Đô thị hiện đại trong tập truyện ngắn thành phố đi vắng của nguyễn thị thu huệ (KL07173)

... ngƣời tập truyện ngắn Thành phố vắng Nguyễn Thị Thu Huệ - Tìm hiểu nghệ thu t thể tập truyện ngắn Thành phố vắng Nguyễn Thị Thu Huệ - Khẳng định vị trí Nguyễn Thị Thu Huệ văn xuôi Việt Nam đƣơng đại. .. chƣơng: Chƣơng 1: Hiện thực đô thị Thành phố vắng Chƣơng 2: Nghệ thu t thể hiện thực đô thị Thành phố vắng NỘI DUNG CHƢƠNG HIỆN THỰC ĐÔ THỊ TRONG THÀNH PHỐ ĐI VẮNG 1.1 Nguyễn Thị Thu Huệ - Quá trình... CHƢƠNG HIỆN THỰC ĐÔ THỊ TRONG THÀNH PHỐ ĐI VẮNG 1.1 Nguyễn Thị Thu Huệ - Quá trình sáng tác – Tập truyện Thành phố vắng 1.1.1 Nguyễn Thị Thu Huệ - Quá trình sáng tác 1.1.2 Tập truyện

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN -

LÃ THỊ HƯƠNG

ĐÔ THỊ HIỆN ĐẠI TRONG TẬP

TRUYỆN NGẮN THÀNH PHỐ ĐI VẮNG

CỦA NGUYỄN THỊ THU HUỆ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc nhất tới cô giáo - Thạc sĩ Dương Thị Thuý Hằng – người đã trực tiếp hướng dẫn tận tình để tôi có thể hoàn thành khoá luận này

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Ngữ Văn, đặc biệt là các thầy cô trong Tổ Văn học Việt Nam đã tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện và hoàn thiện khoá luận

Hà Nội, tháng 05 năm 2015

Sinh viên

Lã Thị Hương

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những nội dung đã trình bày trong khoá luận là kết quả nghiên cứu của bản thân dưới sự hướng dẫn của cô giáo – Thạc sĩ Dương Thị Thuý Hằng Kết quả nêu trong này là hoàn toàn trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Hà Nội, tháng 05 năm 2015

Sinh viên

Lã Thị Hương

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 4

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Đóng góp của khoá luận 5

7 Cấu trúc của khoá luận 5

NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1 HIỆN THỰC ĐÔ THỊ TRONG THÀNH PHỐ ĐI VẮNG 6

1.1 Nguyễn Thị Thu Huệ - Quá trình sáng tác – Tập truyện Thành phố đi vắng 6

1.1.1 Nguyễn Thị Thu Huệ - Quá trình sáng tác 6

1.1.2 Tập truyện ngắn Thành phố đi vắng 9

1.2 Hiện thực đô thị trong Thành phố đi vắng 11

1.2.1 Con người cá nhân trong Thành phố đi vắng 11

1.2.2 Gia đình trong Thành phố đi vắng 18

1.2.3 Tình yêu trong Thành phố đi vắng 22

CHƯƠNG 2 NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN HIỆN THỰC ĐÔ THỊ TRONG THÀNH PHỐ ĐI VẮNG 26

2.1 Không gian nghệ thuật 26

2.1.1 Không gian chung 27

2.1.2 Không gian cá nhân 31

2.2 Thời gian nghệ thuật 34

2.2.1 Thời gian hiện tại 35

2.2.2 Thời gian quá khứ 36

2.3 Ngôn ngữ 38

2.3.1 Ngôn ngữ giàu chất thơ 39

2.3.2 Ngôn ngữ đời thường, khẩu ngữ 43

KẾT LUẬN 47

TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Sau năm 1975, cùng với sự thay da đổi thịt của đất nước, đời sống văn học Việt Nam cũng có nhiều đổi mới, cách tân đáng kể cả ở phương diện nội dung và hình thức Văn xuôi Việt nam đặc biệt là truyện ngắn đã đạt được những thành tựu nhất định Đây là thể loại tự sự cỡ nhỏ, có dung lượng vừa

đủ giúp nhà văn phản ánh những bộn bề, phức tạp của cuộc sống trên nhiều bình diện, góc cạnh khác nhau Vì thế truyện ngắn ngày càng khẳng định được ưu thế của mình trong đời sống văn học hiện nay

1.2 Trong nền văn học hiện đại, Nguyễn Thị Thu Huệ được xem là một gương mặt đáng chú ý, một cây bút có duyên trong lĩnh vực truyện ngắn

và dành được nhiều giải thưởng từ những ngày đầu bước chân vào văn chương, để lại nhiều ấn tượng trong giới nghiên cứu phê bình và độc giả Qua những trang viết của chị, có thể nhận ra một tư duy khá sắc sảo và sở trường nắm bắt những cái mới, thời sự của cuộc sống đương đ ại Phần lớn truyện ngắn của chị đều thể hiện cái nhìn nhạy bén, phản ánh các vấn đề gay gắt của cuộc sống hiện đại, khai thác những góc uẩn khúc về “Thế giới bên trong” của con người Không thuộc số những nhà văn viết khỏe, Nguyễn Thị Thu Huệ chỉ viết khi câu chuyện đã đầy ắp trong tim óc cần hiện diện ra thành câu chữ Vì thế, hơn hai mươi năm c ầm bút, số lượng truyện ngắn chị viết không

thật nhiều Chúng được tập hợp trong sáu tập: Cát đợi (1992), Hậu thiên

đường (1993), Phù thủy (1995), Nào ta cùng lãng quên (2003), 37 truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ (2010) và gần đây nhất là tập truyện ngắn Thành phố đi vắng được Hội Nhà văn Việt Nam trao giải thưởng vào năm 2012

Trên thực tế, đô thị Việt Nam hiện đại vẫn đang trong quá trình kiến tạo Sự ngổn ngang của nó tạo nên mảnh đất màu mỡ cho nhiều cây bút khai phá Nguyễn Thị Thu Huệ cũng là một trong số cây bút đó Ở tập truyện ngắn

Thành phố đi vắng Nguyễn Thị Thu Huệ quan tâm nhiều đến vấn đề đô thị

hiện đại Thay vì kiếm tìm tình yêu, tập truyện là những ưu tư về tình người ngày một cạn kiệt thậm chí biến mất trong đô thành hiện đại Tình người băng giá, sự vô cảm, nỗi bất an và cái chết trở thành những ám ảnh trong đời sống đương đại

1.3 Nghiên cứu đề tài: “Đô thị hiện đại trong tập truyện ngắn Thành phố đi vắng của Nguyễn Thị Thu Huệ”, chúng tôi hi vọng có thêm

những phát hiện, tìm tòi mới về cách tiếp cận đời sống con người trong xã hội đương thời và những đóng góp của nhà văn vào quá trình cách tân văn học Việt Nam đương đại

2 Lịch sử vấn đề

Là cây bút đều đặn, miệt mài và thành công hơn c ả ở thể loại truyện ngắn, Nguyễn Thị Thu Huệ và tác phẩm của chị đã thu hút được sự chú ý c ủa giới nghiên cứu, phê bình Qua khảo sát chúng tôi nhận thấy cho đến nay có một số bài viết của các nhà nghiên cứu có uy tín quan tâm tới sáng tác của chị

ở một số khía cạnh khác nhau Tiêu biểu trong số đó là một số bài viết:

Trong bài giới thiệu tập Truyện ngắn bốn cây bút nữ, nhà nghiên cứu Bùi Việt Thắng cho rằng: “Chao chát và d ịu dàng, thơ ngây và từng trải, đớn

đau và tin tưởng cứ trộn lẫn trong văn Nguyễn Thị Thu Huệ tạo nên tính đa cực của ngòi bút nữ có duyên trong lĩnh vực truyện ngắn Đọc Nguyễn Thị Thu Huệ ta bị cuốn hút vào trong niềm vui và nỗi buồn bất tận Đời sống hiện lên trên từng trang sách của chị bộn bề, ngổn ngang, ấy vậy mà ngẫm kĩ nó đâu vào đấy Nhà văn nghiêng viết về con người trong khối mâu thuẫn vừa cố dính kết với gia đình như một “hang ổ cuối cùng”, lại vừa nhiều ngoại lực giằng xé, lôi kéo” [24]

Tác giả Kim Dung trong bài Đọc Hồi ức một binh nhì và Bến trần gian, cho rằng: “Truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ luôn có hai mặt – vừa “bụi

bặm” trong tả chân, vừa trữ tình đằm thắm, văn của chị vừa táo bạo vừa thanh khiết Một cái gì đó không thuần nhất, không đơn giản, thậm chí có khi còn đối trọi nhau trong văn của Nguyễn Thị Thu Huệ” [3,108]

Hồ Phương trong bài viết Thế hệ thứ ba in trên tạp chí VNQĐ tháng

10/1994 lại lưu ý đến vốn sống và sự trải nghiệm trong truyện ngắn của Thu

Huệ khi nhận xét: “Trong các tác giả trẻ, Thu Huệ là cây bút h ết sức sắc sảo

Đọc Huệ tôi ngạc nhiên lắm, sao còn ít tuổi mà Huệ lại lọc lõi thế Nó như con mụ phù thuỷ lão luyện Nó đi guốc trong bụng mình Ruột gan mình có gì hình như nó cũng biết cả” [19]

Vũ Thị Tố Nga ở đề tài Quan niệm nghệ thuật về con người trong

truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ đã xem xét một cách khá toàn diện về các

truyện ngắn của Thu Huệ và chỉ ra “tư duy hướng nội là một đặc điểm định

tính đã phần nào chi phối các phương thức diễn đạt Nhiều hình thức nghệ thuật đã được Thu Huệ khéo léo đan cài và sử dụng phù hợp trong việc biểu đạt tâm trạng – đi sâu vào thế giới nội tâm của nhân vật Bằng lối viết hết mình đến cạn kiệt chúng ta thấy được nỗi say đắm của chị với cuộc đời và con người” [14,108]

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều trong bài viết Báo cáo giải thưởng Hội

nhà văn Việt Nam 2012 đã ghi nhận: “(Thành phố đi vắng) đã thực sự làm đầy thêm hồ sơ sáng tạo truyện ngắn của nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ và đặt chị vào vị trí những nhà văn Việt Nam đương đại viết truyện ngắn tiêu biểu” [27]

Gần đây nhất, nhà văn Nhật Tuấn trong bài viết Một thành tựu văn xuôi

hiện đại, nhân đọc Thành phố đi vắng đã nhận thấy: “(Thành phố đi vắng) thực sự rất đáng ghi nhận như một tín hiệu đáng mừng, một thành tựu mới trong văn xuôi hiện đại” [30,19]

Như vậy, thông qua các bài nghiên cứu, phê bình, giới nghiên cứu đã chỉ ra những giá trị độc đáo trong sáng tác c ủa Nguyễn Thị Thu Huệ nhưng chưa có công trình nào đi sâu vào tìm hiểu khía cạnh về hiện thực đô thị trong lòng xã hội hiện đại Trên cơ sở tiếp thu những ý kiến, kết quả của người đi trước, cùng với sự đánh giá, kiến giải của riêng mình, chúng tôi triển khai đề

tài: “Đô thị hiện đại trong tập truyện ngắn Thành phố đi vắng của Nguyễn

Thị Thu Huệ”

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là tìm hiểu, khám phá hiện thực đô thị

trong xã hội hiện đại qua các tác phẩm trong tập truyện ngắn Thành phố đi

vắng

Khẳng định thành tựu và những đóng góp của Nguyễn Thị Thu Huệ với thể loại truyện ngắn và với văn học Việt Nam đương đại

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện được mục đích trên, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài là:

- Khảo sát và tìm hiểu cách nhìn cuộc sống và con người trong tập

truyện ngắn Thành phố đi vắng của Nguyễn Thị Thu Huệ

- Tìm hiểu nghệ thuật thể hiện trong tập truyện ngắn Thành phố đi vắng

của Nguyễn Thị Thu Huệ

- Khẳng định vị trí của Nguyễn Thị Thu Huệ trong nền văn xuôi Việt Nam đương đại

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hiện thực đô thị trong tập truyện

ngắn Thành phố đi vắng của Nguyễn Thị Thu Huệ trên phương diện nội dung

và nghệ thuật

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Chúng tôi tập trung khai thác các tác phẩm trong tập truyện ngắn Thành

phố đi vắng (Nhà xuất bản Trẻ - 2012)

5 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi s ử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp khảo sát, thống kê

- Phương pháp so sánh đối chiếu

- Phương pháp phân tích – tổng hợp

- Phương pháp liên ngành

Các phương pháp nghiên cứu trên không tách rời nhau mà tương tác,

bổ sung cho nhau trong suốt quá trình nghiên cứu đề tài

6 Đóng góp của khoá luận

- Khoá luận trên góp phần làm rõ hiện thực đô thị trong xã hội ngày

nay thông qua tập truyện ngắn Thành phố đi vắng

- Khẳng định sự độc đáo của Nguyễn Thị Thu Huệ trong sáng tác truyện ngắn, qua đó thấy được sự đổi mới về tư duy nghệ thuật cũng như vị trí của nhà văn trong nền văn xuôi đương đại

7 Cấu trúc của khoá luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, và tài liệu tham khảo, nội dung của khoá luận gồm hai chương:

Chương 1: Hiện thực đô thị trong Thành phố đi vắng

Chương 2: Nghệ thuật thể hiện hiện thực đô thị trong Thành phố đi

vắng

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1

HIỆN THỰC ĐÔ THỊ TRONG THÀNH PHỐ ĐI VẮNG

1.1 Nguyễn Thị Thu Huệ - Quá trình sáng tác - Tập truyện Thành phố

Đây chính là những chia sẻ của nữ nhà văn tài hoa Nguyễn Thị Thu Huệ khi nói chuyện về cuộc sống và công việc của mình

Nguyễn Thị Thu Huệ sinh ngày 12 tháng 8 năm 1966 tại Hà Nội Hiện nay, chị đang sinh sống ở Hà Nội và làm việc tại Đài Truyền hình Việt Nam

Bố chị mất khi chị mới 17 tuổi Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Tú là mẹ chị, bà qua đời năm 2013 Cái tên Huệ là do chính bà đặt cho con, theo tên nhân vật chính trong cuốn tiểu thuyết đầu tay Huệ đã được trình làng năm

