Khoá luận tốt nghiệp không gian nghệ thuật trong linh sơn của cao hành kiện

... Lỉnh Sơn Cao Hành Kiện NỘI DUNG Chương CÁC LOẠI KHÔNG GIAN TRONG LINH SƠN CỦA CAO HÀNH KIỆN 1.1 Khái niệm Không gian, Không gian nghệ thuật 1.1.1 Không gian Mọi vật, tượng gắn với hệ tọa độ không. .. cấu 1.1.2 Không gian nghệ thuật Không gian nghệ thuật hình thức tồn giới nghệ thuật Nếu vật giới tồn không gian ba chiều: cao, rộng, xa chiều thời gian, hình tượng nghệ thuật không gian, nhân... tạo thành ngôn ngữ nghệ thuật để thể quan niệm giới nhà văn tác phấm.Sự lặp lại hình thức không gian tạo thành tính loại hình không gian nghệ thuật 1.2 Các loại không gian Linh Sơn Cao Hành Kiện

TRƯỜNG ĐẠI HỌC sư PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA NGỮ VĂN

NGUYỀN THỊ THANH HUYÈN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC sư PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG

LINH SƠN CỦA CAO HÀNH KIỆN

KHÓA LUẬN TÓT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học Nước ngoàỉ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC sư PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

NGUYÊN THỊ THANH HUYÊN

KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG

LINH SƠN CỦA CAO HÀNH KIỆN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học Nước ngoàỉ

Ngưòi hưótầg dẫn khoa học:

TS NGUYỄN THỊ BÍCH DUNG

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian hoàn thành khóa luận tốt nghiệp đại học, tôi đã nhận được sựgiúp đõ' nhiệt tình của người thân bên cạnh và bạn bè Đặc biệt, tôi đã nhận được sựchỉ bảo tận tình của giảng viên hướng dẫn Tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành sâu

sắc tới cô: Tiến sĩ Nguyễn Thị Bích Dung- Trưởng bộ môn Văn học nước ngoài,

Khoa Ngữ Văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trongsuốt quá trình làm khóa luận này

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 5 năm 2015 Sinh viên

Nguyễn Thị Thanh Huyền

LỜI CAM ĐOAN

Với đề tài “Không gian nghệ thuật trong Linh Sơn của Cao Hành

Kiện”được hoàn thành dưới sự hướng dẫn của TS Nguyễn Thị Bích Dung

và cố gắng của bản thân

Tôi xin cam đoan những kết quả trong khóa luận này là kết quả nghiên cứu củabản thân không trùng với kết quả nghiên cứu của tác giả khác Trong quá trình nghiêncứu và thưc hiện khóa luận, tôi cũng đã kế thừa những thành tựu nghiên cứu của một

số tác giả khác Neu có không đúng tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Hà Nội, thảng 5 năm 2015 Sinh viên

Nguyễn Thị Thanh Huyền

MỤC LỤC

MỞ ĐÀU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát 4

4 Mục đích nghiên cứu 4

5 Phương pháp nghiên cứu 4

6 Đóng góp của khóa luận 5

7 Bố cục của khóa luận 5

NỘI DUNG 6

Chương 1 CÁC LOẠI KHÔNG GIAN TRONG LINH SƠN CỦA CAO HÀNH KIỆN 6

1.1 Khái niệm Không gian, Không gian nghệ thuật 6 1.1.1 Không gian 6

1.1.2Không gian nghệ thuật 7

1.2Các loại không gian trong Lỉnh Sơn của Cao Hành Kiện 8

1.2.1 Không gian tự nhiên 9

1.2.2Không gian sinh hoạt 11

1.2.3Không gian tâm lí 14

ỉ.2.4Không gian tâm linh 18

1.2.5Không gian lịch sử văn hóa, văn học 25

Chương 2 CÁC BIỂU TƯỢNG KHÔNG GIAN TRONG LINH SƠN CỬA CAO

2.1 Khái quát về biểu tượng 28

2.1.1 Các quan niệm về biếu tượng 28

2.1.2 Biếu tượng dưới góc đọ văn học 29

2.2Các biểu tượng không gian trong Linh Sơn của Cao Hành Kiện 30

2.2.1 Biểu tượng Linh Sơn 31

2.2.2 Biểu tượng Nhà 36

2.2.3 Biểu tượng Con đường 41

KÉT LUẬN 45 TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Lí do chọn đề tài

Trung Quốc là một trong những cái nôi văn hóa của nhân loại, nền văn minh sông Hoàng Hà rực 1'ỡ mấy nghìn năm chói lọi Lịch sử Trung Quốc vẫn luôn tự bồi đắp những giá trị văn hóa của dân tộc mình trên từng tấc đất lãnh thổ quốc gia, tác động tới quá trình hình thành nhận thức và nảy sinh mầm tư tưởng, tâm hồn nghệ thuật phong phú trong mỗi con người Trung Hoa Từ Kinh thi tới

Sở từ, Nhạc phủ rồi sự hình thành nên thể loại tiểu thuyết phát triến từ thời Minh-Thanh tới ngày nay, luôn là chằng đường dài vang tiếng lẫy lừng của văn học Trung Hoa Cái nôi của thi ca và nhạc họa ấy đưa bản thân những người cầm bút gần hơn với nhân loại, khi họ thực sự chinh phục được lòng bạn đọc bởi tài năng và tâm huyết của họ Năm 2000, Cao Hành Kiện nhận được giải Nobel văn

học cùng tiểu thuyết Linh Sơn, vinh danh một tác phẩm kiệt xuất được viết bằng

tiếng Hoa‘Xa/2 đầu tiên trong lịch sử giải thưởng này ” và Linh Sơn đến với

công chúng hoàn toàn chính bằng cái tinh tế sự sáng tạo chứ không vì bằng may mắn

Cao Hành Kiện sinh ra và lớn lên giữa thời loạn lạc, những cuộc chạy trốn

lúc nào không biết Vì vậy mà cả đời nhà văn họ Cao luôn cố gắng tìm cho mìnhmột khoảng trống mênh mông, tìm một chốn nương thân nào đó Sự hoán đổikhông gian trong các tác phẩm của ông tương đối nhiều và được lấy cơ sở từtrong cuộc chạy trốn ấy Tất cả hình thành nên được giọng văn mang tính xê dịchkhác hắn với những cây bút đương thời.

Lỉnh Sơn được hình thành trong bối cảnh nhà văn hỗn loạn về mặt tư tưởng.

Tác phẩm giống như một cuốn nhật kí, tự truyện, lúc mang bóng dáng của tácphấm truyện tình, lúc lại mang dáng dấp của truyện ngụ ngôn Mang cái mới củadòng văn học hiện đại chủ nghĩa, đồng thời cũng dậm chất tôn giáo, văn hóaTrung Hoa theo phần dư âm tiếu thuyết cố điển

Ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu về tiểu thuyết Linh Sơn không

nhiều Hầu hết tập trung vào nghiên cứu nghệ thuật kể chuyện, bởi ngôi kể độcđáo mà ít quan tâm tới việc nghiên cứu các yếu tố tổ chức trần thuật khác trongtác phẩm chưa làm rõ được hết tất cả những giá trị của tác phẩm ở mọi cấp độ

Lỉnh Sơn mang nhiều màu sắc không gian khác nhau tạo nên sự huyền bí.

