Đổi mới trong giảng dạy văn học hàn quốc – từ văn học đến văn hóa

... ngoi lp hc Cú mt, hin thc khỏ khỏc bit v ngoi lp hc Trong lp thỡ ging viờn c gng truyn ti ni dung hc s, nhng tỏc phm tiờu biu nht ca hc Hn Quc Trong thc trng bờn ngoi lp hc, sinh viờn ch yờu thớch... cứu đông bắc á, số 7(161) 7-2014 phỏt trin húa hc trờn phng din cng ng6 i chỳng húa nghiờn cu hc Trong thi i b xem l khng hong ca ngnh nhõn vn/vn hc v s lờn ngụi ca húa i chỳng thỡ nghiờn cu hc... 2003) i chỳng húa sỏng tỏc v qung bỏ hc a hc n gn c gi, ó xut hin khuynh hng i chỳng húa sỏng Trong chng trỡnh giỏo dc sa i nm 2007 ca Hn Quc, quy nh c tớnh ca hc l hc va l ngh thut ngụn t c

đổi mới trong giảng dạy văn học hàn quốc –

Từ văn học đến văn hóa

Nguyễn thị hiền*

Túm tắt: Giảng dạy văn học Hàn Quốc tại Việt Nam cũn gặp nhiều khú khăn trong tỡnh

hỡnh văn học Hàn Quốc cũn khỏ xa lạ, văn húa đại chỳng Hàn Quốc lại quỏ quen thuộc Đối với độc giả Việt Nam, văn học Hàn Quốc chỉ hạn hẹp trong phạm vi vài đầu sỏch dịch Đối với việc dạy và học, văn học Hàn Quốc chỉ mới hạn hẹp trong chuyờn ngành Hàn Quốc học tại một số trường đại học và chưa thoỏt khỏi phương phỏp dạy và học lấy giảng dạy ngoại ngữ (tiếng Hàn) làm trọng tõm Đó đến lỳc cần mở rộng giảng dạy văn học Hàn Quốc cả về chất và lượng, nghĩa là phải mở rộng phạm vi dạy - học và mở rộng phương phỏp dạy - học trờn tất cả cỏc bỡnh diện ngữ/văn/văn húa trờn cơ sở phự hợp với thị hiếu văn húa của người học

Từ khúa: Giảng dạy văn học Hàn Quốc, Tiếng Hàn, Văn húa đại chỳng

ừ những năm 1990, văn húa đại

chỳng và văn húa truyền thụng

(media culture)*đó trở thành chủ đề thường

nhật Sự thay đổi thị hiếu và cỏc hiện tượng

văn húa mới thế kỷ XXI khiến văn học và

giỏo dục văn học núi riờng cũng như ngành

nhõn văn núi chung buộc phải cú sự chuyển

hướng, đổi mới và quan tõm hơn đến yếu tố

văn húa núi chung và văn húa đại chỳng, đa

văn húa núi riờng Văn học thế kỷ XXI cũng

buộc phải thoỏt khỏi khuụn mẫu tự sự

(narrative) mà chuyển sang hỡnh thức kể

chuyện (story-telling) dựa trờn cỏc nội dung

văn húa (culture contents) để tiến gần hơn

đến độc giả của thời đại văn húa tiờu thụ đại

chỳng1 Văn học, như một sản phẩm của nội

dung văn húa, sẽ chịu chi phối theo thị hiếu

của người tiếp nhận và cho phộp sự tham gia

Minh

đến nội dung văn húa”, Humanities contents, số 14, 2009,

tr 231

của người tiếp nhận Văn học – cựng với cỏc loại hỡnh nghệ thuật khỏc như õm nhạc, vũ đạo, kịch, hội họa là một loại hỡnh (paradigm) quan trọng của văn húa Hơn nữa, văn học là một loại hỡnh văn húa dựng

ký hiệu ngụn ngữ, do đú, nú hàm chứa diễn ngụn ẩn dụ (discourse figurộ)2 Chớnh vỡ vậy, tỏc phẩm văn học chớnh là “tập hợp của cỏc

ký hiệu văn húa”, là “con đường để mở ra cỏc mó văn húa” Giảng văn học nước ngoài từng được xem như một phương tiện giỏo dục tiếng – nguyờn bản tiếng Hàn – khụng cũn là điều kiện tiờn quyết nữa

