và những tiêu cực trong xã hội

Thứ tư là, vận tải ô tô là thị trường tiêu thụ sản phẩm cho ngành chế tạo ô tô

Nhu cầu sử dụng xe ô tô để vận chuyển hàng hóa sẽ góp phần hình thành thị trường tiêu thụ cho ngành chế tạo ô tô Nhu cầu sử dụng xe ô tô càng cao thì sản phẩm của ngành chế tạo ô tô càng dễ tiêu thụ

1.2 Khái quát về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô

Trong phần này, luận văn đề cập các khái niệm liên quan đến kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô và vai trò của pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô dưới góc độ quản lý nhà nước, dưới góc độ của khách hàng và dưới góc độ của người kinh doanh

1.2.1 Khái niệm kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô

Từ khi nền kinh tế nước ta chuyển sang cơ chế thị trường thì các hoạt động kinh doanh trên nhiều lĩnh vực ngày càng phát triển Trong đó, hoạt động kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô cũng phát triển không ngừng, giải quyết được các vấn đề về ứ đọng hàng hóa, giúp hàng hóa lưu thông tốt hơn, nhanh chóng đến

với người tiêu dùng

1.2.1.1 Khái niệm về kinh doanh

Kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô là một hoạt động kinh doanh Kinh doanh là hoạt động của cá nhân hoặc tổ chức nhằm mục đích lợi nhuận qua các hoạt động như: quản trị, tiếp thị, tài chính, kế toán, sản xuất, tiêu thụ sản phẩm Đánh giá các hoạt động kinh doanh bằng chỉ tiêu: doanh thu, tăng trưởng, lợi nhuận Kinh doanh chính là việc bạn phát hiện ra một vấn đề (nhu cầu) nào đó, sau đó tập trung giải quyết một vấn đề nào đó, nhằm nhận lại giá trị tương xứng10 Kinh doanh là phương thức hoạt động kinh tế trong điều kiện tồn tại nền kinh tế hàng hóa bao gồm tổng thể những phương pháp, hình thức và phương tiện

mà doanh nghiệp thực hiện các hoạt động kinh doanh của mình (từ quá trình đầu

tư, sản xuất, vận tải, thương mại, dịch vụ,…) nhằm đạt mục tiêu vốn và sinh lời cao nhất

Trong Luật Doanh nghiệp năm 2005 sửa đổi, bổ sung năm 2009 thì “kinh

doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi”.11

Kể từ khi ban hành Hiến pháp 1992 đến nay, với sự phát triển của nền kinh

tế hàng hoá nhiều thành phần, theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa, nhiều vấn đề thực tiễn đặt ra đòi hỏi phải được điều chỉnh, bổ sung, nhằm bảo đảm các quyền về kinh tế, trong đó có quyền tự do kinh doanh của công dân Hiến pháp 2013 trên cơ sở đó quy định: “Mọi người có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề pháp luật không cấm”.12Quyền

tự do kinh doanh của công dân là một quyền hiến định, ngày càng được xác định

rõ ràng, đầy đủ và thực sự trở thành cơ sở pháp lý hết sức quan trọng để công dân được hưởng đầy đủ một trong những quyền hết sức cơ bản của công dân - quyền

tự do kinh doanh

1.2.1.2 Khái niệm kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ôtô

Theo quy định của pháp luật hiện hành,“kinh doanh vận tải bằng xe ô tô là

việc sử dụng xe ô tô vận tải hàng hóa, hành khách trên đường bộ nhằm mục đích sinh lợi; bao gồm kinh doanh vận tải thu tiền trực tiếp và kinh doanh vận tải

không thu tiền trực tiếp”.13Như vậy có thể hiểu, kinh doanh vận tải hàng hóa bằng

xe ô tô là việc sử dụng xe ô tô để vận tải hàng hóa nhằm kiếm lời, gồm hai hình thức là thu tiền trực tiếp và không thu tiền trực tiếp So với quy định trước đây tại

Nghị định 91/2009/NĐ-CP thì “Kinh doanh vận tải bằng xe ô tô là việc sử dụng

xe ô tô vận tải hành khách, hàng hóa có thu tiền” 14Quy định mới rõ ràng có nhiều điểm mới tiến bộ hơn so với quy định trước đó, quy định cụ thể hơn, mục đích sinh lời đã được Nghị định 86/2014/NĐ-CP đưa vào định nghĩa, có thể nói mục đích sinh lời là mục đích chủ yếu khi tiến hành kinh doanh, doanh nghiệp không thể nào tồn tại mãi nếu như việc kinh doanh không mang lại lợi nhuận Theo đó, kinh doanh vận tải thu tiền trực tiếp là hoạt động kinh doanh vận tải bằng xe ô tô, trong đó đơn vị kinh doanh vận tải cung cấp dịch vụ vận tải và thu cước phí vận tải trực tiếp từ khách hàng.15

