Nghiên cứu văn hóa dân gian hàn quốc những năm gần đây

... nghiờn cu, so Nghiên cứu đông bắc á, số 5(159) 5-2014 Nghiên cứu khoa học sỏnh tng cp truyn v nhõn vt, bi cnh, kt cu, nguyờn nhõn v cỏch húa thõn, hỡnh thc biu hin, ch Mc dự khụng gian ngh thut... i hc Quc gia H Ni, H Ni, tr.57 Nghiên cứu đông bắc á, số 5(159) 5-2014 dõn gian s nm 2005; iu ny chng t húa, hc dõn gian Hn Quc tng quan so sỏnh vi húa, hc dõn gian Vit Nam ó thu hỳt c s quan... nghiờn cu l hi dõn gian truyn thng ụng Vit Nam v Hn ng Vn Lung (ch biờn) (1998), Truyn c Hn Quc, Nxb Vn hoỏ Dõn tc, H Ni, tr 506 Nghiên cứu đông bắc á, số 5(159) 5-2014 Nghiên cứu khoa học Quc

Nghiªn cøu v¨n hãa d©n gian hµn quèc ë viÖt nam

nh÷ng n¨m gÇn ®©y

l-u thÞ hång viÖt*

Tóm tắt: Ở Việt Nam những năm gần đây, nghiên cứu, so sánh văn hóa Việt Nam - Hàn

Quốc được các nhà nghiên cứu quan tâm, tuy nhiên nghiên cứu, so sánh văn học dân gian, đặc biệt là truyện cổ tích của hai nước đã được đặt ra nhưng chưa thật sự được chú ý, còn nhiều khoảng trống chưa được đề cập đến Việc điểm lại những kết quả nghiên cứu về văn hóa Hàn Quốc ở Việt Nam những năm gần đây sẽ góp phần làm tăng thêm nhận thức về mối quan hệ giữa hai nước, sự giao lưu văn hóa Việt - Hàn, tiến tới việc hiểu biết lẫn nhau một cách toàn diện giữa hai nước

Từ khóa: Văn hóa dân gian, Việt Nam, Hàn Quốc

ừ phương diện văn học và văn hóa

dân gian, chúng tôi nhận thấy văn hóa

hai nước Việt Nam và Hàn Quốc có những

mối tương đồng hết sức thú vị Vì thế, việc

điểm lại những kết quả nghiên cứu về văn

hóa Hàn Quốc ở Việt Nam những năm gần

đây sẽ góp phần làm tăng thêm nhận thức về

văn hóa của hai nước, tiến tới việc hiểu biết

lẫn nhau một cách toàn diện giữa Việt Nam -

Hàn Quốc.*

- Về các công trình giới thiệu, nghiên cứu

chuyên sâu về văn hóa dân gian Hàn Quốc:

Từ năm 1992, khi hai nước Việt Nam và

Hàn Quốc chính thức thiết lập quan hệ ngoại

giao thì quan hệ hợp tác - hữu nghị toàn diện

trên mọi phương diện chính trị, kinh tế, văn

hóa, giáo dục giữa hai nước đã được nâng

lên một tầm cao mới Từ đó đến nay đã có

nhiều nhà nghiên cứu Việt Nam, Hàn Quốc

dành nhiều công sức cho việc tìm hiểu mối

* ThS, Khoa Đông Phương học, Trường Đại học Đà Lạt

quan hệ văn hóa giữa hai dân tộc Việt, Hàn,

tiêu biểu là hội thảo khoa học quốc tế Những

vấn đề văn hóa Việt Nam - Hàn Quốc tổ

chức tại Hà Nội (19/12/1994), hội thảo khoa

học Các vấn đề ngôn ngữ, văn hóa và xã hội

Hàn Quốc tại thành phố Hồ Chí Minh

(8/2001), hội thảo khoa học Hiện trạng và

triển vọng giao lưu văn học trong quan hệ phát triển năng động giữa Hàn Quốc và Việt Nam tại Hà Nội (21/12/2007) và hội thảo

quốc tế Đi tìm định hướng mới cho nghiên

cứu so sánh văn học - văn hóa Hàn Quốc và Việt Nam tại Đà Lạt (26/01/2010)

Bên cạnh đó, một số công trình nghiên cứu, giới thiệu văn hóa Hàn Quốc của các nhà nghiên cứu cũng đã được biên dịch, giới thiệu bằng Việt ngữ, tiêu biểu có: Nguyễn

