Vấn đề an ninh năng lượng ở đông á thực trạng và giải pháp

... ph thuc v nng lng gia cỏc khu vc ang dn n tỡnh trng an ninh nng lng mt quc gia b e lp tc s nh hng n an ninh nng lng cỏc quc gia khỏc Ngy nay, nguy c e n an ninh nng lng xut hin ngy mt nhiu... ny, than cú tr lng nhiu hn c, chim khong 14,6% tr lng than ca th gii(1) Phn ln tr lng than ụng trung hai quc gia l Trung Quc v Inụnờxia Chng loi than õy cng khỏ a dng bao gm than non, antraxit,... nguy c ngy cng ln i vi an ninh du khu vc, cỏc quc gia ny cng ang bt u xỳc tin cỏc chng trỡnh xõy dng cỏc kho d tr du Vớ d nh Thỏi Lan hin nay, chớnh ph ang phi hp vi C quan chớnh sỏch nng lng

VẤN ĐỀ AN NINH NĂNG LƯỢNG Ở ĐÔNG Á:

THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

HOÀNG MINH HẰNG*

ăng lượng có một vai trò hết sức

quan trọng, nó không chỉ cải thiện

chất lượng cuộc sống mà còn làm cho kinh

tế và xã hội phát triển Do đó, mỗi quốc gia

dù giàu hay nghèo đều coi việc đảm bảo

nguồn năng lượng là tiền đề cần thiết cho sự

phát triển bền vững của mình

Đông Á hiện là một trong những khu vực

có mức cầu về năng lượng lớn trên thế giới

Trong tương lai mức cầu này sẽ còn tăng

hơn nữa cùng với sự phát triển mạnh mẽ của

các nền kinh tế trong khu vực Vì vậy, việc

đảm bảo an ninh năng lượng đang ngày càng

trở thành nhiệm vụ cấp bách đối với toàn

khu vực này

Để góp phần tìm hiểu cũng như giải quyết

các vấn đề toàn cầu nói chung và vấn đề an

ninh năng lượng nói riêng, bài viết dưới đây

sẽ xem xét thực trạng vấn đề an ninh năng

lượng ở Đông Á hiện nay và đưa ra một số

giải pháp về an ninh năng lượng phù hợp

cho khu vực.*

1 An ninh năng lượng là gì?

An ninh năng lượng là một khái niệm

rộng và mở Nó bắt đầu được đề cập đến kể

từ thập niên 70 của thế kỷ trước, đặc biệt là

giai đoạn xảy ra cuộc khủng hoảng dầu lửa

năm 1973-1974 Thời kỳ này, an ninh năng

lượng được hiểu theo nghĩa hẹp đồng nghĩa

với “an ninh dầu lửa”, tức là đảm bảo khả

năng tự cung cấp dầu ở mức cao nhất đồng

thời giảm mức nhập khẩu dầu và kiểm soát

được những nguy cơ đi kèm việc nhập khẩu

Tuy nhiên, ngày nay những thay đổi trong

thị trường dầu và các năng lượng khác cùng

sự xuất hiện nhiều nguy cơ như tai nạn, chủ

nghĩa khủng bố, đầu tư kém vào cơ sở hạ

tầng và thị trường hạn chế đã khiến khái

niệm này không còn phù hợp Trải qua nhiều

* Thạc sĩ, Viện Nghiên cứu Đông Bắc Á

tranh luận, khái niệm an ninh năng lượng

hiện nay được thống nhất đó là sự đảm bảo

đầy đủ năng lượng dưới nhiều dạng khác

nhau, sạch và rẻ

Có thể nói trong bối cảnh toàn cầu hoá ngày nay, an ninh năng lượng cũng như nhiều vấn đề an ninh phi truyền thống khác đang nổi lên như những vấn đề toàn cầu hết sức bức thiết

Trước hết, đó là do vai trò quyết định của

an ninh năng lượng đối với an ninh của mỗi

cá nhân con người và sự phát triển bền vững của từng quốc gia Có thể thấy, năng lượng không những gắn liền mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống của con người Từ những sinh hoạt tối thiểu như ăn, ở đến các hoạt động lao động, vui chơi giải trí của con người đều cần đến năng lượng Nhờ có năng lượng mà cuộc sống con người ngày càng được nâng cao với ngày càng nhiều tiện nghi phục vụ cuộc sống như điều hoà, tivi, tủ lạnh, xe máy Do vậy, an ninh con người sẽ

bị đe doạ nghiêm trọng một khi năng lượng không còn Xét ở cấp nhà nước, an ninh năng lượng là tiền đề cho sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia Đó là vì sự đảm bảo

về năng lượng sẽ giúp cho mọi hoạt động của quốc gia ổn định và phát triển Còn ngược lại, khi năng lượng có nguy cơ suy giảm thì mọi hoạt động của quốc gia sẽ bị ngừng trệ, dẫn đến nhiều thiệt hại vô cùng nghiêm trọng Đơn cử như chỉ một phút mất điện, tổn thất trên thị trường giao dịch chứng khoán có thể tính đến hàng tỷ đô la, còn các hoạt động sản xuất và dịch vụ khác cũng chỉ trong tích tắc ấy tổn thất khó mà tính hết Chính do tầm quan trọng của an ninh năng lượng như vậy nên hiện nay vấn đề này đang được mọi quốc gia cũng như mọi cá nhân trên toàn thế giới hết sức quan tâm