1964 Cuốn tiểu thuyết Huệ “đứa con tinh thần” mang bao hoài bão, khát vọng của bà, giờ đây được gửi gắm vào đứa con đầu lòng và duy nhất Nguyễn Thị Thu Huệ Chị đã không phụ sự kì vọng đó, đã khẳng định được tài năng

và bản lĩnh nghệ thuật của mình trên con đường văn chương, tiếp bước những

ấp ủ từ người mẹ yêu quý

Ngay từ khi còn nhỏ Thu Huệ sớm đã bộc lộ năng khiếu văn chương và hội họa, nhưng chị lại mê hội họa hơn và thích trở thành họa sĩ Thu Huệ từng

tâm sự: “Mình không nghĩ sau này sẽ trở thành nhà văn, thế hệ bọn mình lúc

đấy hồn nhiên lắm, không bao giờ có ước mơ phải trở thành một người nổi tiếng, giàu sang gì đâu” [25] Nhưng niềm say mê và tài năng đã đưa chị đến

với văn chương Khi vừa tốt nghiệp Khoa Văn Đại học Tổng hợp, chị giấu bố

mẹ đăng hai truyện ngắn Mưa trái mùa và Mùa hoa sấu rụng trên Báo Văn

Nghệ khiến văn đàn xôn xao một thời

Nhưng con đường trở thành nhà văn của chị bị ngắt quãng khi chị lập gia đình và dành toàn bộ thời gian để chăm sóc con cái Sau hai năm ở nhà trông con, chị quyết định vào làm biên tập viên sân khấu tại Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật Cuộc sống nhàn hạ cứ thế trôi đi nếu không có một lần chị thấy

mẹ buồn Bà tủi thân vì thấy nhiều người bằng tuổi con mình đã có tiếng tăm, còn con mình dường như quên hẳn văn chương Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc

Tú là người có ảnh hưởng lớn đến cuộc sống và sự nghiệp viết văn của Thu Huệ Hiểu được tâm tư và sự kì vọng của mẹ, vậy là chị viết, viết như điên, cứ mỗi chiều sau khi cơm nước xong, chị đạp xe lên cơ quan, mượn chiếc máy

chữ và lạch cạch gõ đến tận khuya: “Lúc đó tôi đã viết như lên đồng, ý tưởng

tuôn trào như không kịp nghĩ” Và kết quả năm truyện ngắn Hậu thiên đường, Biển ấm, Bảy ngày trong đời, Tình yêu ơi, ở đâu?, Minu xinh đẹp gửi đi dự thi

Tạp chí Văn nghệ Quân đội khiến Ban giám khảo không biết chọn truyện nào đạt giải nhất Sau đó chị chuyển sang làm tại hãng Phim Truyền hình Việt Nam Liên tiếp các truyện ngắn của chị được chuyển thể thành phim và gây

được tiếng vang lớn Đầu tiên là Của để dành, sau đó là Nước mắt đàn ông

cũng đến với khán giả và đoạt huy chương vàng liên hoan phim Truyền hình Chị trở thành “Của để dành” của các đạo diễn với nhiều truyện ngắn rất đời thường bởi dường như ai đọc cũng cảm giác có mình trong đó Sau sáu tháng làm việc ở đây, chị được đề bạt làm trưởng phòng phim, Xưởng trưởng xưởng

II của hãng Phim Truyền hình Sau đó với năng lực của mình, chị đã vươn lên

đứng ở vị trí Giám đốc của VTC9 Let’s Việt (2008), một kênh chuyên về phim Truyền hình Việt Nam

Nguyễn Thị Thu Huệ mặc dù rất bận rộn với công việc quản lý nhưng không vì thế niềm đam mê văn chương, nhu cầu được viết của chị giảm bớt Chị vẫn miệt mài viết, miệt mài sáng tạo vì văn chương đã trở thành người

bạn tinh thần của chị: “Văn chương luôn làm ấm lòng tôi, viết và đọc là điều

không thể thiếu trong cu ộc sống” và “Văn chương đối với tôi là người bạn chung thủy có thể chia sẻ với mình nhiều điều” [15]

1.1.1.2 Quá trình sáng tác

Nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ thuộc thế hệ cầm bút, xuất hiện từ đầu thập niên 90 của thế kỷ XX Thu Huệ được coi là nhà văn nữ độc đáo và tài hoa, hào hiệp và mạnh mẽ, một cây bút chuyên tâm với truyện ngắn Không đao to búa lớn, không gây dư luận ồn ào hay những tranh cãi nảy lửa trong giới phê bình nhưng tác phẩm của chị vẫn có sức hấp dẫn riêng Thu Huệ thể hiện những vấn đề nhức nhối của cuộc sống nhân sinh một cách giản dị tự nhiên như chính đời sống hàng ngày, nó như những thước phim sống động, chân thực về cuộc sống Vì vậy, tác phẩm của chị “hữu xạ tự nhiên hương”,

cứ lan tỏa, thấm thía vào tâm hồn bạn đọc một cách tự giác

Hơn 20 năm cầm bút, Thu Huệ đã tạo dựng được phong cách riêng, không lẫn với bất cứ nhà văn nào Cho đến nay chị đã có trong tay bảy tập

truyện ngắn: Cát đợi (1992), Hậu thiên đường (1993), Phù thủy (1995), 21

truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ (2001), Nào, ta cùng lãng quên (2003), 37 truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ (2006) và Thành phố đi vắng (2012)

Thu Huệ cũng là người có duyên với các giải thưởng và được đánh giá cao tại các hội đồng chấm giải Chị đạt giải nhì cuộc thi truyện ngắn của Hội

văn học Nghệ thuật Hà Nội 1986 (Một khoảng đời chờ đợi); Giải nhì cuộc thi truyện ngắn Tác phẩm tuổi xanh báo Tiền Phong 1993 (Những đêm thắp

sáng); Giải nhất cuộc thi truyện ngắn NXB Hà Nội 1994, cùng năm đó chị

cũng đạt giải nhất cuộc thi truyện ngắn do Tạp chí Văn nghệ Quân đội tổ chức

cho chùm tác phẩm gồm 5 truyện ngắn (Hậu thiên đường, Biển ấm, Minu xinh

đẹp, Bảy ngày trong đời, Tình yêu ơi, ở đâu?) và nhận thưởng của Hội Nhà văn

cho tập truyện Hậu thiên đường Năm 2012, Thu Huệ được nhận giải thưởng của Hội Nhà văn dành cho tập truyện ngắn Thành phố đi vắng

1.1.2 Tập truyện ngắn Thành phố đi vắng

Với Thành phố đi vắng, Thu Huệ quan tâm nhiều đến vấn đề đô thị

hiện đại Thay vì kiếm tìm tình yêu, tập truyện là những ưu tư về tình người ngày một cạn kiệt thậm chí biến mất trong đô thành hiện đại Tình người băng giá, sự vô cảm, nỗi bất an và cái chết trở thành những ám ảnh trong đời sống

đương đại Chị chia sẻ: “Ngày trước, những câu chuyện của đời sống đến với

tôi, và tôi kể lại chúng theo cách nhìn của một người trẻ, trong một xã hội ít bất an, đâu đó còn nhiều góc bình yên Bây giờ, đời sống của đám đông, của những thân phận bị trồi lên trụt xuống quẫy đạp nhằm tồn tại trong những cơn sóng táp thẳng, khiến tôi chao đảo, buồn bã và đau đớn Và tôi đã kể những chuyện qua lăng kính của tôi, những ngày tháng này Lạnh lùng ở câu chữ, nhưng xa xót trong tâm can Tuy vậy, tôi chưa mất hẳn niềm tin vào con người Rải rác ở đâu đó vẫn còn những người đau đáu làm điều tốt, làm ra những thứ có ích cho cộng đồng” [2]

