thực trạng xâm phạm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử và hướng hoàn thiện

Theo đó, quyền nhân thân của tác giả đối với sách điện tử bao gồm: quyền đặt tên cho tác phẩm, quyền được đứng tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố, sử dụng; quyền được bảo v

HOÀN THIỆN

Giảng viên hướng dẫn:

Ths Nguyễn Thị Ngọc Tuyền

Bộ môn: Luật Tư pháp

Sinh viên thực hiện:

Nguyễn Thị Thúy An MSSV: 5115690 Lớp: Luật Hành Chính – K37

Cần Thơ, tháng 12/2014

Lời đầu tiên người viết xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến quý thầy cô Khoa Luật – Trường Đại học Cần Thơ đã tận tình truyền đạt những nền tảng kiến thức quý báu góp phần

để người viết hoàn thành luận văn này Và hơn hết, người viết xin gửi lời cảm ơn chân thành đến cô – Ths Nguyễn Thị Ngọc tuyền, người đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ người viết trong suốt quá trình làm luận văn Bên cạnh đó, người viết cũng xin cảm ơn các tác giả của những bài viết, giáo trình, sách, báo, tạp chí chuyên ngành mà người viết đã sử dụng làm tài liệu trong quá trình nghiên cứu

Luận văn là công trình nghiên cứu với sự tìm tòi và phân tích của cá nhân người viết cùng sự giúp đỡ của giáo viên hướng dẫn Tuy nhiên với điều kiện và thời gian cho phép, khả năng nghiên cứu và kinh nghiệm thực tế còn hạn chế nên sẽ không tránh khỏi những thiếu xót trong quá trình lập luận cũng như phân tích Rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu, chỉ bảo tận tình của quý thầy cô để người viết có thể hoàn thiện hơn luận văn tốt nghiệp của mình

Người viết xin chân thành cảm ơn!

Cần Thơ, ngày tháng năm 2014

Sinh viên thực hiện

Nguyễn Thị Thúy An

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Phạm vi nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Bố cục đề tài 2

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI SÁCH ĐIỆN TỬ 4

1.1 Khái niệm về sách điện tử 4

1.1.1 Định nghĩa 4

1.1.2 Phương tiện hỗ trợ đọc và hình thức thể hiện sách điện tử 4

1.1.3 Định dạng sách điện tử 6

1.1.4 Một số ưu điểm và hạn chế của sách điện tử 9

1.2 Khái niệm chung về quyền tác giả đối với sách điện tử 11

1.2.1 Khái niệm và đặc điểm về quyền tác giả đối với sách điện tử 11

1.2.1.1 Khái niệm về quyền tác giả đối với sách điện tử 11

1.2.1.2 Đặc điểm của quyền tác giả đối với sách điện tử 12

1.2.2 Căn cứ phát sinh quyền tác giả đối với sách điện tử 12

1.2.3 Chủ thể quyền tác giả đối với sách điện tử 13

1.2.4 Nội dung quyền tác giả đối với sách điện tử 14

1.3 So sánh quyền tác giả đối với sách điện tử và quyền tác giả đối với tác phẩm khác 17

1.3.1 Sự giống nhau 17

1.3.2 Sự khác nhau 18

1.4 Khái niệm hành vi xâm phạm và biện pháp xử lý các hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử 21

1.4.1 Khái niệm hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử 21

1.4.2 Khái niệm các biện pháp xử lý hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử 23

1.5 Lịch sử hình thành và phát triển bảo hộ quyền tác giả đối với sách điện tử 24

1.5.1 Trên thế giới 24

1.6 Sự cần thiết của việc bảo hộ quyền tác giả đối với sách điện tử 27

CHƯƠNG 2 : CÁC HÀNH VI XÂM PHẠM QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI SÁCH ĐIỆN TỬ VÀ BIỆN PHÁP XỬ LÝ 28

2.1 Một số điều ước quốc tế điều chỉnh về các hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử 28

2.1.1 Công ước BERNE về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm văn học nghệ thuật ……… 28

2.1.2 Hiệp định TRIPS về khía cạnh thương mại của quyền sở hữu trí tuệ 29

2.1.3 Hiệp định WIPO về quyền tác giả 30

2.2 Các hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử……… 30

2.2.1 Một số hành vi xâm phạm đến quyền nhân thân của quyền tác giả đối với sách điện tử 31

2.2.2 Một số hành vi xâm phạm đến quyền tài sản của tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả 34

2.3 Các biện pháp xử lý quyền tác giả đối với sách điện tử 39

2.3.1 Biện pháp hành chính 39

2.3.2 Biện pháp dân sự 41

2.3.3 Biện pháp hình sự 43

2.3.4 Các biện pháp khác 45

2.3.4.1 Biện pháp khẩn cấp tạm thời 45

2.3.4.2 Biện pháp kiểm soát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu liên quan đến quyền

tác giả đối với sách điện tử 46

CHƯƠNG 3 : TÌNH HÌNH XÂM PHẠM QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI SÁCH ĐIỆN TỬ HIỆN NAY – MỘT SỐ VƯỚNG MẮC VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN 47

3.1 Tình hình xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử 47

3.1.1 Tình hình kinh doanh sách điện tử 47

3.1.2 Tình hình chung về hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử 48

3.2 Một số vướng mắc liên quan đến vấn đề xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử………52

3.2.1 Vụ việc liên quan đến Nhà văn Lê Lựu 52

3.2.2 Vụ xâm phạm tác phẩm “Sợi xích” của tác giả Lê Kiều Như 54

3.2.3 Dự án Thư viện sách điện tử của Google Book 55

3.3 Nguyên nhân và giải pháp hoàn thiện về bảo hộ quyền tác giả đối với sách điện tử

56

3.3.1 Nguyên nhân hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử 56

3.3.1.1 Bất cập của pháp luật 56

3.3.1.2 Về phía tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả 59

3.3.1.3 Nhu cầu và ý thức của người đọc 60

3.3.1.4 Trách nhiệm của những nhà cung cấp dịch vụ mạng 61

3.3.1.5 Sự phát triển của khoa học công nghệ 62

3.3.2 Giải pháp hoàn thiện về bảo hộ quyền tác giả đối với sách điện tử tại Việt Nam 62

3.3.2.1 Hoàn thiện về pháp luật 62

3.3.2.2 Đối với tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả 65

3.3.2.3 Đối với các nhà cung cấp dịch vụ mạng Internet 66

3.3.2.4 Nâng cao ý thức, kiến thức pháp luật cho độc giả 67

KẾT LUẬN 69 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thế giới đang biến động mạnh mẽ và sâu sắc do tác động của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật, trong đó phải kể đến tốc độ phát triển chóng mặt của công nghệ thông tin Thông tin ngày càng trở nên quan trọng, vì thế trong vài năm qua cuộc cách mạng thông tin trên Internet đã khởi xướng ra nhiều ý tưởng độc đáo Sách điện tử hay ebook (Electronic Book) được xem là một trong những ý tưởng đó, tuy còn khá mới mẻ song đã thu hút được sự quan tâm chú ý của rất nhiều người, không chỉ bởi tính mới lạ mà do ebook còn có nhiều tính năng, công dụng độc đáo như với dung lượng nhỏ gọn nhưng chứa đựng một lượng tri thức lớn, có thể đáp ứng nhu cầu lưu trữ và đọc sách mọi lúc, mọi nơi trên những thiết bị điện toán cá nhân như máy vi tính, máy tính bỏ túi (pocket PC), máy điện thoại… nội dung sách đa dạng có hầu hết các tác phẩm là sách in truyền thống, giá sách điện tử rẻ hơn nhiều đối với giá sách in Bên cạnh những mặt tích cực thuận lợi mà sách điện tử mang lại thì cũng có nhiều vấn đề bất cập phát sinh Trong đó vấn đề xâm

phạm quyền tác giả đối với sách điện tử cần được quan tâm

Do sách điện tử được tạo ra và tồn tại trên môi trường mạng Internet, nên các hành vi xâm phạm quyền tác giả được thực hiện rất dễ dàng và nhanh chóng Vì chỉ cần vài thao tác click chuột là có thể sao chép và lưu trữ hàng ngàn tác phẩm một cách bất hợp pháp,bên cạnh đó trong quá trình sao chép họ còn có thể mạo danh tác giả, sửa chửa, cắt xén, xuyên tạc tác phẩm,… Vì đây là môi trường ảo được sự hỗ trợ khoa học công nghệ nên các hành vi xâm phạm này rất tinh vi khó khăn trong việc kiểm soát và phát hiện kịp thời Chính điều này để đáp ứng nhu cầu đọc của mình mà độc giả, người sử dụng Internet đã không ngần ngại thực hiện các hành vi xâm phạm mà không hề lo ngại các cơ quan chức năng Hiện nay tình trạng xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử ngày càng phổ biến, không những ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền và lợi ích của các chủ thể quyền tác giả mà còn ảnh hưởng đến đời sống kinh tế - xã hội Tuy nhiên sự quản lý của cơ quan chức năng Nhà nước vẫn chưa đủ để khắc phục tình trạng xâm phạm, các biện pháp xử lý chưa triệt để, các văn bản điều chỉnh vấn đề xâm phạm quyền tác giả còn lỏng lẻo và trở nên khó thực thi khi có hành vi xâm phạm xảy ra Và để hiểu rõ hơn các quy định của pháp luật nước ta về vấn đề quyền tác giả đối với sách điện tử, cũng như qua đó tìm hiểu những nguyên nhân của các hành vi xâm phạm để đưa ra giải pháp hữu ích để giải quyết vấn đề xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử hiện nay Nên người viết lựa chọn đề tài

“Thực trạng xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử và hướng hoàn thiện” làm

luận văn tốt nghiệp của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

Người viết nghiên cứu đề tài “Thực trạng xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện

tử và hướng hoàn thiện” nhằm tìm hiểu một số vấn đề lý luận, pháp lý về quyền tác giả

đối với sách điện tử Tìm hiểu nguyên nhân vi phạm quyền đối với sách điện tử và biện pháp xử lý đối với hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử Đồng thời, người viết cũng xem xét việc áp dụng các quy định pháp luật về quyền tác giả đối với sách điện

tử để chỉ ra những tồn tại, vướng mắc trong quy định của pháp luật Từ đó, đề ra các giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm góp phần phòng chống hành vi xâm phạm, bảo

vệ kịp thời quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể quyền tác giả, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội

3 Phạm vi nghiên cứu

Sở hữu trí tuệ là một phạm trù tương đối rộng, bao gồm nhiều đối tượng được Nhà nước bảo hộ Và với đề tài luận văn mà người viết nghiên cứu làm đề tài tốt nghiệp, chỉ nghiên cứu một phần trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ đó là: quyền tác giả đối với sách điện tử Trong đề tài người viết sẽ phân tích một số phần liên quan đến chủ thể quyền tác giả, nội dung, các quyền nhân thân và quyền tài sản tác giả đối với sách điện tử, song song đó người viết cũng đề cập đến một số thực trạng xâm phạm đến quyền tác giả đối với sách điện tử, đồng thời tìm ra nguyên nhân của thực trạng và qua đó nêu ra một số hướng hoàn thiện cho thực trạng trên

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong suốt quá trình làm luận văn các phương pháp nghiên cứu được người viết áp dụng như:

• Chương 2: Các hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử và biện pháp xử lý

• Chương 3: Tình hình xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử hiện nay – Một số vướng mắc và giải pháp hoàn thiện

Phần 3: Kết luận

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI SÁCH ĐIỆN TỬ

1.1 Khái niệm về sách điện tử

1.1.1 Định nghĩa

Ebook là từ viết tắt của electronic book (sách điện tử) Giống như e-mail (thư điện

tử) ebook chỉ có thể dùng các công cụ máy tính, máy trợ giúp kĩ thuật số cá nhân (palm,

pocket pc…) để xem Sách điện tử có những lợi thế mà sách in thông thường không có

được: rất gọn nhẹ, có thể tùy chỉnh về cỡ chữ, màu sắc và các thao tác cá nhân hóa tùy theo

sở thích của người đọc Một đặc điểm nổi bật của sách điện tử - ebook chính là khả năng lưu trữ của nó Mỗi tập tin sách trung bình vào khoảng 300 đến 500Kb Như vậy, với sức

chứa của 1 CD-ROM có thể lưu trữ đến hơn 2.000 quyển sách

Cùng với sự phát triển vượt bậc của mạng Internet và kết hợp với các thiết bị kỹ thuật

cao cấp, hầu hết các sách in thông thường đều có thể được làm thành sách điện tử Chính vì vậy mà ngày nay, không khó khăn lắm để bạn tìm một tác phẩm nổi tiếng để đọc trực tiếp trên mạng hay tải về máy tính để đọc theo dạng ebook.1

Sách điện tử mang đặc điểm của sách truyền thống – một nguồn quí giá để nâng cao tri thức, bồi dưỡng thẩm mỹ, đạo đức và quan điểm sống cho con người trong mọi thời đại Sách điện tử là một sản phẩm có nhiều khả năng để công nghệ, kỹ thuật mới có cơ hội hiện thực hóa trong thực tế cuộc sống, nhờ việc yêu quí sách và thói quen văn hóa đọc mọi người dành cho sách mà họ chấp nhận sử dụng công nghệ Trong điều kiện phát triển kinh

tế xã hội hiện nay sách điện tử đã và đang trở thành một lĩnh vực có những thuận lợi nhất định cho việc sản xuất, kinh doanh trên môi trường quốc gia và quốc tế

