Tác động của việc sửa đổi hiến pháp nhật bản đối với chính trị và an ninh khu vực đông bắc á

... an ninh khu vc xut phỏt t vic Nht Bn tng cng sc mnh quõn s, tr thnh mt quc gia bỡnh thng C th s cú nhng tỏc ng sau: *Gõy tõm lý lo ngi v lm trm trng thờm tỡnh th tin thoỏi lng nan v an ninh khu. .. quan ngi cho Trung Quc cng thng quan h NhtTrung tranh chp bin o cha cú du hiu gim xung Hin nay, hin phỏp cha c sa i, ng thỏi tng cng ngõn sỏch quc phũng v trang thit b hin Nghiên cứu đông bắc á, ... an ton cho mỡnh nhng li lm 23 Nghiên cứu khoa học gim an ninh ca nc khỏc c bit l nhng nc ang cú tranh chp vi Nht Bn Kt qu l cỏc nc ny phi u t quc phũng cõn bng sc mnh vi Nht Bn nhm m bo an ninh

chính trị – an ninh

Tác động của việc sửa đổi hiến pháp nhật bản đối với

chính trị và an ninh khu vực đông bắc á

Nguyễn ngọc nghiệp*

Túm tắt: Hiện nay, sửa đổi hiến phỏp đang trở thành chủ đề cú tớnh thời sự tại Nhật Bản.

Trong chừng mực nào đú cú thể núi, Nhật Bản sửa đổi hiến phỏp sẽ gúp phần làm thay đổi tỡnh hỡnh chớnh trị, quõn sự trong khu vực Như vậy, việc sửa đổi hiến phỏp của Nhật Bản khụng cũn là chuyện riờng của nước này mà là vấn đề thời sự nổi bật của khu vực Đụng Bắc

Á, thậm chớ của cả thế giới Bài viết đỏnh giỏ tỏc động của việc sửa đổi này đối với chớnh trị

và an ninh Đụng Bắc Á

Từ khoỏ: Nhật Bản, Sửa đổi Hiến phỏp, Tụn giỏo, Quõn đội, Ngoại giao, Chớnh trị, An

ninh

iệc sửa đổi hiến phỏp Nhật Bản đó

thu hỳt được sự quan tõm lớn của dư

luận trong và ngoài nước Bởi lẽ, sửa đổi

hiến phỏp khụng chỉ tỏc động đến nội bộ

nước Nhật mà cũn tỏc động đến chớnh trị và

an ninh khu vực Đụng Bắc Á.*Những nội

dung mà Nhật Bản dự định sửa đổi trong

hiến phỏp, chẳng hạn như sửa đổi Điều 9

liờn quan đến tỏi vũ trang, thành lập quõn

đội, cho phộp gửi quõn tham gia vào cỏc

hoạt động hợp tỏc quốc tế và thực hiện

quyền phũng vệ tập thể với cỏc đồng minh

rất cú thể sẽ mở đầu cho một cuộc chạy đua

vũ trang trong khu vực và làm trầm trọng

thờm tỡnh thế tiến thoỏi lưỡng nan về an ninh

Sửa đổi Điều 20 liờn quan đến nguyờn tắc

“chớnh giỏo phõn ly”(tỏch biệt giữa chớnh trị

và tụn giỏo) theo hướng nới lỏng sự tỏch biệt

hơn so với hiện nay (cho phộp cỏc cơ quan

* ThS, Viện Nghiờn cứu Đụng Bắc Á

nhà nước vẫn được tham dự cỏc hoạt động tụn giỏo nếu như cỏc hoạt động đú nằm trong phạm vi nghi lễ xó hội hoặc liờn quan đến cỏc vấn đề thuộc về văn hoỏ dõn tộc) sẽ tỏc động khụng nhỏ đến mối quan hệ giữa Nhật Bản với cỏc quốc gia trong khu vực Đụng Bắc Á