Từ không gian thực tới không gian ảo hay cả những luồng không gian trong hồi

ức, trong tưởng tưởng của nhân vật Khai thác từ góc độ nghệ thuật trong Linh

Sơn mà tác giả khóa luận đi sâu vào đề tài “Không gian nghệ thuật trong Linh Sơn của Cao Hành Kiện” nhằm đi sâu vào các kiểu loại không gian và hệ thống

biểu tượng không gian với những giá trị nhân văn, tâm linh trong tác phẩm.Đồng thời thể hiện niềm đam mê nghệ thuật của họ Cao trong đóng góp vào nềnnghệ thuật nhân loại, nhất là đối với văn học

2 Lịch sử vấn đề

Lỉnh Sơn từ ngay sau khi đoạt giải Nobel đã nhận được nhiều ý kiến ủng hộ

và bác bỏ.Tất cả những nhận định đó nằm trong những công trình, bài viết, lời

Trong tuyên bố của Viện Hàn lâm Thụy Điển về lí do trao giải cho Linh Sơn có nhấn mạnh: Cao Hành Kiện với nỗ lực khôi phục tinh thần thuần khiết và tính chất Trung Quốc của tiếng Trung Quốc, ông đã tạo nên một sự nghiệp mang giá trị thế giới Những suy tư cay đắng và cả sự tỉnh tế của Cao Hành Kiện đã mở ra những nẻo đường mới cho tiếu thuyết và kịch nghệ Trung Quôc, tạo ra những giá trị mang tính phô quát nhân loại.

Trên thế giới, có nhiều nhà nghiên cứu không ngừng quan tâm tới Linh Sơn

và những vấn đề trong nó Không thế không nhắc đến Mabel Lee, người đã dịch

ĨẤnh Sơn sang tiếng Anh và đề cử tác giả với giải Nohel văn học, và hàng loạt

những công trình nghiên cứu liên quan tới tiểu thuyết Lỉnh Sơn.

Cuốn tống hợp các tác phấm của Cao Hành Kiện trong buối hội thảo cùng tên:

Những tác phâm tiếu thuyết và kịch của Cao Hành Kiện (L’ecriture Romanesque et théâtrale de Gao Xingjian) tố chức tại Aixen Provence năm 2005 tại Pháp, với sự

tham gia của 17 nhà nghiên cứu tới từAnh, Pháp,Mĩ,Nhật Bản, Đài Loan và Việt Nam

Tại Việt Nam, cùng năm tác phấm đoạt giải Nobel, Giáo sư Nguyễn Lân Dũng

đã có bài đăng trên báo An Ninh theo giới vào tháng 3/2000 với nhan đề: “Trung

Quốc hôm nay đâu còn giống như trong Lỉnh Sơn

Tác giả Thụy Khuê trong bài viết của mình có tên “Lỉnh Sơn của Cao Hành

Kiện ”đầ đưa ra những dẫn chứng cụ thể và khẳng định: Linh Sơn cũng đã xứng

đáng với - không phải giải Nobel, vì giải thưởng văn chương nào cũng vô nghĩa - sự

kiếm tìm của Cao Hành Kiện trong suốt cuộc đời 60 năm: Lỉnh Sơn, một chân trời

nghệ thuật chưa từng có.

Dịch giả Phạm Xuân Nguyên cũng đáng giá cao tác phấm này và xem đó

là: “Sự tích hợp văn hóa một nghiệm sinh cuộc đời, một trầm tư phận người”.

Th.s Nguyễn Công Cảnh với bài viết “Từ Hoa Quả Sơn của Ngô Thừa Ần tới

Linh Sơn của Cao Hành Kiện”, 2013, như một công trình nghiên cứu cùng lúc hai

tác phẩm ở phương diện chất du kí trong chúng

Hoàng Thị Phương Ngọc với luận văn thạc sĩ “Nghệ thuật tự sự trong tiểu

thuyết Lỉnh Sơn của Cao Hành Kiện ”, năm 2010, trường Khoa học Xã hội và Nhân

văn

Nguyễn Thị Diệu Linh với bài “Biếu tượng Linh Sơn trong tiếu thuyết cùng

tên của Cao Hành Kiện và cuộc hành trình tìm lại chính mình ” in trong kỉ yếu Hội

thảo khoa học những nhà nghiên cứu văn học trẻ của trường Đại học Sư phạm HàNội

Ngoài ra còn một số bài viết, công trình nghiên cứu khoa học khác về Lỉnh Sơn của

Cao Hành Kiện trong một số tạp chí nghiên cứu, một vài trangbáo mạng, diễn đàn trên mạng và trong một số trường đại học tại nước ta

Với việc điểm qua tình hình nghiên cứu về Lỉnh Sơn như trên có thể nói, tác

phẩm cũng được coi là một hiện tượng văn học, thu hút được sự quan tâm của nhiềunhà nghiên cứu Bản chất sự khám phá là vô bờ bến, vì thế có cầy xới bao nhiêu

trong một đối tượng cũng không là cũ kĩ, trong khi nghệ thuật trong Lỉnh Sơn được

xem là mảnh đất phì nhiêu, màu mỡ, mà hệ thống loại hình không gian và hệ thốngbiểu tượng không gian trong đó lại là nhân tố góp phần làm nên giá trị nghệ thuậtcho chính tác phẩm Với ý nghĩa đó, khóa luận này mong muốn đi sâu vào tìm hiểu

về không gian nghệ thuật trong tác phẩm Lỉnh Sơn nhằm củng cố và phát huy những

giá trị nghệ thuật trong tác phẩm mang hơi thở của dòng văn học chủ nghĩa hiện đạinày

3 Đối tượng nghiên cún và phạm vi khảo sát

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Trên cơ sở lí thuyết về không gian, không gian nghệ thuật cũng như biếu tượngkhông gian để thấy được cách bày trí không gian của tác giả Cao Hành Kiện, cácđiểm nhìn từ không gian vào tâm hồn cá nhân trong tác phẩm.

6 Đóng góp của khóa luận

Góp phần khám phá nội dung tư tưởng cũng như giá trị nghệ thuật của tácphẩm một cách khách quan và khoa học Xây dựng hệ thống biểu tưởng khônggian và chỉ ra được các loại không gian trong tác phấm Củng cố khái niệm, vàđưa ra cái nhìn mới về biểu tượng không gian trong tác phẩm

7 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần Mở đầu, Ket luận, Nội dung khóa luận gồm hai chương như

sau: Chương 1 Các loại không gian trong Lỉnh Sơn của Cao Hành Kiện Chương 2 Các biểu tượng không gian trong Lỉnh Sơn của Cao Hành Kiện

NỘI DUNG

Chương 1 CÁC LOẠI KHÔNG GIAN TRONG LINH SƠN CỦA CAO HÀNH

KIỆN 1.1 Khái niệm Không gian, Không gian nghệ thuật

1.1.1 Không gian

Mọi sự vật, hiện tượng đều được gắn với hệ tọa độ không gian - thời gian xácđịnh, nên những cảm nhận của con người về thế giới đều bắt đầu từ sự đổi thay củakhông gian, thời gian

Trong cuốn Từ điển Tiếng Việt Hoàng Phê đã cắt nghĩa, lí giải về không gian như sau: “Không gian là khoảng không bao la trùm lên tất cả sự vật hiện tượng xung quanh đời sống con người” [13;663]