N

Nghiên cứu khoa học

NGHIÊN CỨU ĐÔNG BẮC Á, SỐ 4(74) 4-2007

12

An ninh năng lượng hiện đang trở thành

một vấn đề toàn cầu còn do việc thực hiện

nó mang tính chất xuyên quốc gia, đòi hỏi sự

tham gia hợp tác của tất cả các quốc gia trên

thế giới Không một quốc gia nào trên thế

giới dù giàu mạnh đến mấy có khả năng tự

mình đảm bảo được an ninh năng lượng, mà

đều cần có sự hợp tác với các quốc gia khác,

đặc biệt là trong bối cảnh hiện nay khi mà sự

phụ thuộc giữa các quốc gia đang ngày càng

gia tăng mạnh mẽ Thực tế đã chứng minh

ngay cả những nước thường xuyên xuất khẩu

năng lượng cũng có lúc lại phải nhập khẩu

năng lượng và sự phụ thuộc về năng lượng

giữa các khu vực đang dẫn đến tình trạng an

ninh năng lượng ở một quốc gia bị đe doạ

lập tức sẽ ảnh hưởng ngay đến an ninh năng

lượng ở các quốc gia khác Ngày nay, nguy

cơ đe doạ đến an ninh năng lượng xuất hiện

ngày một nhiều khiến cho vấn đề này càng

trở nên bức thiết và đòi hỏi sự hợp tác giải

quyết của toàn thế giới vì một nền an ninh

năng lượng toàn cầu

2 Thực trạng sử dụng năng lượng ở

các quốc gia Đông Á những năm gần đây

Nhắc đến các nguồn năng lượng ở Đông

Á thông thường người ta nói đến ba nguồn

chủ yếu đó là than, dầu và khí ga hay còn

được gọi là “năng lượng tam đại vương”

Trong ba nguồn năng lượng này, than có trữ

lượng nhiều hơn cả, chiếm khoảng 14,6%

trữ lượng than của thế giới(1) Phần lớn trữ

lượng than ở Đông Á tập trung ở hai quốc

gia là Trung Quốc và Inđônêxia Chủng loại

than ở đây cũng khá đa dạng bao gồm than

non, antraxit, than đá, than đen Lượng than

sản xuất ở Đông Á phần lớn cung cấp cho

các quốc gia trong khu vực, chủ yếu là các

quốc gia hiếm tài nguyên như Nhật Bản,

Hàn Quốc, chỉ xuất khẩu một số ít ra bên

ngoài So với than, trữ lượng dầu và ga ở

Đông Á chỉ chiếm một tỷ lệ hết sức khiêm

tốn, khoảng 3,35% và 5,15% trữ lượng của

(1) Số liệu thống kê của Cơ quan thông tin năng lượng Mỹ

(EIA) trên Website: http://www.eia.doe.gov

thế giới(2) Trong lĩnh vực dầu, Trung Quốc vẫn là nước có trữ lượng lớn nhất ở khu vực với 18,3 tỷ thùng(3), sau đó là Inđônêxia và Malaixia Dầu của Đông Á được đánh giá có chất lượng tốt với hàm lượng lưu huỳnh thấp Mặc dù trữ lượng không lớn nhưng dầu của khu vực cũng đã được xuất khẩu sang một số thị trường như Mỹ, Úc , chủ yếu dưới hình thức dầu thô Trong lĩnh vực khí

ga, Inđônêxia là quốc gia có trữ lượng nhiều nhất khu vực đồng thời cũng là nước xuất khẩu khí ga lớn nhất ở đây với khối lượng xuất khẩu ròng khoảng 1,37 Tcf (đơn vị tương đương với nghìn tỷ m3) Nhìn chung phần lớn lượng ga được sử dụng trong khu vực và xuất khẩu là dưới hình thức ga lỏng (LNG)