Carter & Long đó đưa ra 3 mụ hỡnh giỏo dục văn học trong giỏo dục ngoại ngữ là “mụ hỡnh văn húa”, “mụ hỡnh ngụn ngữ” và “mụ hỡnh phỏt triển bản thõn”3 Điều này cú nghĩa, thụng qua văn học, người học khụng những

dạy văn học”, Giỏo dục ngữ văn Phỏp, 2010, tr 81

dục văn húa giỏ trị của Hàn Quốc”, Giỏo dục ngữ văn Hàn

Quốc, 2011, tr 28

T

có thể học tiếng mà còn có thể hiểu biết văn

hóa và xa hơn nữa là có thể phát triển năng

lực bản thân của mình Bởi văn học giúp con

người nuôi dưỡng tình cảm, nhân cách và

văn học nước ngoài giúp sinh viên bồi

dưỡng khả năng hòa nhập toàn cầu thông

qua sự hiểu biết và tôn trọng văn hóa, lịch sử,

tình cảm của một dân tộc khác4 Như vậy,

việc giảng dạy văn học Hàn Quốc không nên

chỉ đơn thuần dừng ở mức giảng dạy tiếng

mà cần phải đạt được cả 3 mục tiêu trên Bài

viết này theo quan điểm của Carter & Long,

tuy nhiên, không nên tách biệt 3 mô hình

trên mà phải xem đó là 3 mục tiêu quan

trọng của văn học và giảng dạy văn học Hàn

Quốc

1 Đại chúng hóa trong văn học và sự

cần thiết của giảng dạy văn học trong giáo

dục Hàn Quốc học

1.1 Đại chúng hóa trong văn học, giảng

dạy văn học và nghiên cứu văn học ở Hàn

Quốc

Đại chúng hóa trong giảng dạy văn học

Giảng dạy văn học ở Hàn Quốc thật sự

chuyển mình từ giảng dạy văn học sang

giảng dạy văn hóa văn học sau đợt điều

chỉnh chương trình giảng dạy lần thứ 7 năm

20075 Theo đó, trong chương trình giáo dục

phổ thông đã ghi rõ bộ môn “văn học” thuộc

lĩnh vực “văn học và văn hóa” và xác định

mục đích của giáo dục văn học là “phát triển

năng lực văn học trên phương diện cá nhân,

trong trường phổ thông thời hội nhập toàn cầu: văn

chương trong quan hệ với văn hóa”, Hội thảo khoa học

toàn quốc Đổi mới giảng dạy Ngữ văn trong trường phổ

thông, 2013.1

5

Kim Chang Won, “Giảng dạy văn học và khái niệm văn

hóa văn học”, Giáo dục tiếng Hàn, 2007

phát triển văn hóa văn học trên phương diện cộng đồng”6

Đại chúng hóa trong nghiên cứu văn học

Trong thời đại bị xem là “khủng hoảng của ngành nhân văn/văn học” và sự lên ngôi của “văn hóa đại chúng” thì nghiên cứu văn học đã lấy sự khủng hoảng làm cơ hội, mở rộng phạm vi, lĩnh vực nghiên cứu, thoát khỏi sáo mòn của phương pháp nghiên cứu

cũ Đã có sự chuyển hướng văn hóa trong nghiên cứu văn học trên thế giới từ những năm 50, 60 (Trần Đình Sử, 2010) từ thi pháp ngôn từ sang thi pháp văn hóa7 Ở Hàn Quốc, hướng nghiên cứu văn học, cả cổ điển và hiện đại cũng đều chuyển hướng sang nghiên cứu văn học - văn hóa, văn học - xã hội

Một số nghiên cứu tiêu biểu như Văn học

1920 – thời đại của yêu đương (Kwon

Bodrae, 2003), Thơ và ẩm thực – Baek Seok (So Rae Seob, 2012), Tiếng cười và không

gian - thời gian trong Nhiệt hà nhật ký (Go

Mi Suk, 2003)

Đại chúng hóa trong sáng tác và quảng

bá văn học

Để đưa văn học đến gần độc giả, đã xuất hiện khuynh hướng đại chúng hóa trong sáng

6 Trong chương trình giáo dục sửa đổi năm 2007 của Hàn Quốc, quy định đặc tính của văn học là “văn học vừa là nghệ thuật ngôn từ được hình thành bởi sự trải nghiệm và trí tưởng tượng của nhân loại, là phương tiện giao tiếp, và

là một hình thức của văn hóa chứa đựng ý thức thẩm mỹ

và kinh nghiệm sống của cá nhân và cộng đồng Văn học được thể hiện bằng nhiều hình thức/phương tiện da đạng thông qua ngôn ngữ và âm thanh Văn học tồn tại trong sự liên quan với các lĩnh vực khác của văn hóa – xã hội.” Và mục tiêu của môn học văn học là “Thông qua văn học để hiểu con người và thế giới một cách tổng thể, cảm thụ giá trị và vẻ đẹp của văn học, tham gia tích cực vào sự phát triển văn hóa cộng đồng.”