Trước khi có các định nghĩa hoàn chỉnh về không gian như trên, trong tư tưởngcủa người phương Đông xưa đã quan niệm cấu trúc không gian vũ trụ với mô hìnhtam tài và ngũ hành:

“Tam tài” là một khái niệm bộ ba, “ba phép”: Thiên - Địa - Nhân Nó thể hiệnquan niệm của người xưa về cấu trúc không gian dưới dạng mô hình ba yếu tố Còn

“Ngũ hành” là khái niệm dùng đế mô phỏng cấu trúc không gian vũ trụ bởi năm yếu

tố (năm hành) theo thứ tự: Kim - Mộc - Thủy - Hỏa - Thổ Và xét về bản chất củanhững từ “thế giới”, “vũ trụ” thì đó đều là những khái niệm đế chỉ tống thế khônggian - thời gian “Thế giới” gồm có thế - đời (thời gian) và giới - cõi (không gian).Như vậy, thế giới được hiểu là cõi đời Nghĩa là nó bao hàm cả không gian và thờigian

Con người luôn phải tồn tại đế thế hiện tính xác định của mình trong thế giớikhách quan đa chiều, ba chiều không gian và một chiều thời gian, thời gian lại đượccoi là chiều thứ tư của không gian vậy Con người có thể đo đạc, nhìn ngắm, thậmchí có thế chạm vào không gian một cách trực tiếp, có thế cảm nhận một cách chân

gian vật chất, không gian vật lí, chứ chưa phải không gian nghệ thuật.Như vậy,không gian chính là môi trường chúng ta đang sống với sự tồn tại của các sự vật.Không gian chính là hình thức tồn tại của vật chất với những thuộc tính như cùng tồntại và tách biệt, có chiều kích và kết cấu.

1.1.2 Không gian nghệ thuật

Không gian nghệ thuật là hình thức tồn tại của thế giới nghệ thuật Nếu nhưmọi vật trong thế giới đều tồn tại trong không gian ba chiều: cao, rộng, xa và mộtchiều thời gian, thì không có hình tượng nghệ thuật nào không có không gian, không

có nhân vật nào không có một nền cảnh nào đó Bản thân người kể cũng luôn nhìn sựvật sự việc từ một điểm nhìn trong một trường nhìn nhất định

Các tác giả Trần Đình Sử, Lê Bá Hán, Nguyễn Khắc Phi trong cuốn Từ điền thuật ngữ vãn học đã viết: “Không gian nghệ thuật là hình thức bên trong của hình tượng nghệ thuật thế hiện tính chỉnh thê của nó Sự miêu tả, trần thuật trong nghệ thuật bao giờ cũng xuất phát từ một điếm nhìn, diễn ra trong trường nhìn nhât định, qua đó thê giới nghệ thuật cụ thê, cảm tính bộc lộ hoàn toàn quảng tính của nó: cái này bên cạnh cái kia, liên tục, cách quãng, tiếp noi, cao, thấp, xa, gần, rộng, dài, tạo thành viên cảnh nghệ thuật Không gian nghệ thuật găn với cảm thụ vê không gian, nên mang tính chủ quan ” [9; 162]

Không gian nghệ thuật mang tính chủ quan của người nghệ sĩ, nó không nhữngcho thấy cấu trúc bên trong nội tại của tác phẩm văn học, các ngôn ngữ tượng trưng

mà còn cho thấy quan niệm về thế giới, chiều sâu cảm thụ của một tác giả hay của

một giai đoạn văn học Trần Đình Sử trong cuốn Một số vấn đề thi pháp học hiện đại

đã lí giải thêm rằng: “Không gian nghệ thuật là sản phẩm, sáng tạo của người nghệ

sĩ nhăm biêu hiện con người, và thê hiện một quan niệm nhât định về cuộc sông Do

đó, không thê quỵ nó vê sự phản

ảnh đơn giản không gian địa lý hay không gian vật lý, vật chất và không gian nghệ thuật là mô hình thế giới của tác giả cụ thế được biếu hiện bằng các ngôn ngữ của các biểu tượng không gian Cũng trong cuốn này, ông lại đưa ra quan niệm khác: “Không gian nghệ thuật là phạm trù của hình thức nghệ thuật, là hình thức tồn tại và trỉến khai thế giới nghệ thuật Neu thế giới nghệ thuật là thế giới của cái nhìn và mang ỷ nghĩa thì không gian nghệ thuật ỉà trường nhìn của cách nhìn” [15;88-89].

Nhìn chung, không gian nghệ thuật không phải và khác hẳn với không gian hiệnthực, không gian vật lý Nó là hình tượng không gian, là hình thức tồn tại của hình thứccon người trong thế giới nghệ thuật Gắn liền với quan niệm về con người của nhà văn

và góp phần biểu hiện cho quan niêm ấy.Các cặp phạm trù đối lập cao - thấp, xa - gần,rộng - hẹp được sử dụng nhằm biểu hiện phạm vi giá trị phẩm chất của đời sống xãhội Chúng tạo thành ngôn ngữ nghệ thuật để thể hiện quan niệm về thế giới của nhà văntrong tác phấm.Sự lặp lại của các hình thức không gian tạo thành tính loại hình củakhông gian nghệ thuật

1.2 Các loại không gian trong Linh Sơn của Cao Hành Kiện

Nhắc tới Linh Sơn, người ta nghĩ ngay tới Cao Hành Kiện và những vấn đề xung

quanh cá nhân ông Giải Nobel văn học 2000 rơi vào tay một nhà văn học người Trung

Hoa mang quốc tịch Pháp Lỉnh Sơn đắc thắng, nhiều người coi đó như một sự may mắn Song thực tế, Lỉnh Sơn lại rất hiện đại cả về bút pháp, ngôi kế lẫn bố cục, chương về

“ta” và chương về “mỉ” Cả tác phẩm là một hành trình đi tìm kiếm ngọn núi lỉnh hồn và

sưu tầm văn hóa dân gian, những câu chuyện kì lạ, bí hiểm, trong những hành trình lớnluôn xuất hiện những hành trình nhỏ, trong mỗi cuộc hành trình lại là những câu chuyện,

sự kiện nhỏ, xen kẽ vào một khoảng thời gian nào đó ở trong một không gian nhất định

1.2.1 Không gian tụnhiên

Khảo sát trên 81 chương của tiểu thyếtLỉnh Sơnthì có tới 65 chương tả cảnh thiên

nhiên ở nhiều góc độ Chiếm 38% không gian trong tác phẩm Cũng theo thống kê,trong 65 chương này thì nhân vật đã đi qua 37 điểm, gồm di tích lịch sử danh lam thắng

cảnh và các vùng dân tộc thiếu số, hoang vu, đồi núi trập trùng, gắn liền với con sôngTrường Giang lịch sử.