Từ đầu thập niên 90, sự phát triển kinh tế mạnh mẽ của khu vực đã khiến cho cầu về năng lượng tăng mạnh Trong giai đoạn từ năm 1990 đến 1996, tổng cầu năng lượng của các quốc gia Đông Á tăng trung bình 5,5%/năm, trong khi mức trung bình của thế giới là 1,5%/năm(4) Theo số liệu thống kê thì toàn bộ khu vực đã tiêu thụ hơn 21% lượng dầu, 7% lượng ga và gần 35% lượng than của cả thế giới(5) Tuy nhiên mức độ này đã chững lại kể từ khi khu vực lâm vào cuộc khủng hoảng kinh tế trầm trọng năm 1997-1998 Bước sang năm 1999, cùng với

sự phục hồi dần dần của các nền kinh tế Đông Á cầu về năng lượng ở khu vực này bắt đầu có dấu hiệu tăng trở lại và kể từ đó đến nay liên tục có sự gia tăng mạnh mẽ Trước hết về dầu, năng lượng được sử dụng nhiều nhất ở Đông Á Theo số liệu

(2) Số liệu thống kê của Cơ quan thông tin năng lượng Mỹ

(EIA) trên Website: http://www.eia.doe.gov (3) Số liệu thống kê của Cơ quan thông tin năng lượng Mỹ

(EIA) tính đến ngà y 1/1/2005 trên Website:

http://www.eia.doe.gov (4) Số liệu của Cơ quan thông tin năng lượng (EIA) trên

Website: http://www.eia.doe.gov (5) Số liệu của Cơ quan thông tin năng lượng (EIA) trên

Website: http://www.eia.doe.gov

thống kê, trong vòng 5 năm kể từ năm 2000

đến 2004 mức dầu tiêu thụ của các quốc gia

Đông Á đã tăng 11,6%, từ 17,190 triệu

thùng/ngày lên đến 19,187 triệu thùng/ngày

(Bảng 1) Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc

là những nước tiêu thụ dầu nhiều hơn cả,

chiếm tới gần 74,3% lượng dầu tiêu thụ của

toàn khu vực và 17,6% tổng lượng dầu tiêu thụ của thế giới năm 2004 Dự kiến từ nay đến năm 2020 cầu về dầu của khu vực sẽ tăng trung bình 4% mỗi năm, từ hơn 17 triệu thùng/ngày lên hơn 28 triệu thùng/ngày vào năm 2010 và hơn 37 triệu thùng/ngày vào năm 2020

Bảng 1: Mức tiêu thụ dầu của Đông Á

Đơn vị: triệu thùng/ngày

Khu vực Đông Á 17,190 17,205 17,673 18,246 19,187

Nguồn: BP Statistical Review of World Energy 2005

So với dầu, than được sử dụng ít hơn

nhưng những năm gần đây mức tiêu thụ than

ở Đông Á cũng có sự gia tăng đáng kể Năm

2004 tổng mức tiêu thụ than của khu vực là

1235,5 đơn vị tương đương triệu tấn dầu,

trong đó Trung Quốc chiếm khoảng 77,4%(6)

Ngoài Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và

Đài Loan cũng là những quốc gia tiêu thụ

than nhiều trong khu vực Thực chất sự gia

tăng trong mức tiêu thụ than của khu vực

chủ yếu do mức tiêu thụ than lớn của các

quốc gia này, đặc biệt là Trung Quốc Than

hiện nay chiếm 65% trong tổng mức tiêu thụ

năng lượng của Trung Quốc Về dài hạn,

(6) BP Statistical Review of World Energy 2005

nhu cầu về than của Trung Quốc sẽ còn tăng đáng kể, dự kiến sẽ gấp đôi vào năm 2020 và điều này sẽ góp phần làm tăng mức tiêu thụ than chung của toàn khu vực Đông Á trong tương lai

Mức tiêu thụ ga thấp nhất trong ba loại nhiên liệu ở Đông Á Tuy nhiên có nhiều ý kiến cho rằng sắp tới với ưu điểm ít tác hại đến môi trường ga sẽ thay thế vị trí của dầu