tác8 Các tác giả cũng đưa nhiều các biểu

tượng hình ảnh, phim ảnh, văn hóa, lịch sử

vào trong sáng tác Điển hình như quyển tiểu

thuyết vừa được dịch và giới thiệu đến độc

giả Việt Nam của tác giả Hwang Seok

Young là Công chúa Bari mượn mô típ công

chúa Bari trong truyền thuyết đã trải qua

nhiều kiếp nạn để cứu thế giới Văn học

cũng được giới thiệu với độc giả Hàn Quốc

một cách đại chúng hơn, trên tất cả các

phương diện, từ sách giấy đến phương tiện

nghe - nhìn (sách điện tử), không gian văn

hóa - văn học (bảo tàng, nhà sách, thư viện),

không gian đô thị (trên cửa chờ ở ga tàu điện

ngầm, xe lửa), công viên – thành phố văn

học (thành phố Namwon)9

1.2 Sự cần thiết của giảng dạy văn học

và đổi mới trong giáo dục Hàn Quốc học

Khi nói đến Việt Nam và Hàn Quốc, mọi

người thường nghĩ ngay đến những tương

đồng về bối cảnh lịch sử - xã hội và tính

cách của người dân trọng tình trọng nghĩa,

về tính cách, cách sống, văn hóa Điều này

càng được khẳng định trong thời đại ngày

nay, khi hiện tại mỗi nước có cộng đồng

người Hàn và người Việt lên đến gần trăm

ngàn Các gia đình đa văn hóa tại mỗi nước

cũng ngày càng gia tăng Hơn nữa, quan hệ

giao lưu, hợp tác giữa hai nước Việt - Hàn

hiện nay đã lan tỏa trên toàn diện sâu rộng

trong tầng lớp nhân dân Nhất là trong thời

hướng trong nghiên cứu văn học và chuyên ngành nhân

văn”, Nghiên cứu văn học của chúng ta, 2006.2,

tr.459~460

học Hàn Quốc- như một đường băng cho phát triển và đi

đến toàn cầu”, Salon cà phê thứ bảy, 8.2013

đại toàn cầu, hội nhập hiện nay, nhu cầu tìm hiểu giao lưu văn hóa giữa người dân các nước ngày càng cao Văn học, với vai trò là cầu nối văn hóa mang đậm tính nhân văn, là công cụ hữu hiệu và quan trọng trong giao lưu, tìm hiểu giữa nhân dân hai nước Ngoài

ra, làn sóng văn hóa đại chúng Hallyu vẫn đang còn sức ảnh hưởng mạnh mẽ ở Việt Nam nhưng đã có sự chuyển hướng về nội dung (contents) Nhu cầu tìm hiểu về văn hóa Hàn Quốc của giới trẻ Việt Nam lớn hơn bao giờ hết Trong khi đó, các bạn chỉ mới tiếp cận được qua phim ảnh, âm nhạc, thời trang những biểu trưng của văn hóa hiện đại, văn hóa đại chúng Hàn Quốc mà chưa

có cơ hội tìm hiểu sâu về những nét đẹp của văn hóa truyền thống Hàn Quốc mà văn học chính là tấm gương phản ánh tốt nhất

Xét về nội dung và chất lượng, văn học Hàn Quốc cũng không kém cạnh quá lớn so với các nền văn học xung quanh Bằng chứng là phương Tây đã nghiên cứu rất nhiều về văn học Hàn Quốc Nhiều tên tuổi như Lee Hwang (thời Joseon), Lee Sang (1930~40), Ko Un (1970~), Hwang Seok Young (1980~), Kim Young Ha (1990~), Shin Kyung Sook (1990~) đã không còn xa

lạ với độc giả nước ngoài Nghiên cứu về văn học Hàn Quốc giúp ta hiểu thêm về một nền văn học rực rỡ, vừa truyền thống vừa hiện đại, vừa đại chúng vừa hàn lâm của Hàn Quốc Ngoài ra, các tác phẩm văn học còn cung cấp cho chúng ta một góc nhìn khác về bối cảnh lịch sử, xã hội, văn hóa-phong tục