Không gian thiên nhiên tập trung chủ yếu vào không gian rừng, núi, không giansông hồ Thể hiện sự kì vĩ trùng điệp của một vùng đất hiểm trở, từ đó tái hiện lênnhững không gian của những kiếp người Không gian núi được miêu tả chiếm 30% (25chương), không gian rừng chiếm 12% (10 chương), và không gian sông hồ xuất hiện

18% (15 chương) Trong tác phẩm, hành trình của mi và ta đều mang tính bộc phát, “Mi

là người đi từ bắc chí nam, khăp Trung Quốc, đã đền nhiều núi non nối tiêng vậy mà mỉ cũng chưa bao giờ nghe nói tới cái cho này ”.Chỉ là mi nghe thấy nó tình cờ trên xe buýt

và quyết chí băng đi tìm Suốt hành trình của ta, nhân vật ta đã đi qua 9 khu bảo tồn tụ

nhiên, 16 danh lam thắng cảnh và 4 khu di tích lịch sử trọng điểm của quốc gia Từ điếm

nhìn của người kế chuyện ta qua những nơi mà ta đến, rất nhiều danh lam thắng cảnh

xuất hiện rõ nét, có cả sự hòa quyện giữa vẻ đẹp của thiên nhiên và cảnh quan nhân tạo.Cao Hành Kiện để nhân vật của mình thả sức thỏa mình vào không gian của tự nhiêntrong suốt cuộc hành trình để quên đi mọi sự Tại Ô Y, nơi mà người kể đặt chân tới,cũng chính là quê hương của người kể chuyện, quê hương của tác giả Ngọn núi Ô Y ở

thị trấn cùng tên trở đi trở lại trong các chương viết của Lỉnh Sơn, thể hiện một sự quen thuộc đầy ngỡ ngàng khi nhân vật đi tìm chính nơi mình đang đặt chân đứng, “Lỉnh Sơn

ở bên này Ô Y mà Ở bên kia ô Y chứ ” không gian núi mà nhân vật của Cao đi tới

còn mang tên núi Thanh Thành, núi Võ Đang, núi Vũ Di, núi Côn Lôn rồi những mỏm

núi nhô ra phía biến, hay cả ngọn ‘Ww/ Hồn” mà mi dày công đi kiếm tìm bấy lâu.

Không gian sông hồ mà nhân vật kế lại cũng đều thuộc hàng “đệ nhất” đẹp như Hồ

cỏ, nơi loài Hạc cổ đen, Hạc xám tập trung hàng nghìn hàng vạn con(chương 18), thácHoàng Quả Thụ được xem như chốn Long Cung (chương 22), làn nước trong vắt khiến

ta có thể nhìn thấy đáy của sông cẩm Giang (chương 30), màu vàng rêu lóng lánh củaloài cỏ tóc trong hồ Cửu Long (chương35)

Không gian rừng, không gian khu bảo tồn trong lời của ta kể lại trong chuyến hànhtrình du kí của mình không chỉ mang màu sắc của không gia tự nhiên thuần khiết, mà

mang đậm trong nó là cả một vùng không gian văn hóa, mang giá trị to lớn đối với đờisống người Trung Quốc, chúng cứ như bảo bối bởi cái đẹp sự quý hiếm và kì lạ củachúng Vùng Ngọa Long ở vấn Xuyên với độ cao hơn 4000m, xuất hiện cùng ta trongnhững chương đầu tác phẩm được coi là khu bảo tồn trọng điểm Vùng quan sát gấumèo (chương 6), khu bảo hộ loài Hạc cổ đen, Hạc xám ở Hồ cỏ (chương 18), khu bảotồn dưới chân núi Phạn Tịnh nối tiếng với loài rắn kỳ (chương 30) Hay trại giám sátHắc Loan khu sinh sống chung của người Miêu, Thổ giao, Hán (chương 33), khu bảotồn vượn lông vàng ở huyện Thần Nông Giá, tại khu Đại Ba Sơn tỉnh Hồ Bắc (chương57) Cho thấy một điều quý giá từ những khu bảo tồn những loài động vật quý hiếm, cókhi chúng còn được liệt vào khu bảo tồn sinh vật thế giới.

Không gian núi, không gian văn hóa khu bảo tồn, di tích, rồi cả không gian sông

hồ trở đi trở lại trong tác phấm một phần cũng nhằm đề cao vẻ đẹp tự nhiên của núi rừngmiền nam Trung Hoa Chỉ một dãy Thanh Thành có 36 ngọn và 108 thắng cảnh nổitiếng của huyện Tứ Xuyên

Cao Hành Kiện vốn ảnh hưởng nhiều từ lối viết của phương Tây, nhưng ông lạiluôn muốn tìm về nguồn cội, mọi giá trị trong thơ ca, văn chương Trung Quốc chính đềubắt đầu từ nguồn cội ấy Ông không chỉ sáng tác văn chương giỏi mà ông còn là một họa

sĩ tài ba, tranh thủy mạc của ông cực kì xuất sắc Linh Sơn được xây dựng như một bức

tranh mực tàu đầy tinh tế, mỗi đường nét về thiên nhiên ông đều ghi lại một cách có hồn,

sống động trong các chương viết Bức tranh thiên nhiên ông dựng lên trong Lỉnh Sơn

hoàn toàn không có gam màu chói, nhưng nó làm người ta ngắm nhìn mà nhớ mãi về nó,ngỡ như đang đứng trước cả sông, cả hồ, cả núi, cả rừng phía nam vậy

Cao Hành Kiện cũng từng chia sẻ trong một bài phỏng vấn rằng: “Chính việc tôi hiện hữu ở đây là một ân sủng của tạo hóa Cuộc đời con người thật mong manh nếu so sánh với thiên nhiên hiện hữu mọi nơi Tôi có niềm thươỉĩg cảm và trân trọng lớn lao đôi với thiên nhiên, thiên nhiên ân chứa một sức mạnh không ngừng thu hút tôi Cuốn Linh Sơn (1990) là bằng chủng cho sự tổn tại của tôi khi sông bên thiên nhiên, ngoài ra

không có gì khác trong năm tháng trời Giờ đây tỏi tồn tại giữa cả thế chất và nội giới giữa bản thân với thiên nhiên dường như là một mối giao tiếp hiền hòa, nhẹ nhàng hơn mối quan hệ giữa mình và văn minh ” [22].

Có thể thấy, không gian thiên nhiên trong Lỉnh Sơn chính là không gian địa lí,

không gian thực của đời sống được Cao đưa vào và cải biến thành những đường nétnghệ thuật đặc sắc điêu luyện mà không phải nhà văn nào cũng có thể làm được Bởi đókhông chỉ là không gian thiên nhiên đẹp đơn thuần mà nó còn là những giá trị văn hóa từngàn đời để lại, gắn liền với những phong tục, sinh hoạt, tâm linh duy lí của người Hoa

cổ Đó là không gian của thiên nhiên vạn vật được con người lựa chọn đế giữ lại nhữngnét đẹp của sinh hoạt văn hóa truyền thống

1.2.2 Không gian sinh hoạt

Có thể thấy, không gian là một định lượng để xác định quá trình tồn tại vận động

và phát triến của mọi sự vật, sự việc trong thế giới tự nhiên Cũng như vậy, không giansinh họat là môi trường hoạt động không thể thiếu của

nhân vật, nó có thể làm nhân vật trở nên hòa lẫn hoặc cũng có thế khiến nhân vật

tách biệt hẳn với những cá thể khác trong công đồng Ở Linh Sơn, không gian sinh

hoạt gắn liền với không gian thiên nhiên, không gian miền núi, không gian khu bảotồn tự nhiên, văn hóa Xuyên suốt 81 chương của cuốn tiểu thuyết có thể kết luậnvùng không gian thị trấn miền núi, vùng nông thôn, vùng dân tộc người thiểu số vớiđặc trưng là sự tống hòa sinh thái, trên là núi non hiểm trở dưới là suối sông bao bọcchính là vùng không gian sinh hoạt chủ đạo