1 Tỏc động đến quan hệ giữa Nhật

Bản và cỏc nước Đụng Bắc Á

Tỏc động này liờn quan đến cỏc cuộc thăm viếng đền Yasukuni của cỏc chớnh trị gia Nhật Bản Yasukuni là ngụi đền được xõy dựng từ năm 1869 theo yờu cầu của Thiờn Hoàng Minh Trị để vinh danh những người đó chiến đấu hy sinh cho cụng cuộc cải cỏch duy tõn Minh Trị Lỳc đầu ngụi đền này cú tờn là Tokyo Shokonsha sau được đổi tờn thành Yasukuni jinja (đền Yasukuni) vào năm 1879 và dựng để vinh danh những

V

người chiến đấu hy sinh vì Nhật Bản qua các

thời kỳ lịch sử Ngôi đền này đã trở thành

biểu tượng cho Thần đạo Nhật Bản Trong

đền thờ cúng khoảng gần 2,5 triệu linh hồn

được cho là đã chiến đấu và hy sinh vì Nhật

Bản trong số đó có cả người Đài Loan và

Triều Tiên Tuy nhiên, trong số những linh

hồn được thờ cúng tại đây có cả 14 người bị

kết án là tội phạm chiến tranh loại A Do

vậy, mỗi khi các chính trị gia Nhật Bản, đặc

biệt là thủ tướng tới viếng thăm ngôi đền này

đều gặp phải sự phản đối mạnh mẽ của các

nước láng giềng xung quanh Nhật Bản (Hàn

Quốc, CHDCND Triều Tiên và Trung Quốc)

vì các nước này cho rằng ngôi đền này là

hiện thân của tinh thần phát xít và chủ nghĩa

quân phiệt Các chính trị gia Nhật Bản đến

thăm viếng đền bị cho là không thừa nhận

quá khứ quân phiệt của Nhật Bản đã gây đau

thương cho các dân tộc Châu Á, phủ nhận

lịch sử hiếu chiến của nước này và cổ xúy

cho chủ nghĩa quân phiệt Theo hiến pháp

hiện hành thì các cơ quan nhà nước không

được tiến hành các hoạt động nghi lễ tôn

giáo, chính vì lẽ đó mà mỗi khi các chính trị

gia Nhật Bản viếng thăm đền Yasukuni đều

lý giải rằng họ đến với tư cách cá nhân

Song, lần nào cũng gặp sự phản ứng gay gắt

từ dư luận trong và ngoài nước, đặc biệt là từ

Trung Quốc và Hàn Quốc - là những nước

phải chịu sự chiếm đóng của quân đội Nhật

Bản Nay, nếu Điều 20 trong hiến pháp liên

quan đến tôn giáo được sửa đổi theo hướng

cho phép những hoạt động trong phạm vi

nghi lễ xã hội hoặc phạm vi văn hoá - dân

tộc thì sẽ mở ra cơ hội hợp pháp cho các

chính trị gia Nhật Bản đến thăm đền một cách công khai trên cương vị là quan chức chính phủ hoặc nghị sỹ Quốc hội Khi đó trên thực tế sẽ có nhiều cuộc viếng thăm đền hơn vì các chính khách sẽ lấy lý do là thăm viếng để tỏ lòng biết ơn những người đã hy sinh vì đất nước, điều này hoàn toàn phù hợp với văn hóa dân tộc như quy định trong hiến pháp Nếu thực tế đó xảy ra thì các cuộc viếng thăm sẽ tránh được những chỉ trích của dư luận trong nước bởi tính hợp hiến của

nó Tuy nhiên, những cuộc viếng thăm kiểu này sẽ vẫn vấp phải sự phản đối mạnh mẽ của các nước xung quanh, sự phản đối thậm chí có thể mạnh mẽ hơn hiện nay bởi vì phía nhà nước Nhật Bản đã chính thức hợp pháp hoá việc thăm đền Yasukuni, điều mà các nước Hàn Quốc và Trung Quốc cực lực phản đối

Trong quá khứ những cuộc viếng thăm đền của các thủ tướng Nhật Bản hoặc ở cấp

bộ trưởng hay nghị sỹ Quốc hội đều gặp phải

sự phản đối mạnh mẽ từ phía Hàn Quốc và Trung Quốc, gây ảnh hưởng đến quan hệ ngoại giao giữa Nhật Bản với các nước này