của Hàn Quốc cũng như đặc trưng của dân

tộc Hàn Chúng ta sẽ hiểu được thẩm mỹ

“Meot (멋)” qua các bài sijo của các nho sĩ

Joseon, “Tình (Jeong 정) và “Hận (Han 한) -

đặc trưng tính cách của người Hàn- qua các

truyện kể như Xuân hương truyện Chúng ta

cũng sẽ biết thêm tại sao Hàn Quốc có thể

cất cánh thần kỳ vào thập niên 70-80 qua

những tiểu thuyết như Đất khách (Hwang

Seok Young, 1974), Thợ săn của thành phố

(Choi In Hun, 1977), Quả bóng nhỏ của

người lùn (Cho Sae Hee, 1978), và các vấn

đề của xã hội hiện đại qua tác phẩm của Kim

Young Ha, Kim Are Ran Chúng ta sẽ thấy

thú vị với những tương đồng và khác biệt

giữa hai nước qua văn học Với đặc tính

nhân văn, văn học sẽ đưa độc giả hai nước

lại gần nhau hơn Chúng ta sẽ đồng cảm với

hoàn cảnh lịch sử thời thuộc địa của Hàn

Quốc qua các tác phẩm văn học giai đoạn

này Điều quan trọng hơn là, qua tìm hiểu

văn học Hàn Quốc, chúng ta sẽ nhìn lại văn

học Việt Nam Đối với sinh viên chuyên

ngành Hàn Quốc học, văn học Hàn Quốc

giúp phát triển năng lực tiếng Hàn của sinh

viên Thông qua những tác phẩm văn học

Hàn Quốc tiêu biểu, sinh viên có thể học

được cách biểu hiện, từ vựng đa dạng của

ngôn ngữ Hàn, cả cách suy nghĩ và phong

thái của người Hàn So sánh những tương

đồng và khác biệt trong cách tư duy và thể

hiện ngôn ngữ sẽ mang đến những thú vị

trong giờ học và giúp sinh viên hiểu và vận

dụng một cách tự nhiên, hay hơn trong văn

nói và nhất là văn viết

Từ cuối những năm 1990, trong giáo dục

tiếng Hàn cho người nước ngoài đã có sự

chuyển dịch từ giáo dục lấy ngữ pháp tiếng

Hàn làm trọng tâm chuyển sang hướng kết

hợp ngôn ngữ và văn hóa10 Trong giáo dục văn hóa, thì tầm quan trọng của giảng dạy văn học cũng bắt đầu được đề cao11

Mục đích của người học tiếng Hàn không chỉ là nói tiếng Hàn một cách trôi chảy mà là nói tiếng Hàn tự nhiên như người Hàn Mà để đạt được điều đó, cần thiết phải có sự hiểu biết về đất nước, lịch sử, xã hội, văn hóa của dân tộc sử dụng ngôn ngữ đó Và văn học là con đường, là cửa sổ giúp người học tiếng Hàn có thể tiếp cận những điều đó Văn học giúp người học, nhất là sinh viên chuyên ngành tiếng Hàn/Hàn Quốc học có thể phát triển kỹ năng tiếng (language), năng lực văn học (cultural competence) và xa hơn nữa là phát triển bản thân (self development) Điều này cho thấy mối quan hệ chặt chẽ giữa ngôn ngữ - văn hóa – văn học trong đào tạo Hàn Quốc học

Các giáo trình giảng dạy tiếng Hàn cho người nước ngoài của các trường đại học tiêu biểu của Hàn Quốc như Yonsei, Kyunghee, Ewha, Seogang, Kyunghee đều đưa các tác phẩm văn học vào trong nội dung giảng dạy Tuy nhiên, các tác phẩm chủ yếu được dùng là truyện cổ tích và văn học cận hiện đại – ngắn và dễ đọc và chỉ được dùng như tài liệu giảng dạy tiếng (từ vựng, ngữ pháp) chứ không có phần phân tích – cảm thụ (tác phẩm) - tìm hiểu văn hóa

ở trình độ tiếng Hàn trung và cao cấp

Hàn Quốc trong giảng dạy tiếng Hàn cao cấp”, Giáo dục

Hangul, 1999, tr.317~325

học Yonsei (Giảng dạy văn học Hàn Quốc cho người

nước ngoài, 1998), GS Yoon Yeo Tak- Đại học quốc gia

Seoul (Phương pháp giảng dạy văn học trong giáo dục

tiếng Hàn, 2003)

Bảng 1: Tác phẩm văn học dùng trong các giáo trình giảng dạy tiếng Hàn

cho người nước ngoài

Tên giáo trình tiếng Hàn Tác phẩm Hình thức trình bày

Kyunghee

(Tiếng Hàn trung cấp 2)

Hiếu nữ Thẩm thanh (trích

đoạn)

Truyền thuyết Tangun

(tóm tắt)

Suối cải lão hoàn đồng

(cổ tích)

- Giới thiệu tác phẩm

- Phương pháp: Đọc và trả lời câu hỏi và viết

Kyunghee

(Tiếng Hàn cao cấp 1)

Tiên nữ và tiều phu (cổ

tích)

- Giới thiệu tác phẩm

- Phương pháp: Đọc và trả lời câu hỏi và viết Kyunghee

(Tiếng Hàn cao cấp 2)

Quy thiên của Cheon Sang

Byeong (thơ hiện đại)

- Giới thiệu tác phẩm

Seogang

(Tiếng Hàn 4)

Tiên nữ và tiều phu (cổ

tích)

- Giới thiệu tác phẩm

- Phương pháp: Đọc và trả lời câu hỏi và viết Yonsei

(Tiếng Hàn đọc hiểu 5, 6)

Tùy bút/Truyện ngắn/Thơ/

Kịch bản phim/Phê bình văn học

- Giới thiệu tác phẩm

- Phương pháp: Đọc – từ vựng – trả lời câu hỏi Ewha

(Tiếng Hàn Đại học dành

cho sinh viên nước ngoài 2)

Những căn phòng giống nhau của Park Wan-seo

(truyện ngắn hiện đại, trích đoạn)

- Giới thiệu tác giả, tác phẩm

- Phương pháp: Đọc và trả lời câu hỏi và viết Sungkyunkwan

(Tiếng Hàn Đại học dành

cho sinh viên nước ngoài 2)

Hoa đỗ quyên của Kim

So-wol (thơ cận đại)