Tác phẩm là bộ tiểu thuyết đậm chất du kí, với số lần dịch chuyển vị trí dàyđặc, lại tập trung chủ yếu ở miền nam Trung Hoa, đồi núi, rừng cây âm u sâu thẳm,hoang vắng bóng người, lác đác vài người thiểu số, vài người dân huyện lị Nhữngkhu dân cư ấy đa phần đều là người dân tộc thiểu số, sinh sống nơi “đồng khôngsông quạnh”, heo hút và cheo leo, cuộc sống nghèo nàn

Ngoài hai chương nhà văn nói về suy nghĩ, tâm tư của mình (chương 72 và 81),thì chỉ gói gọn có 5 chương Cao Hành Kiện cho miêu tả cảnh thành phố và sinh hoạtcủa nhân vật, ít xuất hiện chỉ 6,2% trong toàn tập tác phấm so với không gian sinhhoạt ở rừng núi Phần lớn không gian sinh hoạt ở 74 chương trong tác phẩm đượcnêu ra là ở vùng xa xôi, biệt lập Dễ thấy mục đích của nhà văn trong chuyến hành

trình mang tên Tìm kiếm Sự bộc phát đi tìm trong các nhân vật chỉ ninh ninh tìm sao cho ra được ngọn núi mang tên Linh hồn, cho ra cho thấu được những câu chuyện là

lạ, li kì của cả mi và ta.

Suốt cuộc hành trình của mình, nhân vật ta, nhân vật mi luôn mong mỏi đi đến được “mảnh đất ấy” Chuyến hành trình của ta như một chuyến du ngoại đi thực tế, trong ta những điều ta nói không mơ màng, ảo giác như của mi Ta đã đi qua khá

nhiều trạm ga xe lửa, điếm xe buýt, hay trú ngụ tại nhà trọ, khách sạn, nhà dân Loại

hình không gian này giúp ta di chuyển nhanh chóng và ít leo trèo, thậm chí giúp ta

có thêm nhiều cách nhìn nhận mới về cuộc đời Không gian này tiêu biểu trong tácphẩm là những nơi tập tụ đủ các hạng người

Không gian sinh hoạt trong Lỉnh Sơn hiện lên đầy màu sắc của văn hóa của

cuộc sống hiện đại Mặc dù gắn liền với phần lớn không gian của miền núi, thị trấn

nông thôn, song các phương tiện di chuyển gắn với ta lại mang đậm “khí thế” của

một thời đại công nghệ giao thông vận tải Neu không gian của đời tư riêng lẻ làkhông gian của sinh hoạt cá nhân, thì không gian sinh hoạt cộng đồng lại gắn liền

với cái tập thể Có thể thấy, trong tác phẩm gắn với cuộc hành trình của ta cũng

chính là không gian của tập thể, bởi nó thường xuyên xuất hiện trong các chươngviết của Cao Những bến xe đường dài, nhà ga xe lửa thị trấn Tất cả đều là nhữngphương tiện di chuyển ở vùng nông thôn xa lắc, nhưng lại không thể thiếu cho mỗilần di chuyển của nhân vật, tạo ra sự cách điệu trong cách miêu tả và trần thuật củatác giả

Không gian sinh hoạt còn được thiết lập tại những không gian mang phạm vinhỏ hơn như trong các phòng ban trung tâm văn hóa huyện lị, trung tâm tiếp đónhuyện, ủy ban các địa phương, thị trấn miền núi Những quán tạp hóa, nhà ăn, phòngnghỉ, nhà trọ, khách sạn ở vùng nông thôn miền núi và thị trấn đều là những nơi trú

chân trong suốt chuyến “phiêu lưu” của mỉ cũng như của ta Trong cuộc đời của

mình, Cao đã sống trong thời loạn lạc, năm 1940, ông lớn lên trong vô vàn lần trốnchạy bởi những xáo trộn, chống đối, đàn áp, khủng bố Sau này cảm nhận ấy của một

con người đa cảm đã hình thành nên những tác phẩm kiểu Kẻ chạy trốn, mà ở đó nhân vật của ông đã khẳng định tôi là kẻ tị nạn từ thuở lọt lòng mẹ Mày là một kẻ xa

lạ, không nhà, không cửa, không quê hương, không gia đình Vì thế mà trong các tác phấm Cao đế nhân vật của mình tự đi kiêm tìm cho mình một chân nương thân [17;

146] Mi và ta dường như là một, đôi khi giống như một người kể nhưng xưng ở hai

ngôi kể vậy, cung cách sinh hoạt, không gian sinh hoạt của họ như chỉ tráo đổi cho nhau

mà thôi Phải chăng, đây là cách làm mờ hóa nhân vật của Cao theo lối hậu hiện đạitrong tiểu thuyết của mình Cao đã hình dung cho mình một chuyến đi dài nào đó trong

cả cuộc đời, rồi áp sát nó vào nhân vật của mình một bến trung chuyển vô hình mà lại

hiện hữu đầy dãy ngoài cuộc sống ồn ào vội vã, Linh Sơn và Ben xe buýt đầy dãy những

điếm chung nhau, từ các xây dựng nhân vật đến những không gian trong đó

Một trong những không gian sinh hoạt nổi bật đó là nhà thủy tạ xuất hiện trongchương 3, 5, 7, 9 và không gian phòng the gắn liền với người kể chuyện ngôi thứ hai là

mi Loại không gian này giống như là sợi dây nối kết mỉ và nàng, tạo nên một không

gian vừa lãng mạn vừa hiện thực Không gian căn phòng xuất hiện ngay từ đầu tác phẩm

đã mang một tính chất thực tế, căn phòng duy nhất của một cá nhân trong tác phẩm Tuynhiên, trong chương đầu tiên, hai căn phòng trong khách sạn hiện ra với hai thế đối lập,một bên là không gian sinh hoạt vui vẻ tập thể, còn một bên là không gian sinh hoạt củamột kẻ cô đơn, mờ nhạt hẳn đi bởi sự ồn ào, đông đúc

Không gian sinh hoạt ở vùng dân tộc thiếu số của người Khương, người Di, haythỉnh thoảng ở khu của người Mông, khu tự trị, đều thể hiện một đặc tính truyền thống

từ những phong tục tập quán của họ, thể hiện được tính hiện thực sâu sắc Đồng thời thểhiện được quá trình di chuyển từ vùng này sang vùng khác của người kể chuyện trongtác phẩm, thể hiện sự mở rộng vùng không gian mà nhân vật đi tới, ở mỗi nơi nhân vậtlại hình thành cho mình những dòng tâm lí khác nhau, tạo nên một không gian mangđậm chất đời tư ngay từ trong suy nghĩ, trong dòng tâm tư của nhân vật

1.2.3 Không gian tâm lí

Tâm lí là một phần không thế thiếu trong suy nghĩ của mỗi người, tâm lí chính làđược sinh ra từ hệ thống cảm xúc cá nhân, gắn liền với ý chí và hành động Tâm lí conngười được coi là hiện tượng tinh thần tự nhiên, được phân chia thành: các quá trìnhtâmlí; các trạng thái tâm lí; các thuộc tính tâm lí Tất cả chúng có liên quan tới nhau, sảnsinh nhau tạo thành móc xích vòng tròn thông qua các giác quan, đặc biệt là khi chúngđược tiếp nhận tại bộ não và sản sinh ra hành động tạo ra các mặt tâm lí khác nhau của

từng người Trong Linh Sơn những con người cá nhân ấy lại mang phần nào dáng dấp của Cao Hành Kiện Có lẽ chỉ là sự trùng hợp khi soi chiếu bóng hình Cao vào với ta,

mi, và hắn trong tác phẩm Họ đều đi kiếm tìm một cái gì được coi là giá trị của văn hóa,

giá trị truyền thống Nhân vật mỉ trong tác phẩm hiện lên với rất nhiều dòng cảm xúc, đặc biệt là với tuổi thơ và nhân vật nàng Nên phần lớn, không gian tâm lí trong đây gắn với mi hơn cả.