Long Châu (2000), Tìm hiểu văn hóa Hàn

Quốc, Nxb Giáo dục, TP Hồ Chí Minh; Gwi

Yeon và Trinh Cẩm Lan (2002), Tra cứu

Văn hóa Hàn Quốc, Nxb Đại học Quốc gia

T

Hà Nội; Đặng Văn Lung (2002), Tiếp cận

văn hóa Hàn Quốc, Nxb Văn hóa -Thông tin,

Hà Nội; Nhiều tác giả (2002), Những vấn đề

văn hóa, xã hội và ngôn ngữ Hàn Quốc, Nxb

Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh; Trịnh

Huy Hóa (biên dịch) (2004), Đối thoại với

các nền văn hóa Triều Tiên, Nxb Trẻ, TP.Hồ

Chí Minh; Lê Quang Thiêm (2005), Khái

niệm văn hóa, văn minh và văn hóa truyền

thống Hàn, Nxb Đại học Quốc Gia Hà Nội;

Kim Seong Beom-Kim Sang Ho - Đào Vũ

Vũ (2011), Dẫn nhập lịch sử tư tưởng Hàn

Quốc, Nxb Khoa học Xã hội Hà Nội Các

công trình nghiên cứu này đã chứng tỏ sự

quan tâm của các nhà nghiên cứu ở Việt

Nam đến văn hóa Hàn Quốc Các tác giả đã

làm sáng tỏ những đặc trưng trong văn hóa

truyền thống Hàn như lối sống, tính cách của

người Hàn, tín ngưỡng, phong tục và các lễ

hội truyền thống ở Hàn Quốc, đem đến cho

độc giả những hiểu biết sâu, rộng về văn hóa

của nước bạn thuộc khu vực Đông Bắc Á

Một số bài viết về văn học Hàn Quốc,

nghiên cứu văn hóa qua văn học: “Hoàng

Chân Y và Hồ Xuân Hương và huyền thoại

người nữ”(1), “Các hình ảnh Shaman trong

thần thoại Hàn Quốc”(2), “Tư duy của người

Hàn Quốc chứa đựng trong thần thoại

Dan-gun và Tam-na”(3) được tuyển chọn và giới

thiệu trong các công trình nghiên cứu về văn

1 Nhiều tác giả (2002), Những vấn đề văn hóa, xã hội và

ngôn ngữ Hàn Quốc, Nxb Đại học Quốc gia TP Hồ Chí

Minh, tr 112

2 Đặng Văn Lung (2002), Tiếp cận văn hoá Hàn Quốc,

Nxb Văn hoá -Thông tin, Hà Nội, tr 113

3 Đào Vũ Vũ, Kim Seong Beom, Kim Sang Ho (2011),

Dẫn nhập lịch sử tư tưởng Hàn Quốc, Nxb Khoa học Xã

hội, Hà Nội, tr 162

hóa Hàn đã cho chúng ta thấy vị trí quan trọng của văn học dân gian trong văn hóa Hàn Quốc Tuy nhiên, các tác giả tập trung, quan tâm đến truyện thần thoại, chưa quan tâm đến truyện cổ tích mặc dù truyện cổ tích cũng nguyên hợp về các thành tố văn hóa ngay trong lòng tác phẩm

- Nhìn từ góc độ nghiên cứu văn học dân gian và truyện cổ tích, các công trình nghiên cứu có thể kể đến như sau:

Ở Hàn Quốc, những công trình sưu tầm, nghiên cứu truyện cổ tích tiêu biểu có:

Truyện cổ Hàn Quốc (Nhậm Đông Quyền),

Thuỵ Văn Đường 1942; Khái luận về cổ tích

học (nhiều tác giả), Nxb Nhất Triều Các,

1968; Không gian trong văn học truyện cổ

Hàn Quốc (Lý Tú Tử), Nxb Đại học Y-Hua,

Seoul xuất bản năm 1981; Truyện thần thoại

và truyện cổ tích Hàn Quốc (Kim Liệt Khuê),

Nxb Chính Âm, Seoul 1985 Ngoài ra, các nhà nghiên cứu Hàn Quốc như Cho Dong Il, Seo Dae Seok, Lee Hai-Soon, Kim Dae Haeng, Park Hee-Byoung, Oh Sae Young, Cho Nam Hyon đã có những bài giảng về văn học Hàn Quốc được in trong cuốn