Tóm lại, sách điện tử được hiểu từ một số cách tiếp cận và ở các mức độ khác nhau Ở mức chung nhất, sách điện tử là một cuốn sách truyền thống nhưng nó được tạo ra và sử dụng thông qua các thiết bị công nghệ thông tin.2

1.1.2 Phương tiện hỗ trợ đọc và hình thức thể hiện sách điện tử

 Phương tiện hỗ trợ đọc: Ngày nay việc đọc sách điện tử không còn xa lạ với các

độc giả sử dụng thông thạo Internet bởi tính năng động, linh hoạt và công dụng độc đáo vượt trội Hơn nữa, người đọc cũng không mất nhiều thời gian để tìm sách đang cần hoặc quyển sách yêu thích, cũng không ngại vấn đề lưu trữ bảo quản sách Để đọc sách điện tử

1 Thư viện: Tạo và xem sách điện tử như thế nào, http://thuvien.ucoz.com/index/e_book_la_gi/0-2, [ngày truy cập 7-2014]

25-có thể chúng ta sẽ bỏ một khoảng chi phí đầu tư ban đầu để mua các thiết bị số cầm tay để

hỗ trợ việc đọc này như: máy tính, điện thoại di động, PDA hoặc các máy chuyên đọc sách

điện tử (Ebook reader) Các thiết bị này chứa nội dung, phần cứng và phần mềm sử dụng đọc sách được tích hợp lại tại một thiết bị

Hình 1: Một loại thiết bị đọc Sách điện tử.3

 Hình thức thể hiện sách điện tử

Sách điện tử là một loại sách nên nó cũng mang những đặc điểm của cuốn sách truyền thống Nếu như sách truyền thống muốn đến được tay của các đọc giả thì trước hết nó phải thông qua khâu xuất bản để đảm bảo đầy đủ cả về nội dung lẫn hình thức như bìa, màu sắc, hình ảnh trong sách Còn đối với sách điện tử do đặc điểm của nó là được tạo ra và sử dụng thông qua các thiết bị công nghệ thông tin, nên việc xuất bản sách điện tử là sự phối hợp của phần cứng, phần mềm, nội dung để phân phối sách điện tử tương tự giống với cuốn sách truyền thống Có thể hiểu xuất bản sách điện tử chính cách thể hiện sách điện tử ra bên ngoài bằng hình thức, bằng các định dạng xuất bản Một số loại định dạng được xuất bản sách điện tử sử dụng phổ biến là:

- Xuất bản dưới định dạng Adobe: là hình thức phổ biến hiện nay, nhất là đối với các

tài liệu khoa học công nghệ Sách được tạo ra (viết/xây dựng) bằng phần mềm Adobe

Reader Sách có thể đọc được trên các mạng máy tính Macintosh, máy tính cá nhân và

các thiết bị cầm tay khác Ưu thế, là hình thức mở trang linh hoạt, có thể mở nhiều trang

cùng lúc; cho phép nhúng các thông tin âm thanh (wave), hoạt hình (animations); chú

giải, đánh dấu khi đọc Định dạng tài liệu trên thực tế được phát hành dưới hình thức điện

tử trên mạng toàn cầu Các tệp tin định dạng PDF được nén, có thể dùng chung, xem, di

chuyển và in nếu được phép của nhà xuất bản

3 Thanh Thảo, Xã hội thông tin, 9 máy đọc sách điện tử tốt nhất năm 2013, sach-dien-tu-tot-nhat-nam-2013-d14145.html, ngày truy cập [26-7-2014]

http://xahoithongtin.com.vn/9-may-doc Xuất bản dưới định dạng Microsoft WorksStanderp: sau năm 2000, khi Microsoft

công bố công nghệ Clear Type, xuất bản dưới dạng Microsoft tỏ rõ nhiều ưu thế của

mình Sách xuất bản theo định dạng này được (viết/xây dựng) bằng chương trình

Microsoft Readaer Works Stander hoặc Microsoft Readaer Works Publisher Sách

được đọc bằng chương trình này, là sách được hỗ trợ bởi công nghệ Clear Type nên rất rõ,

sắc nét, chữ hiển thị trên màng hình đọc giống như chữ trên sách in; kích thước hiển thị sách tương đương với sách in truyền thống, rất gần với sách in về mặt hình thức; có thể điều chỉnh được cỡ chữ, mở trang linh hoạt; chương trình cho phép người đọc thao tác hầu hết các công việc đọc sách thường, như ghi chú, đánh dấu Hơn thế nữa, khi đọc người đọc còn có thể sao chép; đọc dưới hình thức nghe Chương trình cho phép sử dụng nhiều kiểu định dạng văn bản, hình ảnh đã được tạo ra từ các phần mềm khác, như các văn bản tạo ra

từ Word, văn bản dưới dạng HTML

- Xuất bản sách định dạng HTML (Ebook Maker): Đây là loại sách không cần đọc

bằng bất kì một chương trình đặc biệt nào Sách được tạo ra giống như các trang Web Bất

kì máy nào có kết nối đến Internet, có cài đặt trình duyệt Web nào đều có thể tải sách về đọc một cách dễ dàng Một số thông tin, dữ liệu tải về các trang Web có thể sử dụng để tạo

ra sách dưới dạng này

- Xuất bản sách điên tử dưới dạng của ToolBook: Đây là các sách điện tử được xuất

bản phục vụ chủ yếu cho nhu cầu nghiên cứu, tra cứu và trong các chương trình đào tạo từ

xa (Elearning) Phần mềm tạo ra sách loại này là AsysMetric TooBook- (ToolBook) Đây

là một loại chương trình chuyên nghiệp, hỗ trợ cho việc xuất bản sách dưới dạng tbk và có thể phát hành trên máy tính cá nhân, máy nối mạng nội bộ, mạng Internet và trên CD Rom Chương trình này cho phép xây dựng, xuất bản nhiều dạng sách với các mục đích khác

nhau như nghiên cứu, từ điển, giải trí Phần mềm ToolBook cho phép tạo và đọc sách Các sách được tạo ra bằng ToolBook và cũng chỉ đọc được khi máy tính cá nhân hoặc máy

phục vụ có cài đặt chương trình này Những khó khăn khi xuất bản sách dưới dạng này, là phần mềm tạo sách mang tính chuyên nghiệp, phù hợp với những người có trình độ công nghệ thông tin tốt.4

1.1.3 Định dạng sách điện tử

Trong phát triển sách điện tử, tùy thuộc vào khả năng công nghệ, định hướng người sử dụng đã có nhiều định dạng sách điện tử ra đời Hiện tại có một số loại định dạng sau:

- Định dạng Adobe: Sách điện tử với định dạng này có thể đọc trên máy tính

Macintosh, trên máy tính cá nhân cài đặt điều hành Windows và đọc trên thiết bị số Có

nhiều cách lựa chọn để đọc sách Sách định dạng này có chức năng đánh dấu, tìm kiếm Đây là kiểu định dạng mở cho việc phân phối các văn bản trong đó có sách điện tử trên

phạm vi toàn cầu Tệp PDF đồng bộ có thể dùng chung, xem, chuyển trang đọc, có thể in

ra giấy nếu được phép Hình thức hiển thị trang sách giống trang văn bản trên word

- Định dạng MicrosoftReader: Sách điện tử với định dạng này có thể tương thích với

máy tính có cài đặt Windows 95/98/2000/XP và các máy tính sách tay, các thiết bị cầm tay Cuộc cách mạng mới của Microsoft là sử dụng công nghệ sắc nét chữ (ClearType)

làm cho các chữ trong sách điện tử hiển thị trên màng hình giống như chữ in trên giấy nên việc đọc rất dễ dàng Sách có kích thước gần với sách in khổ 13x19cm nên người đọc dễ có cảm giác đang đọc cuốn sách truyền thống, sách in Hệ thống chuyển trang thông minh giúp người đọc nhớ ngay được các công việc vừa thực hiện trong khi đọc sách ở lần trước

Có nhiều cách chuyển trang khi đọc sách; các thẻ đánh dấu nhiều màu sắc giúp người đọc

có thể đánh dấu/ ghi nhớ nhiều nội dung, sự kiện trong khi đọc và được lưu giữ lâu dài Định dạng cho phép người đọc thể hiện cái riêng của mình khi đọc mỗi cuốn sách với chức năng chú giải riêng, như bút ký, đánh dấu đoạn văn, thơ theo ý riêng của mình, bằng theo

các màu sắc khác nhau; cho phép vẽ, thiết đặc cỡ Font chữ và độ sắc nét của chữ phù hợp

nhất với mình Cho phép nghe giọng đọc (người khiếm thị có thể sử dụng chức năng này

để đọc sách) và những người muốn nghe giọng đọc ngôn ngữ Anh, Mỹ Hạn chế của định dạng này là người đọc chỉ có thể sử dụng một số loại dữ liệu: văn bản, chữ số; các biểu đồ

và hình ảnh tĩnh

- Định dạng MobiPocket: Là định dạng cho cuốn sách mang tính tổng hợp trong sử

dụng Nó có thể đọc trên các thiết bị số cá nhân, cho người đọc nhiều khả năng lựa chọn

thiết bị, môi trường để đọc, như Palm, PocketPC, EBookman, Blackberry, Symbian, và

mọi thiết bị số, máy tính cá nhân, bản đọc Được hỗ trợ bởi các chức năng đọc sách điện

tử, định dạng này mang lại cho người đọc bộ công cụ đọc tổng hợp và tính xác thực cao Cho phép lật trang bằng tay trên màn hình, tạo các điểm đánh dấu để nhanh chóng chuyển đến phần cần nhớ, điều chỉnh cỡ và màu chữ, tìm kím toàn văn

- Định dạng Palm Reader: Định dạng cho sách điện tử để đọc trên các thiết bị cầm tay

Palm Palm Reader cho phép người đọc mang theo nhiều cuốn sách điện tử khác nhau để

đọc Sử dụng định dạng này có thể lựa chọn loại và cỡ font chữ vừa ý và có thể điều khiển một số nội dung văn bản trên màn hình đọc cùng một thời điểm Người đọc có thể chuyển

từ phần nội dung này sang nội dung khác dễ dàng Sách có thể đọc trên máy tính cá nhân

hoặc bản đọc Định dạng cho phép tạo các trang đánh dấu khi sử dụng, tạo bảng mục lục nội dung khi đọc

- Định dạng Gemsta: Định dạng này được thiết kế cho các cuốn sách điện tử Gemstar

RCA REB 1100 hoặc định dạng Rocket Ebooks Sách đi kèm phần mềm đọc sách Định dạng này cũng có thể đọc được trên máy tính cá nhân Với thiết bị REB 1100 sách định

dạng này cuốn sách cho ta cảm giác cuốn sách điện tử gần với cuốn sách truyền thống nhưng lại thể hiện rõ đặc trưng điện tử cuốn sách Đó là khi đọc ta có thể xem từ điển được xây dựng trong sách, tìm từ và sử dụng cảm ứng màn hình để tạo các ghi chú, đánh dấu và nhấn mạnh những gì cần thiết khi đọc Đó là một định dạng đơn giản và sử dụng tiện lợi Khi sử dụng ta có thể lật trang, xoay chiều của văn bản, phóng to cỡ chữ

- Định dạng Hiebook: Là định dạng có chức năng sử dụng đầy đủ các định dạng MP3

Khi sử dụng có Headphone ta có thể kết nối để nghe nhạc khi đọc tiểu thuyết chẳn hạn Khi đọc sách ta có thể vẽ tranh, sơ đồ Có các loại book với kích cỡ nét vẽ khác nhau, dễ tạo lưu ý trong khi đọc như đánh dấu phần cho một trang nào đó, tạo nội dung nhắc nhở một điều gì cần thiết Có thể chèn văn bản khi đọc bằng bàn phím khi thả xuống, có thể gửi

và nhận file nội dung vào máy tính cá nhân và từ máy tính cá nhân

- Định dạng HTML: Đây là định dạng thuận lợi nhất khi sử dụng hiện nay (2007) vì

sách để ở định dạng này sẽ không cần phần mềm đọc sách hoặc thiết bị đọc đặc thù nào

ngoài máy tính đang sử dụng thông thường hiện nay có kết nối mạng Internet Ta chỉ kết nối với cuốn sách có định dạng HTML qua trình duyệt Internet là cuốn sách có thể được

tải về trên máy tính của mình Nhờ tính năng điều hướng siêu văn bản giống như khi xem một trang web nên việc làm quen và sử dụng sách định dạng này rất dễ dàng Kích cỡ file sách nhỏ nên càng dễ sử dụng khi đọc sách Định dạng này cho phép tìm kím, tra cứu từ và toàn văn nội dung trong cuốn sách Người đọc có thể tra cứu để kiểm tra nội dung trích dẫn hoặc cần trích dẫn nội dung cuốn sách có thể copy và dán vào tài liệu của mình