Có thể thấy rõ điều này qua các cuộc viếng thăm đền Yasukuni của hai cựu thủ tướng Nhật Bản là ông Nakasone và ông Koizumi Chuyến thăm đền Yasukuni của ông Nakasone vào năm 1985 đã gây ra phản ứng mạnh mẽ từ phía Trung Quốc Sự phản kháng này đã tác động đến quyết định của ông Nakasone dẫn đến việc ông không tham

dự lễ hội mùa thu của đền Yasukuni vào năm đó và trong thời gian còn lại của nhiệm

kỳ thủ tướng, ông không đến thăm đền thêm

lần nào nữa Ông cho biết rằng một trong

những lý do để ông quyết định như vậy là vì

các quan chức Trung Quốc cảnh báo rằng

nếu ông tiếp tục viếng thăm đền Yasukuni

thì sẽ tác động xấu đến mối quan hệ Nhật-

Trung Sau vụ rắc rối về quan hệ ngoại giao

với Trung Quốc khi ông Nakasone đến thăm

đền Yasukuni, các thủ tướng tiếp theo của

Nhật Bản không đến, hoặc đến không công

khai hay đến chớp nhoáng rồi đi ngay để

tránh gây ra các rắc rối trong quan hệ ngoại

giao với các nước láng giềng Trung Quốc và

Hàn Quốc Tuy nhiên, cho đến khi ông

Koizumi lên làm thủ tướng Nhật Bản thì tình

hình lại khác hẳn Trong thời gian làm thủ

tướng, ông Koizumi đã 5 lần đến thăm ngôi

đền này bất chấp sự phản đối từ phía là

Trung Quốc và Hàn Quốc Điều này đã gây

phương hại đến quan hệ giữa Nhật Bản và

các nước này trong giai đoạn đó Các nước

láng giềng của Nhật Bản cảm thấy bị xúc

phạm khi ông Koizumi đến viếng đền

Yasukuni hàng năm Phía Trung Quốc cho

rằng hành động thăm đền Yasukuni của ông

Koizumi đã phá hoại nền tảng chính trị trong

quan hệ giữa hai nước Nhật- Trung Thậm

chí phía Trung Quốc còn huỷ cả chuyến

thăm dự kiến đến Trung Quốc của Ngoại

trưởng Nhật Bản khi đó (ông Machimura)

Việc phản đối này không chỉ diễn ra ở cấp

chính phủ mà ngay cả những người dân

Trung Quốc cũng tập trung ở đại sứ quán

Nhật Bản tại Bắc Kinh để phản đối chuyến

viếng thăm đền Yasukuni của Thủ tướng

Koizumi Hàn Quốc cũng kịch liệt phản đối

việc đến ngôi đền của ông Koizumi, Tổng

thống Hàn Quốc khi đó đã kêu gọi các nhà lãnh đạo Nhật Bản bày tỏ thái độ với những hành động sai trái của quân phiệt Nhật Bản trong quá khứ và chấm dứt việc đến thăm ngôi đền Yasukuni Bộ Ngoại giao Hàn Quốc triệu tập đại sứ Nhật Bản và ra thông báo phản đối mạnh mẽ chuyến thăm đền của ông Koizumi Cùng với đó thì đại sứ Hàn Quốc tại Nhật Bản cũng đến Bộ Ngoại giao Nhật Bản để bày tỏ sự phản đối Phía Hàn Quốc nhận định chuyến thăm sẽ làm xấu đi mối quan hệ giữa Nhật Bản và các nước láng giềng (Trung Quốc và Hàn Quốc)

Trong thời gian gần đây, tuy Thủ tướng đương nhiệm không đến thăm đền Yasukuni nhưng nhiều bộ trưởng và nghị sỹ Quốc hội

đã đến viếng ngôi đền này và lần nào cũng gặp phải sự phản đối từ các nước xung quanh

- Ngày 17 và 18/10/2012, chủ tịch đảng Dân chủ Tự do (LDP) ông Shinzo Abe và 2

Bộ trưởng Nhật Bản trong nội các của Thủ tướng Noda đã đến viếng thăm đền Yasukuni nhân lễ hội mùa thu Bộ Ngoại giao Hàn Quốc cho rằng đây là hành động không thể chấp nhận được, coi thường cảm xúc của những người dân ở các nước láng giềng