và than trở thành nguồn năng lượng chính của khu vực

Nghiên cứu khoa học

NGHIÊN CỨU ĐÔNG BẮC Á, SỐ 4(74) 4-2007

14

Biểu 1: Tỷ lệ tiêu thụ than của các

khu vực trên thế giới năm 2004

Bắc Mỹ 24%

Châu Âu

22%

Châu Phi

4%

Đông Á 50%

Biểu 2: Tỷ lệ tiêu thụ than ở các nước

Đông Á năm 2004

Trung Quốc 78%

Nhật Bản 10%

Hàn Quốc 4%

Các nước Đông Á khác 8%

Nguồn: BP Statistical Review of World Energy 2005

Biểu 3: Mức tiêu thụ ga của các khu vực trên thế

giới

1994 2000 2002

2004

Trung Đông Châu Âu Châu Phi Bắc Mỹ Đông Á

Nguồn: BP Statistical Review of World Energy 2005

Thực tế cho thấy kể từ cuối thập niên

1990 trở lại đây mức tiêu thụ ga của Đông Á

có chiều hướng ngày càng tăng mạnh Nếu

như năm 1994 lượng tiêu thụ ga của cả khu

vực chỉ ở mức 144,7 Tcf thì đến năm 2004

đã tăng lên gần gấp đôi với 266,6 Tcf (7) Dự

kiến mức tiêu thụ ga của các quốc

gia Đông Á sẽ còn tiếp tục tăng nữa, khoảng

5-6% mỗi năm từ nay cho đến năm 2020

3 Những vấn đề đặt ra đối với an ninh

năng lượng ở Đông Á hiện nay

(7) BP Statistical Review of World Energy 2005

a) Sự cạn kiệt của các nguồn năng lượng truyền thống

Có thể thấy các nguồn năng lượng truyền thống ở Đông Á đều là các “năng lượng nằm dưới đất” hay “năng lượng hầm mỏ” và không có khả năng tái tạo Để có được một

mỏ năng lượng phải mất hàng chục đến hàng trăm triệu năm kiến tạo địa chất vì vậy nguy

cơ cạn kiệt các nguồn năng lượng này là không tránh khỏi, nhất là khi tốc độ khai thác của các quốc gia trong khu vực đang ngày một tăng lên Trên thế giới người ta dự đoán rằng với đà khai thác như hiện nay trữ

lượng dầu mỏ chỉ còn được hơn 40 năm, khí

đốt khoảng 60 năm và than đá khoảng 230

năm(8) Cũng có đánh giá lạc quan hơn về

dầu mỏ như số liệu của Ngân hàng thế giới

cho rằng trữ lượng dầu của quả đất có thể

còn khai thác đến 600 năm nữa(9)

Tuy nhiên,

dù thế nào đi chăng nữa nếu so thời gian này

với thời gian để hình thành được một mỏ

năng lượng mới thì chắc chắn loài người sẽ

hết năng lượng trước khi có thể khai thác

tiếp được

Ở Đông Á mặc dù trữ lượng của các

nguồn năng lượng này khá lớn nhưng cũng

chỉ chiếm phần nào của thế giới nên nguy cơ

cạn kiệt sẽ sớm hơn nhiều Có nhiều lý do

của việc cạn kiệt nhanh chóng những năng

lượng truyền thống ở Đông Á nhưng chủ yếu

là hai lý do sau:

Thứ nhất, do hoạt động khai thác năng

lượng trong khu vực còn bừa bãi, hạn chế về

quy mô và tổ chức Ví dụ như ở Trung

Quốc, có đến hàng trăm hoạt động khai thác

than quy mô nhỏ Còn ở Việt Nam và một số

nước khác, nạn “than thổ phỉ” vẫn đang tiếp

diễn làm rò rỉ nghiêm trọng nguồn năng

lượng này

Thứ hai, vì phần lớn các nước trong khu

vực là những nước đang phát triển nên trình

độ công nghệ còn thấp kém, không khai thác

được triệt để, bỏ phí nhiều nguồn năng

lượng Bên cạnh đó cũng do trình độ công

nghệ còn thấp nên khả năng thăm dò tìm

kiếm các mỏ năng lượng mới để bổ sung bị

hạn chế, khiến cho năng lượng ở khu vực

cạn kiệt nhanh chóng

Cho đến nay và kể cả mươi, mười lăm

năm nữa các năng lượng truyền thống chắc

(8) Nguyễn Trần Quế, Những vấn đề toà n cầu ngà y nay,

NXB Khoa học xã hội, Hà Nội 1999, tr 257

(9) Nguyễn Trần Quế, Sđd tr 257

chắn vẫn chiếm phần lớn trong tổng mức tiêu thụ năng lượng của các quốc gia Đông

Á, chính vì vậy nguy cơ cạn kiệt của các nguồn năng lượng truyền thống sẽ còn là một trong những thách thức lớn đối với khu vực này trong tương lai

b) Sự gia tăng mức tiêu thụ năng lượng của các quốc gia trong khu vực

Như trên đã đề cập, trong những năm gần đây mức tiêu thụ năng lượng của Đông Á có

sự gia tăng mạnh mẽ Điều này có ba nguyên nhân:

Một là, do các nước Đông Á vừa trải qua cuộc khủng hoảng tài chính, đang trong quá trình phục hồi nên tiêu tốn nhiều năng lượng Hai là, các nước đang phát triển trong khu vực đang bước vào giai đoạn đầu của quá trình công nghiệp hoá chuẩn bị cho sự “cất cánh” nền kinh tế nên sử dụng nhiều năng lượng để phát triển các ngành công nghiệp

và cơ sở hạ tầng

Ba là, do việc duy trì trợ cấp năng lượng cũng như sử dụng các thiết bị và nhà máy lỗi thời và kém hiệu quả ở các nước đang phát triển Đông Á làm lãng phí và rò rỉ nhiều năng lượng