- Instant eBook: Sách định dạng này được thiết đặt nhanh khi sử dụng và được sử

dụng ngay mà không cần cài đặt thêm phần mềm đọc sách điện tử nào Nó được định dạng dưới dạng siêu văn bản bằng các chỉ mục – chương/phần Người sử dụng có thể thể hiện cái riêng của mình trong khi đọc bằng việc thiết đặt kiểu, cỡ màu chữ cho riêng mình Ta

có thể tìm, copy và dán đoạn văn bản cần thiết của cuốn sách sang chương trình khác Nhờ

sự liên kết, định dạng cho phép gửi các nhận xét về cuốn sách trực tiếp vào trong cuốn sách

- Định dạng Microsoft word: Định dạng này cung cấp cho những người chưa quen

nhiều với việc sử dụng sách điện tử bằng việc cung cấp định dạng đọc điện tử gần với

này Khi đọc ta có thể thay đổi cỡ chữ giống như bất kì văn bản Word nào và có thể in nội dung sách của mình như in văn bản của chương trình Word

- Định dạng Plain Text: Định dạng này không cần thiết bị và phần mềm đọc chuyên

nghiệp Có thể đọc nó trên các loại máy tính và sử dụng bất kì hệ điều hành nào Ta có thể

sử dụng các chương trình Noted hoặc WordPad hoặc Microsoft hoặc bất kì phần mềm nào

đọc được file.txt.5

1.1.4 Một số ưu điểm và hạn chế của sách điện tử

Cũng như sách in thông thường sách điện tử cũng là một loại sách mang những đặc điểm của sách in truyền thống Nó chứa đựng các thông tin cần thiết phục vụ cho nhu cầu người đọc thưởng thức văn hóa, vừa mang tính thông tin, vừa mang tính giải trí Sách cũng

là một nguồn tài liệu phục vụ cho nhu cầu học tập, nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội của loài người Do là một hình thức thể hiện tri thức nên sách điện tử có những ưu và nhược điểm nhất định

 Ưu điểm

Khi mới ra đời, năm 2007, sách điện tử chỉ như một công cụ cung cấp các tài liệu tham chiếu, để từ đó người ta có thể tìm mua những cuốn sách in mà mình cần tại các cửa hàng Thế nhưng, chỉ một vài năm sau, thị trường sách điện tử đã dần lớn mạnh nằm ngoài tầm kiểm soát của các nhà quản lý và tạo ra một bước đột phá mới trên thị trường Sách điện tử

có thể dần lớn mạnh được như vậy, là do nó có một số ưu điểm vượt trội mà sách in không thể có được:

Sản xuất nhanh và nhận được kịp thời: khác với quy trình sản xuất sách truyền thống,

sách điện tử sau khi đạt được một số công đoạn cần thiết có thể ra mắt nga, do công nghệ sản xuất nó tạo ra Nội dung sách hoàn thành, công việc lựa chọn công nghệ thỏa mãn, quy trình sản xuất có tính tập trung và các vật mang thông tin gọn, nhẹ, kênh phân phối luôn luôn có sẵn nên cuốn sách có thể được sản xuất và phân phối ngay tức thời

Có các phiên bản riêng: với quy trình sản xuất sách truyền thống, một cuốn sách được

đưa vào sản xuất phải đạt đến một số lượng nhất định Đối với sách điện tử, yêu cầu về số lượng không khắt khe như vậy Với số lượng hạn chế, người ta có thể có các phiên bản riêng với một số lượng ít mà vẫn đảm bảo yêu cầu sản xuất sách

Giá thành hạ: giá thành sách điện tử thấp hơn nhiều lần so với sách truyền thống do

công nghệ đem lại Mọi chi phí về vật chất, phân phối đều thấp hơn so với sách truyền thống Việc xuất bản không chỉ còn lệ thuộc vào nhà xuất bản mà ngay cả tác giả cũng có

5 Nguyễn Văn Tuấn, Sách điện tử và công nghệ tạo sách điện tử, Nxb Văn hóa thông tin, 2008, tr 26-31

thể xuất bản được sách của mình Khâu lưu trữ, vận chuyển có thể bỏ qua Do vậy, một số chi phí sẽ không còn phải chi trả

Góp phần bảo vệ môi trường: do sách tồn tại dưới dạng số hóa, sử dụng qua các thiết

bị điện tử, sách không phải in ra trên giấy nên hàng năm có một lượng giấy lớn sẽ được tiết kiệm, việc in ấn cũng giảm đi Vì thế, một lượng cây xanh dùng làm nguyên liệu được bảo vệ; các khí thải, chất thải do công nghiệp in cũng được giảm bớt

Sử dụng sách điện tử tiện lợi hơn: rất nhiều phần mềm tạo và đọc sách hỗ trợ cho

người sử dụng sách một cách tối ưu Sách có thể được mở trang một cách linh hoạt; giúp người đọc thao tác các công việc đọc sách một cách dễ dàng, như mở trang đánh dấu, ghi chép, chú thích nội dung mà không cần đến một công cụ nào khác Sách điện tử hỗ trợ các hoạt động khác khi đọc sách như tìm văn bản, trích văn bản, đánh dấu có thể sắp xếp tất cả những điều riêng khi đọc sách của người sử dụng

 Nhược điểm

Khó khăn trong việc đọc: việc đọc sách phải thông qua các thiết bị phần cứng và phần

mềm làm cho một số sách điện tử không thật giống sách truyền thống gây cho nhiều người

đọc cảm nhận phải có một thói quen mới khi thưởng thức văn hóa đọc Một số văn bản chưa thật bắt mắt, xấu; đọc lâu nhức mắt Tuy nhiên, đặc điểm này này ngày càng được các nhà công nghệ hỗ trợ để hạn chế nó

Chưa có nhiều hình thức định dạng nội dung để chúng có thể hiển thị được mọi thiết bị: Người đọc còn lệ thuộc vào thiết bị, ít nhất là máy tính nối mạng, một thiết bị phổ biến

nhất hiện nay, mới có thể đọc được sách Các thiết bị số cá nhân chưa có nhiều ưu điểm nổi trội về hình thức thể hiện nội dung sách Các điều kiện kỹ thuật khác như nguồn năng lượng cung cấp để có thể đọc sách trên các thiết bị số với thời gian lâu hơn Hình thức xuất bản, phân phối còn đa dạng, chưa có chuẩn thống nhất để người đọc có thể dễ dàng có sách

và đọc nó ổn định

Nội dung sách chưa phong phú, nhất là các sách điện tử chỉ có phiên bản điện tử duy nhất Hiện nay, một trong những khó khăn của xuất bản sách điện tử là việc xác định thể

loại đề tài, hình thành đội ngũ những chuyên gia về nội dung, công nghệ, phân phối chúng

Tính hợp pháp hạn chế và việc bảo vệ sách còn khó khăn Do ưu điểm xuất bản nhanh

và cá nhân nào cũng có thể xuất bản sách điện tử nên đã và đang có hiện tượng một số tác giả muốn thử nghiệm mình trước hết qua việc viết sách điện tử Vì thế nội dung của các cuốn sách có không phải đã là những điều cần đọc Về bảo mật của sách điện tử cũng còn gặp nhiều khó khăn Hầu hết các phần mềm tạo sách điện tử đều chưa có những giải pháp hữu hiệu để chống sao chép và bảo vệ các quyền khác cho tác giả và cho các nhà xuất bản

1.2 Khái niệm chung về quyền tác giả đối với sách điện tử

1.2.1 Khái niệm và đặc điểm về quyền tác giả đối với sách điện tử

1.2.1.1 Khái niệm về quyền tác giả đối với sách điện tử

Quyền tác giả còn được hiểu là bản quyền (copyright) Nó được dùng để bảo vệ cho

các sáng tạo tinh thần Quyền tác giả bao gồm một tập hợp các quyền nhân thân và quyền tài sản của tác giả Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân do mình sáng tạo ra hoặc

sở hữu Theo khái niệm trên ta có thể hiểu luật thừa nhận hai chủ thể có quyền tác giả là tác giả của tác phẩm và chủ sở hữu quyền tác giả Từ đây ta cũng có thể hiểu, cá nhân có thể là tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm hay cả hai tư cách đó Còn tổ chức chỉ có thể là chủ sở hữu của tác phẩm

Từ định nghĩa về quyền tác giả, có thể hiểu quyền tác giả đối với sách điện tử là các quyền nhân thân và quyền tài sản của tác giả với tư cách là người sáng tạo ra toàn bộ hoặc một phần các tác phẩm được số hóa tạo thành sách điện tử

Theo đó, quyền nhân thân của tác giả đối với sách điện tử bao gồm: quyền đặt tên cho tác phẩm, quyền được đứng tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố, sử dụng; quyền được bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác sửa chửa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự uy tín của tác giả thì được bảo hộ vô thời hạn6, theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi,

bổ sung 2009) Riêng quyền được công bố tác phẩm hay cho phép người khác công bố tác phẩm được bảo hộ suốt đời tác giả và năm mươi năm sau khi tác giả chết nếu trường hợp đồng tác giả thì quyền này được bảo hộ tới năm mươi năm sau khi tác giả cuối cùng chết.7

Quyền tài sản của tác giả đối với sách điện tử đều được bảo hộ suốt đời tác giả và năm mươi năm sau khi tác giả chết nếu trường hợp đồng tác giả thì tương tự như quyền công bố tác phẩm hay cho phép người khác công bố tác phẩm quy định tại quyền nhân thân của tác giả.8 Có thể nói quá trình từ lúc hình thành ý tưởng đến khi một tác phẩm được sáng tạo ra

và đến tay của các độc giả tác giả cũng như chủ sở hữu quyền tác giả đã tốn không ít công sức và tiền của nên quyền tài sản là một phần đền đáp công sức và kích thích sự sáng tạo của tác giả

6 Khoản 1 Điều 27 Luật sở hữu trí tuệ 2005, sửa đổi bổ sung 2009

7 Điểm b khoản 2 Điều 27 Luật sở hữu trí tuệ 2005, sửa đổi bổ sung 2009

8 Điểm b khoản 2 Điều 27 Luật sở hữu trí tuệ 2005, sửa đổi bổ sung 2009

1.2.1.2 Đặc điểm của quyền tác giả đối với sách điện tử

Quyền tác giả đối với các tác phẩm nói chung cũng như quyền tác giả đối với sách điện

tử nói riêng có đặc điểm là: thứ nhất, pháp luật về quyền tác giả chỉ bảo hộ cho hình thức thể hiện tác phẩm chứ không bảo hộ cho nội dung thể hiện trong các tác phẩm đó Bởi vì các nhà làm luật nhận thấy rằng, nếu bảo hộ cho nội dung sáng tạo tác phẩm thì sẽ xảy ra

việc độc quyền về nội dung, làm hạn chế đi sự sáng tạo của những người còn lại Ví dụ: tác

giả A sáng tác ra một truyện ngắn nói về cuộc đời của Bác Hồ, và tập truyện ngắn này được pháp luật bảo hộ các nội dung trong tác phẩm, khi đó các tác giả khác sẽ không được sáng tác các tác phẩm có nội dung nói về cuộc đời Bác Hồ hay có sáng tác thì cũng không nhận được sự bảo hộ của pháp luật

Thứ hai, quyền tác giả được bảo hộ theo cơ chế tự động Nghĩa là, quyền tác giả phát sinh ngay sau khi tác phẩm được hình thành và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, bất kể tác phẩm đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký Tác phẩm theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ phải là sản phẩm của “lao động trí tuệ” của tác giả mà không đơn thuần chỉ là sự sao chép từ các nguồn đã biết

1.2.2 Căn cứ phát sinh quyền tác giả đối với sách điện tử

Theo quy định tại Điều 739 khoản 1 Bộ Luật dân sự năm 2005 “quyền tác giả phát sinh kể từ ngày tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định” Đối với sách điện tử được xuất bản trên môi trường mạng Internet có thể được chia

ra làm hai loại Thứ nhất, do tác giả hoặc đơn vị tự xuất bản trực tiếp tác phẩm qua các trang cá nhân hoặc các mạng xã hội Thứ hai do các đơn vị làm sách hoặc các tổ chức phát hành qua mạng những cuốn sách đã được in qua hình thức ấn bản điện tử Như vậy ở dạng thứ nhất, căn cứ phát sinh quyền tác giả là lúc tác phẩm được tác giả hoặc các đơn vị tự xuất bản trên mạng Internet Nhưng đối với dạng thứ hai, căn cứ phát sinh quyền tác giả đã

có trước đó chứ không phải kể từ lúc tác phẩm được đưa lên mạng Internet, bởi vì các cuốn sách in trước khi được phát hành qua hình thức là sách điện tử thì nó đã được thể hiện dưới dạng một hình thức vật chất khác tùy theo tác giả, sau đó xuất bản thành sách và cuối cùng thông qua kênh xuất bản điện tử mới đưa lên Internet

Qua đó ta thấy pháp luật về quyền tác giả chỉ bảo hộ cho các tác phẩm đã được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định chứ không phải là những suy nghĩ hình thành trong bộ não con người Quyền tác giả đối với sách điện tử phát sinh không phụ thuộc vào việc tác phẩm đã được công bố hay chưa công bố Bởi vậy, cho dù tác phẩm chưa được công bố hay đã đã được công bố, thì các quyền về nhân thân và các quyền về tài sản của tác giả đối với tác phẩm vẫn phát sinh kể được sáng tạo và được thể hiện dưới hình thức

vật chất nhất định Quyền tác giả phát sinh không nhất thiết phải qua thủ tục đăng kí bảo

hộ Việc đăng kí bảo hộ quyền tác giả không phải là căn cứ phát sinh quyền tác giả