Xuyên suốt các câu chuyện trong Thành phố đi vắng là cảm thức về sự

mất mát trong đời sống con người Đó là sự lạnh lùng thờ ơ, thói vô c ảm và tội ác với nhiều bộ mặt khác nhau Con người sống với nhau ngày càng mất đi những sợi dây kết nối, họ đã thực sự “đi vắng” trong chính sự tồn tại của

mình Thu Huệ chia sẻ: “Tôi luôn bị ám ảnh về những dòng chảy đang xoay

chuyển những thế hệ người Việt theo hướng xấu đi, đang đi xuống Sự thanh cao, phẩm chất đáng quý của người Việt một là dần bé lại, hai là bị đè nén

trước sự trần trụi và thô tục, sự suy cấp đạo đức, bế tắc không lối thoát trong khi vẫn phải sống chứ không chết hay tìm ra một giải pháp khác Sự bất an, đời sống khó khăn, đơn điệu, những thói quen sinh hoạt văn hóa cộng đồng ít dần làm người ta mất cảm xúc Những giá trị tốt đẹp bị triệt tiêu từ từ, thay bằng sự hào nhoáng phô trương của trang phục, đồ dùng tỷ lệ nghịch với văn hóa sống ” [2] Cùng với lối viết khách quan, trung tính, tiết chế cảm xúc tối

đa, mỗi truyện ngắn trong tập sách của chị hiện diện như một bản tường thuật

về đời sống Giống một nhà quay phim, nhà văn hướng ống kính vào những mảng đời sống khác nhau cặm cụi, tỉ mỉ ghi hình Không tham dự, không phán quyết, không dự đoán, mỗi truyện ngắn đưa độc giả tiếp cận gần nhất với đời sống đô thị đương đại cùng những vấn đề của nó, như trong các

truyện ngắn: (X-Men có mùi trường đua, Cú mèo và rượu hoa, Không thể kết

thúc, Sống gửi thác về, Của cha, của con những cành vạn niên thanh, Thu xếp cuối đời, Thành phố đi vắng )

Nguyễn Thị Thu Huệ đã tâm sự: “Tôi không có ý định là phải thay đổi

phong cách, hay phải làm mới mình Nếu có sự thay đổi, có lẽ do trong đầu mình cảm nhận đời sống này, chiêm nghiệm về những gì đang diễn ra xung quanh thay đổi, nên khi viết ra thì thành như vậy Nhân vật, câu chuyện dẫn dắt cách kể và tôi bị họ cuốn đi Tôi sống trong đời sống của họ, thấm thía sự tan nát của họ, và buồn bã cùng họ” [6] Yêu mến, tìm hiểu, nghiên cứu

những truyện ngắn của chị, từ những truyện ngắn đầu tiên của thời Hậu thiên

đường đến Thành phố đi vắng dễ dàng nhận thấy đã có sự thay đổi trong cách

viết của chị Bên cạnh những nét sắc sảo và táo bạo, bén nhạy và tinh tế, là sự trưởng thành, già dặn của một người từng trải với những chiêm nghiệm suy tư

về những giá trị cuộc đời và con người Với ngòi bút sắc sảo và mạnh mẽ cùng trực cảm phụ nữ tinh nhạy, tập truyện mới nhất này đã cảnh báo một đời

sống của “vô cảm, ích kỉ và thù hận và gián tiếp dự báo một tội ác kinh hoàng

hơn trong tương lai nếu lương tâm con người không được đánh thức”

(Nguyễn Quang Thiều)

Đã hơn hai mươi năm cầm bút, nhưng Nguyễn Thị Thu Huệ vẫn luôn là cây bút nữ không (chưa) mệt mỏi trên hành trình sáng tạo văn chương

1.2 Hiện thực đô thị trong Thành phố đi vắng

1.2.1 Con người cá nhân trong Thành phố đi vắng

Đến với truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ, chúng ta đến với những trang viết tưởng chừng như bình lặng mà không bình lặng chút nào Ở đó, tiềm ẩn những bất ổn, những day dứt trăn trở, những bi kịch nhân sinh c ủa con người Cuộc sống và con người trong các tác phẩm của Nguyễn Thị Thu Huệ có những khoảng lồi lõm, trồi sụt không tránh khỏi trong đời sống xã hội hiện thời

Ngược dòng thời gian trở lại với những năm tháng 90 của thế kỉ XX,

nữ nhà văn tài hoa này đã chú ý tới những mảng tối, những góc khuất của cuộc sống Nhưng dù sao, cuộc sống ở đó ít nhiều vẫn còn dịu nhẹ, không gai góc, lạnh lùng, thiếu vắng sợi dây kết nối tình người như trong xã hội hiện đại

hôm nay Với các tác phẩm trước như Hậu thiên đường, Cát Đợi, Phù Thuỷ…

tác giả đã miêu tả chân thực cuộc sống phức tạp nhiều vẻ hiện nay, khi mà cái

ác đang lấn lướt cái thiện, Thu Huệ đã chiêm nghiệm đi sâu khai thác cái ác, cái xấu một cách cụ thể, khốc liệt Thu Huệ đã xây dựng những nhân vật bị xé toạc vỏ bọc bên ngoài để lộ trần trụi những phần bản năng nhất Đó là My,

Dương (Thiếu phụ chưa chồng); là người vợ (Nước mắt đàn ông; Minu xinh

đẹp); là ông bố (Ám ảnh)… Để rồi Thu Huệ đã nhận ra rằng sự phức tạp nhất

tập trung ở những con người có vẻ là có học nhưng họ vẫn thoái hóa Rõ ràng, ngầm ẩn trong đó, Thu Huệ muốn nói tới sự tác động xấu của cơ chế thị trường đã khiến cho con người bị lệ thuộc, bị đồng tiền chi phối Nói như nhà văn Banzac: khi túi tiền “phình to” ra thì trái tim “teo lại” Không có tiền

người ta kiếm tiền bằng mọi cách Chuyện người thì ăn hối lộ (Còn lại một

vầng trăng), lừa đảo (Nước mắt đàn ông), hay chuyện bán rượu lậu (Ông Mậu), cướp chồng của chị gái (Thiếu phụ chưa chồng), chửi chồng như hát

hay (Minu xinh đẹp)… Cuộc sống ẩn trong mình nhiều vấn đề nhức nhối,

ngột ngạt, con người sống trong đó phải hàng ngày, hàng giờ đối chọi với nhiều khó khăn thử thách để mưu sinh trong thời buổi kinh tế thị trường, khi

mà đồng tiền lên ngôi, chi phối gần như tất cả mọi thứ, cái ác luôn ở quanh rình rập, chỉ chờ thời cơ là có thể nuốt chửng những cái gọi là “tình người” Truyện ngắn của Thu Huệ đã phơi bày một xã hội bất ổn, khi mà giá trị con người ngày một đi xuống Và trong cái xã hội ấy, con người luôn đối mặt với những khoảnh khắc tự phán xét, có những lúc nhân vật thức tỉnh, biện hộ và giải thích, cùng với những giằng xé nội tâm quyết liệt dẫn đến trạng thái tâm

lí cô đơn của con người Thu Huệ đã phác họa với những tình huống muôn

mặt ban ngày như một chiếc bóng mà ban đêm mới là cuộc sống thực (Người

đi tìm giấc mơ); nỗi cô đơn của người đàn bà chưa từng được nếm vị ngọt

ngào lẫn cay đắng của hạnh phúc làm vợ, làm mẹ (Người đàn bà ám khói); cô đơn khi không tìm thấy chỗ neo đậu cho khát vọng tình yêu (Cát đợi, Tình