Mức tiêu thụ năng lượng lớn ở Đông Á không chỉ dẫn đến những vấn đề về môi trường mà quan trọng hơn cả là nó đe doạ nghiêm trọng đến tình hình an ninh năng lượng ở khu vực do cung không đáp ứng đủ cầu về năng lượng Có thể thấy như Trung Quốc hiện nay là nước sản xuất dầu lớn thứ

7 thế giới nhưng cung về dầu trong nước vẫn không đáp ứng kịp với cầu Kết quả là kể từ năm 1993 Trung Quốc đã phải nhập khẩu một khối lượng dầu lớn từ Trung Đông và trở thành nước nhập khẩu dầu ròng Cũng tương tự như vậy đối với trường hợp của Inđônêxia và Malaixia là những nước sản

Nghiên cứu khoa học

Nghiên cứu đông bắc á, số 4(74) 4-2007

16

xuất dầu và ga lớn ở Chõu Á, do khụng đỏp

ứng kịp nhu cầu nội địa về những năng

lượng này nờn gần đõy cũng bắt đầu phải

tăng cường nhập khẩu từ Trung Đụng Dự

kiến hai quốc gia này sẽ trở thành những

nước nhập khẩu dầu rũng trong vài năm tới

Tiến tới mức tiờu thụ năng lượng của

Đụng Á sẽ cũn tăng hơn nữa do tốc độ phỏt

triển kinh tế và cụng nghiệp hoỏ nhanh

chúng của cỏc nước trong khu vực, mà chủ

yếu là Trung Quốc và cỏc nước Đụng Nam

Á An ninh năng lượng của Đụng Á do vậy

tương lai chắc chắn sẽ cũn bị thỏch thức

nhiều

c) Tỡnh hỡnh bất ổn ở cỏc quốc gia Trung

Đụng

Những năm gần đõy cú thể thấy cỏc nước

Đụng Á đang ngày càng trở nờn phụ thuộc

vào Trung Đụng hơn bao giờ hết do mức gia

tăng nhập khẩu năng lượng, chủ yếu là dầu

mỏ từ khu vực này Ước tớnh trong tổng số

dầu thụ nhập khẩu từ bờn ngoài của Đụng Á

cú đến 87-95% là được nhập từ Trung Đụng

và cung cấp cho hơn 2/3 mức tiờu thụ năng

lượng ở khu vực Chớnh vỡ vậy những bất ổn

ở Trung Đụng sẽ là thỏch thức vụ cựng to

lớn đối với tỡnh hỡnh “an ninh dầu”, một

trong những nguồn năng lượng chủ chốt ở

Đụng Á Hiện tại ở Trung Đụng tồn tại

những bất ổn chớnh sau:

Trước hết là những bất ổn về chớnh trị,

quõn sự giữa cỏc nước trong khu vực Trung

Đụng từ xưa đó là khu vực thường xuyờn

diễn ra những tranh chấp, xung đột Lịch sử

đó chứng kiến khụng biết bao nhiờu cuộc

chiến tranh xảy ra ở đõy, tiờu biểu phải kể

đến là cỏc cuộc chiến tranh dai dẳng giữa

nhà nước Israel và nhõn dõn Palestine Kể từ

sau Chiến tranh Lạnh, mặc dự trờn thế giới

xu thế hoà bỡnh nổi trội nhưng ở Trung Đụng

cỏc cuộc xung đột cả cũ lẫn mới vẫn tiếp tục diễn ra Cuộc chiến tranh giữa Israel và Palestine diễn ra triền miờn suốt nhiều thập

kỷ Tiếp đú là cỏc cuộc chiến tranh giữa Israel với Syria và Lebanon, xung đột biờn giới thường xuyờn giữa Ả Rập Saudi và Yemen, cuộc nội chiến ở Iran Tất cả khiến cho Trung Đụng trở thành khu vực bất ổn nhất thế giới hiện nay

Thứ hai là những bất ổn về kinh tế Sự yếu kộm về kinh tế và mức tăng dõn số nhanh kể từ cuộc khủng hoảng dầu cuối những năm 1970 đó gúp phần làm trầm trọng thờm tỡnh hỡnh bất ổn vốn cú của khu vực Thứ ba là bất ổn do sự can thiệp của Mỹ vào khu vực kể từ sau sự kiện 11/9 Sự kiện khủng bố đó khiến cho Mỹ trở nờn quan tõm hơn về sự phổ biến vũ khớ phỏ huỷ hàng loạt (WMD) và sự lan rộng của chủ nghĩa khủng

bố ở Trung Đụng Mỹ cho rằng Iran, Iraq và những kẻ khủng bố cựng với những vũ khớ phỏ hủy hàng loạt sẽ là mối sự đe doạ lớn đối với kinh tế và chớnh trị của bản thõn Mỹ

và cỏc cường quốc phương Tõy, từ đú đó cú nhiều hành động can thiệp gõy xỏo động tỡnh hỡnh trong khu vực