1.2.3 Chủ thể quyền tác giả đối với sách điện tử

là người trực tiếp thể hiện các hoạt động sáng tạo để tạo ra tác phẩm Tuỳ mức độ sáng tạo

để tạo ra một tác phẩm là khác nhau, không thể nói một người là đồng tác giả khi họ chỉ đóng góp cho việc đặt tên quyển sách hay người cung cấp tài liệu cho người khác viết một cuốn tiểu thuyết hoặc trong quá trình sáng tạo, tác giả nhận được sử ủng hộ về mặt vật chất, tài chính… Do đó các cá nhân, tổ chức làm công việc hỗ trợ, đóng góp ý kiến hoặc cung cấp phương tiện kỹ thuật, tư liệu, cung cấp tài chính, đưa ra các ý tưởng để người khác sáng tạo thì không phải là tác giả Điều này có nghĩa rằng tác giả phải là người giữ vai trò chủ đạo trong việc thể hiện ý tưởng và tạo nên các tác phẩm từ những ý tưởng đó Trên thực tế có trường hợp tác phẩm được tạo ra từ thành quả sáng tạo của một cá nhân hoặc một nhóm người Trường hợp có hai hay nhiều người cùng trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm thì những người đó là đồng tác giả Đồng tác giả là tình trạng các cá nhân hoạt động trong cùng lĩnh vực hợp tác sáng tạo nên tác phẩm Mỗi người trong đồng tác giả có thể đảm nhận từng phần riêng biệt các tác phẩm hoặc cùng hợp tác làm nên một phần hay toàn bộ tác phẩm mà không thể tách riêng biệt được

 Chủ sở hữu quyền tác giả

Theo quy định tại Điều 36 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi bổ sung 2009) thì: Chủ sở hữu quyền tác giả là tổ chức, cá nhân nắm giữ một phần, một số hoặc toàn bộ các quyền tài sản thuộc quyền tác giả Chủ sở hữu quyền tác giả có thể là tác giả, đồng tác giả hoặc là các tổ chức giao nhiệm vụ hoặc kí kết hợp đồng với tác giả nhằm tạo ra tác phẩm với nội

9 Khoản 8 Điều 4 Luật sở hữu trí tuệ 2005 sửa đổi bổ sung 2009

dung nào đó Chủ sở hữu quyền tác giả là người trực tiếp hay không trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm đó

Theo qui định tại Điều 27 Nghị định 100/2006/NĐ-CP thì chủ sở hữu quyền tác giả bao gồm các đối tượng sau: Tổ chức, cá nhân Việt Nam ; Tổ chức, cá nhân nước ngoài có tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định tại Việt Nam; Tổ chức cá nhân nước ngoài có tác phẩm được công bố lần đầu tiên tại Việt Nam; Tổ chức cá nhân nước ngoài có tác phẩm được bảo hộ tại Việt Nam theo Điều ước quốc tế về quyền tác giả mà Việt Nam là thành viên

Chủ sở hữu quyền tác giả là người có quyền sử dụng và định đoạt đối với tác phẩm Trong đa số trường hợp, tác giả sẽ đồng thời là chủ sở hữu quyền tác giả Tuy nhiên, nếu tác phẩm hình thành do tổ chức, cá nhân thuê, giao nhiệm vụ cho tác giả thì tổ chức, cá nhân sẽ là chủ sở hữu quyền tác giả Ngoài ra, chủ sở hữu quyền tác giả có thể là người thừa kế, người được chuyển giao quyền tác giả Xét về khía cạnh kinh tế thì chủ sở hữu quyền tác giả đóng vai trò quan trọng hơn tác giả, vì khi sử dụng, trình diễn… tác phẩm, các chủ thể khác phải xin phép và trả thù lao cho chủ sở hữu quyền tác giả chứ không phải

là tác giả người sáng tạo ra tác phẩm

Theo qui định của Luật sở hữu trí tuệ năm 2005 chủ sở hữu quyền tác giả gồm có các chủ sở hữu quyền tác giả:

- Chủ sở hữu quyền tác giả là tác giả;

- Chủ sở hữu quyền tác giả là các đồng tác giả;

- Chủ sở hữu quyền tác giả là các tổ chức, cá nhân giao nhiệm vụ cho tác giả hoặc giao kết hợp đồng với tác giả;

- Chủ sở hữu quyền tác giả là người thừa kế;

- Chủ sở hữu quyền tác giả là người được chuyển giao quyền;

- Chủ sở hữu quyền tác giả là nhà nước;

Ngoài ra đối với một tác phẩm khi đã hết thời hạn bảo hộ theo qui định của pháp luật thì nó sẽ thuộc về công chúng, nghĩa là tác phẩm này không thuộc quyền sở hữu của một

cá nhân hay một chủ thể nào mà là thuộc về tất cả mọi người

1.2.4 Nội dung quyền tác giả đối với sách điện tử

 Quyền nhân thân

Quyền nhân thân của tác giả đối với các tác phẩm nói chung cũng như là quyền nhân thân của tác giả đối với sách điện tử nói riêng, được quy định cụ thể tại Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung 2009) và Điều 22 Nghị Định 100/2006/NĐ-CP ngày 21

tháng 9 năm 2006 của Chính Phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của

Bộ luật dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả và quyền liên quan:

Quyền đặt tên cho tác phẩm

Đối với một tác phẩm dù là được thể hiện dưới hình thức của một cuốn sách in truyền thống hay được thể hiện bằng sách điện tử thì việc đặt tên cho tác phẩm là hết sức quan trọng Bởi vì, thông qua việc đặt tên tác giả có thể phản ánh nội dung cơ bản của tác phẩm hay nó chính là cái để phân biệt giữa tác phẩm này với tác phẩm khác Tác giả là những người lao động sáng tạo trí tuệ để tạo ra tác phẩm nên họ hoàn toàn có quyền đặt tên cho đứa con tinh thần của mình

Đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm; được nêu tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố sử dụng

Để sáng tạo ra một tác phẩm tác giả đã phải bỏ công sức, thời gian, tài chính… để đầu

tư vào tác phẩm và nó được coi là công trình sáng tạo của riêng tác giả Nên việc đứng tên thật hay bút danh là hành động cá biệt hóa tác giả, chính tác giả khẳng định sự sáng tạo của mình đối với tác phẩm Việc đứng tên thật hay bút danh, việc chọn bút danh như thế nào là hoàn toàn phụ thuộc vào ý chí của tác giả

Công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm

Đối với trường hợp tác phẩm là sách điện tử được tạo ra do các tác giả hoặc đơn vị tự xuất bản trực tiếp trên mạng Internet thì việc công bố này là lúc tác phẩm được đưa lên các trang web mà thông qua việc truy cập vào nội dung của các trang web độc giả có thể tiếp cận được với tác phẩm Nhưng nếu sách điện tử được tạo ra do số hóa các tác phẩm là sách

in truyền thống, thì tác phẩm đã được công bố trước đó, kể từ lúc nó là sách in

Bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả

Đây là quyền nhân thân rất quan trọng của tác giả, phục vụ việc bảo vệ trực tiếp tác phẩm theo tính cách riêng của tác giả Như vậy, với tư cách là tác giả của tác phẩm do mình sáng tạo ra, thì tác giả có quyền ngăn cấm những hành vi làm phương hại đến sự toàn vẹn của tác phẩm như sửa chữa, cắt xén, hoặc xuyên tạc tác phẩm Do đặc trưng của sách điện tử là tồn tại trên môi trường mạng Internet nên việc xâm phạm quyền tác giả như sửa chữa, cắt xén, xuyên tác tác phẩm là không thể tránh khỏi Vì thế quyền bảo vệ sự toàn vẹn cho tác phẩm là rất cần thiết

 Quyền tài sản

Quyền tài sản của tác giả đối với các tác phẩm nói chung cũng như là các tác phẩm được số hóa làm thành sách điện tử nói riêng được quy định cụ thể tại Điều 20 Luật Sở hữu

trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) và Điều 23 Nghị Định 100/2006/NĐ-CP ngày 21 tháng 9 năm 2006 của Chính Phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả và quyền liên quan

Làm tác phẩm phái sinh

Có thể hiểu làm tác phẩm phái sinh là tạo ra một tác phẩm mới trên cơ sở một tác phẩm đã có sẵn bằng cách là dịch thuật, cải biên, phóng tác, hay chuyển thể Tác giả hay chủ sở hữu quyền tác giả có thể tự mình hoặc cho phép người khác làm tác phẩm phái sinh dựa trên tác phẩm gốc mình sáng tạo ra Mà đặc điểm của tác phẩm phái sinh là sáng tác phụ thuộc, tác phẩm mới được tạo ra là sự thể hiện của tác phẩm gốc nên những người được tác giả hay chủ sở hữu quyền tác giả cho phép làm tác phẩm phái sinh này không được làm phương hại đến quyền tác giả của tác phẩm gốc

Biểu diễn tác phẩm trước công chúng

Quyền biểu diễn tác phẩm trước công chúng được hiểu là quyền do chủ sở hữu quyền tác giả độc quyền thực hiện, hoặc cho phép người khác thực hiện biểu diễn tác phẩm một cách trực tiếp hoặc thông qua bản ghi âm, ghi hình hoặc bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào

mà công chúng có thể tiếp cận được Cần lưu ý, biểu diễn tác phẩm trước công chúng bao gồm việc biểu diễn tác phẩm ở bất kì nơi đâu nhưng ngoại trừ việc biểu diễn tại gia đình

Sao chép tác phẩm

Theo qui định về quyền sao chép tác phẩm tại điểm c khoản 1 Điều 20 của Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung 2009) thì chủ sở hữu quyền tác giả đối với sách điện tử

có thể tự mình sao chép tác phẩm ra thành nhiều bản rồi đưa lên các trang web khác nhau

để phục vụ cho việc đọc của các độc giả đồng thời chủ sở hữu quyền tác giả cũng có thể cho phép hoặc không cho người khác sao chép tác phẩm của mình dưới mọi hình thức nếu việc sao chép đó là bất hợp pháp và gây phương hại đến quyền tác giả

Phân phối, nhập khẩu bản gốc hoặc bản sau tác phẩm

Có thể hiểu quyền phân phối, nhập khẩu bản gốc hoặc bản sau tác phẩm là việc chủ sở hữu quyền tác giả đối với sách điện tử có thể tự mình thực hiện hoặc cho phép người khác thực hiện bằng các hình thức, phương tiện kỹ thuật như: sao chép tác phẩm của mình rồi in thành sách để bán hay, lưu nội dung tác phẩm trên trang web để cho các độc giả truy cập vào trang web tiếp cận tác phẩm… miễn sao độc giả có thể tiếp cận được tác phẩm đó thông qua việc mua bán, cho thuê hay chuyển nhượng mà pháp luật đã qui định

Truyền đạt tác phẩm đến công chúng bằng phương tiện hữu tuyến, vô tuyến, mạng thông tin điện tử hoặc bất kỳ phương tiện kĩ thuật nào khác

Theo đó tác giả hay chủ sở hữu quyền tác giả đối với sách điện tử đều có quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng bằng phương tiện mạng thông tin điện tử, để độc giả có thể tiếp cận được tác phẩm tại địa điểm và thời gian mà họ lựa chọn thông qua việc truy cập vào các trang web điện tử Vì quyền này là quyền tài sản nên chủ sở hữu quyền tác giả cũng có thể chuyển giao cho người khác thực hiện

Cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm điện ảnh, chương trình máy tính

Đây là quyền dành riêng cho các tác giả hay chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác

phẩm điện ảnh, chương trình máy tính nên người viết không đi vào phân tích phần này

1.3 So sánh quyền tác giả đối với sách điện tử và quyền tác giả đối với các tác phẩm khác

Thứ nhất, về thời điểm phát sinh quyền tác giả Đối với tác phẩm được số hóa thành sách điện tử hay tác phẩm được thể hiện dưới hình thức khác đều quy định thời điểm phát sinh quyền tác giả sau khi tác phẩm được hoàn thành Theo đó các tác phẩm này được bảo

hộ khi nó được thể hiện ra bên ngoài thông qua một hình thức vật chất nhất định, mà không quan tâm đến nội dung, chất lượng của tác phẩm đó ra sau, đã được công bố hay chưa công

bố

Thứ hai, những quy định chi tiết về điều kiện bảo hộ đối với một tác phẩm, tác giả Theo đó, tác phẩm được bảo hộ dù là sách điện tử hay các tác phẩm khác không phải thông qua bất cứ thủ tục hành chính nào, tác phẩm sẽ được bảo hộ đồng thời với thời điểm phát sinh quyền tác giả tức – kể từ khi nó được thể hiện ra ở một hình thức vật chất nhất định Việc các tác giả đăng ký quyền tác giả của mình với các tổ chức về sở hữu trí tuệ chỉ nhằm đảm bảo tốt hơn những quyền của mình liên quan đến tác phẩm mà không phải là căn cứ duy nhất xác định tác giả của một tác phẩm