Những bài giảng văn học Hàn Quốc Những

bài giảng này đã đến được với độc giả (giảng viên và sinh viên) Việt Nam qua bản dịch của Trần Thị Bích Phượng, Nxb Văn học xuất bản năm 2010 Đây được coi là giáo trình quan trọng đối với ngành Hàn Quốc học ở Việt Nam Các kiến thức về văn học dân gian, văn học chữ Hán, thơ ca cổ điển, thơ ca cận đại và văn xuôi cận đại được các nhà nghiên cứu trình bày rõ ràng, chi tiết, hệ thống

Văn học Hàn Quốc là một học phần trong chương trình đào tạo ở một số trường Đại

học của Việt Nam có ngành Hàn Quốc học

Bên cạnh việc sử dụng một số sách tiếng

Hàn, các giảng viên đã cố gắng biên soạn bài

giảng một cách cô đọng để sinh viên nắm và

hiểu rõ về văn hóa, văn học Hàn Quốc

Trong Tập hợp các bài giảng chuyên đề Hàn

Quốc học được in năm 2006 của Khoa Đông

phương học - Trường Đại học Khoa học xã

hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội

có giới thiệu đến độc giả bài giảng về văn

học Hàn Quốc của giảng viên, nhà nghiên

cứu Trần Thúc Việt Phần mở đầu của của

bài giảng tập trung vào hai vấn đề: giới thiệu

khái niệm văn học Hàn Quốc và sự ra đời

văn học Hàn Quốc, vấn đề phân kỳ văn học,

phạm vi của văn học Hàn Quốc Phần nội

dung gồm ba nội dung chính: văn học dân

gian, văn học viết truyền thống và văn học

hiện đại Nội dung về văn học truyền thống

và văn học hiện đại được giảng viên giới

thiệu rất chi tiết và có đi vào nghiên cứu tác

phẩm cụ thể nhưng ở phần về văn học dân

gian, bài giảng chỉ tập trung vào thể loại

thần thoại, không đề cập tới thể loại truyện

cổ tích

Năm 2006, cuốn sách Văn học sử Hàn

Quốc từ cổ đại đến cuối thế kỷ XIX của

Komisook - Jungmin - Jung Byung Sul do

Jeon Hye Kyung và Lý Xuân Chung biên

dịch, chú giải được xuất bản đã giúp cho

sinh viên, giảng viên và những ai quan tâm

đến văn học Hàn Quốc có thêm nguồn tài

liệu tham khảo Tác giả cuốn sách đã giới

thiệu và nghiên cứu về lịch sử văn học Hàn

Quốc từ thời đại thần thoại cổ đại đến trước

thể kỷ XX Phần đầu của cuốn sách, tác giả

nghiên cứu về các thần thoại dựng nước,

công cuộc dựng nước của các vị thần; ca dao

dân ca thời cổ đại nhưng truyện cổ tích lại không được các tác giả cuốn sách chọn làm đối tượng nghiên cứu

- Về sự tương đồng, khác biệt giữa văn hóa, văn học dân gian Việt Nam - Hàn Quốc,

có một số công trình sau:

Năm 1989, Jeon Hye Kyung tốt nghiệp cao học khoa Văn học Hàn Quốc, trường Đại học Soong Sil Jeon Hye Kyung đã chọn đề

tài Nghiên cứu so sánh truyện cổ Hàn Quốc

và Việt Nam (thông qua tìm hiểu truyện sự tích động vật) làm đề tài luận văn thạc sĩ và

bảo vệ thành công đề tài này Tác giả luận văn không chỉ công bố kết quả nghiên cứu ở Hàn Quốc mà còn gửi bài viết tới tạp chí

Văn học ở Việt Nam như: So sánh truyện

dân gian Hàn Quốc và Việt Nam (qua truyện

về nguồn gốc loài vật) được đăng trên tạp

chí Văn học số 10 năm 1995 Đến năm 2005,

cuốn sách Nghiên cứu so sánh truyện cổ Hàn

Quốc và Việt Nam thông qua tìm hiểu sự tích động vật của tác giả Jeon Hye Kyung do

chính tác giả và Lý Xuân Chung dịch từ tiếng Hàn sang tiếng Việt được Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội xuất bản Công trình nghiên cứu này đã đề cập đến đặc điểm của truyện cổ tích Hàn Quốc và có so sánh truyện cổ tích Hàn Quốc với truyện cổ tích của Việt Nam nhưng chỉ dừng lại ở những truyện về nguồn gốc loài vật Tác giả chọn 7