Kinh doanh vận tải không thu tiền trực tiếp là là hoạt động kinh doanh vận tải bằng xe ô tô, trong đó đơn vị kinh doanh vừa thực hiện công đoạn vận tải, vừa thực hiện ít nhất một công đoạn khác trong quá trình từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc dịch vụ và thu cước phí vận tải thông qua doanh thu từ sản phẩm hoặc dịch vụ đó.16

1.2.2 Vai trò của pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô

Kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô ngày càng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việc vận chuyển hàng hóa đã trở thành một công đoạn quan trọng từ khâu sản xuất đến khâu tiêu thụ sản phẩm Nếu thiếu nó, thì quá trình sản xuất sẽ bị gián đoạn, làm ảnh hưởng đến cả dây chuyền sản xuất Trước tình hình hiện nay, việc pháp luật điều chỉnh các mối quan hệ trong kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô là vô cùng cần thiết

1.2.2.1 Vai trò của pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô dưới góc độ quản lý nhà nước

Pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa thể chế hóa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Hiến pháp, đáp ứng yêu cầu đổi mới toàn diện đất nước theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa Pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa

13 Khoản 1, Điều 3, Nghị định 86/2014/NĐ-CP ngày 10 tháng 09 năm 2014 về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô

14 Khoản 2, Điều 3, Nghị định 91/2009/NĐ-CP ngày 21 tháng 10 năm 2009 về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô

15 Khoản 2, Điều 3, Nghị định 86/2014/NĐ-CP ngày 10 tháng 09 năm 2014 về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô

16 Khoản 3, Điều 3, Nghị định 86/2014/NĐ-CP ngày 10 tháng 09 năm 2014 về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô

bằng xe ô tô quán triệt các quan điểm của Đảng theo hướng: “Tạo lập môi trường

kinh doanh thuận lợi, minh bạch, thúc đẩy sự phát triển các đơn vị kinh doanh vận tải, hình thành thị trường vận tải có tính xã hội hóa, tính cạnh tranh cao, bình đẳng và lành mạnh” 17

Pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô tạo môi trường pháp

lý đầy đủ và đồng bộ, tạo chế tài cho cơ quan quản lý nhà nước xử lý các tổ chức,

cá nhân vi phạm pháp luật về kinh doanh vận tải và dịch vụ hỗ trợ đường bộ góp phầnđảm bảo cho thị trường vận tải phát triển lành mạnh, mang tính cạnh tranh cao và bình đẳng

Pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô đảm bảo nâng cao năng lực quản lý nhà nước, quy định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước

về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô; phân định quản lý nhà nước và quản

lý kinh doanh đối với hoạt động kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô; thực hiện cải cách hành chính

1.2.2.2 Vai trò của pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô dưới góc độ của khách hàng

Quy định của pháp luật về vận tải hàng hóa bằng xe ô tô là động lực, nền tảng để các đơn vị kinh doanh vận tải chấp hành đúng pháp luật về vận tải, lấy chất lượng dịch vụ và tiêu chí cạnh tranh lành mạnh, văn minh Từ đó, quyền lợi của khách hàng được đảm bảo

1.2.2.3 Vai trò của pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô dưới góc độ của người kinh doanh

Thông qua những quy định về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô, người kinh doanh được đầu tư kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô để tìm kiếm lợi nhuận khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật Ngoài ra, quyền lợi của các nhà kinh doanh cũng được pháp luật đảm bảo thông qua quy định về giới hạn trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người kinh doanh vận tải hàng hóa trong việc bồi thường hàng hóa hư hỏng, mất mát, thiếu hụt Đồng thời, pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô còn góp phần tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các nhà đầu tư, thúc đẩy phát triển lĩnh vực kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô

17

Quyết định phê duyệt chiến lược phát triển dịch vụ vận tải đến năm 2020, định hướng đến năm 2030

1.3 Quá trình hình thành và phát triển của pháp luật về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô

1.3.1 Giai đoạn trước năm 2001

Trước năm 2001 công tác quản lý Nhà nước về vận tải ở nước ta khá đơn giản, chủ yếu là các quy định về thể lệ vận tải Có thể kể đến Nghị định số 195-