Thứ ba, quy định về chủ thể quyền tác giả Các chủ thể tham gia sáng tác tác phẩm là sách điện tử hay bất kì một tác phẩm khác gồm những chủ thể là cá nhân, tổ chức cùng sáng tạo bằng cả trí tuệ và thời gian Những chủ thể này có thể là tác giả hoặc đồng tác giả

của tác phẩm Những cá nhân, tổ chức tham gia sáng tạo tác phẩm thì họ đồng thời là chủ

sở hữu quyền tác giả nhưng cũng có thể không đồng thời là chủ sở hữu quyền tác giả Thứ tư, quy định cụ thể về nội dung quyền tác giả Nhằm đảm bảo quyền lợi của tác giả, chủ sở hữu của tác phẩm pháp luật Việt Nam đã quy định một cách cụ thể, đầy đủ nội dung quyền tác giả trong các văn bản pháp luật Theo đó một tác phẩm khi được sáng tạo

và thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, thì các chủ thể quyền tác giả sẽ được hưởng các quyền nhân thân và quyền tài sản đối với tác phẩm được quy định tại Điều 19 và Điều 20 của Luật sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) Như vậy, đối với tác phẩm là sách điện tử hay các tác phẩm thể hiện dưới hình thức khác thì đều được hưởng quyền nhân thân và quyền tài sản là như nhau theo quy định của pháp luật Quy định này đảm bảo sự công bằng cho các tác giả trong việc sáng tạo ra tác phẩm

1.3.2 Sự khác nhau

Do đặc điểm của sách điện tử là được sử dụng thông qua các thiết bị công nghệ và tồn tại trên môi trường mạng Internet nên quyền tác giả của sách điện tử sẽ có nhiều điểm khác

so với quyền tác giả của tác phẩm thể hiện dưới hình thức khác Cụ thể như sự khác nhau

về các hành vi xâm phạm, biện pháp bảo vệ, thời hạn bảo hộ quyền tác giả

 Hành vi xâm phạm quyền tác giả

Nhìn chung hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử được thực hiện nhanh chóng và dễ dàng hơn so với các loại hình tác phẩm khác không tồn tại trong môi trường kĩ thuật số Bởi đặc tính kỹ thuật và khả năng lưu trữ của các thiết bị công nghệ chỉ cần một vài thao tác trên màn hình là các độc giả có thể tải các file dữ liệu về máy và tạo ra nhiều bản sao giống hệt bản chính đây được xem là hành vi xâm phạm xảy ra phổ biến nhất Bên cạnh đó một số độc giả sau khi sao chép tác phẩm còn thực hiện hành vi mạo danh tác giả bằng cách để tên mình vào tác phẩm và đưa sang một trang thông tin khác để đăng tác phẩm lên, khi mạo danh tác giả những người thực hiện hành vi xâm phạm còn có thể tinh vi hơn là trong quá trình mạo danh họ có thể chỉnh sửa, cắt xén tác phẩm như thay đổi tên tác phẩm, chỉnh sửa một số phần nội dung chính… Nhìn chung, các hành vi xâm phạm này thường là một loạt những hành động mang tính liên tiếp, những chuỗi vi phạm liên tục tạo thành nhiều hành vi xâm phạm trong cùng một tác phẩm Vì vậy khó có thể xác định chính xác hành vi xâm phạm đó thuộc quy định của văn bản quy phạm pháp luật Bên cạnh đó do sách điện tử hoạt động trên môi trường ảo nên các hành vi xâm phạm rất kín đáo mang tính cá nhân nên việc phát hiện và xử lý các hành vi sẽ rất khó khăn

Riêng đối với các tác phẩm khác không tồn tại trong môi trường mạng Internet việc xâm phạm quyền tác giả không xảy ra phổ biến như sách điện tử Các hành vi xâm phạm

quyền tác giả đối với các tác phẩm này cũng mang những nét đặc trưng riêng cho từng loại hình Nó không bao gồm các hành vi xâm phạm trong môi trường kĩ thuật số như:

+ Nhân bản, sản xuất bản sao, phân phối trưng bày hay truyền đạt tác phẩm đến công chúng qua mạng truyền thông và các phương tiện kỹ thuật số mà không được phép của chủ

sở hữu quyền tác giả

+ Cố ý hủy bỏ, làm vô hiệu các biện pháp kỹ thuật do chủ sở hữu quyền tác giả thực hiện để bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm của mình

+ Cố ý xóa thay đổi thông tin quản lý quyền dưới hình thức điện tử có trong tác phẩm + Sản xuất, lắp ráp, biến đổi, phân phối, nhập khẩu, xuất bản, bán hoặc cho thuê thiết

bị khi biết hoặc có cơ sở để biết thiết bị đó làm vô hiệu các biện pháp kĩ thuật do chủ sở hữu quyền tác giả thực hiện để bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm của mình

 Biện pháp bảo vệ quyền tác giả

Do đặt tính vô hình của quyền tác giả đối với sách điện tử nên các chủ thể quyền không thể thực hiện trên thực tế quyền chiếm hữu đối với tác phẩm của mình Đó cũng chính là nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng xâm phạm trong trường hợp này Vì vậy, việc nâng cao hiệu quả áp dụng các biện pháp bảo vệ quyền tác giả đối với sách điện tử là giải pháp tối ưu để đảm bảo được quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả đồng thời cũng bảo vệ quyền lợi ích của độc giả khi tiếp cận tác phẩm Các chủ thể quyền có thể áp dụng các biện pháp công nghệ để bảo vệ các thông tin quản lý quyền, ngăn chặn các hành vi tiếp cận tác phẩm, khai thác bất hợp pháp quyền sở hữu của mình Ngoài

ra, pháp luật quy định những chế tài đối với những hành vi xâm phạm tùy theo tính chất mức độ vi phạm người vi phạm có thể bị áp dụng các biện pháp chế tài như dân sự, hành chính hoặc hình sự Tuy nhiên, do thị trường sách điện tử chỉ mới phát triển trong vòng vài năm trở lại đây, nên các quy định cũng như chế tài nhằm đảm bảo quyền tác giả đối với sách điện tử chưa nhiều, tạo ra nhiều lỗ hỏng của pháp luật nên việc bảo vệ bằng các biện pháp xử lý hành vi xâm phạm chưa mang lại hiệu quả cao Bên cạnh đó, do tồn tại trong môi trường ảo nên khi có hành vi xâm phạm xảy ra rất khó xác được thủ phạm bởi họ luôn

là những kẻ giấu mặt

Vì thế trước mắt các chủ thể quyền tác giả đối với sách điện tử chỉ còn biết cách tự bảo

vệ cho tác phẩm của mình bằng cách: khi số hóa một tác phẩm tạo thành sách điện tử lên môi trường mạng Internet thì áp dụng các biện pháp kỹ thuật đi kèm để bảo vệ các thông tin về tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, nội dung tác phẩm hay thời hạn, điều kiện sử dụng tác phẩm khi tác phẩm đó được truyền đến công chúng Hay nếu có hành vi xâm phạm xảy

ra các chủ thể quyền sẽ gửi văn bản yêu cầu các ban quản trị mạng thông tin của nơi đăng

kí trái phép tác phẩm tiến hành chấm dứt hành vi xâm phạm bằng cách tháo gỡ các e-book lậu đồng thời đính chính lại thông tin và công khai xin lỗi trên các website Ngoài ra các chủ thể quyền có thể tố cáo lên các cơ quan chức năng để tiến hành xử lý

Còn riêng đối với các loại hình tác phẩm không tồn tại trên môi trường kỹ thuật số, biện pháp bảo vệ quyền tác giả vẫn bao gồm biện pháp tự bảo vệ để ngăn chặn các hành vi xâm phạm cũng như những các biện pháp xử lý khi có hành vi xâm phạm quyền tác giả xảy ra Do pháp luật Việt Nam về bảo hộ quyền tác giả đã được xây dựng từ rất lâu nên các quy định về bảo vệ quyền tác giả đối với các loại hình tác phẩm cũng được xây dựng tương đối chặt chẽ hơn trong môi trường kĩ thuật số Khi chưa có hành vi xâm phạm xảy ra các chủ thể quyền có thể áp dụng các biện pháp tự bảo vệ riêng đối với từng loại hình tác phẩm của mình nhưng phổ biến nhất là cách chủ động nộp đơn xin đăng ký quyền tác giả đối với các tác phẩm Hay tùy từng loại hình tác phẩm mà đưa ra các biện pháp tự bảo vệ hợp lý Trường hợp này nếu có hành vi xâm phạm xảy ra thì sẽ dễ phát hiện chủ thể xâm phạm hơn đối với sách điện tử, nên việc xử lý các hành vi xâm phạm bằng biện pháp dân sự, hành chính, hình sự sẽ mang lại hiệu quả hơn, bên cạnh đó pháp luật về quyền tác giả trong môi trường này đã được xây dựng từ rất lâu nên thông thường các biện pháp chế tài sẽ được áp dụng nhiều hơn đối với sách điện tử

 Thời hạn bảo hộ quyền tác giả

Thời hạn bảo hộ quyền tác giả là khoảng thời gian bắt đầu từ khi tác phẩm được định hình, đến lúc chấm dứt việc bảo hộ đối với quyền tài sản Chỉ trong khoảng thời gian đó quyền tác giả mới tồn tại, kể cả khi tác giả đã chết nhằm đảm bảo quyền lợi cho người thừa

kế Tuy nhiên thời hạn bảo hộ quyền tác giả đối với các quyền khác nhau có thể khác nhau hoặc thời hạn bảo hộ đối với một quyền cũng có thể khác nhau do đặc thù riêng của loại hình tác phẩm cụ thể như:

Thời hạn bảo hộ các quyền nhân thân của tác giả được bảo hộ vô thời hạn, trừ quyền công bố, phổ biến hoặc cho người khác công bố, phổ biến tác phẩm của mình Còn các quyền tài sản được bảo hộ trong thời hạn do pháp luật quy định Và thời hạn bảo hộ quyền tác giả đối với các loại hình tác phẩm khác nhau là không giống nhau Có hai cách tính thời hạn bảo hộ là: theo đời người và không theo đời người

Cách tính không theo đời người: Được áp dụng đối với tác phẩm điện ảnh, nhiếp ảnh,

mỹ thuật, ứng dụng, tác phẩm khuyết danh Theo đó thời hạn bảo hộ là bảy mươi lăm năm,

kể từ khi tác phẩm được công bố lần đầu tiên Đối với tác phẩm điện ảnh, nhiếp ảnh, mỹ thuật ứng dụng chưa được công bố trong thời hạn hai mươi lăm năm, kể từ khi được định hình thì thời hạn bảo hộ là một tram năm, kể từ khi tác phẩm được định hình Đối với tác

phẩm khuyết danh, khi các thông tin về tác giả xuất hiện thì thời hạn bảo hộ được tính theo cách tính theo đời người tác giả

Cách tính theo đời người tác giả: Được áp dụng đối với các loại hình tác phẩm còn lại,

trong đó có tác phẩm được thể hiện dưới hình thức là sách điện tử Thời hạn bảo hộ quyền tài sản của tác giả là suốt cuộc đời tác giả và năm mươi năm tiếp theo năm tác giả chết Trường hợp tác phẩm có đồng tác giả thì thời hạn bảo hộ chấm dứt vào năm thứ năm mươi sau năm đồng tác giả cuối cùng chết

Ngoài ra đối với quyền tài sản, còn bị giới hạn lại tùy thuộc vào loại hình tác phẩm cụ thể là tại điểm e, khoản 1, Điều 20 quy định việc cho thuê bản gốc hoặc bản sao chỉ được

áp dụng với tác phẩm điện ảnh, chương trình máy tính Như vậy, có nghĩa là không được khai thác quyền vật chất đối với sách điện tử bằng cách cho thuê bản gốc hay bản sao tác phẩm

1.4 Khái niệm hành vi xâm phạm và biện pháp xử lý các hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử

1.4.1 Khái niệm hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử

Hiện tại pháp luật Việt Nam vẫn chưa đưa ra một điều luật cụ thể định nghĩa hành vi xâm phạm quyền tác giả là hành vi như thế nào mà chỉ liệt kê một số hành vi xâm phạm quyền tác giả tại Điều 28 Luật sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi bổ sung 2009) Theo đó, có thể hiểu hành vi xâm phạm quyền tác giả là những hành vi xâm phạm đến quyền và lợi ích của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả mà không xin phép hay không thực hiện các nghĩa vụ về tiền nhuận bút, thù lao cho tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả

Ngày nay với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ hiện đại, thì việc đọc sách trên các thiết bị điện tử nhỏ gọn tiện lợi là chuyện bình thường, cụm từ “sách điện tử” cũng trở nên gần gũi hơn với các độc giả Bên cạnh, nhưng tiện ích khi sử dụng sách điện tử thì một vấn đề đặt ra là các hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử ngày càng nhiều

và thủ đoạn rất tinh vi Bởi lẽ, sách điện tử trước khi được đưa lên mạng thì các thông tin