Không gian tâm lí trong tác phẩm vừa mang tính hiện thực vừa mang tính ảo giác

của tâm hồn, đặc biệt hơn nó lại gắn liền với ngôi kể độc đáo trong tác phẩm xưng mi Thị trấn Ô Y là tuổi thơ của mi còn nàng là trái tim mi Không gian kỉ niệm trong 81

chương xuất hiện 21 lần chiếm 36%, không gian kì ảo xuất hiện 17 lần ứng với 29%toàn bộ tác phẩm Có thể thấy không gian hồi ức và kì ảo là hai mô hình không gianchiếm phần lớn tác phẩm (65%) Đây là cách thức mà Cao đưa nhân vật của mình trở về

với quá khứ với hồi ức để từ dó hình thành nên chuỗi tâm lí nhân vật trong trườngkhông gian mang tính xê dịch.

Mặt khác, để xây dựng không gian tâm lí nhân vật Cao Hành Kiện đã rất tỉ mỉ thậntrọng trong việc lựa chọn ngôi kể trong các sáng tác của mình Ông đặc biệt lun ý tới

ngôi kể thứ hai, ông chỉ ra rằng, sử dụng đại từ nhân xưng ở ngôi thứ hai “mi” bắt buộc

người đọc phải dừng lại suy nghĩ và phóng chiếu chính bản thân mình vào nhân vậttrong

tác phẩm để hiểu hơn tâm lí nhân vật Sử dụng ngôi kế “mỉ” giống như một tấm kính

phóng đại chĩa vào nhân vật, cho phép người đọc trầm tư một cách thâm tư về mỗi conngười

Hành trình của mi chỉ quanh quấn ở thị trấn Ô Y hẻo lánh suốt từ những chương

mở đầu đến những chương kết thúc Đó là chuyến hành trình của thân và tâm, dưới góctrần thuật độc đáo ở nhiều điểm nhìn từ quá khứ đến hiện tại ở không gian thực xen kẽvới không gian ảo, xen kẽ giữa kinh lịch và tâm tưởng

Không gian riêng rẽ mang tính cá nhân của nhân vật xuất hiện trong các dòng hôi

ức của tuôi thơ Mi nhớ lại “ngôi nhà với khoảng sân nhỏ lát gạch hoa”, câu chuyện của

đôi con thỏ mi nuôi, một con chết một con mất tích trong vại nước tiểu (chương 54), haycăn phòng bộn bề ngổn ngang toàn sách toàn bản thảo, mùi và khói thuốc bốc lên, hay

cả những nơi mi và nàng cãi vã, mi và nàng làm tình ân ái, xoắn quanh người nhau,không gỡ nhau ra được (chương 46) Và cũng đôi khi là những con điên, cơn đồng bóng

mà nàng muốn tự sát rồi giết chết cả mi nữa, vì nàng nghĩ mi không còn tin, không còn yêu, không còn muốn bên cạnh nàng nữa (chương 46, 50) Mi cứ mơ hồ rồi đôi khi tường minh với khối kí ức tuối thơ nặng trịch ấy giống như mi đang mắc bệnh vậy “Căn bệnh tâm lí” của mi dường như chỉ có mi là có biện pháp chữa trị Nhưng mỉ không chịu thoát mình ra khỏi mớ hộn độn trạng thái tâm lí ây vì mi nghĩ “chỉ có trong thứ kỉ niệm

ấy mỉ mới có thế bảo toàn bản thân mi, không đê bị thương tôn Rút lại trong cõi đời mang mang này, quá lắm mỉ cũng chỉ là một giọt vừa nhỏ nhoi vừa yếu đuối của bế dâu thôi mà ” (chương 54).

Trạng thái tâm lí nhân vật đôi khi còn là sự hài hòa bó chặt của thời gian với không

gian trong một phạm vi khép kín Không gian bó hẹp “ở góc phòng trên mảy ghi âm

đèn bảo cườỉĩg độ âm thanh nhấp nháy liên hồi” (chương 80) Hình tượng căn phòng,

ngôi nhà đại diện cho khoảng không gian nhỏ bé gắn với suy tưởng, hồi ức cá nhân, tâm

tư thầm kín và kỉ niệm không muốn rời bỏ của nhân vật Đặc biệt Cao Hành Kiện hếtsức chú tâm tới việc phô ra

trạng thái tâm lí nhân vật theo chiều kích không gian của dòng hồi ức bằng cách táihiện chúng thông qua cách diễn đạt với tần số cao, nhà văn đã cố ý kể đi kể lại vềkhông gian tuổi thơ qua dòng hồi ức trong khắp 27 chương có mô tả không gian tâm

lí của nhân vật

Cao là một trong những nhà văn Đông Á có ảnh hưởng sâu sắc nhất của vănhọc Tây phương Đặc biệt là văn học Pháp, nơi ông mang quốc tịch Neu trong cácsáng tác văn học hiện đại chủ nghĩa, nhân vật của M Proust thường lang thang trong

những cuộc tìm kiếm cái bất tận, cái thực tại, cái thời gian đã đảnh mất, hay đối với nhà văn người Mĩ w.Faulkner, thực tại là tiếng vọng của Ảm thanh và cuồng nộ, nguyên sơ của quá khứ hộn độn mang vọng về thì những hồi ức, kỉ niệm của mỉ trong Linh Solĩ cũng vậy, đều là đi tìm lại cái đã mất, tìm lại tiếng vang vọng từ trong

âm thanh của cuộc sống, nó thúc đẩy mi đi tìm lại nó, nó chi phối dòng tư tưởng của ra/, gần như điều khiển tâm và thân mi vậy Có thể thấy, Cao đã vận dụng thành công nguyên tắc Dòng ý thức của văn học hiện đại chủ nghĩa Đây được coi là một trong

những phát hiện của nghê thuật văn chương hiện đại chủ nghĩa, thể hiện tham vọngcủa người nghệ sĩ Tái dựng lại thế giới bên trong con người một cách chân thực,niềm tin của họ và tính cách của nhân vật trong văn học nghệ thuật Nguyên tắc này