CP ngày 31 tháng 12 năm 1963 của Chính Phủ ban hành điều lệ vận chuyển hàng hóa bằng xe ô tô, chủ yếu đặt ra những quy tắc vận tải bằng ô tô, Nghị định 14-CP ngày 27 tháng 05 năm 1960 Quy định Thể lệ vận chuyển hàng hai chiều

1.3.2 Giai đoạn từ năm 2001 đến nay

Ngày 26 tháng 06 năm 2001 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã thông qua Luật Giao thông đường bộ, trong đó có chương Vận tải đường

bộ, tại Điều 59 Chương 6, Luật Giao thông đường bộ 2001 quy định “Hoạt động

vận tải khách, vận tải hàng bằng đường bộ là hoạt động có điều kiện theo quy định của pháp luật và phải được quản lý chặt chẽ để bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đường bộ” Sau khi Luật Giao thông đường bộ 2001 được ban hành,

hàng loạt các văn bản hướng dẫn được ra đời như các Nghị định do Chính phủ ban hành quy định về kinh doanh vận tải bằng ô tô như Nghị định 92/2001/NĐ-CP, Nghị định 110/2006/NĐ-CP, các Nghị định quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ như Nghị định 152/2005/NĐ-CP, Nghị định 146/2007/NĐ-CP, Nghị định 34/2010/NĐ-CP và các Nghị định khác có liên quan

Qua9 năm triển khai và áp dụng, luật Giao thông đường bộ 2001 bộc lộ

nhiều hạn chế trong thực tiễn, ngày 13/11/2008 Quốc hội đã cho ra đời Luật số

23/2008/QH12 thay thế cho Luật Giao thông đường bộ 2001 Sự ra đời của Luật Giao thông đường bộ 2008 có nhiều điều mới tạo điều kiện thuận lợi cho ngành vận tải ô tô phát triển mạnh mẽ và vững chắc; đồng thời cũng tăng cường sự quản

lý chặt chẽ của Nhà nước, nhằm mục tiêu “Phát triển - Chất lượng - An toàn - Hiệu quả” phục vụ sự phát triển kinh tế -xã hội đất nước đúng định hướng XHCN – Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa và Hội nhập quốc tế.18Bên cạnh đó, nhiều Nghị định hướng dẫn cũng lần lượt ra đờinhư Nghị định số 91/2009/NĐ-CP quy định

về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô, Nghị định số

18

Nguyễn Văn Thanh, Vận tải ô tô Việt Nam-60 năm trưởng thành cùng đất nước,

nuoc-32906/ , [truy cập ngày 08-9-2014]

http://giaothongvantai.com.vn/kinh-te/van-tai/201112/Van-tai-o-to-Viet-Nam-60-nam-truong-thanh-cung-dat-93/2012/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị định số 91/2009/NĐ-CP quy

định về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô, Nghị định số

71/2012/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của nghị định số 34/2010/NĐ-CP ngày 02 tháng 4 năm 2010 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính

trong lĩnh vực giao thông đường bộ, Nghị định số 171/2013/NĐ-CPquy định về

xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt.Bên

cạnh đó các thông tư cũng lần lượt ra đời nhằm hướng dẫn chi tiết về hoạt động kinh doanh vận tải.Và mới nhất đây là sự ra đời của Nghị định số 86/2014/NĐ-CP của Chính phủquy định về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô.Hệ thống văn bản này bước đầu đã tạo hành lang pháp lý và cải thiện công tác tổ chức, quản lý vận tải đường bộ, giúp cho hoạt động của các Doanh nghiệp, Hộ kinh doanh có hiệu quả hơn

Kết luậnChương 1

Trong chương 1, luận văn đã khái quát chung về vận tải hàng hóa bằng xe ô

tô bằng những khái niệm, đặc điểm và tầm quan trọng của vận tải hàng hóa bằng

xe ô tô Ngoài ra, luận văn còn nêu lên khái niệm về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô Với tốc độ phát triển mạnh mẽ của ngành vận tải hàng hóa như hiện nay, thấy được vai trò của quy định pháp luật đối với việc kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô dưới góc độ của cơ quan quản lý nhà nước, dưới góc độ của góc