đã được số hóa hoàn toàn tồn tại dưới dạng các file dữ liệu, đây là môi trường dễ bị xâm phạm vì chỉ cần vài cái click chuột là tác phẩm có thể bị sao chép, sửa chữa, cắt xén… hoặc “lướt” qua một số trang web, diễn đàn như www.e-thuvien.com, www.vnthuquan.net là có thể tìm được ngay các cuốn sách “nóng” trên thị trường sách hiện nay hay thậm chí là các cuốn sách đã bị tịch thu, đình bản cũng vẫn thấy xuất hiện tràn lan trên mạng và người đọc có thể đọc trực tiếp hay vô tư tải về máy

Hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử là được hiểu đơn giản là hành vi xâm phạm quyền nhân thân và quyền tài sản của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả

Quyền nhân thân là quyền mang yếu tố tinh thần của một chủ thể đối với tác phẩm, quyền này gắn liền với bản thân tác giả Quyền tài sản là quyền mang bản chất lợi ích vật chất, do quyền này có thể chuyển giao được nên người được hưởng quyền này có thể là tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả Đây là hai quyền cơ bản mà tác giả xứng đáng được hưởng vì họ

đã dùng khả năng lao động trí tuệ của mình, cũng như tiền bạc, vật chất để sáng tạo nên tác phẩm

Tại Điều 28 Luật sở hữu trí tuệ 2005; sữa đổi bổ sung 2009 có qui định rõ các hành vi xâm phạm quyền tác giả Theo đó người viết dựa vào cách thức, mục đích của hành vi xâm phạm chia hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử ra làm hai loại:

 Hành vi xâm phạm quyền nhân thân của quyền tác giả đối với sách điện tử:

- Chiếm đoạt quyền tác giả đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học;

- Mạo danh tác giả;

- Công bố, phân phối tác phẩm mà không được phép của tác giả;

- Công bố, phân phối tác phẩm mà không được phép của đồng tác giả đó;

- Sửa chửa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm dưới bất kì hình thức nào gây phương hại đến danh dự uy tín của tác giả;

 Hành vi xâm phạm đến quyền tài sản của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả

- Sao chép tác phẩm mà không được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, trừ trường hợp quy định tại điểm a và điểm đ khoản 1 Điều 25 của Luật này;

- Làm tác phẩm phái sinh mà không được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm được dùng để làm tác phẩm phái sinh, trừ trường hợp qui định tại điểm i khoản 1 Điều 25 của Luật này;

- Sử dụng tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả, không trả tiền nhuận bút, thù lao, quyền lợi vật chất khác theo quy định của pháp luật, trừ trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 25 của Luật này;

- Cho thuê tác phẩm mà không trả tiền nhuận bút thu lao và quyền lợi ích vật chất khác cho tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả;

- Nhận bản, sản xuất bản sao, phân phối, trưng bày hoặc truyền đạt tác phẩm đến công chúng qua mạng truyền thông và các phương tiện kỹ thuật số mà không được phép của chủ

sở hữu quyền tác giả;

- Xuất bản tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả;

- Cố ý hủy bỏ hoặc làm vô hiệu các biện pháp kỹ thuật do chủ sở hữu quyền tác giả thực hiện để bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm của mình;

- Cố ý xóa, thay đổi thông tin quản lý quyền dưới hình thức thông tin điện tử có trong tác phẩm;

- Sản xuất, lắp ráp, biến đổi, phân phối, nhập khẩu, xuất khẩu, bán hoặc cho thuê thiết

bị khi biết hoặc có cơ sở để biết thiết bị đó làm vô hiệu các biện pháp kỹ thuật do chủ sở hữu quyền tác giả thực hiện để bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm của mình;

- Làm và bán tác phẩm mà chữ ký của tác giả bị giả mạo;

- Xuất khẩu, nhập khẩu, phân phối bản sao tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả

1.4.2 Khái niệm các biện pháp xử lý hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử

Có thể thấy trong thời đại mà Internet phát triển như vũ bão, công nghệ đổi mới không ngừng như hiện nay, làm sao để làm tốt công tác bảo hộ quyền tác giả thực sự là vấn đề không đơn giản Đặc biệt là đối với việc sản xuất sách điện tử, một môi trường dễ bị xâm phạm quyền tác giảm Để giảm thiểu tình trạng xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện

tử, thì việc đề ra các biện pháp xử lý nhằm chống xâm phạm là giải pháp hữu hiệu để đảm bảo được quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả đồng thời cũng bảo vệ quyền và lợi ích của độc giả khi tiếp cận sách điện tử

Các biện pháp xử lý hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử có thể hiểu

là những biện pháp cụ thể được đề ra nhằm áp dụng để ngăn chặn cũng như tùy theo tính chất, mức độ xâm phạm mà áp dụng hình thức xử lý theo quy định của pháp luật Các nhà làm luật nhận thấy rằng việc qui định các biện pháp chế tài là rất quan trọng nên đã qui định rõ ràng vấn đề này tại Phần năm Luật sở hữu trí tuệ năm 2005 Theo những qui định này thì tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả có thể thực hiện các biện pháp chế tài sau để xử lý hành vi xâm phạm quyền tác giả:

Biện pháp hành chính: là biện pháp được áp dụng để xử lý hành vi xâm phạm thuộc

một trong các trường hợp quy định tại Điều 211 của Luật Sở hữu trí tuệ mà cụ thể là các hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử, theo yêu cầu của chủ thể quyền tác giả, tổ chức, cá nhân, bị thiệt hại do hành vi xâm phạm gây ra, hay tổ chức cá nhân phát hiện hành vi xâm phạm hoặc do cơ quan có thẩm quyền chủ động phát hiện Và hành vi xâm phạm này chưa đến mức phải chịu trách nhiệm hình sự

Biện pháp dân sự: là biện pháp áp dụng để xử lý các hành vi xâm phạm theo yêu cầu

của chủ thể quyền tác giả mà cụ thể là chủ thể quyền tác giả đối với sách điện tử hoặc tổ chức, cá nhân bị thiệt hại do hành vi xâm phạm trên gây ra Luật sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung 2009), đã dành tới 9 Điều (từ Điều 202 đến Điều 209) để qui định chi tiết về

biện pháp dân sự, bao gồm các biện pháp khẩn cấp tạm thời và quyền yêu cầu ra Tòa án, đồng thời còn qui định cả quyền và nghĩa vụ của các đương sự (tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả) có quyền chứng minh là quyền và lợi ích của mình đang bị xâm phạm Không những vậy biện pháp dân sự còn qui định thêm nguyên tắc và căn cứ xác định thiệt hại, mức bồi thường thiệt hại do bên thiệt hại gây ra

Biện pháp hình sự: Khi hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử có yếu tố

cấu thành tội phạm thì sẽ xử lý bằng biện pháp hình sự, đây được xem là biện pháp có tính trừng phạt cao nhất, nghiêm khắc nhất trong các chế tài đối với hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử Thẩm quyền, trình tự, thủ tục áp dụng biện pháp hình sự tuân theo quy định của pháp luật về tố tụng hình sự

1.5 Lịch sử hình thành và phát triển bảo hộ quyền tác giả đối với sách điện tử 1.5.1 Trên thế giới

Trong bối cảnh chung hiện nay, việc bảo hộ quyền tác giả là mối quan tâm của nhiều nước, kể cả các nước phát triển và đang phát triển Nhiều nước đã ban hành các đạo luật về quyền tác giả từ vài chục năm nay, thậm chí từ một trăm năm hay lâu hơn nữa Thời kỳ Cổ đại và thời Trung cổ người ta chưa biết đến quyền của một tác phẩm trí tuệ Các quy định của pháp luật chỉ có cho những vật mang tác phẩm trí tuệ, đặc biệt là quyền sở hữu Đến thời kì Phục Hưng, cá nhân con người trở nên quan trọng hơn và đặc quyền tác giả cũng được ban phát để thưởng cho những người sáng tạo ra tác phẩm của họ Ví dụ như tại nước Đức tác giả Albrecht Durer (năm 1511) đã được công nhận về đặc quyền tác giả Nhưng việc bảo vệ này chỉ dành cho người sáng tạo như một cá nhân (quyền cá nhân) và chưa mang lại cho tác giả một thu nhập nào Đến giữa thế kỉ thứ XVI, các nhà xuất bản bắt đầu trả tiền nhuận bút cho các tác giả, việc này đã chính thức đánh dấu cho sự ra đời của bản quyền hay quyền tác giả Cùng với sự phát triển không ngừng của khoa học, công nghệ và

sự giao lưu thương mại, văn hóa giữa các nước ngày càng mở rộng, các đạo luật về quyền tác giả vẫn được tiếp tục phát triển Vào năm 1886 Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn học nghệ thuật được ra đời Đây là Công ước đầu tiên thiết lập và bảo vệ quyền tác giả giữa các quốc gia có chủ quyền

Vào thế kỷ XX, các thiết bị công nghệ như radio, máy vô tuyến truyền hình, phim điện ảnh, băng ghi hình, máy tính điện tử và các thiết bị CD-ROM đã trở thành những phương tiện truyền thông thì nó bắt đầu thách thức sự tồn tại của sách in truyền thống Cụ thể vào năm 1945, tại Mỹ những ý tưởng xuất bản sách điện tử lần đầu tiên được đưa ra trong một cuộc hội thảo khoa học tại Viện Công Nghệ Massachusetts Đến năm 1991 Mỹ mới cho ra đời cuốn sách điện tử đầu tiên, còn gọi là ebook Với đặc điểm là được sử dụng thông qua

tác phẩm đã được số hóa thành sách điện tử thường xuyên bị xâm phạm quyền tác giả Các hành vi xâm phạm này làm ảnh hưởng nghiêm trọng tới quyền lợi của chủ thể quyền tác giả và tình hình kinh tế của quốc gia Từ đó người ta nhận thấy rằng cần phải thắt chặt hơn nữa vấn đề bảo hộ quyền tác giả đối với sách điện tử, không những phạm vi trong một quốc gia mà cả quan hệ pháp luật đối với các nước ngoài

Công ước Berne về bảo hộ quyền tác giả năm 1886 được xem là công cụ hữu hiệu để giải quyết các vấn đề xâm phạm quyền tác giả giữa các quốc gia có chủ quyền Tiếp theo là

sự ra đời của hiệp định về các khía cạnh thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (viết tắt là Hiệp định Trips), được ký kết ngày 15 tháng 4 năm 1994 và có hiệu lực ngày 01 tháng 01 năm 1995 Đây được xem là văn bản “xương sống” của Tổ chức thương mại thế giới, nó bao gồm các quy định chung về việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn thế giới Tuy nhiên Hiệp định Trips ra đời nhưng không dự liệu và giải quyết hết các vấn đề công nghệ số, đặc biệt trên Internet Nên Hiệp ước WIPO về quyền tác giả hay còn gọi tắt

là WCT ra đời nhằm duy trì và phát triển sự bảo hộ quyền tác giả trong môi trường kỹ thuật số đối với tác phẩm văn học nghệ một cách có hiệu quả và đồng bộ nhất

Tại Châu Âu các chỉ thị của Liên minh Châu Âu chỉ có tính chất tạo khuôn khổ và phải được bổ sung bằng các luật lệ của từng quốc gia Bắt đầu từ ngày 13 tháng 9 năm 2003 một quyền tác giả được sửa đổi có hiệu lực tại Đức mà trong đó, ngoài những điều lệ khác, việc

vô hóa các phương pháp bảo vệ chống sao chép cho các mục đích thương mại cũng như cá nhân điều sẽ bị phạt Điều 95a của Luật quyền tác giả quy định về việc “bảo vệ các biện pháp kỹ thuật” thì các biện pháp kỹ thuật không được phép vô hiệu hóa khi chưa có sự đồng ý của người đang sở hữu quyền Các biện pháp bảo vệ chống sao chép ở các đĩa compact – đĩa CD, ghi âm thanh hay DVD không còn được phép vô hiệu hóa vì mục đích sao chép cho cá nhân nữa Trong thời gian gần đây IP-Enforcement Directive của Liên minh Châu Âu là bước kế tiếp trong hướng đi đến thất chặt hơn nữa các luật lệ về quyền tác giả

1.5.2 Tại Việt Nam

Pháp luật về quyền tác giả tại Việt Nam được xây dựng trong những năm tám mươi Nhà nước ta đã ban hành một số văn bản pháp luật, trong đó có quy định việc bảo hộ quyền tác giả như Hiến pháp 1992, Luật báo chí, Luật xuất bản, Bộ luật dân sự… Tuy vậy, thực tế việc bảo hộ quyền tác giả được điều chỉnh chủ yếu trong Nghị định số 142/HĐBT Nhưng trong quá trình thực hiện Nghị định 142-HĐBT đã bộc lộ một số hạn chế cả về nội dung và hình thức

Để khắc phục các khiếm khuyết của Nghị định 142-HĐBT, ngày 12 tháng 2 năm

1994, Ủy ban thường vụ Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh bảo hộ quyền tác giả Bên cạnh