truyện cổ tích của Hàn Quốc (Chim Pul-Kuc,

Người biến thành bò, Nguồn gốc chim Pơ-Khu-Ky, Hồn con muỗi, Đi cầu phúc ở Tây Trúc, Vợ anh học trò biến thành con tằm, Tiên nữ và tiều phu) so sánh với 7 truyện cổ

tích của Việt Nam (Chim đa đa, Con Tu hú,

Con trâu, Sự tích con muỗi, Con bìm bịp, Con tằm, Kiếp con tằm) và nghiên cứu, so

sánh từng cặp truyện về nhân vật, bối cảnh,

kết cấu, nguyên nhân và cách hóa thân, hình

thức biểu hiện, chủ đề Mặc dù vấn đề không

gian nghệ thuật không được làm sáng tỏ

trong công trình này nhưng nghiên cứu về

bối cảnh, tác giả có chỉ ra truyện xây dựng

bối cảnh không gian nào: “Hai truyện sự

tích con muỗi Hàn Quốc đều xây dựng bối

cảnh là nơi hẻo lánh trong núi rừng gần nơi

có dòng suối chảy mà quái vật thường xuất

hiện Còn truyện Việt Nam thì xây dựng bối

cảnh là vùng nông thôn bên bờ sông”( 4 )

Cùng với sự phân tích về những vấn đề khác

trong sự so sánh truyện cổ tích hai nước đã

cung cấp cho độc giả một số gợi ý quan

trọng Năm 2004, Jeon Hye Kyung tiếp tục

hướng nghiên cứu truyện cổ Hàn Quốc trong

tương quan so sánh với truyện cổ Việt Nam:

Nghiên cứu so sánh truyện cổ Hàn Quốc và

Việt Nam (thông qua so sánh truyện Tiều

phu hóa thành con gà trống và con bìm bịp,

Truyện Du lãm cầu phúc và con bìm bịp),

Nxb Thái học, Seoul Tác giả cũng gửi bài

viết liên quan đến đề tài này tới tạp chí ở

Việt Nam với nhan đề “Nghiên cứu so sánh

truyện cổ tích Hàn Quốc và Việt Nam thông

qua truyện “Du Lãm cầu phúc” của Hàn

Quốc” và “Sự tích con bìm bịp” của Việt

Nam” và được đăng trên tạp chí Văn hóa

dân gian số 2 năm 2005 Bài viết có một số

hạn chế và đã được nhà nghiên cứu Lê Xuân

Mậu chỉ rõ qua bài viết “Một bài viết so

sánh giữa truyện dân gian Việt Nam và

truyện dân gian Hàn Quốc”, tạp chí Văn hóa

4 Jeon Hye Kyung (2005), Nghiên cứu so sánh truyện cổ

Hàn Quốc và Việt Nam thông qua tìm hiểu sự tích động

vật, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội, tr.57

dân gian số 3 năm 2005; điều này chứng tỏ

văn hóa, văn học dân gian Hàn Quốc trong tương quan so sánh với văn hóa, văn học dân gian Việt Nam đã thu hút được sự quan tâm của các nhà nghiên cứu Hàn Quốc và Việt Nam Đây là một hướng nghiên cứu đòi hỏi nhiều tâm huyết, công sức của những nhà nghiên cứu Sự trao đổi giữa các nhà nghiên cứu của hai nước Việt - Hàn là rất cần thiết

để làm sáng tỏ các vấn đề, mang tính thuyết phục cao

Bài nghiên cứu của Nguyễn Thu Yên

đăng trên Văn hóa dân gian, số 2, năm 1995

có nhan đề: Truyện cổ tích Việt Nam và Hàn

Quốc - mấy nét tương đồng và dị biệt đã

quan tâm nhiều đến điểm giống và khác nhau trong truyện cổ tích của hai nước Việt Nam và Hàn Quốc, cung cấp cho người đọc quan niệm dân gian về sự xuất hiện của một

số loài vật tiêu biểu và một vài motif xuất hiện trong cổ tích hai nước Ở bài viết này, tác giả không đặt vấn đề nghiên cứu về không gian nghệ thuật trong truyện cổ tích hai dân tộc