độ của khách hàng và dưới góc độ các doanh nghiệp.Đồng thời, luận văn còn tìm hiểu quá trình hình thành và phát triển của pháp luật về kinh doanh vận tải bằng

xe ô tô tại Việt Nam giai đoạn trước năm 2001 và sau năm 2001

CHƯƠNG 2 QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ KINH DOANHVẬN

TẢI HÀNG HÓA BẰNG XE Ô TÔ

Lĩnh vực kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô ngày càng trở nên thu hút đối với các nhà đầu tư Trước tình hình đó, những quy định của pháp luật đã được hiện thực hóa và ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc siết chặt hoạt động quản lý vận tải, góp phần vào việc tạo môi trường kinh doanh lành mạnh trong hoạt động vận tải ô tô Những quy định của pháp luật góp phần giúp thị trường vận tải ngày càng phát triển góp phần loại bỏ dần các đơn vị yếu kém, khuyến khích các đơn vị quản lý tốt chất lượng dịch vụ và bảo đảm an toàn giao thông

2.1 Chủ thể kinh doanhvận tải hàng hóa bằng xe ô tô

Chủ thể kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô có vai trò đặc biệt trong thị trường vận tải Hoạt động sản xuất kinh doanh của các chủ thể kinh doanh giữ vai trò quan trọng và có ý nghĩa quyết định đối với hoạt động kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô

2.1.1 Doanh nghiệp

Theo quy định của pháp luật hiện hành, doanh nghiệp là một trong những chủ thể được phép kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô

Luật Doanh nghiệp 2005 khẳng định “doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên

riêng, có tài sản, trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh”.19Việc thành lập doanh nghiệp kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô phải tuân theo Luật Doanh nghiệp 2005 Bên cạnh đó, do kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô là một ngành nghề kinh doanh có điều kiện.20Chính vì vậy, doanh nghiệp khi tiến hành kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô không những phải đáp ứng các điều kiện đối với một doanh nghiệp mà còn phải chấp hành nghiêm chỉnh các yêu cầu về điều kiện kinh doanh dành cho ngành nghề kinh doanh có điều kiện

19

Khoản 1, Điều 4, Luật Doanh nghiệp 2005

20 Ngành nghề kinh doanh có điều kiện là những ngành nghề mà Luật, Pháp lệnh, Nghị định quy định các điều kiện hay yêu cầu mà doanh nghiệp phải đáp ứng khi kinh doanh các ngành, nghề đó

Hiện nay, tất cả các tổ chức, cá nhân không phân biệt trong nước hay nước ngoài nếu không thuộc trường hợp bị cấm thì đều được thành lập và quản lý doanh nghiệp

Một trong những nghĩa vụ của doanh nghiệp là phải tiến hành hoạt động kinh doanh theo đúng ngành nghề đã ghi trong Giấy chứng nhận kinh doanh và phải bảo đảm các điều kiện kinh doanh theo quy định của pháp luật khi kinh doanh ngành nghề kinh doanh có điều kiện.21

Người thành lập doanh nghiệp và người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về việc thực hiện đúng các điều kiện kinh doanh theo quy định Nếu tiến hành kinh doanh mà không có đủ các điều kiện trên thì phải liên đới chịu trách nhiệm trước pháp luật

2.1.2 Hợp tác xã

Bên cạnh chủ thể doanh nghiệp thì hợp tác xã cũng là một trong những chủ thể kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô

Luật Hợp tác xã năm 2012 định nghĩa: “Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập

thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã”22 Việc thành lập hợp tác

xã kinh doanh vận tải hàng hóa bằng ô tô tuân theo Luật Hợp tác xã năm 2012

2.1.3 Hộ kinh doanh

Căn cứ Nghị định 43/2010/NĐ-CP ngày 14/10/2010 thì “Hộ kinh doanh do

một cá nhân là công dân Việt Nam hoặc một hộ gia đình hoặc một nhóm người làm chủ, chỉ được đăng ký kinh doanh tại một địa điểm, sử dụng không quá mười lao động, không có con dấu và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh” 23

Với mô hình kinh doanh này thì một cá nhân, hộ gia đình hoặc một nhóm người đều có thể làm chủ.Quy mô của hình thức kinh doanh này khá nhỏ, chỉ được sử dụng không quá mười lao động và chỉ được đăng

ký kinh doanh tại một địa điểm

21

Khoản 9, Điều 1, Luật Doanh nghiệp 2005

22 Khoản 1, Điều 3, Luật Hợp tác xã 2012

23 Điều 49, Khoản 1, Nghị định 43/2010/NĐ-CP ngày 15 tháng 04 năm 2010 về đăng ký doanh nghiệp