yêu ơi, ở đâu?); nỗi cô đơn của người phụ nữ dư thừa vật chất mà thiếu tình

yêu thương (Tân cảng); của người đàn ông có tài, giỏi kiếm tiền nhưng lại cô độc trong gia đình dư thừa vật chất (Nước mắt đàn ông), nỗi cô đơn của một

thế hệ khi những giá trị tinh thần của gia đình truyền thống đang dần bị mất đi

trong xã hội hiện đại (Của để dành)… Có thể nhận thấy, trạng thái tâm lý cô

đơn trở thành tâm điểm của sáng tạo nghệ thuật trong truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ Bằng khả năng nắm bắt những biến thái tinh vi trong đời sống của con người, chị đã lý giải một thực tế tinh thần của con người trong đời sống xã hội hiện đại Thế giới nội tâm của con người luôn ẩn chứa những yếu tố bất ngờ, bí ẩn Nỗi cô đơn không chỉ tồn tại đơn thân, lẻ loi một

mình một bóng, mà con người còn cảm thấy nỗi cô đơn trong ngay chính ngôi nhà, tổ ấm thân thuộc của mình khi không tìm thấy sự đồng cảm và tiếng nói chung

Đến với tập truyện ngắn Thành phố đi vắng, ngòi bút của Nguyễn Thị

Thu Huệ vẫn hướng về những phận người trong đời sống đô thành hiện đại nhưng những truyện ngắn của Thu Huệ hôm nay, không còn là những lát cắt,

những câu chuyện rất cụ thể về những con người cụ thể như Hậu thiên đường,

Phù thủy, cùng với cuộc sống đang đổi thay, con người cũng dần biến đổi

Nhân vật trong truyện ngắn của chị ở góc này, góc khác là đại diện cho một

số đông, mang những dấu ấn đậm nét của xã hội hiện đại Vẫn là những số phận, những mối quan hệ gia đình cha con, ông cháu, nhưng đằng sau đó là một tâm lý đám đông khá phổ biến với sự bế tắc trước một đời sống lộn xộn, cái ác hoành hành, buộc người tốt đôi khi thành vô cảm Là người trải qua thời bao cấp, thời đổi mới và cho đ ến thời bây giờ, Thu Huệ cảm nhận rõ những thay đổi của cuộc sống hôm nay Cuộc sống đô thị hiện đại, trẻ trung, năng động nhưng chất chứa trong lòng nó những xáo trộn, mất mát, và sự bất

an Xuyên suốt các truyện ngắn của chị trong Thành phố đi vắng là cảm thức

về sự mất mát trong đời sống con người Đó là sự lạnh lùng, thờ ơ, thói vô cảm và tội ác với nhiều bộ mặt khác nhau

Nhận thức về nỗi bất an trong xã hội hiện đại đã trở thành một trạng thái tâm lý của nhân vật trong truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ Những nhân vật (phận người) run rẩy đi trong chiều dài và c ả chiều sâu của cuộc sống không ai định hình được con đường sẽ dẫn về đâu Không một ai… Những định hướng hoang mang, mục tiêu sống cũng chìm khuất trong cái nhộn nhịp nhưng bức bối Khái niệm thấu hiểu và sẻ chia trở thành điều xa xỉ Cái ác, cái chết luôn ám ảnh đời sống con người

Một cô gái khiếp đảm, sợ hãi trong quán phở vì nỗi đe doạ vô hình bởi

bọn cướp có vũ khí: “Có cảm giác bất an, cô ngẩng lên” [12,71], “Cô lạnh

người… Tự gồng mình che giấu từng cơn run đang chạy khắp người” [12,72]

, “Giờ cô mới để ý, chúng mặc áo choàng dài gần đầu gối Hai xe máy không

biển số Thằng nào khi vào cũng có đeo khẩu trang Thôi đúng là cướp rồi

Cô có đọc trên báo, dạo này, cướp hay đi xe không biển số, đội mũ bảo hiểm

và đeo khẩu trang che mặt Vũ khí chúng dùng là dao, kiếm hay súng tự chế Những thứ chúng cướp là xe máy, túi xách, điện thoại di động, máy tính xách tay, dây chuyền… và nếu đối tượng có ch ống cự, sẽ chém dằn mặt hoặc là bắn phi tang” [12,75] Để rồi từ đó cô luôn có cảm giác cái ác cứ quẩn quanh

bên mình và rồi cô sống khép mình hơn, cô nhận ra rằng: “Sẽ không thể tìm

nơi nào bình yên hơn nơi ch ốn của riêng mình”, “Sẽ không ra đường”, “Sẽ ở nhà” [12,81] (Trong lúc ăn một bát phở Gia truyền)

Trong truyện ngắn cùng tên Thành phố đi vắng, một cô gái trở lại thành

phố sau 3 năm xa cách, cảnh vật không thay đổi, vẫn phố phường, hàng cây, nhà hàng, khách s ạn… Tất cả vẫn vẹn nguyên nhắc lại những kỉ niệm còn tươi rói Cô gặp lại những người xưa: Bác tài xế xe bus, cô quản lý nhà hàng, ông bác sĩ… Họ vẫn nhớ cô là ai nhưng sự thân thiện khi xưa hầu như không còn nữa Điều đó đã đẩy cô gái vào nỗi hoang mang cực độ khi nhận ra bản thân lại lạ lẫm ngay trong chính không gian thân thuộc của mình Cái thành phố cô từng yêu say đ ắm vì mùi người, vì sự náo nhiệt, xô bồ, hỗn tạp nhưng tràn trề sức sống không còn nữa, thay vào đó là một đô thành hoang lạnh trơ

vơ Trên mọi nẻo đường kiếm tìm tình người, cô gái càng tìm càng vô vọng:

“Không còn vẻ náo động của những phố mua bán, người đi lại sắm đồ Không

thấy các cửa hiệu mở suốt ngày đêm cho khách thập phương Tất cả có gì đấy như vừa được siết chặt lại về trật tự Tiếng động cũng khác xưa” [12,267],

“Không còn sự lộn xộn của cuộc sống thị dân bao đời vẫn thế Phố vốn dài

giờ thêm lạnh Người vẫn đông nhưng hết âm thanh, như những diễn viên câm” [12,269], “Trong xe, khách đông, ngồi kín ghế Người đứng vai kề vai, lặng ngắt, bàn tay nắm vào cọc sắt, hoặc kéo dây thả từ trên xuống Người ngồi cứng đơ như những bức tượng Mỗi khi xe phanh gấp, tượng người bê tông đó nghiêng nguyên khối, sau trở về vị trí cũ Mắt ai cũng nhìn vào một khoảng trống trước mặt, đem cho người đối diện là họ đang suy nghĩ rất sâu

về một vấn đề riêng, tất cả đều mang khuân mặt ơ hờ, bình thản Bắt gặp ánh mắt muốn nói chuyện của cô, lập tức những tia lạnh từ mắt người đối diện bắn ra thông điệp “Đừng làm phiền tôi” [12,264] Cô nhận ra rằng: “Thành phố như người đông máu, vô cảm, dửng dưng” [12,269] Vì thế cô bơ vơ, lạc

lõng, cô đơn trên chính thành phố quen thuộc, từng gắn bó máu thịt với mình:

“Cô bật khóc Cơn thủi thân, sự cô độc giữa chốn đông người và ý thức

những điều mất mát, tốt đẹp đã tuột mất trong đời làm cô không đứng dậy nổi” [12,274], “Bây giờ Ở nơi chốn của mình, sau ba năm trở lại, hai mắt nhoè nước, bàn tay với những ngón dài, nổi trên mu bàn tay da trắng xanh những cái gân chuyển sang màu xanh tím ôm chặt lấy khuôn mặt mình, cô khóc nức nở” [12,281] Cô đã tìm thấy chỗ cho mình ở nghĩa trang, cô chết vì

cô quá “nóng”, quá nồng nhiệt với cuộc sống, trong khi thành phố nơi cô từng sống, từng yêu thương, từng ấm áp tươi mát với cô, bỗng trở nên tàn nhẫn, lạnh lẽo, máy móc dập khuôn sau vài năm không trở lại

Con người cá nhân trong tập truyện ngắn Thành phố đi vắng còn là

những con người không định hình được con đường sẽ đi về đâu, những định hướng hoang mang, mục tiêu sống chìm khuất trong xã hội nhộn nhịp bức bối

để rồi một chàng trai đợi ngày dài trôi qua một cách nhàm chán, vô vị bằng

những bộ phim hoạt hình: “Một chủ nhật thừa bớt hoang mang, nhờ bọn chim

cánh cụt”, “Từ ngày không còn cô bên cạnh, những chiều thừa thãi anh nằm nghiên cứu các chương trình ti vi và luôn dừng ở phim hoạt hình Hôm nay,

tập bảy phim về gia đình nhà cừu” [12,230] (Chủ nhật được xem phim hoạt hình) Một trạng thái dật dờ đợi xuân, hạ, thu qua để đón mùa đông tới của

“bố cục chặt”, cũng như cái “nhu cầu” của “cô gái” là được ở bên “ông” vào

những ngày thật lạnh: “Tôi cũng chỉ nhớ ông vào nh ững ngày “Miền núi phía

Bắc trời rét đậm, có nơi có sương muối và tuyết…” Còn những ngày ẩm ương nồng nàn cải lương như mùa xuân cho tình yêu đâm chồi nảy lộc, mùa hạ tình yêu cháy b ỏng, mùa thu nồng nàn… tôi không nghĩ con người là ông tồn tại trong cuộc đời này” [12,85], “Cứ dật dờ đợi xuân hạ thu qua để đông về được gặp đằng ấy rồi lại đợi… Tôi nhão người lắm” [12,94] (Rồi cũng tới nơi thôi)

Một kế hoạch cuối đời được sắp đặt như chỉ để làm trôi đi thời gian vỏn vẹn

của một dịp xông hơi của hai gái già: “Cứ nghĩ ngày bọn trẻ con đi hết, mình

già, không ở với ai được Bây giờ đã không thì sau này càng không Càng nghĩ, càng thấy tao với mày ở với nhau là đủ”, “tao mới học lái xe để làm tài

xế cho mày Mày kiếm tiền giỏi về nuôi tao Tao chẳng ăn uống gì, chỉ thích rượu…” [12,177] (Thu xếp cuối đời)

Cuộc sống đô thành hiện đại đã khiến cho con người sống co ro như rét không có áo ấm, mưa không có ô che, đời sống khó khăn đơn điệu dần dần khiến cho con người ta mất đi cảm xúc Khác hẳn với vẻ hào nhoáng bên ngoài của xã hội hiện đại đầy sôi động là cuộc sống đang xoay chuyển của thế

hệ những con người Việt theo những hướng khác nhau: thiện – ác, tốt – xấu, nhiệt huyết – thờ ơ, cái này có thể lấn át cái kia và ngược lại Có thể thấy trong truyện ngắn của mình, Nguyễn Thị Thu Huệ đã khắc hoạ được những trạng thái tâm lý khác nhau của con người Nhân vật trong các sáng tác của chị luôn ý thức được sự cô đơn, trống rỗng, nỗi bất an, cái ác trong đời sống hiện đại Thu Huệ đã mang tới một hình dung về sự hiện diện của một gương mặt đô thị mới trong lòng đô thị cũ đang không ngừng thoái triển

Văn học sau chiến tranh đã bước sang một quỹ đạo mới, với sự hình thành một đội ngũ viết mới bên cạnh thế hệ cầm bút đã đi qua chiến tranh Sự thay đổi trong đời sống xã hội, ở đây là đời sống đô thị hiện đại đã góp phần tạo nên những thay đổi trong đời sống văn học Việt Nam đương đ ại Mảng đề tài về đô thị hiện đại có một lực hấp dẫn lớn đối với các nhà văn Ngoài Nguyễn Thị Thu Huệ, còn có tên tuổi của các nhà văn như Đỗ Phấn, Nguyễn Huy Thiệp, Phong Điệp, Nguyễn Việt Hà… Trong xã hội đương thời, hình tượng con người cá nhân trong các sáng tác của các nhà văn thường là những con người cô đơn Việc thể hiện con người cô đơn trong truyện ngắn đương đại không chỉ cho thấy sự thay đổi quan niệm nghệ thuật về con người của nhà văn mà còn là sự thể hiện một tâm thế của con người hôm nay, những con người đang sinh sống và làm việc tại các thành phố hiện đại, bị chi phối bởi cuộc sống và hoàn cảnh Có muôn hình vạn trạng nỗi cô đơn của con người

khi đối mặt với cuộc sống đô thị Một nhân vật trong Huyền thoại phố phường của Nguyễn Huy Thiệp được mô tả: “Hạnh sống cô đơn Cu ộc sống thành

phố với bao lạc thú gây nên nhiều mơ ước Nhưng Hạnh biết rất rõ những lạc thú ấy chứa đầy cạm bẫy” Nỗi cô đơn của những thực thể sống trong những

toà nhà cao ốc, cách biệt với con người và thế giới xung quanh: “Đến tận tầng

mười sáu Ở trên tầng cao, sự cách biệt đã dần biến thành nỗi cô đơn gần như tuyệt đối Cách biệt với thành phố bên dưới Cách biệt với phần còn lại của toà nhà bên trên Và cách biệt với ngay cả hàng xóm láng giềng là căn hộ đối diện chung nhau có một hành lang tối” (Vu vơ ở lưng chừng trời – Đỗ Phấn) Với Phong Điệp, nhân vật của chị thường là những người trẻ, tạm cư

trong những căn phòng chật hẹp, với nhiều băn khoăn khi gia nhập đời sống

đô thị Họ ý thức được giá trị và những mặt trái của đời sống họ đang tham

dự, một cuộc sống mà ở đó công việc luôn chiếm phần lớn quỹ thời gian của

họ: “Thường thường tám giờ tối mới rũ rượi về nhà Ăn qua quýt một cái gì

đó rồi đổ vật ra giường, ngủ một mạch đến bảy giờ sáng hôm sau Những ham muốn đam, mê dần bị tước bỏ Quay quắt mấy chốc đã cảm thấy mình hết đời rồi Chồng con bây giờ không còn là một cái gì quá cấp thiết” (Ngôi nhà ngập tràn ánh nắng)

Như vậy có thể thấy đời sống đô thị với ý thức cá nhân, ý thức về bản thể là một phương diện được các cây bút truyện ngắn hướng tới

1.2.2 Gia đình trong Thành phố đi vắng

Gia đình là một “tế bào” quan trọng của xã hội, là nơi trở về cuối cùng của con người Sự tiến bộ của khoa học kĩ thuật, sự phát triển của đời sống kinh tế, sự phong phú về đời sống văn hoá một mặt đã mang tới cho gia đình hiện đại nhiều cơ hội, điều kiện tốt tạo nên nền tảng cho hạnh phúc gia đình mặt khác cuộc sống đương đại với bộn bề lo toan dường như đang gây ra những vết rạn nứt, những cơn sốc, những chia rẽ và có thể là khủng hoảng trong đơn vị này Con người chịu tác động từ nhiều phía: tình cảm, đạo đức, lối sống dần bị suy thoái… Tất cả đã tạo nên bức tranh đa chiều về gia đình hiện đại