- Ngày 23/4/2013, một nhóm gồm 168 nghị sỹ Nhật Bản đã đến đền Yasukuni ngay sau khi 3 vị bộ trưởng của Nhật Bản đến thăm viếng đền trước đó không lâu Điều này đã làm cho mối quan hệ giữa Nhật Bản

và các nước láng giềng là Hàn Quốc và Trung Quốc vốn dĩ đã căng thẳng do tranh chấp biển đảo lại càng căng thẳng hơn Phía

Hàn Quốc đã triệu tập đại sứ Nhật Bản tại

Seoul đến phản đối Trước đó, để phản đối

việc 3 bộ trưởng trong nội các Nhật Bản đến

thăm ngôi đền này và việc Thủ tướng Shinzo

Abe gửi đồ cúng đến đền Yasukuni, Bộ

trưởng Ngoại giao Hàn Quốc đã huỷ chuyến

công du Nhật Bản theo dự định Tổng thống

Hàn Quốc thì kêu gọi Nhật Bản cẩn trọng

hơn với các vấn đề lịch sử và cho rằng việc

thăm đền Yasukuni không có lợi cho Nhật

Bản Phía Trung Quốc cũng thể hiện sự phản

đối mạnh mẽ về vấn đề này Người phát

ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc trong buổi

họp báo đã cho rằng dù quy mô hay hình

thức thăm viếng như thế nào thì việc thăm

đền Yasukuni của các quan chức Nhật Bản

đều có ý phủ nhận lịch sử hiếu chiến của

nước này

- Ngày 18/10/2013, Bộ trưởng nội vụ

Nhật Bản và 160 nghị sỹ Quốc hội đã đến

thăm đền Yasukuni trong dịp lễ hội mùa

xuân Mặc dù vị bộ trưởng này đã nói rằng

chuyến thăm của ông hoàn toàn mang tính

cá nhân để tránh những căng thẳng ngoại

giao nhưng phía Trung Quốc vẫn phản đối

mạnh mẽ Bộ Ngoại giao Trung quốc đã

triệu tập đại sứ Nhật Bản đến để phản đối

Có thể thấy rằng trong lịch sử hay hiện

tại, các quan chức hay nghị sỹ khi đến thăm

đền Yasukuni với bất cứ lý do nào, bất cứ tư

cách nào đều gặp phải sự phản đối mạnh mẽ

từ phía các nước láng giềng Trung Quốc và

Hàn Quốc Do vậy, có thể nói đền Yasukuni

vừa tượng trưng cho Thần đạo Nhật Bản vừa

là nơi để thể hiện sự biết ơn của nhân dân

Nhật Bản đối với những người đã hy sinh vì

sự nghiệp xây dựng đất nước, song, nơi đây cũng là địa điểm gây tranh cãi đối với dư luận trong và ngoài nước Ngôi đền là địa điểm phát sinh những căng thẳng và bất ổn trong khu vực Thậm chí trước ngày 15/8/2013 vừa qua (ngày kỷ niệm Nhật Bản đầu hàng đồng minh) phía Mỹ còn tỏ ra lo ngại về việc Đông Á sẽ nổi sóng nếu nội các của Thủ tướng Shinzo Abe đến thăm đền Yasukuni Như vậy, có thể thấy rằng nếu Nhật Bản sửa đổi những quy định trong Điều

20 của hiến pháp theo hướng cho phép các quan chức nhà nước tiến hành các hoạt động tôn giáo trong phạm vi nghi lễ xã hội và thực hành các hoạt động trong phạm vi văn hoá – dân tộc có thể sẽ làm bùng phát những căng thẳng diễn ra trong khu vực trong tương lai nếu các thế lực chính trị muốn lợi dụng việc đến thăm đền Yasukuni để khơi dậy chủ nghĩa dân tộc ở Nhật Bản Đó cũng là nguy

cơ tiềm tàng về xung đột ngoại giao giữa Nhật Bản và các nước trong khu vực Bởi lẽ, với những thay đổi như vậy sẽ mở ra khả năng có nhiều cuộc viếng thăm của các chính khách Nhật Bản đến ngôi đền này