- Giới thiệu tác giả, tác phẩm

- Phương pháp: Đọc và trả lời câu hỏi và viết

Các giáo trình về giảng dạy văn hóa Hàn

Quốc dành cho người nước ngoài cũng đưa

văn học vào nội dung như là một phần của

văn hóa, cho thấy ý nghĩa của văn học trong

giảng dạy văn hóa Tuy nhiên, phần giới

thiệu này cũng chỉ dừng lại ở giới thiệu văn

học sử và đặc trưng của từng giai đoạn văn học như một phần nội dung của giáo trình

mà chưa chú trọng đến mối quan hệ giữa giảng dạy tiếng, giảng dạy văn học và giảng dạy văn hóa, cũng như chưa đề cập đến tầm quan trọng và mục đích cao nhất của văn học

Bảng 2: Nội dung văn học dùng trong các giáo trình giảng dạy văn hóa Hàn Quốc

cho người nước ngoài

Tìm hiểu văn

hóa Hàn Quốc

dành cho người

nước ngoài12

Kwon Young-min

và các tác giả khác (2009)

Tiếng Hàn và văn học Hàn:

- Giới thiệu nhà thơ Yoon Dong-ju và bài thơ Thi tự

- Giải thích từ mới, đọc và trả lời câu hỏi về tác giả, tác phẩm

Phương pháp

luận giáo dục

văn hóa Hàn

Quốc13

Gang Sung-hye và các tác giả (2010)

Tìm hiểu lịch sử và văn học Hàn Quốc:

- Đặc trưng văn học qua từng thời kỳ lịch sử, danh mục tác giả, tác phẩm tiêu biểu

Tiếng Hàn và

văn hóa Hàn

Quốc (song

ngữ

Hàn-Anh)14

Lee Sang-eok (2009)

Văn học Hàn Quốc:

- Giới thiệu khái quát văn học sử (văn học cổ điển và văn học hiện đại)

Bảng 3: Giáo trình giảng dạy văn học Hàn Quốc cho người nước ngoài

Giảng dạy văn học Hàn

Quốc như một ngoại ngữ

Yoon Yeo- tak (2010)

1- Vị thế của sư phạm tiếng Hàn 2- Giảng dạy tiếng Hàn và giảng dạy văn học

3- Thực trạng của giảng dạy văn học bằng tiếng Hàn

Tìm hiểu văn học Hàn

Quốc dành cho người nước

ngoài

ĐH Ngoại ngữ Busan (2013)

1- Văn học cổ điển 2- Văn học hiện đại

Văn học sử Hàn Quốc dành

cho người nước ngoài

Kim Hyun- yang và các tác giả (2012)

1- Văn học thời cổ đại 2- Văn học thời Tam quốc và thời Nam-Bắc triều

3- Văn học thời Goryeo 4- Văn học thời Joseon 5- Văn học thời cận hiện đại (1900~1990) 6- Văn học Bắc Hàn

kết hôn, 6- Thường nhật, thời gian rảnh rỗi và văn hóa đại chúng, 7- tiếng Hàn và văn học Hàn

4- Nội dung giáo dục văn hóa, 5- Tìm hiểu văn hóa nghệ thuật-xã hội Hàn Quốc, 6- Tìm hiểu lịch sử và văn học Hàn Quốc, 7- Thiết kế môn văn hóa Hàn Quốc, 8- Phương pháp giảng dạy văn hóa Hàn Quốc, 9- Hoạt động và bài tập, tài liệu giảng dạy, 10- Dùng phim ảnh trong giảng dạy văn hóa như thế nào?, 11- giảng dạy văn hóa qua quảng cáo và phương tiện đại chúng, 12- thực trạng giảng dạy văn hóa Hàn Quốc qua phương tiện truyền thông

14

Mục lục: 1- Khái quát tiếng Hàn, 2- Lịch sử Hàn Quốc, 3- Thiên nhiên và xã hội Hàn Quốc, 4- Mỹ thuật HQ, 5- Âm nhạc HQ, 6- Văn học HQ, 7- Văn hóa truyền thống, 8- Triết học HQ, 9- Kính ngữ trong tiếng Hàn