Trước cách mạng tháng Tám năm 1945, các nhà văn hiện thực phê phán cũng khai thác sự chông chênh, trắc trở của cuộc sống gia đình Trong các sáng tác c ủa Nam Cao, số phận của gia đình Lão hạc, gia đình anh giáo Thứ… đang đối mặt với cuộc sống nghèo đói, túng bấn nhưng vẫn ấm tình người Hay trong sáng tác của Ngô Tất Tố, cái đói khổ đã chia năm sẻ bảy gia đình chị Dậu nhưng trong cái cay đắng ấy tình thương, tình yêu, và hơi ấm gia đình vẫn tồn tại, vẫn có chỗ đứng

Đến với các trang viết của Thu Huệ, ta có thể thấy được chị đặc biết quan tâm tới những vấn đề về cuộc sống của các gia đình hiện nay qua đó muốn phản ánh hiện thực của đời sống hiện đại, mang tới cho bạn đọc những cái nhìn đa chiều cùng những trăn trở về gia đình hiện đại trước những thách

thức của thời cuộc – các cá nhân trong gia đình, sự biến đổi của gia đình cũng như nhân cách con người trong hoàn cảnh mới

Vẫn như trong các sáng tác trước như Hậu thiên đường, Của để dành,

Tân cảng, Nước mắt đàn ông, Minu xinh đẹp, Một nửa cuộc đời… Thu Huệ

vẫn đề cập tới vấn đề ngoại tình, đi sâu phản ánh những rạn vỡ trong các quan

hệ đạo đức của các thành viên trong gia đình Trong truyện Của Cha, của Con

những cành vạn niên thanh Thu Huệ viết về sự phản bội dẫn đến tan vỡ hạnh

phúc gia đình, hậu quả không chỉ để lại nỗi đau về tinh thần cho những người được gọi là vợ, chồng mà người chịu thiệt thòi và đau khổ chính là những đứa con khi lớn lên thiếu vắng tình yêu thương của cha mẹ Người Cha trong truyện đã phản bội, đã không chung thuỷ với vợ, làm tan vỡ một gia đình

đáng lẽ ra rất hạnh phúc: “Cha đã phản bội Mẹ Cha quan hệ với một người

đàn bà khác Đúng khi Mẹ đang thành đạt nhất, Cha chuẩn bị được thăng chức thì người đàn bà kia mang tài liệu của Cha và cô ta, cùng cái bụng bầu đến gặp Mẹ, đòi một số tiền lớn để cô ấy không tung toé mọi chuyện ra”

[12,258] Rồi người Cha trong cuộc sống mưu sinh đã bỏ quên cô con gái mỗi ngày lớn lên trong sự thiếu vắng tình thương của người mẹ, sự quan tâm c ủa người cha Để rồi con Gái mỗi ngày phải chứng kiến cảnh vợ chồng nhà hàng xóm “yêu” nhau và rồi nó cũng bước vào cuộc “khám phá” thế giới của người

lớn: “Lớn dần, nhiều chuyện không hiểu, không biết hỏi ai Có thể Cha biết,

nhưng Con gái không thể cất lời Có những bí mật Cha không bao giờ biết Nhiều đêm, Con gái đứng cứng người trong bóng tối, ướt sũng mồ hôi, tim đập rầm rầm trong lồng ngực, hai bàn tay ngón nhỏ thon dài nắm chặt vào cái gối hình con gấu, trừng trừng nhìn vợ chồng nhà hàng xóm làm chuyện người lớn” [12,254] và trở thành miếng mồi ngon của gã hàng xóm: “Một đêm, Con gái hỏi Hàng xóm “Mai Cha em ra viện Phải làm thế nào đây” Hàng xóm nằm ngửa, nhìn cánh quạt trần tròn quay cà rẹc cà rẹc do khô dầu,

vắt cái chân chắc nịch, ngắn ngắn trơn bóng lên bụng phẳng thiếu nữ của Con gái, im lặng” [12,260] Như vậy nỗi đau nào là lớn nhất trong cuộc đời

của Cha, của Con hay tất cả cũng chỉ là những mảnh ghép rã rời như cách Cha

đã gắn lá giả cho những cành vạn niên thanh?

Đến với truyện Sống gửi thác về ta có thể thấy được trong lòng một xã

hội hiện đại nhộn nhịp, náo nhiệt ấy lại là một gia đình luôn sợ những cái xấu, cái ác rình rập để rồi sống một cuộc sống khép kín, tách biệt với bên ngoài:

“Dương gia nhập hộ khẩu, ngôi nhà nhỏ thành luôn một thế giới” [12,38],

“Trong lúc nhai thịt rán và uống nước cam, nó được ra đường Đấy là nơi

duy nhất được thư giãn với điều kiện là có mẹ đứng cạnh” [12,40], “Nó chưa bao giờ được ra đường cách nhà mười mét nếu không có mẹ hoặc bố đi kèm Cũng chỉ được chơi trò ném ống bơ với lũ trẻ con nếu hôm đó nó lớn nhất hội Không thể chơi khi có đứa lớn hơn Chả may nện vào thằng bé thì Luyến đau lòng đứt ruột chết mất” [12,43] Hơn thế nữa cái gia đình nhỏ bé ấy còn

dần mất đi tình thân, con người thờ ơ, lạnh nhạt với nhau, mất đi sợi dây kết nối, chỉ với những đồng tiền là có thể cắt đứt mối quan hệ với chính ruột thịt

của mình: “Chỉ còn một cách duy nhất, hèn nhất, là cho tí tiền Cho mày làm

vốn Rồi mày và tao chia tay Kết quả của chuyện không ai được chết mà phải tất cả cùng sống, là 10 nghìn USD” [12,50], “Ông bố ngoại giao mắt mũi cân đối như lai người Hy Lạp sau khi chi 10 nghìn USD, tâm thế thanh nhàn Giải quyết được biết bao day dứt, ân hận trong lòng Đúng là không gì xoa dịu vết thương tinh thần nhanh bằng bỏ ra một nắm tiền” [12,53], “Luyến chết, hai bố con thằng Dương quan hệ với bà ngoại như hàng xóm thân” [12,59], “Hai bố con từ ngày Luyến chết, mất luôn quan hệ cha con kính trọng lễ nghĩa, chuyển thành hai thằng đàn ông trong một nhà Bố đứng bấm máy giặt gọi ra: “Ông còn cái gì thì ném hết vào đây, tôi quay một thể” Con dọn bát ăn cơm, cầm chai rượu làng Vân sóng sánh cặn bên dưới, hỏi không ngẩng mặt:

“Ông uống rượu hay bia đây? Nếu bia thì còn, rượu thì hết, đưa tiền tôi đi mua” [12,61]