2 Tác động đối với an ninh khu vực

Sửa đổi hiến pháp Nhật Bản tuy là vấn đề của nội bộ nước Nhật, song, lại có tác động không nhỏ đến an ninh khu vực Đông Bắc

Á Nhật Bản là một cường quốc trong khu vực với tiềm lực kinh tế và trình độ khoa học

kỹ thuật cao nên mỗi thay đổi của nước này, đặc biệt là thay đổi về mặt quốc phòng đều gây sự chú ý của những nước xung quanh, nhất là các nước có tranh chấp với Nhật Bản Sửa đổi hiến pháp sẽ tạo cho Nhật Bản căn

cứ pháp lý để thành lập quân đội, tăng ngân

sách quốc phòng và thực hiện quyền phòng

vệ tập thể cũng như gửi quân tham gia vào

đội quân của Liên Hợp Quốc để giải quyết

các vấn đề của cộng đồng quốc tế Như vậy,

sửa đổi hiến pháp như là một biện pháp tháo

bỏ “xiềng xích” đối với Nhật Bản trong suốt

một thời gian dài kể từ khi Chiến tranh Thế

giới thứ hai kết thúc đến nay, qua đó tạo điều

kiện cần thiết để Nhật Bản trở thành một

quốc gia bình thường

Bên cạnh những tác động mà sửa đổi hiến

pháp mang lại cho Nhật Bản thì việc sửa đổi

này cũng gây ra những tác động đối với an

ninh khu vực xuất phát từ việc Nhật Bản

tăng cường sức mạnh quân sự, trở thành một

quốc gia bình thường Cụ thể sẽ có những

tác động sau:

*Gây tâm lý lo ngại và làm trầm trọng

thêm tình thế tiến thoái lưỡng nan về an ninh

trong khu vực

Nếu Nhật Bản thành lập quân đội, tăng

cường sức mạnh quân sự thì đó sẽ là chất

xúc tác thúc đẩy quá trình gia tăng sức mạnh

quân sự của các quốc gia trong khu vực Bởi

vì, sự gia tăng sức mạnh quân sự của Nhật

Bản cộng thêm với quá khứ quân phiệt khiến

các nước trong khu vực lo ngại rằng Nhật

Bản có thể trở lại với chủ nghĩa quân phiệt

như thời trước Chiến tranh Thế giới thứ hai

Điều này đặc biệt gây quan ngại cho Trung

Quốc khi căng thẳng trong quan hệ Nhật-

Trung do tranh chấp biển đảo chưa có dấu

hiệu giảm xuống Hiện nay, khi hiến pháp

chưa được sửa đổi, động thái tăng cường

ngân sách quốc phòng và trang thiết bị hiện

đại của Nhật Bản đã làm cho Trung Quốc hết sức lo ngại Bắc Kinh chỉ trích Nhật Bản thổi phồng mối đe dọa từ Trung Quốc, gây căng thẳng đối đầu để kiếm cớ tăng cường sức mạnh quân sự và tỏ ý nghi ngờ không biết Nhật Bản sẽ đi đến đâu Các động thái tăng cường sức mạnh quân sự của Nhật Bản đều được Trung Quốc theo dõi rất sát sao Việc gần đây, Nhật Bản cho hạ thuỷ tàu sân bay trực thăng lớn nhất của nước này mang tên Izumo đúng vào ngày kỷ niệm sự kiện

Mỹ ném bom nguyên tử xuống Nhật Bản (ngày 6/8/2013) đã làm cho Trung Quốc hết sức chú ý Các phương tiện thông tin đại chúng của Trung Quốc từ báo giấy đến truyền hình đều đồng loạt đưa tin về sự kiện

này Tờ Thời báo hoàn cầu của Trung Quốc

có bài viết cho rằng Nhật Bản hạ thuỷ tàu Izumo đúng dịp 68 năm ngày Mỹ ném bom xuống Nhật Bản là “có ý đồ sâu xa” và nhận định rằng sự kiện này có thể gây ra một cuộc chạy đua vũ trang ở Đông Á