được xuất hiện với tần số cao trong hầu hết các chương viết về hồi ức của ra/, khi mỉ nhó’ về cuộc ân ái giữa mỉ và nàng hay khi mỉ nhớ về tuối thơ đầy ắp kỉ niệm của mi

vậy Người ta thường nhắc tới không gian ở cấp độ ba chiều khác nhau Đó là, chiều

sâu, chiều xa và chiều rộng Còn trong Linh Sơn chiều kích không gian được mở

rộng thêm một chiều mới, đó là chiều thứ tư mà ở đó thời gian thiết lập ra hệ thống

không gian với vô vàn hồi ức Hành trình đi tìm tới Lỉnh Sơn cũng như hành trình mi

tìm về với khoảnh khắc chính là hành trình đi tìm lại cái đã mất

Trong tiếu thuyết của Cao, hình tượng nhân vật của Cao luôn mang sự ngờ vực

Hàng loạt những câu tự vấn trong lương tâm nhân vật “đã ngỡ, đã

từng tin ” nhưng “cái mi cẩn lại chính là hình ảnh trong lòng kia” Phần nữa, chính là

tâm lí nhân vật ta trong khoảng thời gian ta nằm trên giường bệnh do chẩn đoán nhầm

ta mắc chứng bệnh ung thư phổi giống như cha của ta Sự vui mừng khi biết mình thoát

chết, ta lọt qua từng kẽ tay, ngón tay và bàn tay tử thần Sự tin tưởng vào khoa học, cộng thêm tin tưởng vào số mệnh khiến trạng thái tâm lí của ta lúc này được Cao miêu

tả hết sức chân thật Giống như đoạn tự truyện mà Cao đang viết về Cao vậy, trận khủnghoảng mà chính Cao cũng bị chẩn đoán sai lầm lệch lạc

Bằng giọng điệu chân thành, sâu lắng với điểm nhìn chủ quan Cao đã tái hiện được

kí ức của nhân vật thông qua dòng hồi ức Thời gian hồi ức và không gian tâm tưởnggắn với kí ức tuổi thơ ra/.Mặc dù nhiều lúc, nhân vật đã làm chủ không gian vật lí nhưng

đó chưa phải là chiến thắng cuối cùng, muốn thực sự đạt mục đích còn phải chiếm lĩnhkhông gian tâm tưởng, tâm linh - Đó cũng chính là hành trình giác ngộ của nhân vật

1.2.4 Không gian tâm linh

Nhắc tới tâm linh, người ta hẳn sẽ hình dung về một thế giới khác, thế giới củathần linh, của tín ngưỡng, tôn giáo, của những cái mộng mị, không phải đời thường, gắn

với nó là không gian của những thứ không phải đời thường ấy Toàn bộ tác phẩm Lỉnh

Sơn, không gian linh thiêng xuất hiện dày đặc, từ chương mở đầu đến chương kết thúc

không gian mộng mị tái diễn tới 11 lần, chiếm 19% tác phẩm, không gian tưởng tượngchiếm 17% với 10 lần xuất hiện, không gian tôn giáo bao gồm cả Phật giáo lẫn Đạo giáochính thống và đạo giáo dân gian chiếm 64% tác phẩm

Trong kinh điển Phật giáo, núi non là những biểu tượng quen thuộc có tính chất

biểu tượng cho sự giác ngộ, chẳng hạn như núi Tu Di, núi Lỉnh Sơn, núi Phố Đà Núi

non rừng sâu vốn là địa điếm của nhiều bậc đại sư, thánh hiền lựa chọn để tu hành.Ngay

từ chương đầu, người kể chuyện đã bày tỏ những nhận thức về Lỉnh Sơn (núi linh hồn).

Từ trong những thư tịch Linh Sơn đã được ghi trong vô số các sách vở, văn bản lịch sử

cổ xưa, từ tác phẩm bói toán và ma thuật cổ đại Sơn Hải Kinh, đến bộ sách lâu đời về địa lý nhan đề Thủy Kinh Chú Chính ở nơi này đức Phật đã giáo hóa cho đấng tổ sư thứ

nhất chí tôn Ma Ha Ca Diếp [19; p3.2]

Ở những chương cuối (chương 76,78,80,81) quá trình dịch chuyển không gian từtâm thức sang không gian tôn giáo rất rõ rệt, chủ yếu theo phương thức thiền Sự xuấthiện của hàng loạt những con người mang chức năng chỉ đường đều nằm trong khuônthước của thiền Những câu thơ thiền cũng xuất hiện trong tác phấm, tuy số lượng khôngnhiều song nó lại làm toát lên được lòng tin của con người đối với Phật Do đó, có thểnói hành trình đi tìm kiếm ngọn Linh Sơn trong cuốn tiểu thuyết của họ Cao là hànhtrình giác ngộ, hành trình đến với tâm, với đạo của nhân vật mang đậm chất tâm linh tôngiáo

Theo định nghĩa của Giáo hội (thần học) thì tôn giáo là mối liên hệ của con ngườivới thần thánh, Thượng đế, thần linh, với cái tuyệt đối, với một lực lượng nào đó, với cáisiêu việt hóa Nhà thần học và triết học Tin Lành giáo R.Ottô (1869-1937) cho rằng,

tôn giáo là “sự thể nghiệm cái thần thánh Còn Ph Ãngghen viết: tất cả tôn giáo

chẳng qua chỉ là sự phản ảnh hư ảo

- vào trong đẩu óc của con người - của những lực lượng ở bên ngoài chỉ phoi cuộc sống hàng ngày của họ; chỉ là sự phản ảnh trong đó những lực lượng ở trần thế đã mang hình thức những lực lượng siêu trần thế”.

Trong Lỉnh Sơn ngọn núi cùng tên xuất hiện đại diện cho Phật giáo Lấy cảm hứng

từ trong những mô típ truyện dân gian và từ ngọn Linh Sơn của một trong bốn bộ đại

danh kì thư Tây Du kí của Ngô Thừa Ân mà họ Cao phát triến nó như quay đầu về với

Thiền, về với cội nguồn Phật Pháp.Ngọn Linh Son trong tiểu thuyết của Cao phản ánh

quan niệm nhân duyên trong giáo lí nhà Phật Nhân vật tìm đến Linh Sơn là một sự tình

cờ Ban đầu là do một anh bạn vẽ bản đồ chỉ đường (chương 1) và cuối nơi tìm kiếm

(chương 76) một ông lão chống gậy, áo chùng tỏ ra am hiểu rất tường tận vị trí của LinhSơn.

Không chỉ thế, cả cuốn tiểu thuyết là một vòng tròn nhân duyên kéo dài từ chương

1 đến chương 76 thông qua hàng loạt những thông tin từ “người dẫn đường”, “người

đồng hành” Trong Linh Sơn ta có thể thấy rất rõ quan niệm nhân duyên và duyên khởi

trong giáo lí đại thừa, phải chăng con người chỉ cảm thấy an lạc tuyệt đối trong khônggian tinh khiết của thiên nhiên và trong chính tâm linh của bản ngã Núi hồn hay núithiêng thì vốn dĩ cũng chỉ là một tên gọi tâm linh chung cho tất cả mọi ngọn núi chứađựng sự màu nhiệm linh ứng Nhưng nhân vật trong tác phẩm của Cao Hành Kiện đãtìm Linh Son trong cái khu biệt cá thể so với cái chung, nghĩa là tìm cái hữu ngã trong

sự vô ngã: “người ta dê dàng tìm thấy những địa điếm có tên Linh Đài, Lỉnh Khâu, Lỉnh

Nham và thậm chí cả Lỉnh Sơn nêu lật giở tập bản đô Trung Quốc các tỉnh” Bản chất Linh Sơn là vô ngã vì núi vốn dĩ là biểu trung của sự hiển linh, màu nhiệm Huống chi ở