Trước mắt những bất ổn ở Trung Đụng vẫn chưa cú chiều hướng giảm và bất cứ lỳc nào cũng sẽ là mối đe doạ lớn đối với an ninh năng lượng của Đụng Á một khi cỏc nước trong khu vực này vẫn tiếp tục phụ thuộc vào Trung Đụng

d) Vấn đề an toàn vận chuyển trờn biển

Sự phụ thuộc ngày càng lớn của cỏc nước Đụng Á vào việc nhập khẩu dầu từ Trung Đụng đó đưa đến một thỏch thức nữa cho an ninh năng lượng của khu vực, đú là vấn đề

an toàn vận chuyển trờn biển

Chỳng ta đều biết, đường biển là con đường chớnh để đưa dầu của Trung Đụng

đến với Đông Á Các tàu chở dầu sẽ từ Vịnh

Ba Tư vượt biển Ả Rập và Ấn Độ Dương,

qua eo biển Malacca và cuối cùng vượt biển

Đông và Nam Trung Hoa để vào khu vực

Do vậy, sự an toàn của con đường này có vai

trò quyết định đối với việc đảm bảo “an ninh

dầu” của Đông Á Tuy nhiên, hiện nay an

ninh của tuyến đường vận chuyển dầu này

đang bị đe doạ bởi nhiều nguy cơ

Có thể thấy trước tiên là những nguy cơ

như bão tố làm đắm tàu hay nạn cướp biển

Những con số thống kê gần đây cho thấy eo

biển Malacca là nơi thường xuyên xảy ra nạn

đắm tàu và cũng là nơi có nạn cướp biển lan

tràn Thêm vào đó, hai quốc gia ở hai bên eo

biển là Inđônêxia và Malaixia luôn có những

bất ổn chính trị trong nước, khiến cho an

ninh đường biển ở khu vực này hết sức bấp

bênh

Tuy nhiên, nghiêm trọng hơn phải kể đến

là nguy cơ tình trạng xung đột, tranh chấp

lãnh thổ trên biển ngày càng quyết liệt giữa

các quốc gia Đông Á đang khiến đường biển

qua khu vực trở nên phức tạp hơn bao giờ

hết Tiêu biểu là các tranh chấp giữa Trung

Senkaku/Diaoyutai (Điếu Ngư) ở biển Nam

Trung Hoa và giữa Trung Quốc và Việt Nam

về các đảo Trường Sa và Hoàng Sa ở biển

Đông

1 Một số giải pháp tăng cường an ninh

năng lượng ở Đông Á

a) Lập kho dự trữ năng lượng

Một trong những giải pháp trước mắt mà

các quốc gia Đông Á cần thực hiện ngay đó

là việc thành lập hệ thống các kho dự trữ

năng lượng mà chủ yếu là các kho dự trữ

dầu Đây là giải pháp để đối phó với tình

trạng khẩn cấp khi có sự gián đoạn cung cấp

dầu từ Trung Đông cho khu vực Mức độ

kho dự trữ tuỳ theo yêu cầu ở từng quốc gia

cụ thể và được tính bằng số ngày tiêu thụ dầu ròng Hiện nay trong khu vực Đông Á, trừ Nhật Bản và Hàn Quốc còn lại các quốc gia khác đều hầu như có ít hoặc không có các hệ thống dự trữ dầu Tuy nhiên với nhận thức rõ ràng về nguy cơ ngày càng lớn đối với “an ninh dầu” trong khu vực, các quốc gia này cũng đang bắt đầu xúc tiến các chương trình xây dựng các kho dự trữ dầu

Ví dụ như ở Thái Lan hiện nay, chính phủ đang phối hợp với Cơ quan chính sách năng lượng quốc gia để tiến hành tăng cường chương trình xây dựng kho dự trữ gồm ba giai đoạn Giai đoạn một sẽ là thiết lập một