Với tiềm lực sẵn có của mình cả về kinh

tế và khoa học kỹ thuật, nếu như được dỡ bỏ rào cản về mặt pháp lý thì Nhật Bản có đủ điều kiện để trở thành một cường quốc với những trang thiết bị quân sự hiện đại Điều này có thể sẽ gây ra bất ổn trong khu vực khi giữa Nhật Bản và các nước đang có những tranh chấp về biển đảo (tranh chấp Nhật-Trung, Nhật–Nga, Nhật–Hàn) Trong bối cảnh như vậy nếu Nhật Bản mở đường cho tái vũ trang thì không thể không gây lo ngại cho các nước có tranh chấp với nước này Sự gia tăng sức mạnh quân sự sẽ giúp Nhật Bản đảm bảo an toàn cho mình nhưng lại làm

giảm an ninh của nước khác đặc biệt là

những nước đang có tranh chấp với Nhật

Bản Kết quả là các nước này phải đầu tư

quốc phòng để cân bằng sức mạnh với Nhật

Bản nhằm đảm bảo an ninh Khi các nước

này tăng sức mạnh quốc phòng thì lại làm

giảm an ninh đối với các nước láng giềng

của nước đó Cứ như vậy, sẽ tạo ra hiệu ứng

domino về gia tăng sức mạnh quân sự giữa

các nước Kết quả là các nước bị cuốn vào

vòng xoáy của tăng cường sức mạnh quốc

phòng và điều không mong muốn có thể xảy

ra là các nước chính thức bước vào một cuộc

đua vũ trang ngầm với tâm trạng nghi kỵ và

đề phòng lẫn nhau dẫn đến an ninh Đông

Bắc Á sẽ tiến triển theo chiều hướng xấu

hơn

* Gây căng thẳng trong quan hệ Trung

-Nhật

Nhật Bản và Trung Quốc là hai nước lớn

trong khu vực Đông Bắc Á cả về quân sự,

kinh tế và tầm ảnh hưởng Do vậy, xung đột

giữa hai nước này sẽ gây tác động không

nhỏ đến chính trị và an ninh trong khu vực

Hiện nay giữa Nhật Bản và Trung Quốc tồn

tại nhiều vấn đề nổi cộm Trước hết phải kể

đến vấn đề mang tính lịch sử bao gồm vấn

đề sách giáo khoa, nô lệ tình dục, bồi thường

chiến tranh, thảm sát Nam Kinh, thăm viếng

đền Yasukuni Tiếp theo là vấn đề tranh

chấp chủ quyền biển đảo và quyền lãnh đạo

khu vực

Trong thời gian gần đây, với sự trỗi dậy

mạnh mẽ, Trung Quốc đã vượt qua Nhật

Bản, trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế

giới cùng với những đầu tư quốc phòng

mạnh mẽ Sự tự tin đã trở lại với người Trung Quốc, Trung Quốc chuyển từ “giấu mình chờ thời” sang hành động quyết đoán hơn để thực hiện giấc mộng Trung Hoa và điều này đã động chạm đến lợi ích của Nhật Bản trong đó có vấn đề tranh chấp biển đảo Trước thái độ và hành động của Trung Quốc, phía Nhật Bản cũng cho thấy thái độ cứng rắn, cương quyết không nhượng bộ của nước này và thể hiện quyết tâm bảo vệ các đảo mà

họ cho là thuộc chủ quyền của Nhật Bản Rất nhiều lần phía Nhật Bản phái tàu chiến

và máy bay đuổi tàu và máy bay của Trung Quốc tới vùng biển tranh chấp Thủ tướng Abe cũng thể hiện rõ quan điểm cứng rắn và quyết tâm bảo vệ lãnh thổ trước sự đe dọa về

an ninh từ phía Trung Quốc Trong chuyến thị sát tới một căn cứ của Lực lượng phòng

vệ Nhật Bản ở Saitama ngày 27/10/2013, ông Abe đã có bài phát biểu trước các binh