Trung Quốc có ngũ nhạc gắn với Lão giáo và tứ đại danh sơn gắn với Phật giáo nốitiếng linh thiêng, thậm chí có bản đồ địa chỉ cụ thể rõ ràng, hà tất phải tìm Linh Sơn? Do

đó, bản chất của cuộc tìm kiếm này chính là hành trình “phá chấp ” trong tâm hồn con

người[19; p3.2]

Không gian tâm linh mang một ý nghĩa linh thiêng thờ phụng, nằm trong nó khôngchỉ có một hai yếu tố về không gian tôn giáo tín ngưỡng, không gian ma quỷ, không

gian hồi ức về những câu chuyện trong dân gian- “nhũng con hồ lí cái lấy chồng sình

con Có thể nói, tâm thức của mỗi con người về cõi linh thiêng là một phần không thể

thiếu của đời sống tinh thần mỗi con người Neu nhân vật mỉ trong tác phẩm luôn tin vào

những điều hết sức kì bí, nhất là những gì về ngọn núi linh hồn, ngọn núi thiêng đầy bí

ấn thì nhân vật ta lại tin vào số mệnh nhiều hơn, sau cái chết của cha và căn bệnh ung

thư phối cũng như nghe kể về cái chết đầy bí hiếm của ông già sống lâu năm trong ngôinhà đá trên đỉnh núi Nhân vật trong tiểu thuyết của Cao luôn tin vào một thế giới bí

hiểm siêu nhiên nào đó, giống như bất kì một người thực nào ngoài đời vậy, phải chăngchính Cao cũng là người tin nhiều vào thế giới tâm linh kì thú ấy?

Xét về góc độ nhân loại học văn hóa, tâm linh là một bình diện văn hóa các tộcngười, gắn với phong tục tập quán, cố định trong ngôn ngữ, được đúc rút thành các mô

típ “Dù muốn hay không, dù tin với người này hay không tin với người kia thì không

gian đó vân tồn tại, vừa khách quan vừa chủ quan ” [4; 89] Trong văn học thiếu yếu tố

tâm linh sự miêu tả văn học sẽ bớt tính chân thực Tâm linh trong văn học gắn liền vớiước mơ, khát vọng cuộc sống hạnh phúc Tuy nhiên, vị trí của văn hóa tâm linh trongvăn học lại mang tính lịch sử nhiều hơn

Hiện lên trong tác phấm là các tín ngưỡng phong tục tập quán của những vũng dântộc thiểu số phía nam Trung Hoa, chạy dọc theo những dãy núi xiên thẳng lên cao và trảidài ra biển, xung quang lưu vực sông Dương Tử Có thể thấy dễ dàng quan sát nhấtchính là phong tục tập quán của dân tộc miền núi người Hán, hiện lên trong từng trangviết mà người kể kể lại Xã hội thay đổi, khoa học phát triển và những hoạt động đó bịnhiều người coi là mê tín, cần tránh và cần chống.làm mai một đi những giá trị tâm linh

trong đời sống con người hiện đại Nhân vật ta đi tìm lại giá trị ấy, và bắt gặp nhiều

chuyện kì quái mà anh ta thiết nghĩ là cố quái xa lạ, khiến anh càng có thêm hứng thú và

say xưa Hắn và mi đi tìm lại giá trị của cõi linh hồn mà điểm đến là ngọn núi thiêng, trên dọc đường đi hắn và mi cũng chứng kiến nhiều phen lạ mắt, đôi khi cũng hú hồn

khiếp sợ, khi họ được tiếp xúc với thời kì của phong trào tứ cựu (diệt trừ bốn cái cũ làphon tục, tập quán, tư tưởng và truyền thống - chương 49)

Hành trình đi tìm lại giá trị văn hóa truyền thống của các nhân vật trải dài khắp cácchiều của không gian tâm linh trong tác phẩm.Ở mỗi loại hình tôn giáo khác nhau khônggian tâm linh lại mang màu sắc khác nhau Trên hành trình thực tế của nhân vật, nhân

vật ta đã thấy tận mắt những dấu tích của một thời huy hoàng của các giáo phái của

Trung Hoa thời trước đó Chuyến thực tế gần như đưa nhân vật về với những giá trị cũ

đang dần bị mai một Ta bắt gặp những ghi lễ tế lễ thần linh trong đền miếu đó Tất cả

được kể lại đầy linh hoạt “M/ bước vào Trong miếu, ở chân pho tượìĩg Hoa Quang đại

đế, một dãy các bà già, tất cả đều móm đang hoặc đủng hoặc quỳ trước những hương

án thắp nến hương ( ) Trên cái bàn hẹp dài kê ở trước mặt ngài có bút lông, nghiên đá

y như trên bàn giấy một viên quan chức dân sự Trước các bàn lễ vật, trên đó có giá đế nến, bát hương, treo một miếng vải đỏ với dòng chữ thêu bằng lụa nhiều mấu: Hộ quốc, bang dân, giữ nước giúp dân "(chương 15) Không gian tâm linh gắn với những mảngtruyền thống của văn hóa thờ cúng, tế lễ, văn hóa này còn xuất hiện ở một số vùng ítngười dân sinh sống Sự bài trừ văn hóa cổ là việc làm mang tính chất hiện đại hóa vănhóa tư tưởng song nó lại đấy tâm lí người dân những vùng ấy, hoặc những người có nhucầu lưu trữ nó vào thế bị động, lúc nào cũng đắn đo suy nghĩ và dồn sự lo lắng vào sựmất mát đi giá trị ấy Có thể thấy, không gian thần thiêng trong tác phẩm này luôn gắnchặt với kiếp người tôn thờ nó Chính là gắn liền với sự tủi nhục kiếp người đắng caycủa nhân dân lao động Cao đã thể hiện nó nhằm bày tỏ lòng thương xót và sự đồng cảmsâu sắc của mình với văn hóa, đặc biệt là với Đạo giáo, thứ mà thời bấy giờ coi là mêtín, ngăn cấm triệt để Đồng thời thể hiện được quan niệm của cao về cuộc đời, về kiếp

người và về cách mạng văn hóa.

Mặc dù Đạo giáo chính thống xuất hiện tương đối ít trong tác phấm, song cùng với

nó là sự xuất hiện dày đặc của Đạo giáo dân gian, chúng trộn lẫn nhau tạo nên sức mạnhcộng hưởng cho việc sùng bái văn hóa tôn giáo nước này từ thời xưa cổ Đạo giáo dângiân xuất hiện nhiều trong tác phẩm, 11 chương tôn giáo xuất hiện cụ thể và rõ nét Đó

là khi, nhân vật người kể chuyện đến thăm nhà của một người đạo sĩ già (chương 49),miếu Bạch Vũ, núi Vu Sơn, núi các Mụ phù thủy (chương 51), hay đoạn gặp lão sư phụcủa phái Chính Nhất Đạo trong núi Võ Đang thể hiện được sự đa tôn giáo ở đất nướcTrung Hoa nói chung và vùng văn hóa sông Dương Tử nói riêng Bên cạnh nền Nhogiáo truyền thống (mặc dù chỉ thể hiện trong số lượng câu chữ rất nhỏ về lịch sử thời xaxưa) kết họp với Đạo giáo thì Phật giáo xuất hiện trong tác phẩm cũng là một khía cạnh