Ngoài ra trong truyện Cú mèo và rượu hoa ta cũng có thể thấy đồng tiền

như một thứ vạn năng chi phối con người làm mất đi tình thân giữa anh em trong gia đình Ông Nhân thì bị liệt, con trai thì b ị tâm thần thế mà vợ chồng

người em trai từ nước ngoài xa xôi về đòi chia tài sản: “Hai vợ chồng người em

sát ông Nhân từ một nước phương Tây báo trước một tháng, chính xác từ giờ đến, ngày đến, mục đích của chuyến chở về Tất cả ghi cụ thể trong bức thư, nhiều số, nhiều chữ Thư riêng dài năm mặt giấy, cuối cùng có rất nhiều chữ

kí, giống biên bản bán nhà hay vay nợ ngân hàng” [12,193], “Anh em chia cái nhà đã bán bằng cách anh viết giấy nợ tiền em, trả dần trong hai năm, theo giá vàng Bán vàng, đổi sang đô la chuyển vào tài khoản là gọn” [12,201]

Hiện lên trên những truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ là những

câu chuyện ẩn dụ về hai thứ: Giả và thật Truyện Không thể kết thúc nói về

một gia đình nhiều đời sưu tập đồ cổ, như sự hiện diện của dòng tộc qua mấy trăm năm Đến một ngày bà dâu trưởng về, bán đồ cổ mua đồ mới thay vào

Sự tráo đổi này chỉ có mẹ chồng biết, nhưng bà già rồi, không thể làm gì được, đành tỏ thái độ bằng cách đi vệ sinh lên giường êm nệm ấm của cô con dâu cho bõ tức Đây là một sự phản kháng đầy bế tắc và bất lực Chỉ khi những con bọ mọc ra, vây kín lên tất cả, họ phải đập lũ bọ nhung nhúc đó, bình vỡ mới biết tất cả đã bị đánh tráo Ở đây Thu Huệ nói về những giá trị lớn lao đời xưa để lại cho chúng ta, nay đã mất dần, hoặc được làm mới bởi

sự tráo đổi bởi chính những con người trong gia đình Chị lên án gay gắt sự đánh tráo những giá trị tinh thần vô giá của những con người vì đồng tiền, vì cái lợi mà nhẫn tâm hủy hoại những giá trị văn hóa của cha ông

Như vậy, trên các trang truyện của mình Thu Huệ như muốn gửi gắm với chúng ta những trăn trở, những đau đáu của chị về vấn đề gia đình thời hiện

đại, về tình trạng tha hóa ngày càng phổ biến trong xã hội, đặc biệt là sự suy thoái đạo đức ngay trong mỗi gia đình Gia đình – tế bào xã hội ấy đang tiềm

ẩn những nguy cơ bất ổn và đổ vỡ mà nguyên nhân thì muôn hình vạn trạng

1.2.3 Tình yêu trong Thành phố đi vắng

Tình yêu là mảng đề tài xuất hiện khá đậm đặc trong sáng tác của Thu Huệ Dù còn mang nhiều đắng chát nhưng tình yêu vẫn luôn được diễn tả như một niềm khao khát vĩnh hằng của con người Nguyễn Thị Thu Huệ viết về người phụ nữ trong tình yêu bằng sự nhạy cảm của ngòi bút nữ, chị đã nhìn thấy những biến thái tinh vi của tình yêu thời hiện đại, mà ở đó người phụ nữ

là những người phải hứng chịu nhiều đau khổ nhất

Có thể thấy khi viết về tình yêu hạnh phúc Thu Huệ đã xoáy sâu vào những ngõ ngách theo cả hai chiều: cái cao thượng và cái thấp hèn, tỏ rõ sự

chia s ẻ, cảm thông với người phụ nữ, bởi vì “ai cũng mang khuôn mặt con

gái” (Hậu thiên đường) Muôn vàn cung bậc tình yêu được nhìn nhận lý giải

với những sắc thái khác nhau Có tình yêu làm cho con người trở nên cao

thượng (Cõi mê), có tình yêu ngọt ngào (Mùa đông ấm áp), lại có tình yêu vô vọng (Một chiều mưa, Tình yêu ơi, ở đâu?) dù mang nhiều dáng vẻ và cung

bậc khác nhau nhưng chủ yếu là những mối tình dang dở và kết thúc bằng bi

kịch Tình yêu của người con gái trong Cát đợi gắn liền với nỗi khổ đau âm thầm bởi cô làm một chuyện lạ, khác thường mà độc đáo: “Tôi không xếp xó

tình yêu của mình, tình yêu của tôi không bị mạng nhện chăng, tôi đem nó đặt lên một cái bàn thờ, và siêng năng thờ cúng” Cô ấy đã phải chịu bao thua

thiệt mất mát mà không tìm được hạnh phúc cho mình bởi cô ấy không chấp nhận sự tầm thường, tẻ nhạt đầy rẫy trong cõi đời này, dù suốt đời lặng lẽ như

triền cát, tôn thờ những khát vọng tình yêu Hay người con gái trong Tình yêu

ơi, ở đâu? Cứ tìm mãi tìm mãi tình yêu nhưng tình yêu chẳng đến với nàng

Nàng đã từng mơ ước: “Nàng muốn cuộc sống của mình như nàng nghĩ Sẽ

lấy một người chồng lý tưởng, biết yêu và chiều nàng Một cuộc sống đầy đủ Nàng như một tiểu thư khuê các, biết ngâm thơ và thưởng trăng” Nhưng

cuộc đời không như nàng nghĩ Trải qua mấy cuộc tình nhưng nàng vẫn chưa tìm được một bến đỗ cho riêng mình, nàng không chấp nhận và nàng lại cô đơn giữa đô thị náo nhiệt Tình yêu ơi, ở đâu? vẫn là câu hỏi, là sự tìm kiếm tuyệt vọng của nàng

Chảy theo dòng mạch cảm xúc của các tác phẩm trước đó, đến với tập

truyện Thành phố đi vắng Thu Huệ đã bộc lộ sự thay đổi trong tư duy về người phụ nữ hiện đại khi quả quyết rằng: “Ai trong đời cũng đã xếp xó vài

cuộc tình” Nhiều nhân vật của chị trước khi đến với hôn nhân đã trải qua

nhiều cuộc tình, có hạnh phúc, có khổ đau, có hi vọng và thất vọng nhưng khát khao tìm kiếm và yêu thương vẫn luôn sâu thẳm trong tâm hồn họ Tuy vậy càng khát khao yêu thương và dâng hiến, họ càng thấy vô vọng dâng đầy

Nhân vật Hân trong truyện Chúng ta cần suy nghĩ về chuyện này trước

khi về sống tám năm với “anh” không cưới hỏi cũng đã trải qua vài cuộc tình

“Anh năm mươi ba Hân bốn mươi Hai người đều chưa có gia đình con cái

trước khi sống tám năm với nhau Anh cũng đã sống với vài cô trước khi gặp Hân Hân cũng vậy Mỗi cuộc tình của anh hay của Hân với ai đấy, thường kéo dài mấy năm” [12,161] Trong tâm khảm người phụ nữ bốn mươi tuổi này

vẫn luôn hi vọng về một sự ổn định bên người mình yêu, Hân yêu “anh” và muốn sống đến già cùng anh Nhưng khi biết “anh” đã thay đổi, không còn là

“anh” của ngày xưa nữa, nàng đã ra đi Những giọt nước mắt xót xa đã lăn xuống bên gò má của người phụ nữ không còn trẻ mà giờ đây vẫn là con số không Tình yêu vẫn không đến thể đến với nàng

Tình yêu của Cave là thứ tình yêu xa xỉ, thứ tình yêu được coi là bóc bánh trả tiền Nhưng Thu Huệ một người luôn trân trọng thứ tình cảm được gọi hai tiếng tình yêu thiêng liêng đó lại dành một sự ưu ái đặc biệt với những