hệ thống có thể tách các kho dự trữ tạm thời

và bắt buộc một cách tự nhiên trong khi mức

độ kho dự trữ bắt buộc vẫn không thay đổi Giai đoạn hai mức độ kho dự trữ bắt buộc sẽ được tăng lên 5% (tương đương với 36 ngày tiêu thụ dầu) Giai đoạn ba, yêu cầu phải xây dựng một kho dự trữ dầu độc lập của chính phủ để tăng cường mức dự trữ dầu từ 36 ngày lên 51 ngày tiêu thụ dầu Ở Đài Loan, cùng với việc chuyển sang tư nhân hoá và bãi bỏ quy định đối với công nghiệp dầu, việc tái thiết các hệ thống kho dự trữ dầu cũng đang được xem xét Dự kiến sau khi Đạo luật kinh doanh dầu có hiệu lực, Đài Loan sẽ bắt đầu xây dựng kho dự trữ dầu của chính phủ tương đương với 30 ngày tiêu thụ dầu trong thời gian ngắn dưới sự kiểm soát của Uỷ ban năng lượng, một đơn vị của Bộ Kinh tế Còn ở Trung Quốc vừa mới đây chính phủ cũng đã vạch ra khuôn khổ xây dựng các kho dự trữ dầu để đảm bảo an ninh năng lượng và có lẽ sẽ đệ trình một nghiên cứu khả thi cho Hội đồng quốc gia vào cuối năm nay Đối với Singapo, từ năm 1998 Thủ tướng Zhu Rongji đã chỉ thị cho Uỷ ban

Nghiên cứu khoa học

Nghiên cứu đông bắc á, số 4(74) 4-2007

18

Kế hoạch và Phỏt triển quốc gia xem xột

việc chuẩn bị hệ thống kho dữ trữ dầu cũng

như chuẩn bị cỏc luật cần thiết đối với việc

thiết lập hệ thống kho dự trữ dầu chớnh phủ

và kho dự trữ dầu bắt buộc của cỏc cụng ty

b) Tăng cường sử dụng những nguồn

năng lượng thay thế

Trước mắt cỏc nguồn năng lượng truyền

thống ở khu vực chưa cạn kiệt ngay được

nhưng nguy cơ này trong tương lai như đó

núi là chắc chắn, vỡ vậy giải phỏp sử dụng

cỏc nguồn năng lượng thay thế đối với cỏc

quốc gia Đụng Á là rất cần thiết Nú khụng

những giỳp kộo dài thời gian sử dụng cỏc

nguồn năng lượng truyền thống, mà cũn

đúng gúp tớch cực cho việc bảo vệ mụi

trường trong khu vực Hiện nay người ta đó

tỡm ra rất nhiều loại năng lượng thay thế như

năng lượng hạt nhõn và cỏc loại năng lượng

tỏi sinh khỏc như năng lượng giú, năng

lượng mặt trời, năng lượng nước, năng

lượng súng biển, năng lượng hyđrụ, năng

lượng sinh khối, năng lượng địa nhiệt

Nhưng việc sử dụng cỏc năng lượng này vẫn

cũn rất hạn chế chủ yếu do chi phớ sử dụng

cỏc nguồn năng lượng này cũn đắt, lại đũi

hỏi đến những kỹ thuật cao cũng như trang

thiết bị hiện đại mà cỏc nước trong khu vực,

hầu hết là cỏc nước đang phỏt triển khú lũng

đỏp ứng được Để cải thiện tỡnh hỡnh này

trước mắt sẽ cũn nhiều khú khăn Tuy nhiờn,

gần đõy cú thể thấy triển vọng sử dụng năng

lượng hạt nhõn như là năng lượng thay thế

chớnh ở khu vực đang cú sự phỏt triển

Khụng kể cỏc nền kinh tế phỏt triển như

Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan đang ngày

càng gia tăng việc sử dụng năng lượng hạt

nhõn trong cỏc nhà mỏy điện, cỏc nước đang

phỏt triển khỏc trong khu vực cũng đang bắt

đầu chuẩn bị đưa năng lượng hạt nhõn vào

việc sản xuất điện trong nước Vớ dụ như Việt Nam đang tiến hành nghiờn cứu tiền khả thi cho việc xõy dựng nhà mỏy điện hạt nhõn đầu tiờn dự kiến vào khoảng năm 2017 đến 2020

c) Xõy dựng một cơ chế hợp tỏc an ninh năng lượng toàn khu vực

Xõy dựng một cơ chế hợp tỏc an ninh năng lượng toàn khu vực cú thể núi là một giải phỏp mang tớnh tổng thể đối với việc tăng cường an ninh năng lượng của khu vực Đụng Á hiện nay Với cơ chế này cỏc quốc gia Đụng Á sẽ cú thể trao đổi kinh nghiệm cũng như hỗ trợ lẫn nhau trong việc đối phú với những nguy cơ làm suy giảm an ninh năng lượng khu vực, từ đú giỳp cho an ninh năng lượng của khu vực được tăng cường

Cụ thể cơ chế này sẽ cú nhiệm vụ:

Thứ nhất, đảm bảo an ninh năng lượng cho cỏc quốc gia trong khu vực Nếu quốc gia nào cú nguy cơ suy giảm an ninh năng lượng thỡ cỏc quốc gia khỏc sẽ cú trỏch nhiệm giỳp đỡ bằng mọi biện phỏp như tài chớnh, kỹ thuật để an ninh năng lượng của quốc gia đú lại được đảm bảo như trước Thứ hai, thỳc đẩy hợp tỏc giữa cỏc quốc gia về năng lượng Tiờu biểu là việc thỳc đẩy hợp tỏc giữa cỏc quốc gia giàu năng lượng nhưng thiếu tiền và cụng nghệ để khai thỏc với cỏc quốc gia thiếu năng lượng nhưng cú khả năng đỏp ứng về tiền và cụng nghệ hiện đại Sự hợp tỏc này sẽ giỳp cả hai bờn cựng

cú thể đảm bảo được an ninh năng lượng của quốc gia, giảm thiểu sự phụ thuộc vào bờn ngoài Vớ dụ như hợp tỏc giữa Trung Quốc

và một số nước thành viờn ASEAN là những nước cú trữ lượng dầu và ga lớn nhưng thiếu tiền, cụng nghệ tiờn tiến và thiết bị cho việc khai thỏc, mở rộng cỏc nguồn năng lượng với cỏc nước nghốo năng lượng là Nhật Bản,

Hàn Quốc, Singapore nhưng có tiền, công

nghệ, thiết bị và cần làm giảm sự phụ thuộc

vào nhập khẩu dầu của từ Trung Đông

Thứ ba, tạo điều kiện phát triển những dự

án chung về cung cấp năng lượng cho toàn

khu vực Ví dụ như dự án xây dựng đường

ống dẫn khí ga xuyên qua tất cả các quốc gia

trong khu vực

Thứ tư, giảm thiểu những bất đồng giữa

các quốc gia có thể ảnh hưởng đến an ninh

năng lượng khu vực Chẳng hạn thực hiện

các biện pháp xây dựng lòng tin giữa các

nước trong khu vực, tăng cường đối thoại

giữa các nước tranh chấp về các khu vực

trên đường vận chuyển dầu

Hiện nay cơ chế dự kiến có thể là một Tổ

chức năng lượng Đông Á (EAEO) với thành

viên là toàn bộ các quốc gia trong khu vực

*

* * Với tốc độ phát triển mạnh mẽ của các

nước trong khu vực như hiện nay có thể nói

chắc chắn rằng trong nhiều năm tới năng

lượng sẽ vẫn còn đóng vai trò hết sức quan

trọng Do tính chất xuyên quốc gia của vấn

đề này nên biện pháp tốt nhất để an ninh

năng lượng được đảm bảo đó là bên cạnh

những giải pháp riêng của từng quốc gia cần

có một sự tác chặt chẽ của toàn khu vực

trong lĩnh vực năng lượng Nhận thức rõ

điều này ngày 15/1/2007 vừa qua nhân dịp

Hội nghị thượng đỉnh Đông Á lần thứ hai,

các quốc gia thành viên đã ra Tuyên bố Cebu

về an ninh năng lượng Đông Á, khẳng định

lại cam kết tập thể về đảm bảo an ninh năng

lượng của khu vực đồng thời đưa ra các mục

tiêu và biện pháp thực hiện cụ thể Hy vọng

rằng với sự hợp tác này vấn đề an ninh năng

lượng của Đông Á bước đầu sẽ được giải

quyết góp phần đảm bảo cho sự phát triển bền vững của toàn khu vực trong tương lai

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Adiole Emmanuel Energy Insecurity and

Multilateral Cooperation In East Asia

UNU/IAS Working Paper No 46, February,

1998

2 BP Statistical Review of World Energy

2005

3 Domingo L Siazon Energy Sercurity and

the Possibility of Nuclear Power in Asia

Speech in Tokyo International Forum on

“Energy Security and Environment: The Role of Nuclear Power”, 08 July 2002, Keidanren Kaikan Hall, Tokyo

4 Koyama Ken Energy Sercurity in Asia

World Energy Council 18th, Congress, Buenos Aires, October 2001

5 Nguyễn Trần Quế Những vấn đề toàn cầu

ngày nay NXB Khoa học xã hội, Hà Nội

1999

6 Robert Priddle A New Perspective on

Conference, Aberdeen, Scotland 26 - 29 June 2002

7 Robert Priddle The IEA's Role in Asian

Energy Sercurity Co-operation, 2nd Seminar

on Energy Sercurity in Asia, Tokyo, 6 March 2001

8 Số liệu thống kê của Cơ quan thông tin năng lượng Mỹ (EIA) trên Website:

http://www.eia.doe.gov

9 Wu Lei East Asian Energy Security and

Middle East Oil, VoL XLV, No 47

(25/11/2002)