Các giáo trình/sách giảng dạy văn học

Hàn Quốc dành cho người nước ngoài

thường chia ra làm hai dạng Một là, giới

thiệu tình hình giảng dạy văn học Hàn Quốc

tại một số nước tiêu biểu như Mỹ, Trung

Quốc và hướng dẫn phương pháp giảng dạy

văn học trong giáo dục tiếng Hàn Hai là,

giới thiệu văn học sử Hàn Quốc theo thời kỳ,

thể loại, tác giả - tác phẩm tiêu biểu

Như vậy, theo kết quả khảo sát trên, ta có

thể thấy rằng, hiện nay, các giáo trình giảng

dạy văn học cho người nước ngoài và giáo

trình giảng dạy tiếng Hàn cho người nước

ngoài của Hàn Quốc tuy đã chú trọng văn

học nhưng mới chỉ dừng “dạy tiếng” và

“giới thiệu tác phẩm/văn học sử” Giáo trình

giảng dạy tiếng Hàn cho người nước ngoài

chỉ đưa tác phẩm văn học vào chương trình

như một tài liệu để dạy tiếng, chứ không

phải giảng dạy cách phân tích tác phẩm và

cảm thụ văn học Trong khi giáo trình giảng

dạy văn học Hàn Quốc cho người nước

ngoài cũng chỉ dừng ở mức giới thiệu văn

học sử Hàn Quốc với các tác phẩm, tác giả

tiêu biểu hoặc xem giảng dạy văn học như

một phương tiện hỗ trợ cho giảng dạy tiếng

mà chưa nhấn mạnh khía cạnh văn hóa và

cảm thụ văn học

2 Hiện trạng dạy và học văn học Hàn

Quốc tại Việt Nam

2.1 Thực trạng giảng dạy văn học trong

giáo dục tiếng Hàn/chuyên ngành Hàn

Quốc học

Văn học Hàn Quốc được giảng dạy trong

chuyên ngành giáo dục tiếng Hàn/ Hàn Quốc

học chủ yếu theo ba hướng như sau15:

Hàn tại các trường Đại học Trung Quốc”, Nghiên cứu văn

hóa Châu Á, 2012.3; Yu Hong-ju, “Giảng dạy văn học

Thứ nhất, chỉ sử dụng tác phẩm văn học

tài liệu hỗ trợ trong giáo dục tiếng Hàn Các tác phẩm văn học như tùy bút, truyện cổ tích, thơ, trích đoạn tiểu thuyết được sử dụng như tài liệu cho môn đọc, viết câu/ đoạn/chủ đề; hoặc được dạy thành một chủ đề/bài trong sách tiếng Hàn trung-cao cấp Đây là hình thức ứng dụng phổ biến nhất trong các giáo trình giảng dạy tiếng Hàn cho người nước ngoài (như bảng liệt kê trên) Tuy nhiên, hình thức này đòi hỏi đối tượng học tiếng Hàn ở trình độ trung-cao cấp và người dạy chỉ chuyên về giảng dạy ngữ pháp, cách biểu hiện cao cấp, tự nhiên theo cách biểu hiện của người Hàn

Thứ hai, giảng dạy tác phẩm văn học

trong giáo dục văn hóa Các tác phẩm văn học được sử dụng để giúp người học hiểu thêm về bối cảnh lịch sử-xã hội, tình cảm, tư tưởng của người Hàn Quốc Phương thức không có sự tách biệt lắm với phương thức thứ nhất và cũng chủ yếu sử dụng cho trình

độ tiếng Hàn trung – cao cấp, chỉ giới hạn ở một số chủ đề/tác phẩm

Thứ ba, là giảng dạy văn học như một

môn độc lập Đây là mục tiêu lớn nhất của giảng dạy văn học, giúp người học có thể trực tiếp cảm nhận và sử dụng tiếng Hàn ở trình độ cao Tuy nhiên, phương thức này gặp nhiều khó khăn nhất trong chương trình đào tạo tại nước sở tại Vì điều này không những phụ thuộc vào giáo trình mà còn phụ