sỹ rằng: “Có những nguy cơ an ninh xung quanh Nhật Bản Chúng ta cần cảnh giác và nâng cao năng lực phòng vệ cũng như không cho phép thay đổi hiện trạng bằng vũ lực Chúng ta phải thực hiện tất cả các hoạt động như tình báo và giám sát nhằm bảo vệ sự toàn vẹn lãnh thổ” Ông cũng cam kết tăng cường lực lượng quốc phòng để bảo vệ các đảo xa của nước này Như vậy, xoay quanh vấn đề chủ quyền biển đảo, hai phía Nhật Bản và Trung Quốc đang có mâu thuẫn gay gắt, không bên nào chịu nhượng bộ bên nào Mâu thuẫn này có vẻ như khó điều hoà, không những không giảm xuống mà còn có chiều hướng gia tăng khi cả hai phía đều có những động cơ riêng trong bối cảnh chung là

chủ nghĩa dân tộc ở khu vực đang trỗi dậy

Một trong những biểu hiện gần đây của sự

căng thẳng là việc Trung Quốc thiết lập vùng

nhận diện phòng không trên biển Hoa Đông

bao trùm cả quần đảo Senkaku/ Điếu Ngư

đang tranh chấp với Nhật Bản vào ngày

23/11/2013 Động thái này gây phản ứng

mạnh mẽ từ phía Nhật Bản dẫn đến hai nước

Nhật Bản và Trung Quốc lao vào “khẩu

chiến” trên mặt trận ngoại giao Thứ trưởng

Ngoại giao Nhật Bản đã triệu tập Đại sứ

Trung Quốc đến để phản đối Thủ tướng

Nhật Bản Shinzo Abe thì tỏ ra vô cùng quan

ngại về việc Trung Quốc thiết lập vùng nhận

diện phòng không trên biển Hoa Đông Phát

biểu trước Quốc hội Nhật Bản, ông nói: “Tôi

vô cùng quan ngại động thái này của Trung

Quốc có thể làm thay đổi một cách mất cân

bằng hiện trạng trên biển Hoa Đông, khiến

tình hình leo thang và gây ra sự cố bất ngờ

tại vùng biển này1 Trong khi đó, phía Trung

Quốc phớt lờ trước phản ứng từ phía Nhật

Bản và cho rằng việc thiết lập vùng nhận

diện phòng không này là hoàn toàn bình

thường Sau khi công bố vùng nhận diện

phòng không có hiệu lực, phía Trung Quốc

đã tổ chức chuyến bay tuần tra đầu tiên của

không quân nước này trên vùng phòng

không đó và ngay lập tức gặp phải phản ứng

mạnh mẽ của phía Nhật Bản Nhật Bản đã

phái 2 máy bay chiến đấu lên chặn máy bay

Trung Quốc Sự việc này đã làm cho quan hệ

Trung - Nhật vốn đã căng thẳng lại càng

căng thẳng hơn Trong tình trạng căng thẳng

1

http://www.vietnamplus.vn/thu-tuong-nhat-ban-quan-ngai-ve-adiz-cua-trung-quoc/231868.vnp

chưa có dấu hiệu giảm xuống, nếu một trong hai phía tăng cường sức mạnh quốc phòng sẽ làm gia tăng căng thẳng thêm nữa Do vậy, khi Nhật Bản tiến hành sửa đổi hiến pháp để

mở đường cho tái vũ trang, đồng nghĩa với việc Nhật Bản là một bên trong tranh chấp tăng cường sức mạnh quân sự Điều này sẽ tạo ra tình trạng căng thẳng mới trong quan

hệ Nhật - Trung và an ninh Đông Bắc Á Việc Nhật Bản sửa đổi hiến pháp sẽ cho phép nước này sử dụng vũ lực để giải quyết các tranh chấp quốc tế, thậm chí là thực hiện quyền phòng vệ từ xa thông qua việc “đánh phủ đầu” Sửa đổi hiến pháp cũng cho phép quân đội Nhật Bản thực hiện quyền phòng

vệ chung với Mỹ, điều đó sẽ giúp cho Nhật Bản có thêm sức mạnh và sự tự tin để đối đầu với Trung Quốc Khi đó căng thẳng Nhật-Trung sẽ thường xuyên được đẩy lên cao mỗi khi có tranh chấp nổ ra