Trong cuốn Tương đồng văn hóa Việt

Nam - Hàn Quốc, xuất bản năm 1996,

Nguyễn Bá Thành đã tuyển chọn, biên soạn

và giới thiệu một số bài nghiên cứu về nét tương đồng trong truyện cổ tích Hàn Quốc

và Việt Nam: Một vài nét gặp gỡ giữa

truyện dân gian Hàn Quốc và Việt Nam

(Nguyễn Trường Lịch), Vài nét tương đồng

trong truyện cổ Đại Hàn và Việt Nam (Đặng

Thiếu Ngân và Vũ Ngọc Khánh), Xã hội

Hàn Quốc qua một số truyện cổ tích tiêu biểu (Vũ Duy Hưng và Nguyễn Hùng Vĩ)

Các tác giả đã giới thiệu một số truyện cổ tích của dân tộc Hàn, chỉ ra sự tương đồng

của truyện cổ tích của hai nước Việt Nam và

Hàn Quốc về yếu tố cốt truyện, yếu tố thần

thánh, những kinh nghiệm xử lý trong cuộc

đời, tính cách các loại nhân vật và khuynh

hướng giải thích các hiện tượng tự nhiên, đề

cập đến quan hệ xã hội - nhân sinh trong

truyện cổ tích, đưa ra một số lý giải về sự

tương đồng đó trong truyện cổ tích của hai

nước Như vậy, trong những bài viết này,

không gian nghệ thuật trong truyện cổ tích

và tính riêng biệt của truyện cổ tích mỗi

nước chưa được các tác giả quan tâm nghiên

cứu

Năm 1998, Tạp chí Văn học số 3 có đăng

bài viết Việt Nam trong quá trình giao lưu,

hội nhập văn học khu vực và toàn cầu - so

sánh với văn học Korea của tác giả Đặng

Thanh Lê Tác giả đã chỉ rõ mối quan hệ khu

vực văn hóa và giao lưu văn học của Việt

Nam và Korea thời trung đại, mối quan hệ

giao lưu văn học toàn cầu của Việt Nam và

Korea thế kỷ XX Bài viết là tài liệu tham

khảo hữu ích, giúp các nhà nghiên cứu có cái

nhìn toàn diện hơn khi làm sáng tỏ những

nguyên nhân của sự tương đồng, khác biệt

về không gian trong truyện cổ tích Việt Nam

- Hàn Quốc

Năm 1998, Nxb Văn hóa dân tộc đã xuất

bản cuốn Truyện cổ Hàn Quốc do Đặng Văn

Lung chủ biên Các tác giả đã dịch và công

bố truyện cổ Hàn Quốc nhằm giới thiệu cho

bạn đọc Việt Nam tiếp xúc với tâm hồn, trí

tuệ của nhân dân Hàn Quốc Cuốn sách cũng

giúp các nhà nghiên cứu gợi mở một số đề

tài nghiên cứu mới về mối quan hệ giữa văn

hóa hai nước Việt - Hàn Vì vậy, phần kết

cuốn sách là những bài viết của các nhà

nghiên cứu Hàn Quốc được dịch sang tiếng

Việt và một số bài viết của các nhà nghiên

cứu Việt Nam: Nguồn gốc các niềm tin tôn

giáo ở Hàn Quốc (Hwang Sun-myung), Shaman và tâm lý người Hàn Quốc (Rhi Bou

Young), Tư tưởng Khổng giáo và văn hóa

Hàn Quốc (Yun Sa-soon), Nghiên cứu so sánh truyện cổ Việt Nam - Hàn Quốc (Đặng

Văn Lung) Trong bài viết Nghiên cứu so

sánh truyện cổ Việt Nam - Hàn Quốc, nhà

nghiên cứu Đặng Văn Lung đã khẳng định

vai trò quan trọng và ý nghĩa của việc giải

mã ngôn ngữ biểu tượng Theo Đặng Văn

Lung: “Biểu tượng nằm ở trung tâm và là

trái tim của nhân loại thời cổ tích Cổ tích, truyện cổ là sự phát lộ những bí ẩn vô thức của nhân loại Cổ tích, truyện cổ khai mở trí tuệ con người qua từng giai đoạn lịch sử”(5) Nhận định này đã gợi mở cho chúng tôi nghiên cứu các biểu tượng không gian trong truyện cổ tích Việt Nam, Hàn Quốc và nhiều vấn đề khác