Hàn Quốc ở các cơ quan đào tạo Hàn Quốc học ở nước

ngoài- trường hợp Đại học Erciyes, Thổ Nhĩ Kỳ”, Giáo

dục tiếng Hàn, 2006.8

thuộc rất nhiều vào nguồn nhân lực chuyên

môn giảng dạy, và dĩ nhiên, cả trình độ, thị

hiếu của người học

Về tiêu chuẩn lựa chọn tác phẩm, Gilliand

Lazar (1993) đưa ra ba tiêu chí sau Thứ nhất,

theo loại hình lớp học thì theo tiêu chuẩn của

người học, lý do học, ngôn ngữ học, thời

lượng học Thứ hai, theo đối tượng học thì

theo tiêu chí độ tuổi, khả năng tiếp thụ, kiến

thức về văn học, bối cảnh văn hóa, trình độ

ngôn ngữ Thứ ba, các yếu tố khác ảnh

hưởng đến tính hài hòa của môn học như

việc lựa chọn tác phẩm (text), thời gian học

tập và khả năng ứng dụng 16 Trong khi đó,

Yoon Yeo- tak đã có khảo sát về kết quả sử

dụng điển phạm (canon) trong giảng dạy văn

học như một ngoại ngữ và tiêu chuẩn được

lựa chọn là các tác phẩm thể hiện văn hóa

Hàn Quốc17 Vấn đề đặt ra là tiêu chí về

“văn hóa Hàn Quốc” ở đây là gì? Theo

chúng tôi, không thể tách rời ba đặc tính

giảng dạy tiếng, giảng dạy văn học và giảng

dạy văn hóa trong giáo dục văn học Hàn

Quốc như một môn học của Hàn Quốc học

Và tiêu chí đặt ra phải dựa trên hiện trạng

của người học, văn hóa người học, tổng thể

văn hóa Hàn Quốc

2.2 Thực trạng giảng dạy văn học Hàn

Quốc tại Việt Nam

Chúng tôi đã tiến hành khảo sát và thống

kê tình hình giảng dạy văn học Hàn Quốc tại

các trường có đào tạo chuyên ngành Hàn

Quốc học trên toàn quốc, trong 18 trường,

17

Yoon Yeo-tak, Giảng dạy văn học Hàn Quốc như một

ngoại ngữ, Nxb Văn hóa Hàn Quốc, 2007, tr.125~134

hiện chỉ có 8 trường đại học (3 ở khu vực phía Bắc, 3 ở khu vực phía Nam và 2 ở khu vực miền Trung) có giảng dạy văn học Hàn Quốc cho sinh viên năm thứ 3, 4 Thậm chí, trên thực tế, nhiều trường không giảng dạy môn này thường xuyên Trong khi đó, tại Khoa Ngôn ngữ & Văn học (Đại học Khoa học xã hội và nhân văn Tp Hồ Chí Minh) và Khoa Văn học (Đại học Khoa học xã hội và nhân văn Hà Nội), văn học Hàn Quốc gần đây bắt đầu được giảng dạy ở cả bậc đại học

và sau đại học Tuy nhiên, thời lượng giảng dạy còn khá khiêm tốn so với văn học các nước khác18 Con số này cho thấy các đơn vị đào tạo chưa nhìn nhận đúng vai trò và tính cần thiết của việc giảng dạy và nghiên cứu văn học Hàn Quốc trong phối cảnh chung của ngành Hàn Quốc học Cũng theo kết quả khảo sát, chưa có sự thống nhất trong chương trình giảng dạy, chủ yếu vẫn nghiêng về văn học sử

Về giáo trình giảng dạy và tài liệu tham khảo, theo kết quả phỏng vấn trực tiếp giảng viên trực tiếp giảng dạy, hiện chưa có một giáo trình văn học Hàn Quốc nào Các giảng viên phải tự biên soạn dựa trên tài liệu tự có (tiếng Hàn, tiếng Việt, ngôn ngữ khác) Hiện

đã có một số sách liên quan về văn học Hàn Quốc đã được biên soạn hoặc dịch ra tiếng Việt, nhưng chất lượng chưa thực sự tốt và chưa được sử dụng rộng rãi Về tác phẩm

18

Môn Văn học Hàn Quốc của bộ môn Hàn Quốc học với

thời lượng 45 tiết (chính quy) và 30 tiết (văn bằng 2); và

một phần thời lượng trong môn Văn học Đông Á (đại học),

Thi pháp học cổ điển và Văn học – văn hóa (cao học) của

Khoa Ngôn ngữ & Văn học

văn học, cũng còn khá thiếu, công tác quản

lý tài liệu chưa tốt nên sinh viên ít có cơ hội

tiếp cận Về nguồn nhân lực giảng dạy và

nghiên cứu văn học Hàn Quốc, hiện gồm hai

lực lượng chính là đội ngũ chuyên ngành

Hàn Quốc học được đào tạo về văn học Hàn Quốc và đội ngũ các nhà nghiên cứu, giảng viên, học giả chuyên ngành lân cận (Đông phương, Nhật Bản, Trung văn, Văn học, Văn hóa…)

Bảng 4: Tình hình giảng dạy văn học Hàn Quốc tại các trường đại học

có đào tạo chuyên ngành Hàn Quốc học

ĐH Ngoại ngữ Hà Nội 3 & 4 2 + 2 Môn bắt buộc

Tp.HCM

2.3 Sự khác biệt giữa trong và ngoài

lớp học

Có một, hiện thực khá khác biệt ở trong

và ngoài lớp học Trong lớp thì giảng viên

cố gắng truyền tải nội dung văn học sử,

những tác phẩm tiêu biểu nhất của văn học

Hàn Quốc Trong khi thực trạng bên ngoài

lớp học, sinh viên chỉ yêu thích nhạc K-pop,

thích đọc các tiểu thuyết ngôn tình, truyện

tranh tình cảm thanh thiếu niên19 Khoảng

cách giữa dạy văn học theo hướng hàn lâm

so với thị hiếu (taste) của người học rõ ràng

19

Trong một khảo sát chúng tôi đã thực hiện về thái độ

tiếp nhận truyện tranh Hàn Quốc (manhwa) trong sự đối

sánh với truyện tranh Nhật Bản, Trung Quốc và truyện

ngôn tình Trung Quốc, kết quả thu được hơn 70% các em

thích và thường đọc truyện tranh dành cho thanh thiếu

niên (sunjeong manhwa) và truyện ngôn tình Trung Quốc

có sự cách biệt khá lớn Sự cách biệt này chúng ta có thể kiểm chứng một lần nữa thông qua danh mục sách bán chạy (bestseller) của các nhà sách Lướt qua danh sách sách bán chạy/sách văn học bán chạy nhất của các nhà sách trực tuyến có thể dễ dàng thấy các tựa sách tình cảm nhẹ nhàng, ngôn tình Trung Quốc đang chiếm ưu thế20 Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn có những đầu sách văn học hàn lâm/cổ điển và sách phát triển bản thân21 Điều này lại một lần nữa giúp chúng tôi khẳng định về giá trị văn hóa