đó Bộ luật dân sự năm 1995 cũng được ban hành, thì quyền tác giả lần đầu tiên được quy định tập trung tại Chương một Phần thứ sáu Bộ luật dân sự (từ điều 745 đến điều 779 và tại một số điều khác) Việc ra đời của Bộ luật dân sự 1995, với các quy định về quyền tác giả

là một bước tiến dài về hoạt động lập pháp ở Việt Nam trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ Khi Internet bắt đầu chính thức hòa mạng tại Việt Nam cuối năm 1997 thì việc bảo hộ quyền tác giả nói chung cũng như bảo hộ quyền tác giả nói riêng trong môi trường kĩ thuật số gặp nhiều khó khăn Vào tháng 3 năm 1996, CD-ROM những ngôi chùa nổi tiếng Việt Nam giới thiệu 2.200 bức ảnh màu tư liệu 300 ngôi chùa nổi tiếng tọa lạc ở 45 tỉnh, thành phố Việt Nam, do nhiếp ảnh gia – giảng viên trường Nghệ thuật TP.HCM Võ Văn Tường chụp suốt 15 năm và CD – ROM này được xem là sách điện tử đầu tiên tại Việt Nam Nhưng một vài năm sau khi thế giới ngày càng phát triển sách điện tử dưới dạng CD-ROM đã không còn được sử dụng phổ biến mà thay thế bằng các tập tin file dữ liệu và có thể tải trực tiếp xuống máy tính cá nhân từ Internet

Do những thay đổi của xã hội, sự phát triển vượt bậc của công nghệ kỹ thuật số nên tình trạng xâm phạm quyền tác giả xảy ra ngày càng phổ biến và để phát hiện và xử lý kịp thời là rất khó khăn Nhằm tạo ra một hành lang pháp lý chung để thực hiện công tác bảo

hộ quyền tác giả trong thời kì mới, năm 2005 Việt Nam đã ban hành Luật sở hữu trí tuệ Vấn đề bản quyền tác giả được quy định và áp dụng theo Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (quy định tại Phần hai gồm 6 chương và 45 điều) và Bộ Luật Dân sự 2005 (quy định từ điều 736 đến đều 749 tại chương 34 Phần thứ sáu) Tuy nhiên nhằm khắc phục kịp thời một số hạn chế, cản trở thực thi tại quốc gia và hội nhập quốc tế, Quốc hội khóa XII đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Sở hữu trí tuệ tại kì họp thứ 5 ngày 19-6-2009 với 33 điều sửa đổi, bổ sung Chính vì thế Luật Sở hữu trí tuệ 2005 bảo đảm thực hiện Điều 3 của Hiệp định TRIPs và Điều 3 của Công ước Berne hoặc Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) sẽ được bảo hộ quyền tác giả ở Việt Nam.10

Tuy nhiên cùng với quá trình hội nhập Internet việc phát hiện hành vi vi phạm đối với quyền tác giả nói chung cũng như quyền tác giả đối với sách điện tử nói riêng là rất khó khăn Chính vì vậy thông tư liên tịch số 07/2012/TTLT-BVHTTDL quy định trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian trong việc bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan trên mạng Internet và mạng viễn thông ra đời Đồng thời nhằm thắt chặt hơn công tác bảo hộ quyền tác giả cũng như tạo hành lang pháp lý ổn định cho hoạt động xuất

10 Tiến sĩ Vũ Mạnh Chu, Bài 1 Giới thiệu chung,

http://www.cov.gov.vn/cbq/index.php?option=com_content&view=article&id=1256%3Akin-thc-c-bn-ph-thong-v-bản phát triển trong giai đoạn mới, ngày 20 tháng 11 năm 2012, tại kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa XIII đã thông qua Luật xuất bản số 19/2012/QH13 và có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2013 Đây là văn bản pháp lý quan trọng đặt tiền đề cho giai đoạn phát triển mới

1.6 Sự cần thiết của việc bảo hộ quyền tác giả đối với sách điện tử

Sự bùng nổ của Internet cùng với sự phát triển vượt bậc của các thiết bị điện tử cầm tay như smartphone, máy tính bảng…trong một vài năm trở lại đây đã mang lại cơ hội cho việc phát triển loại hình sách điện tử, còn gọi là ebook Có thể xem, đây là xu hướng đọc mới trên thế giới, đáp ứng nhu cầu thưởng thức và tiếp cận thông tin trên toàn cầu Bên cạnh những lợi ích khi đọc sách điện tử, thì làm sau để thực hiện tốt công tác bảo hộ quyền tác giả đối với sách điện tử là một vấn đề hết sức khó khăn hiện nay, khi sách điện tử là loại sách rất dễ bị xâm phạm quyền tác giả Vì thế, để thực hiện tốt công tác bảo hộ này đầu tiên phải hiểu được sự cần thiết của việc bảo hộ quyền tác giả đối với sách điện tử, nghĩa là biết được tầm quan trọng cũng như ý nghĩa của việc bảo hộ quyền tác giả thì mới

có thể thì mới có thể thực hiện tốt Sau đây người viết sẽ trình bày sự cần thiết của việc bảo

hộ quyền tác giả đối với sách điện tử:

Đầu tiên công tác bảo hộ quyền tác giả nói chung cũng như bảo hộ quyền tác giả đối với sách điện tử nói riêng của Nhà nước ta góp phần bảo vệ quyền và lợi ích của tổ chức,

cá nhân liên quan và lợi ích chung của xã hội Từ đây góp phân thúc đẩy sự pháp triển kinh

tế - xã hội của nước nhà Đồng thời bảo hộ quyền tác giả trong trường hợp này nhằm tăng cường pháp chế, đảm bảo cho các nội dung của quy phạm pháp luật về quyền tác giả được thi hành nghiêm chỉnh, có hiệu lực và góp phần nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước bằng pháp luật trong bảo hộ quyền tác giả đối với sách điện tử

Thứ hai, khi quyền tác giả được bảo hộ một cách chặt chẽ có hiệu quả sẽ tạo được ý thức coi trọng sáng tạo, cũng như thói quen tuân thủ pháp luật về quyền tác giả trong Luật

sở hữu trí tuệ Và nếu có hành vi xâm phạm quyền tác giả xảy ra sẽ bị sử lý nghiêm minh đúng pháp luật, mang tính răng đe cho cá nhân, tổ chức vi phạm quyền tác giả hay những người đang có ý định vi phạm quyền này Qua đó làm giảm thiểu những vụ việc xâm phạm quyền tác giả

Thứ ba, sách điện tử là một cuốn sách truyền thống nên việc tạo ra nó cũng là cả công trình nghệ thuật ngôn từ, kết quả của tiến trình lao động nghệ thuật, hoạt động sáng tạo của

cá nhân tác giả hoặc là sự nổ lực sáng tạo tập thể, và nó được coi như đứa con tinh thần của người tác giả Nên việc đảm bảo lợi ích của các chủ thể trong quan hệ pháp luật về quyền tác giả đối với sách điện tử là rất quan trọng Vì nếu vấn đề bảo hộ được tốt sẽ góp phần kích thích sự sáng tạo trong nhân dân, tạo ra nhiều tác phẩm làm đa dạng và dồi giàu nên văn hóa sách ở Việt Nam

CHƯƠNG 2 CÁC HÀNH VI XÂM PHẠM QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI SÁCH ĐIỆN TỬ VÀ

BIỆN PHÁP XỬ LÝ 2.1 Một số điều ước quốc tế điều chỉnh về các hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử

2.1.1 Công ước BERNE về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm văn học nghệ thuật

Nhờ sự xuất hiện sách điện tử mà ngày nay việc một tác phẩm văn học, nghệ thuật đến với độc giả nước ngoài vượt ra khỏi phạm vi một quốc gia là chuyện bình thường Điều này mang lại nhiều lợi ích về giao lưu văn hóa, tiếp cận trao dồi tri thức cùng sự sáng tạo của nhân loại, nhưng bên cạnh đó nó cũng đặt ra nhiều thách thức Vì nếu tác phẩm được

số hóa thành sách điện tử chỉ được bảo hộ trong phạm vi một quốc gia, khi đến với các độc giả nước ngoài nếu có xảy ra các hành vi xâm phạm quyền tác giả thì không thể yêu cầu sự bảo hộ được Nên kể từ khi Việt Nam chính thức gia nhập Công ước Berne vào ngày 26 tháng 7 năm 2004, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc bảo hộ quyền tác giả

đối với sách điện tử vượt ra khỏi phạm vi một quốc gia

Xét về mặt giới hạn quyền tác giả thì quyền tác giả có thể bị giới hạn trong phạm vi một nước Tức là đối với các tác phẩm được số hóa thành sách điện tử chỉ được bảo vệ trong phạm vi một quốc gia mà tác phẩm gốc được công bố Trong trường hợp này nếu như tác phẩm bị xâm phạm trái phép ở nước ngoài thì các chủ thể quyền tác giả đối với sách điện tử không thể yêu cầu bảo vệ quyền tác giả của mình Tuy nhiên, nếu quốc gia gia nhập công ước Berne thì tác phẩm sẽ được bảo vệ theo pháp luật của các quốc gia thành viên và theo quy định của Công ước Berne Hiện nay thành viên công ước lên đến hơn 160 thành viên Điều này có một ý nghĩa quan trọng đối với các tác phẩm được số hóa thành sách điện tử tồn tại trên môi trường mạng Internet, nó dễ dàng bị thực hiện các hành vi xâm phạm dịch và xuất bản tác phẩm sang các quốc gia khác để đến được với các độc giả trên toàn cầu

Theo Công ước, tác giả của tác phẩm được số hóa thành sách điện tử sẽ được hưởng hai loại quyền: quyền tinh thần (hay còn gọi là quyền nhân nhân) và quyền tài sản (hay còn gọi là quyền kinh tế) Nên khi các tác phẩm sách điện tử này vượt ra khỏi phạm vi một quốc gia bị xâm phạm hai loại quyền trên thì sẽ bị xử lý theo pháp luật của quốc gia thành viên và Công ước Berne quy định Nhưng trên thực tế, có vẻ như Công ước Berne không mạnh về vấn đề chế tài để xử lý các hành vi vi phạm Nhưng nếu đã là quốc gia thành viên Công ước, thì không thể thực thi nghiêm túc và đầy đủ việc bảo hộ quyền tác giả theo đúng

pháp luật của quốc gia và các cam kết quốc tế Chính vì thế, Công ước chủ yếu thông qua các biện pháp xử lý vi phạm của pháp luật quốc gia Ngoài ra, hiệp định TRIPs (Agretacs) của tổ chức WTO sát nhập Công ước Berne vào khung pháp lý của WTO và bổ sung các quy định về thực thi, đặt vấn đề đề bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ nói chung cũng như bảo hộ quyền tác giả nói riêng dưới sự chi phối của bộ máy giải quyết tranh chấp của WTO Các hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử có thể bị xử lý trong khuôn khổ đa phương và dẫn đến những biện pháp trả đũa hay trừng phạt cụ thể trong quan hệ quốc tế

2.1.2 Hiệp định TRIPS về khía cạnh thương mại của quyền sở hữu trí tuệ

Hiệp định về khía cạnh thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (viết tắt là Hiệp định TRIPs), kí kết ngày 15 tháng 4 năm 1994 và có hiệu lực ngày 01 tháng 01 năm 1995 Hiệp định TRIPs là văn bản “xương sống” của Tổ chức thương mại thế giới (WTO: The World Trade Organization) So với Công ước Berne cũng như nhiều công ước quốc tế khác về quyền sở hữu trí tuệ, Hiệp định TRIPs thể hiện bước phát triển rất rõ ràng, khi quy định cụ thể các biện pháp xử lý đối với các hành vi xâm phạm xảy ra trên thực tế đối với quyền sở hữu trí tuệ

Theo đó, Hiệp định dành phần III với 21 Điều (từ Điều 41 đến Điều 61) quy định về thực thi quyền sở hữu trí tuệ Hiệp định đề ra các biện pháp chế tài dân sự, hành chính, hình sự để xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ nói chung cũng như quyền tác giả nói riêng Theo đó, nếu các hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử xảy ra

bị áp dụng biện pháp chế tài dân sự thì các cơ quan xét xử có quyền ra lệnh chấm dứt hành

vi xâm phạm, buộc người xâm phạm phải trả cho chủ thể quyềntác giả đối với sách điện tử khoản đền bù thỏa đáng để bồi thường thiệt hại mà chủ thể quyền đã phải gành chịu, tùy từng trường hợp cụ thể mà cơ quan xét xử này có thể áp dụng các biện pháp chế tài khác được quy định tại Điều 46 của Hiệp định này, ra lệnh buộc người xâm phạm phải thông tin cho chủ thể quyền tác giả đối với sách điện tử biết về những người tham gia vào việc sản xuất hoặc phân phối hàng hóa hoặc dịch vụ xâm phạm và về kênh phân phối của những người đó, bồi thường cho bên bị Bên cạnh đó, nếu áp dụng các biện pháp chế tài hành chính để xử lý hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử như các biện pháp tạm thời, các biện pháp kiểm soát biên giới thì vẫn có thể áp dụng bất kỳ biện pháp chế tài dân

sự nào Vì theo qui định tại Điều 49 của Hiệp định Trips thì “trong phạm vi mà các thủ tục hành chính xử lý vụ việc có thể áp dụng bất kỳ biện pháp chế tài dân sự nào, các thủ tục đó phải phù hợp với các nguyên tắc về cơ bản tương đương với những nguyên tắc quy định các thủ tục hành chính”

Khi xảy ra các hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử thì tùy tính chất, mức độ có thể áp dụng các biện pháp xử lý hành vi xâm phạm bằng con đường hình sự

Các thành viên sẽ quy định cụ thể các thủ tục hình sự và các hình phạt để áp dụng đối với các hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử với quy mô thương mại Khi áp dụng các biện pháp chế tài theo quy định này sẽ bao gồm cả phạt tù và phạt tiền đủ để ngăn ngừa xâm phạm

2.1.3 Hiệp định WIPO về quyền tác giả

Hiệp định WIPO về quyền tác giả hay còn gọi tắt là WCT ra đời trên tinh thần của Điều 20 Công ước Berne nhằm mong muốn duy trì và phát triển sự bảo hộ các quyền tác giả nói chung cũng như quyền tác giả đối với sách điện tử nói riêng Trong Hiệp ước WIPO thì tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả được thừa nhận những quyền thuộc về kỹ thuật

số Thứ nhất là quyền sao chép, đặc biệt là sử dụng tác phẩm kỹ thuật số Có thể nói các tác phẩm văn học, nghệ thuật được số hóa thành sách điện tử là các tác phẩm kỹ thuật số, nên

nó được thừa nhận là một trong những tác phẩm được bảo hộ dưới hình thức kỹ thuật số cho việc sao chép tác phẩm bằng biện pháp điện tử tạo thành Thứ hai là tác giả tác phẩm văn học, nghệ thuật nói chung cũng như tác giả của các tác phẩm văn học, nghệ thuật đối với sách điện tử nói riêng được hưởng độc quyền “cho phép bất kỳ sự truyền thông nào tác phẩm của họ đến với công chúng”.11 Bao gồm việc truyền đạt tới công chúng tác phẩm của

họ và công chúng có thể truy cập tác phẩm từ một địa điểm hay tại một thời điểm tùy sự lựa chọn - có thể hiểu việc truyền đạt các tác phẩm sách điện tử trên Internet cũng là một dạng truyền thông cần sự cho phép từ phía tác giả Thứ ba, thừa nhận việc sử dụng ngày càng nhiều các biện pháp công nghệ nhằm quản lý quyền, nhận biết tác phẩm kỹ thuật số cũng như đưa ra các biện pháp chế tài đối với bất kì hành vi nhằm có ý định gây ra, cho phép đối với hành vi làm mất, sửa đổi thông tin quản lí quyền điện tử hay nhằm che đậy việc xâm phạm quyền tác giả hoặc hành vi tiến hành giao dịch thương mại đối với tác phẩm , bản sao đã bị mất hay có sự sửa đổi về thông tin quản lý Đồng thời chấp nhận các biện pháp chế tài đã được đưa ra nhằm ngăn cản sự phá hoại đối với các giải pháp công nghệ trên.12

Ngày 12 tháng 01 năm 2006, Việt Nam chính thức là thành viên của Công ước WPPT

2.2 Các hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử

Do đặc tính của sách điện tử là xuất hiện trên Internet nên hành vi xâm phạm quyền tác giả trong trường hợp này diễn ra ngày càng phổ biến và rất nhiều hành vi tinh vi Bên cạnh

đó các hành vi xâm phạm này còn diễn ra công khai trên các trang thông tin điện tử làm

11 Điều 8 Hiệp ước WIPO

cho tác giả cũng như các cá nhân, tổ chức là chủ sở hữu bị thiệt hại cả về vật chất lẫn tinh thần Dưới góc độ pháp luật, quyền tác giả gồm có hai loại quyền nhân thân và quyền tài sản, quyền nhân thân là các quyền mang yếu tố tinh thần của một chủ thể đối với tác phẩm

- nó gắn liền với bản thân của tác giả Quyền tài sản là quyền mang bản chất lợi ích vật chất - có thể chuyển giao cho người khác nên người được hưởng quyền này có thể là tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả

2.2.1 Một số hành vi xâm phạm đến quyền nhân thân của quyền tác giả đối với sách điện tử

Các hành vi xâm phạm quyền nhân thân của quyền tác giả đối với sách điện tử chủ yếu muốn xâm hại đến danh dự và uy tín của tác giả Hành vi bị coi là hành vi xâm phạm quyền tác giả khi có đủ các căn cứ sau: đối tượng xem là xâm phạm quyền tác giả thuộc phạm vi các đối tượng đang được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, có yếu tố xâm phạm trong đối tượng bị xem xét, người thực hiện hành vi bị xem xét không phải là chủ thể quyền sở hữu trí tuệ và không phải là người được pháp luật hoặc cơ quan có thẩm quyền cho phép theo quy định của Luật sở hữu trí tuệ 2005, hành vi bị xem xét đã xảy ra tại Việt Nam (Điều 5 Nghị định 105/2006/NĐ-CP) Dựa vào cách thức, mục đích của việc xâm phạm có thể chia hành vi xâm phạm quyền nhân thân tác giả đối với sách điện tử ra làm hai loại là: các hành vi xâm phạm quyền nhân thân không gắn với tài sản và xâm phạm quyền nhân thân gắn với tài sản

 Các hành vi xâm phạm quyền nhân thân không gắn với tài sản bao gồm các

hành vi

- Hành vi chiếm đoạt quyền tác giả đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học

Hiện nay chiếm đoạt quyền tác giả đối với sách điện tử nói riêng và sách in truyền thống nói chung đang là vấn đề nhức nhói cho cá nhân, tổ chức có liên quan Các vụ việc

đang diễn ra một cách công khai và tráo trợn “Đàng hoàng rao bán 100% giá bìa trong

nhà sách hay giảm giá từ 45% - 55% ngay giữa những con phố sách nhộn nhịp Sách thật cạnh tranh cùng sách giả Sách lậu, sách nối bản đầy đủ tem nhãn – mã vạch – logo nhà xuất bản trưng bày cũng sách scan cẩu thả - chất lượng in thấp Những kẻ trục lợi trên mồ hôi, công sức của các đơn vị xuất bản chân chính đang ngày một ăn nên làm ra, mặc cho khổ chủ oằn lưng gánh chịu thiệt hại, mà phần nhiều các thiệt hại đó không thể tính bằng tiền 13

13 Đàm Bảo Ngọc, Truyền hình số VTC, Bảo hộ bản quyền nhiệm vụ bất khả thi, nhiem-vu-bat-kha-thi.447.371969.htm, ngày truy cập [19-9-2014]

http://vtc.vn/bao-ho-ban-quyen-Trong lĩnh vực quyền tác giả nói chung thì hành vi chiếm đoạt quyền tác giả được xem

là việc lấy tác phẩm, công trình nghiên cứu của người khác và đề tên mình lên ngay phần tác giả của tác phẩm và thực hiện các thao tác của tác giả đối với tác phẩm Đối với tác phẩm là sách điện tử tồn tại trên môi trường Internet một mạng toàn cầu thì việc lấy cắp tác phẩm và thực hiện hành vi chiếm đoạt chỉ cần vài thao tác trên màng hình là có thể thực hiện Có thể nói hành vi chiếm đoạt quyền tác giả là một trong các hành vi xâm phạm đáng

bị lên án nhất Vì chính những thủ phạm thực hiện hành vi chiếm đoạt đã không tôn trọng quyền tác giả, xâm hại nghiêm trọng đến danh dự và uy tín của tác giả đồng thời họ còn khai thác bất hợp pháp quyền tài sản của tác giả

- Hành vi mạo danh tác giả; sửa chửa, cắt xén tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây

phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả

Có thể nói là hành vi mạo danh tác giả là hành vi xâm phạm xảy ra phổ biến đối với

các tác phẩm đã được số hóa thành sách điện tử Do pháp luật quy định tác giả khi sáng tạo

ra tác phẩm thì có quyền đứng tên thật hay bút danh trên tác phẩm của mình, nên có một số

tác giả đã không lấy tên thật mà sử dụng bút danh, hay kí danh Ví dụ tác giả Vũ Thu Hà

người chuyên sáng tác các tác phẩm trong môi trường mạng lấy bút danh là Hà Kin Vì

tên tác giả của các tác phẩm không rõ ràng nên việc mạo danh tác giả xảy ra là chuyện đương nhiên hơn nữa các tác phẩm luôn hiện hữu trên mạng Internet, trên các trang cá nhân, trang thông tin điện tử nên việc sao chép các tác phẩm để thực hiện hành vi mạo danh tác giả trở nên thuận tiện và dễ dàng hơn

Các tác phẩm sách điện tử có thể do tác giả tự sáng tác và công bố trực tiếp trên Internet hoặc nó được phát hành qua mạng từ những cuốn sách in truyền thống Như vậy đối với việc các tác giả tự xuất bản tác phẩm trên Internet thì việc xác định danh tính thật của các tác giả là rất khó và mất thời gian bởi trong môi trường “ảo” này, có thể họ thường

sử dụng bút danh hay kí danh trên tác phẩm Nên một số người đã lợi dụng vấn đề này sao chép các tác phẩm và để tên mình vào và đưa qua các trang thông tin khác đăng tác phẩm lên Bên cạnh việc lấy các tác phẩm nổi tiếng để thực hiện hành vi mạo danh bằng cách đề tên mình vào tác phẩm, thì một số người còn thực hiện hành vi mạo danh tác giả bằng cách

đề tên một tác giả nổi tiếng nào đó lên một quyển sách mà không phải là tác phẩm của tác giả đó

Ví dụ: “Trong vụ việc “Mạo danh tác giả đắc nhân tâm” Dale Carnegie là tác giả nổi tiếng với các tác phẩm How to win friends and influence people và How to stop worrying

and start living (tên bản in tại Việt Nam là Đắc nhân tâm và Quẳng gánh lo đi và vui

sống) Đại diện tổ chức Dale Carnegie Việt Nam, một bộ phận của Dale Carnegie toàn

tên Living a beautiful life Tổ chức Dale Carnegie VN đã liên lạc với Dale Carnegie toàn cầu, và Dale Carnegie toàn cầu cũng xác nhận trong danh sách các tác phẩm của tác giả này không có quyển nào tên Living a beautiful life Như vậy, quyển cuộc sống tươi đẹp này đã được xác định là mạo danh tác giả Dale Carnegie 14

Bên cạnh việc mạo danh tác giả, những người thực hiện hành vi xâm phạm còn có thể tinh vi hơn là trong quá trình mạo danh họ có thể chỉnh sữa, cắt xén tác phẩm như thay đổi tên tác phẩm, chỉnh sửa một số phần nội dung của tác phẩm nhưng vẫn giữ lại nội dung chính khi tiếp cận độc giả Vì họ cho rằng khi chỉnh sửa, cắt xén tác phẩm sẽ tạo ra một số cái khác nhau giữa tác phẩm của mình với tác phẩm gốc, làm cho các độc giả khó phát hiện được họ đã ăn cắp tác phẩm của người khác hay nếu có phát hiện thì họ chứng mình rằng mình đã có đóng góp vào công việc sáng tác tác phẩm Dù có biện minh như thế thì đối với

việc sửa chữa, cắt xén tác phẩm của họ cũng trở thành hành vi xâm phạm tác phẩm

Như vậy hành vi mạo danh tác giả và hành vi sửa chữa, cắt xén, xuyên tạc tác phẩm được quy định tại khoản 2, khoản 5 Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) là những hành vi xâm phạm gây bức xúc và đáng bị lên án cũng trừng trị nghiêm minh theo quy định pháp luật Vì chính những người xâm phạm này đã không tôn trọng quyền nhân thân cơ bản của tác giả, làm danh dự hoặc uy tín của tác giả không được công chúng coi trọng

 Các hành vi xâm phạm quyền nhân thân gắn với tài sản chủ yếu là hành vi công

bố, phân phối tác phẩm khi chưa có sự đồng ý của tác giả hay đồng tác giả Đối với các

tác phẩm đã được số hóa tạo thành sách điện tử thì nó đã đảm bảo về cả nội dung lẫn hình thức của một tác phẩm, nên việc xâm phạm quyền tác giả trong môi trường Internet đối với hành vi công bố tác phẩm trở nên khá thuận tiện và phổ biến hơn Vì chỉ cần vài cái click chuột là tác phẩm có thể được đưa sang một website khác và đến với độc giả mà không kiểm soát được số lượng bản sao đến độc giả cũng như chưa có một văn bản hay sự đồng ý trực tiếp nào từ chủ sở hữu quyền tác giả thì đã vi phạm quyền công bố tác phẩm Bởi vì, theo quy định của pháp luật thì quyền công bố tác phẩm của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả hay cho phép người khác công bố là việc phát hành đến công chúng với bản sao đủ đáp ứng nhu cầu công chúng và tùy theo bản chất tác phẩm Từ “đủ” được sử dụng trong quy định trên có nghĩa là bản sao tác phẩm nằm trong sự kiểm soát của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả Nhưng trong môi trường Internet thì việc công bố sẽ không kiểm soát được

số lượng bản sao Do đó bất cứ ai công bố tác phẩm đã được số hóa tạo thành sách điện tử

14 Lam Điền, Tuổi trẻ online, Mạo danh tác giả Đắc nhân tâm, danh-tac-gia-dac-nhan-tam-de-in-sach/320400.html, ngày truy cập [20-9-2014]