Năm 2001, Tạp chí Văn học số 2 đăng bài viết Nét đặc sắc Á Đông trong văn hóa dân

gian truyền thống Việt Nam và Hàn Quốc

của Nguyễn Thị Huế Bài viết đề cập tới những nét tương đồng đặc sắc Á Đông trong văn hóa dân gian truyền thống của Việt Nam

và Hàn Quốc trên ba phương diện: thứ nhất, văn học dân gian truyền thống Á Đông Việt Nam và Hàn Quốc Phương diện này được làm sáng tỏ qua motif hôn nhân lưỡng kết hợp, motif người đi xuống thuỷ cung, motif người mang lốt vật và motif đá vọng phu Thứ hai, tác giả nghiên cứu lễ hội dân gian truyền thống Á Đông Việt Nam và Hàn

5 Đặng Văn Lung (chủ biên) (1998), Truyện cổ Hàn Quốc,

Nxb Văn hoá Dân tộc, Hà Nội, tr 506

Quốc Thứ ba, tác giả tìm hiểu những tôn

giáo Á Đông trong văn hóa truyền thống của

hai nước Một số truyện cổ tích của người

Việt và người Hàn đã được tác giả nghiên

cứu nhưng chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu

một số motif, các vấn đề khác của truyện cổ

tích, trong đó có yếu tố không gian không

được nghiên cứu ở bài viết này

Từ năm 2001 đến 2005, việc nghiên cứu

văn hóa giữa hai nước Việt - Hàn nói chung

và nghiên cứu so sánh truyện cổ tích Việt

Nam với truyện cổ tích Hàn Quốc nói riêng

vẫn được các nhà nghiên cứu quan tâm, tiêu

biểu là Truyện ông Ngâu bà Ngâu ở Việt

Nam, Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản,

Tạp chí Văn hóa dân gian số 3 năm 2001

(Nguyễn Bích Hà), Nguyên nhân dẫn đến sự

tương đồng và dị biệt về mặt phong tục và

nghi lễ lịch tiết giữa người Việt và người

Hàn Quốc, tạp chí Văn hóa dân gian số 5

năm 2004 (Gu Bon Seog) Năm 2005, cuốn

sách Văn học so sánh nghiên cứu và triển

vọng được xuất bản, cuốn sách có nhiều bài

viết khác nhau nghiên cứu văn học Việt Nam

trong tương quan so sánh với các nền văn

học khác như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật

Bản Bài viết của Đinh Thị Khang: Hình

tượng hòn vọng phu trong truyện cổ Việt

Nam và Hàn Quốc đã dẫn một số bản kể

khác nhau về Đá vọng phu ở Hàn Quốc

nhưng tác giả chủ yếu nghiên cứu bản kể

thuộc thể loại truyền thuyết, chưa quan tâm

nhiều đến bản kể thuộc thể loại truyện cổ

tích của Hàn Quốc Bài viết Kiểu truyện

vọng phu ở Châu Á và Việt Nam của Nguyễn

Việt Hùng có sử dụng bảng thống kê các câu

chuyện về kiểu truyện vọng phu xuất hiện

trong văn học dân gian của bốn nước: Việt

Nam, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản Qua bảng thống kê, độc giả dễ theo dõi về thể loại và số lượng truyện tồn tại ở mỗi nước Như vậy, các bài viết nêu trên đã cung cấp cho chúng tôi thêm nguồn tư liệu về truyện cổ tích Hàn Quốc

Trong hai năm, từ năm 2007 đến năm

2009, Khoa Đông phương học - Trường Đại học Đà Lạt đã nghiên cứu thành công một đề

tài cấp bộ: So sánh văn hóa dân gian giữa

dân tộc Việt và dân tộc Hàn (mã số:

B.2007-29-53), các tác giả đã cho chúng ta hiểu thêm về Việt Nam và Hàn Quốc, hai quốc gia trong khu vực Đông Á có nhiều điểm tương đồng về lịch sử, văn hóa Từ đầu thế

kỷ XIII, Hoàng tử Đại Việt triều Lý là Lý Long Tường do một cơ duyên đã phiêu bạt tới Bán đảo Triều Tiên, định cư tại Hoa Sơn, Hàn Quốc, mở đầu cho mối quan hệ hữu nghị giữa hai dân tộc Trong các thế kỷ XVI

- XVIII, sứ thần hai nước Đại Việt - Cao Ly cũng đã có những cuộc tao ngộ đầy ý nghĩa