thuộc như Tần Di Ổ, Cố Mạn, Minh Hiểu Khê đến những bút danh rất teen như Sói Xám Mọc, Đường Thất công tử

giờ từ bỏ khát vọng (Nick Vujicic), Những tấm lòng cao

cả (Edmondo De Amicis), IQ84 (Haruki Murakami), Chiến lược của mẹ thay đổi cuộc đời con (Ibuka Masaru)

và phát triển tâm hồn của văn học và văn

học cổ điển vẫn được yêu thích bên cạnh văn

học đại chúng Điều quan trọng là phải đổi

mới theo thời đại và theo thị hiếu văn hóa

(cultural taste) của độc giả

3 Đổi mới giảng dạy - từ văn học đến

văn hóa

3.1 Mở rộng phạm vi dạy - học - nghiên

cứu văn học Hàn Quốc

Trong 18 đơn vị đào tạo chuyên ngành

Hàn Quốc học, chỉ tính riêng Bộ môn Hàn

Quốc học của trường Đại học Khoa học xã

hội và nhân văn TP Hồ Chí Minh đã có

khoảng 500 sinh viên Chưa tính đến các

trung tâm ngoại ngữ có đào tạo tiếng Hàn,

các trường và các chuyên ngành khác có

môn học liên quan đến Hàn Quốc (như Ngữ

văn, Trung Văn, Nhật văn, Đông phương

học, Quan hệ quốc tế, Việt Nam học…) ở cả

bậc đại học và sau đại học Con số này cho

thấy nhu cầu về đào tạo Hàn Quốc học nói

chung và văn hóa Hàn Quốc nói riêng là rất

cao Cùng với nhu cầu tìm hiểu, giảng dạy

về Hàn Quốc, đã xuất hiện nhu cầu tìm hiểu,

nghiên cứu về văn học Hàn Quốc Tuy chưa

nhiều nhưng đây là tín hiệu cho thấy văn học

Hàn Quốc, bên cạnh văn học Trung Quốc và

Nhật Bản, đang được các học giả, các nhà

nghiên cứu và độc giả Việt Nam quan tâm

Vì vậy, cần mở rộng việc dạy, học, nghiên

cứu văn học Hàn Quốc ở các chuyên ngành

lâm cận Nguồn lực lượng nghiên cứu, giảng

dạy của các học giả chuyên ngành lân cận

như Văn học, văn hóa học, Trung văn, Nhật

Bản học hiện nay đã khá mạnh, giàu kinh

nghiệm giảng dạy và nghiên cứu, dịch thuật

văn học Đối với những chuyên ngành lâm cận nêu trên, văn học Hàn Quốc cần giảng dạy và nghiên cứu trong tương quan với văn hóa và văn học so sánh Một thành công tiên phong trong phương hướng đổi mới này là Chuỗi sách về văn học của Hàn Quốc do Phan Thị Thu Hiền chủ biên (Nxb Văn hóa văn nghệ)22 Điều này cho thấy tác phẩm văn học truyền thống tiêu biểu của Hàn Quốc được giới thiệu theo phong cách văn hóa đại chúng vẫn có sức hút với độc giả Việt Nam

3.2 Kết hợp dạy tiếng - văn hóa - văn học Hàn Quốc theo trình độ và thị hiếu văn hóa của người học

Trước hết, cần có chuẩn chung cho môn học này tại các trường đào tạo chuyên ngành

có liên quan theo hướng kết hợp giảng dạy văn học – ngôn ngữ - văn hóa Nên có những

cơ hội trao đổi kinh nghiệm giữa hai đội ngũ giảng dạy và nghiên cứu như đã đề cập ở trên Cuối cùng, phải thiết kế bài giảng văn học hấp dẫn, không những truyền tải kiến thức mà còn tạo hứng thú cho sinh viên theo

mô hình Giảng dạy văn học (giới thiệu bối

cảnh, các tác giả, tác phẩm xuất sắc nhất, kết hợp giới thiệu với các thể loại văn hóa đại

chúng (âm nhạc, phim, kịch…) - Cảm thụ

văn học, văn hóa (đặc trưng văn học và văn

hóa Hàn Quốc, đối chiếu, so sánh với Việt

Nam và các nước khác) - Phát triển ngôn

ngữ (cảm thụ nguyên tác tiếng Hàn, thử viết

và sáng tác bằng tiếng Hàn, diễn kịch) –

Phát triển bản thân (đọc, tư duy, áp dụng)

thoại lập quốc của các nước Đông Á, Những kỳ nữ trong thơ ca Đông Á