3 Một vài nhận xét

Thứ nhất, với một quốc gia, việc gia tăng

sức mạnh quân sự để đảm bảo an ninh cho mình khi hoàn cảnh xung quanh không ổn định là chuyện rất bình thường Trường hợp của Nhật Bản cũng vậy, việc Nhật Bản làm mọi cách để tiến tới một quốc gia bình thường và tăng cường sức mạnh quân sự khi

an ninh khu vực không ổn định là điều hoàn toàn chính đáng Song, với quá khứ quân phiệt, cộng thêm những thái độ cứng rắn trong xử lý các tranh chấp biển đảo của chính quyền Tokyo thời gian gần đây khi đặt dưới sự lãnh đạo của một vị thủ tướng với tinh thần dân tộc có phần cực đoan thì nhu cầu chính đáng đó của Nhật Bản bị đặt một

dấu hỏi lớn từ những nước xung quanh, đặc

biệt là Trung Quốc, Hàn Quốc và CHDCND

Triều Tiên - là các nước vừa có tranh chấp

với Nhật Bản ở hiện tại vừa là nạn nhân của

chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản trong quá

khứ Kết quả dẫn đến chạy đua vũ trang và

nghi kỵ lẫn nhau giữa các nước trong khu

vực Đông Bắc Á

Thứ hai, các dự định sửa đổi liên quan

đến tôn giáo cho phép các quan chức chính

phủ, các chính trị gia được phép thăm viếng

đền Yasukuni (Điều 20) và tái vũ trang,

thành lập quân đội, gửi quân ra nước ngoài

(Điều 9) đều gợi đến quá khứ quân phiệt của

Nhật Bản Do vậy, việc sửa đổi những điều

này không tránh khỏi những phản ứng mạnh

mẽ từ các nước láng giềng của Nhật Bản là

những nước từng bị quân đội Nhật Bản

chiếm đóng và gây đau thương trong giai

đoạn trước Chiến tranh Thế giới thứ hai

Thứ ba, Nhật Bản sửa đổi hiến pháp để

thành lập quân đội, đây không chỉ là vấn đề

đổi tên từ Lực lượng phòng vệ thành quân

đội một cách đơn thuần mà là sự thay đổi

hẳn về bản chất của lực lượng quân sự Nhật

Bản Từ chỗ chỉ phát triển theo hướng

chuyên về phòng vệ, nay chuyển sang cả

phòng vệ và tấn công Điều này dẫn tới việc

thay đổi cả đường lối chính sách quốc

phòng, mở ra cho Nhật Bản cơ hội thực hiện

những tham vọng của nước này nhưng đồng

thời cũng mở ra nguy cơ dẫn đến các vụ

xung đột quân sự có thể xảy ra trong khu

vực khi có tranh chấp nổ ra trong hoàn cảnh

Nhật Bản không bị hạn chế bởi những ràng

buộc quy định trong hiến pháp

Tµi liÖu tham kh¶o

1 Trần Quang Minh (2011), Nhật Bản một số vấn đề kinh tế, chính trị nổi bật 2001-2020, Nxb

Từ điển bách khoa, Hà Nội

2 Thông tấn xã Việt Nam, Các vấn đề quốc

tế, tài liệu tham khảo đặc biệt tháng 6/2013

3 Thông tấn xã Việt Nam, Các vấn đề quốc

tế, tài liệu tham khảo đăc biệt tháng 9/2013

4 Đặng Xuân Thanh, “Bình mới rượu cũ hay

là một số biểu hiện gần đây của chủ nghĩa dân

tộc tại Đông Bắc Á”, Tạp chí Nghiên cứu Đông Bắc Á, số 9 năm 2012

5 Thông tấn xã Việt Nam, Tài liệu tham khảo đặc biệt ngày 6/2/2013

6 Thông tấn xã Việt Nam, Tài liệu tham khảo đặc biệt ngày 20/7/2013

7 Thông tấn xã Việt Nam, Tài liệu tham khảo khảo đặc biệt ngày 1/9/2013

8 Thông tấn xã Việt Nam, Tài liệu tham khảo đặc biệt ngày 21/7/2013

9 Hiến pháp Nhật Bản 1946

10 Dự thảo sửa đổi hiến pháp Nhật Bản năm

2012