Nếu hộ kinh doanh do một cá nhân duy nhất làm chủ sở hữu thì cá nhân đó phải là công dân Việt Nam, người nước ngoài không được kinh doanh vận tải hàng hóa dưới hình thức hộ kinh doanh và cá nhân này phải không thuộc các trường hợp bị cấm kinh doanh

Nếu hộ kinh doanh do một nhóm người thành lập thì những cá nhân này cũng không thuộc trường cấm kinh doanh Pháp luật không nêu rõ có bắt buộc họ

là công dân Việt Nam hay không Tuy nhiên, khi đăng ký kinh doanh nhóm người này sẽ lựa chọn ra một đại diện đứng tên đăng ký kinh doanh và như thế thì người đại diên này cũng phải là công dân Việt Nam.24

Hoạt động kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô của hộ kinh doanh được bắt đầu sau khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh tại địa điểm đã đăng ký

2.2 Điều kiện kinh doanhvận tải hàng hóa bằng xe ô tô

Kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô là một ngành nghề kinh doanh có điều kiện theo quy định của pháp luật Để có thể kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô, đơn vị kinh doanh phải nắm rõ các quy định về điều kiện kinh doanh được quy định trong lĩnh vực này, để tiến hành kinh doanh các đơn vị kinh doanh phải chấp hành đầy đủ, nghiêm chỉnh các điều kiện luật định

2.2.1 Điều kiện chung kinh doanh vận tải bằng xe ô tô

Khi tiến hành kinh doanh, các chủ thể cần phải đáp ứng các điều kiện chung theo quy định của pháp luật nhằm đảm bảo cho hoạt động kinh doanh diễn ra an toàn, góp phần bảo đảm lợi ích cho khách hàng và cũng là để bảo đảm lợi ích cho người kinh doanh

2.2.1.1 Đăng ký kinh doanh

Đăng ký kinh doanh được xem như là một điều kiện phổ biến mang tính bắt buộc không chỉ trong lĩnh vực kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô mà còn nhiều lĩnh vực khác Về trình tự, thủ tục đăng ký kinh doanh thì tuân thủ theo các quy trình được quy định trong Luật Doanh nghiệp 2005

Do kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô là một ngành nghề kinh doanh

có điều kiện nên ngoài việc đăng ký kinh doanh thì pháp luật còn đòi hỏi đơn vị

24 Ngô Huy Cương, Phân tích pháp luật về Hộ kinh doanh để tìm ra các bất cập, tạp chí Luật học, Trường Đại

học Luật Hà Nội, số 25, năm 2009, tr.234-245

kinh doanh cần phải có Giấy phép kinh doanh25 do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp

Theo quy định của pháp luật hiện hành thì đối tượng cấp Giấy phép kinh doanh là các đơn vị kinh doanh vận tải hành khách và kinh doanh vận tải hàng hóa.26 Trước đây tại Nghị định 91/2009/NĐ-CP quy định đối tượng cấp Giấy phép bao gồm các đơn vị kinh doanh vận tải hành khách và kinh doanh vận tải hàng hóa bằng công-ten-nơ.27 Như vậy, Nghị định 86/2014/NĐ-CP đã mở rộng đối tượng cấp giấy phép Nói một cách khác, điều kiện phải có Giấy phép kinh doanh được mở rộng ra với tất cả các đơn vị kinh doanh vận tải hàng hóa bao gồm đơn

vị kinh doanh vận tải hàng hóa thông thường, đơn vị kinh doanh vận chuyển hàng siêu trường, siêu trọng và đơn vị kinh doanh vận chuyển hàng nguy hiểm, không như trước đây chỉ cấp Giấy phép cho hình thức vận tải hàng hóa bằng công-ten-

nơ Có thể nói, quy định này ra đời đã cụ thể hóa quy định tại Luật Giao thông

đường bộ 2008: “Kinh doanh vận tải đường bộ là ngành nghề kinh doanh có điều

kiện theo quy định của pháp luật”.28

Đối với những loại hình kinh doanh vận tải chưa được cấp Giấy phép kinh doanh trước ngày 1 tháng 12 năm 2014 thì việc cấp giấy phép kinh doanh được thực hiện theo lộ trình sau: trước ngày 01 tháng 7 năm 2015 đối với xe đầu kéo rơ moóc, sơ mi rơ moóc kinh doanh vận tải (trừ xe ô tô kinh doanh vận tải hàng hóa bằng công-ten-nơ); trước ngày 01 tháng 01 năm 2016 đối với xe ô tô kinh doanh vận tải hàng hóa có trọng tải thiết kế từ 10 tấn trở lên; trước ngày 01 tháng 07 năm 2016 đối với xe ô tô kinh doanh vận tải hàng hóa có trọng tải thiết kế từ 07 tấn đến dưới 10 tấn; trước ngày 01 tháng 01 năm 2017 đối với xe ô tô kinh doanh vận tải hàng hóa có trọng tải thiết kế từ 3,5 tấn đến dưới 07 tấn; trước ngày 01 tháng 07 năm 2018 đối với xe ô tô kinh doanh vận tải hàng hóa có trọng tải thiết