ở Bắc Kinh - kinh đô của các triều Minh, Thanh ở Trung Quốc, góp phần cho sự hiểu biết lẫn nhau giữa hai nước Đầu thế kỷ XX, trong những năm bôn ba hoạt động cách mạng ở hải ngoại, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã dành một sự quan tâm tới phong trào giải phóng dân tộc ở Triều Tiên Ở đề tài này, các tác giả đã làm sáng tỏ những tương đồng và dị biệt trong văn hóa vật thể (tangible) qua các phương diện văn hóa đảm bảo đời sống, văn hóa ẩm thực, trang phục; văn hóa phi vật thể (intangible) qua các lĩnh vực văn học dân gian, tín ngưỡng, phong tục,

lễ hội của hai dân tộc Hàn - Việt Đây là một

đề tài có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cao, giúp cho giảng viên và sinh viên của Khoa

Đông phương học có thêm tài liệu tham

khảo trong quá trình giảng dạy và học tập

Từ năm 2007 đến nay, số lượng bài viết

nghiên cứu, so sánh về truyện cổ tích Việt

Nam - Hàn Quốc xuất hiện trên các tạp chí

chưa nhiều Các bài viết nghiên cứu một vấn

đề và đi vào chiều sâu, so sánh một motif

hay một truyện của Việt Nam với một truyện

của Hàn Quốc: Nghiên cứu so sánh truyện

Kông Chuy Pát Chuy của Hàn Quốc và

truyện Tấm Cám của Việt Nam, Nghiên cứu

Văn học số 3 năm 2009 (Jeon Hye Kyung),

So sánh môtíp “sự bắt chước bị thất bại”

trong truyện cổ tích thần kì Việt Nam và Hàn

Quốc, Tạp chí Văn hóa dân gian số 5 năm

2011 (Phạm Đặng Xuân Hương - Kang

Seung Hoon)

Năm 2011, Tạp chí Khoa học xã hội Việt

Nam số 1 (44) có bài viết Tiếp biến văn hóa

ở Việt Nam và Hàn Quốc những điểm tương

đồng của Lý Xuân Chung Tác giả bài viết

đã làm sáng tỏ vấn đề trên bốn phương diện

chính: (1) Tiếp thu văn hóa ngoại lai một

cách sáng tạo, biến thành một thành tố của

văn hóa dân tộc, phục vụ cho sự nghiệp đấu

tranh giải phóng đất nước; (2) Tiếp biến văn

hóa nhưng Việt Nam và Hàn Quốc vẫn giữ

vững bản sắc văn hóa dân tộc; (3) Tiếp nhận

những nét mới của văn hóa ngoại lai để tạo

nên một sự đa dạng, hài hoà hơn trong một

bản sắc văn hóa riêng; (4) Tính dung hoà của

văn hóa Việt Nam và Hàn Quốc Bài viết

cho chúng ta hiểu rõ hơn về hai dân tộc Việt

- Hàn dù đã trải qua hàng nghìn năm hội

nhập và tiếp biến với các nền văn hóa khác

trên thế giới mạnh hơn rất nhiều, nhưng hai

dân tộc vẫn giữ được bản sắc văn hóa của

mình Hơn thế nữa, còn thu nhận thêm nhiều

tinh hoa của các nền văn hóa khác, làm phong phú và giàu có thêm kho tàng văn hóa của chính dân tộc mình

Năm 2012, nhà nghiên cứu Phạm Hồng

Thái có bài viết Nghiên cứu so sánh tôn giáo

Việt Nam và Hàn Quốc: những nhận xét bước đầu đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Đông Bắc Á số 12 Bài viết nêu những nhận

xét bước đầu từ những nghiên cứu so sánh tôn giáo Việt Nam và Hàn Quốc Diện mạo các tôn giáo chính, đặc điểm giao lưu và tiếp thu văn hóa truyền thống, hoàn cảnh sinh tồn

và nguồn gốc chủng tộc của cư dân mỗi nước là những khía cạnh được chú ý trong việc phân tích lý giải những điểm tương đồng và khác biệt trong tôn giáo ở mỗi nước Bên cạnh những nhà nghiên cứu Việt Nam còn có nhiều nhà nghiên cứu người Hàn Quốc dành sự quan tâm nghiên cứu về văn hóa của hai nước Việt - Hàn Tạp chí

Khoa học xã hội số 8 năm 2013 có đăng bài

viết Ý nghĩa và đặc trưng của những phong

tục tháng Giêng tại Việt Nam và Hàn Quốc

của Ahn Kyung Hwan Ahn Kyung Hwan khẳng định: tết âm lịch (ngày mùng một Tết),

là dịp lễ lớn mà cả Việt Nam và Hàn Quốc đều xem trọng bậc nhất Hai nước xa nhau

về mặt địa lý nhưng có chung tục cúng thần Bếp Táo Quân Tác giả bài viết cũng chỉ rõ một số phong tục tháng Giêng chỉ có ở Hàn Quốc mà không có ở Việt Nam như tục trực đêm rằm, tục bán cái nóng, tục đuổi chim và đuổi muỗi, tục bói vận nông sự bằng việc cho bò ăn, ngắm trăng (Dalmaji)

Như vậy, những năm gần đây, nghiên cứu

so sánh văn hóa Việt Nam - Hàn Quốc nói chung vẫn được các nhà nghiên cứu quan tâm, tuy nhiên nghiên cứu so sánh văn học

dân gian, đặc biệt là truyện cổ tích của hai

nước đã được đặt ra nhưng chưa thật sự

được chú ý, còn nhiều khoảng trống chưa

được đề cập đến như so sánh để thấy được

những nét tương đồng và khác biệt từ

phương diện không gian trong truyện cổ tích

hai nước; Cơ tầng văn hóa và bản sắc văn

hóa dân tộc Việt Nam - Hàn Quốc qua sự

tương đồng và khác biệt về không gian trong

truyện cổ tích Vì vậy, truyện cổ tích của

hai nước Việt Nam, Hàn Quốc nói riêng, văn

hóa hai nước nói chung vẫn rất cần được các

nhà nghiên cứu quan tâm, làm sáng tỏ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Lý Xuân Chung (2011), “Tiếp biến văn

hóa ở Việt Nam và Hàn Quốc những điểm tương

đồng”, Tạp chí Khoa học Xã hội Việt Nam, (1),

2011

2 Nguyễn Thị Huế (2001), “Nét đặc sắc Á

Đông trong văn hóa dân gian truyền thống Việt

Nam và Hàn Quốc”, Tạp chí Văn học (2), 2001

3 Jeon Hye Kyung (2005), “Nghiên cứu so

sánh truyện cổ Hàn Quốc và Việt Nam thông

qua tìm hiểu sự tích động vật”, Nxb Đại học

Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

4 Đặng Thanh Lê (1998), Việt Nam trên

quá trình giao lưu, hội nhập văn học khu vực và

toàn cầu - so sánh với văn học Korea, Tạp chí

Văn học (3), 1998

5 Đặng Văn Lung (chủ biên) (1998),

Truyện cổ Hàn Quốc, Nxb Văn hóa Dân tộc, Hà

Nội

6 Đặng Văn Lung (2002), Tiếp cận văn

hóa Hàn Quốc, Nxb Văn hóa - Thông tin, Hà

Nội

7 Nhiều tác giả (2002), Những vấn đề văn hóa, xã hội và ngôn ngữ Hàn Quốc, Nxb Đại

học Quốc gia TP Hồ Chí Minh

8 Kim Seong Beom-Kim Sang Ho - Đào

Vũ Vũ (2011), Dẫn nhập lịch sử tư tưởng Hàn Quốc, Nxb Khoa học Xã hội Hà Nội

9 Phạm Hồng Thái (2012) “Nghiên cứu so sánh tôn giáo Việt Nam và Hàn Quốc: những

nhận xét bước đầu”, Tạp chí Nghiên cứu Đông Bắc Á số 12

10 Nguyễn Bá Thành (1996), Tương đồng văn hóa Việt Nam - Hàn Quốc, Nxb Văn

hóa-Thông tin, Hà Nội

11 Đào Vũ Vũ, Kim Seong Beom, Kim

Sang Ho (2011), Dẫn nhập lịch sử tư tưởng Hàn Quốc, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội

12 Komisook, Jungmin, Jung Byung Sul

(2006), Văn học sử Hàn Quốc (từ cổ đại đến cuối TK XIX), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội,

Hà Nội

13 Trần Đình Sử, Lã Nhâm Thìn, Lê Lưu

Oanh (tuyển chọn) (2005), Văn học so sánh nghiên cứu và triển vọng, Nxb Đại học sư phạm