kế dưới 3,5 tấn.29

Bộ hồ sơ đề nghị cấp Giấy phép kinh doanh vận tải ô tô được quy định trong Nghị định số 86/2014/NĐ-CP được quy định để áp dụng chung cho cả doanh

25 Giấy phép kinh doanh là loại giấy tờ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp cho phép chủ thể kinh doanh tiến hành một hoặc nhiều hoạt động kinh doanh nhất định Đối với ngành nghề đòi hỏi phài có giấy phép kinh doanh thì doanh nghiệp chỉ được phép hoạt động khi được cấp giấy phép kinh doanh

Khoản 1, Điều 64, Luật Giao thông đường bộ 2008

29 Khoàn 2, Điều 20, Nghị định 86/2014.NĐ-CP ngày 10 tháng 09 năm 2014 về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô

nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh Còn trong nghị định số 91/2009/NĐ-CP thì

có sự khác biệt giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh Cụ thể như sau: đơn đề nghị cấp Giấy phép kinh doanh theo mẫu do Bộ Giao thông vận tải quy định; bản sao có chứng thực (hoặc bản sao kèm bản chính để đối chiếu); Giấy chứng nhận Đăng ký kinh doanh; bản sao có chứng thực (hoặc bản sao kèm bản chính để đối chiếu) văn bằng, chứng chỉ của người trực tiếp điều hành vận tải; phương án kinh doanh vận tải bằng xe ô tô theo quy định của Bộ Giao thông vận tải; Quyết định thành lập và quy định chức năng, nhiệm vụ của bộ phận quản lý, theo dõi các điều kiện về an toàn giao thông đối với đơn vị kinh doanh vận tải hàng hóa bằng công-ten-nơ

Về thủ tục tiếp nhận hồ sơ:đơn vị kinh doanh vận tải nộp 01 bộ hồ sơ đề nghị

cấp Giấy phép kinh doanh đến cơ quan cấp Giấy phép kinh doanh theo đường bưu điện hoặc nộp trực tiếp tại trụ sở cơ quan cấp Giấy phép kinh doanh Trong trường hợp hồ sơ cần sửa đổi, bổ sung, cơ quan cấp Giấy phép kinh doanh thông báo trực tiếp hoặc bằng văn bản những nội dung cần bổ sung hoặc sửa đổi đến đơn vị kinh doanh vận tải trong thời gian 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận hồ

sơ.30

Về thủ tục thẩm định hồ sơ và cấp Giấy phép: thời hạn thẩm định hồ sơ và

cấp Giấy phép được rút ngắn lại còn 05 (năm) ngày, đồng thời đó còn là thời gian

để cơ quan cấp Giấy phép kinh doanh và phê duyệt phương án kinh doanh kèm theo.So với quy định trước đây tại Nghị định 91/2009/NĐ-CP thì thời hạn là 15 (mười lăm) ngày làm việc, kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan cấp giấy phép thẩm định hồ sơ và cấp Giấy phép Trường hợp không cấp Giấy phép kinh doanh thì cơ quan cấp Giấy phép phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do, việc tiếp nhận hồ sơ và trả kết quả được thực hiện tại trụ sở cơ quan hoặc qua đường bưu điện.31 Trường hợp có thay đổi về điều kiện kinh doanh liên quan đến nội dung trong Giấy phép, đơn vị kinh doanh phải nộp hồ sơ về sự thay đổi đó để được cấp lại Giấy phép

Nhằm phục vụ cho công tác quản lý của cơ quan nhà nước về kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô, pháp luật quy định trước khi đưa phương tiện vào kinh doanh đơn vị kinh doanh phải thông báo bằng văn bản đến Sở Giao thông vận tải

30 Điểm a, Khoản 1, Điều 22, Nghị định 86/2014/NĐ-CP ngày 10 tháng 09 năm 2014 về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô

31 Điểm c, Khoản 1, Điều 22, Nghị định 86/2014/NĐ-CP ngày 10 tháng 09 năm 2014 về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô