Không gian và thời gian trong tiểu thuyết Đồi gió hú của Emily Bronte (KL07164)

... đề tài Không gian thời gian nghệ thuật tiểu thuyết Đồi gió hú của Emily Bronte với những mục đích sau: - Tìm mô ̣t cách có ̣ thố ng và chuyên sâu về không gian, thời gian nghệ... tác giả Emily Bronte chúng ta cầ n làm rõ không gian thời gian nghệ thuật tác phẩm Không gian thời gian nghệ thuật sản phẩm sán g ta ̣o của nhà văn, không gian thời gian nghê... một không gian nghệ thuật vô cùng ý nghĩa 1.2.2 Không gian ngoại cảnh Luôn song hành với không gian nội thất, không gian ngoại cảnh cũng là một không gian rất quan trọng không

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

**********

LÊ VIỆT HOÀNG

KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN

“ĐỒI GIÓ HÚ” CỦA EMILY BRONTE

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

HÀ NỘI - 2015

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

**********

LÊ VIỆT HOÀNG

KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN

“ĐỒI GIÓ HÚ” CỦA EMILY BRONTE

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Người hướng dẫn khoa học:

ThS ĐỖ THỊ THẠCH

HÀ NỘI - 2015

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa luận tốt ngh iê ̣p với đề tà i “Không gian và thời

gian nghê ̣ thuật trong tiểu thuyết Đồi gió hú của Emily Bronte ”, tác giả

thường xuyên nhâ ̣n được sự giúp đỡ ta ̣o điều kiê ̣n thuâ ̣n lợi và chỉ bảo tâ ̣n tình của các thầy cô giáo trong khoa Ngữ văn, đă ̣c biê ̣t là các thầy cô giáo trong tổ Văn ho ̣c nước ngoài và Thạc sĩ Đỗ Thị Thạch - người hướng dẫn trực tiếp

Tác giả khóa luận xin được bày tỏ sự biết ơn và gửi lời cảm ơn trân trọng nhất tới các thầy cô

Do năng lực nghiên cứ u có ha ̣n khóa luâ ̣n chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong sự chỉ bảo góp ý của thầy cô giáo và các ba ̣n

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Tác giả khóa luận

Lê Viê ̣t Hoàng

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những nô ̣i dung mà tôi đã trình bày trong khóa luâ ̣n tốt nghiê ̣p này là kết quả quá trình nghiên cứu của bản thân tôi dưới sự hướng dẫn của các thầy cô giáo Khóa luâ ̣n này chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào Nếu những lời cam đoan trên là sai tôi xin hoàn toàn chi ̣u trách nhiệm

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Tác giả khóa luận

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 3

3 Mục đích nghiên cứu 5

4 Nhiệm vu ̣ nghiên cứu 6

5 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 6

6 Phương pháp nghiên cứu 6

7 Bố cục khóa luâ ̣n 7

NỘI DUNG 8

CHƯƠNG 1: KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT “ĐỒI GIÓ HÚ” CỦA EMILY BRONTE 8

1.1 Khái niệm không gian nghê ̣ thuâ ̣t 8

1.2 Các loại không gian nghệ thuâ ̣t trong tiểu thuyết “Đồi gió hú” của Emily Bronte 11

1.2.1 Không gian nội thất 14

1.2.2 Không gian ngoại cảnh 24

CHƯƠNG 2: THỜI GIAN NGHỆ THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT “ĐỒI GIÓ HÚ” CỦA EMILY BRONTE 29

2.1 Khái niệm thời gian nghệ thuật 29

2.2 Đặc trưng của thời gian nghê ̣ thuâ ̣t trong tiểu thuyết “Đồi gió hú” của Emily Bronte 34

2.2.1 Thơ ̀ i gian đa tuyến 37

2.2.2 Thơ ̀ i gian đảo lộn 41

2.2.3 Thơ ̀ i gian đồng hiê ̣n 45

2.3 Nhịp điệu thời gian 46

KẾT LUẬN 54 TÀI LIỆU THAM KHẢO

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tiểu thuyết lãng ma ̣n có thể được xem là thể loa ̣i thi ̣nh hành nhất trên thế giới Tiểu thuyết lãng mạn rất được coi tro ̣ng và đón nhâ ̣n mô ̣t cách nồng nhiê ̣t từ các nhà phê bình cũng như đô ̣c giả Có một thực tế cho thấy tiểu thuyết lãng ma ̣n được đón nhâ ̣n mô ̣t cách nồng nh iê ̣t như thế vì mọi người đều có thể thực hiện hóa giấc mơ và sống trong những cuốn tiểu thuyết Các nhân vâ ̣t sẽ biến những hình dung , tưởng tượng của ba ̣n thành hiê ̣n thực ,

Các cuốn tiểu th uyết lãng ma ̣n không chỉ được đánh giá là các cuốn tiểu

thuyết hay được nhiều người đón đo ̣c mà còn nhiều cuốn tiểu thuyết được mo ̣i người đánh giá là các tác phẩm kinh điển của mọi thời đại khiến cho các nhà phê bình tốn rất nhiều giấy mực cũng như công sức để nói về các tác phẩm đó Các cuốn tiểu thuyết lãng mạn được xem là kinh điển được nhiều người đọc bình chọn và đón đọc như: “Kiêu hãnh và đi ̣nh kiến” của Jane Asten, “Jane Eyre” của

tiểu thuyết n ổi tiếng được xem như mô ̣t trong những kiê ̣t tác hay nhất mo ̣i thời đa ̣i của tiểu thuyết lãng ma ̣n , được mo ̣i người đánh giá là mô ̣t trong

nữ nhà văn Emily Bronte

Lịch sử văn học thế giới đã và sẽ còn tốn nhiều giấy mực hơn nữa để nói về trường hợp đặc biệt của ba chi ̣ em nhà Bronte: Charlotte Bronte, Emily Bronte và Anne Bronte Mă ̣c dù thời gian sống của ba chi ̣ em hết sức ngắn ngủi song họ đã kịp làm nên thành tích phi thường , đã để la ̣i cho đời những kiê ̣t tác văn ho ̣c Có thể thấy trong bất cứ cuốn từ điển danh nhân nào cũng không thể vắng mă ̣t cuô ̣c đời và sự nghiê ̣p của ba chị em nhà Bronte Trong thời kì đó, khi mà cô chi ̣ Charlotte Bronte với cuốn tiểu thuyết lãng mạn “Jane Eyre”

2

được các nhà phê bình đánh giá cao và được đô ̣c giả đón nhâ ̣n hơn cả thì cô

em Emily Bronte cũng xuất bản cuốn tiểu thuyết Đồi gió hú nhưng la ̣i không

được đô ̣c giả đón nhâ ̣n mấy và cũng không được các nhà xuất bản “mă ̣n mà” lắm vì ho ̣ cho rằng cuốn tiểu thuyết thể hiê ̣n mô ̣t cách nhìn “man da ̣i” , có những điểm trái với khuynh hướng lãng ma ̣n của phần đông các tác phẩm văn học thời bấy giờ Thời gian đầu khi mới xuất bản cuốn tiểu thuyết bi ̣ giới phê bình và người đọc đưa ra nhiều ý kiến trái chiều Tuy nhiên, cùng với thời gian người ta càng ngày càng nhâ ̣n ra giá tri ̣ nhân văn cũng như sự đi trước thời đa ̣i của tác phẩm Mă ̣c dù không được nổi tiếng và thành công nhanh chóng như cô chị xong Emily lại được các nhà nghiên cứu ghi nhận là sâu sắc, tầm vóc hơn cả Như rượu ủ càng lâu càng ngấm , thời gian qua đi, sức

sống dẻo dai, mãnh liệt của Đồi gió hú và cho tới bây giờ v ẫn được đánh giá

là cuốn tiểu thuyết lãng mạn hay nhất mo ̣i thời đa ̣i

Nghiên cứu tác phẩm văn ho ̣c cũng chính là đi nghiên cứu phong cách nghê ̣ thuâ ̣t của tác giả Mà không gian và th ời gian nghê ̣ thuâ ̣t là một trong những yếu tố làm nên phong c ách nghệ thuật của nhà văn vì vậy đ ể có thể

hiểu thêm về tiểu thuyết Đồi gió hú cũng như phong cách nghê ̣ thuâ ̣t tác giả

Emily Bronte chúng ta cần làm rõ không gian và thời gian nghệ thuật trong tác phẩm

đâ ̣m dấu ấn phong cách và cá tính sáng tạo của người nghệ sĩ Nhà văn sáng tạo tác phẩm xét đến cùng là tái tạo lại thế giới hiện thực mô ̣t cách nghê ̣ thuâ ̣t,

đă ̣t nó trong mô ̣t mô hình không gian , thời gian nghê ̣ thuâ ̣t riêng và mô ̣t mô ̣t hình thức ngôn ngữ tươ ng ứng Cho nên, có thể nói không gian và thời gian nghê ̣ thuâ ̣t bô ̣c lô ̣ một phần cái nhìn trong đó chứa đự ng toàn bô ̣ nhân sinh quan của nhà văn về cuô ̣c sống co n người Tìm hiểu không gian và thời gian

3

nghê ̣ thuâ ̣t mô ̣t mă ̣t giúp chúng ta nhâ ̣n di ện được phong cách nhà văn Mă ̣t khác con đường đi vào khám phá những giá trị thẩm mĩ của tác phẩm văn học cũng có thể được mở ra từ hướng tiếp cận này

Bên ca ̣nh đó, viê ̣c nghiên cứu không gian và thời gian nghệ thuật trong

tiểu thuyết Đồi gió hú của Emily Bronte hứa hẹn nhiều triển v ọng trong việc

khám phá thế giới nghê ̣ thuâ ̣t của nhà văn , là cách thức hữu ích mở ra ch ân trời giá tri ̣ tác phẩm

Từ những lí do trên , chúng tôi lựa chọn đề tài “Không gian và thời

gian nghê ̣ thuật trong tiểu thuyết Đồi gió hú của Emily Bronte” để tìm hiểu

và nghiên cứu

2 Lịch sử vấn đề

Đồi gió hú trở nên nổi tiếng không chỉ vì tính chất ma ̣nh mẽ , mới la ̣

của nó mà còn vì cuốn tiểu thuyết chính là hình ảnh thu nhỏ của bối cảnh lịch sử thời đa ̣i bấy giờ , những mâu thuẫn giai cấp , mâu thuẫn xã hô ̣i ngày càng

gay gắt của nước Anh dưới thời Victoria - thế kỉ XVIII Đồi gió hú ra đời vào

thời Victoria, thời kì văn ho ̣c lãng ma ̣n nhường bước cho hiê ̣n thực phê phán vì vậy tuy là một tiểu thuyết lãng ma ̣n nhưng cuốn tiểu thuyết vẫn bao gồm nhiều yếu tố hiê ̣n thực trong đó

Emily Bronte đã trải qua mô ̣t cuô ̣c đời đầy biến đô ̣ng trong mô ̣t thế kỉ xã hội cũng đầy biến động với những nỗi đau mất mát về tinh thần cũng như về thể xác Bà sinh ra trong một gia đình bình thường nhưng lạ thay cả nhà b à bố me ̣, 5 chị gái và 1 anh trai không có mô ̣t ai sống quá 40 tuổi, mọi người đầu chết vì bi ̣ bê ̣nh Trong nỗi đau mất đi người thân ấy , năng khiếu văn ho ̣c của bà lại nảy nở một cách lạ thường Nhưng rồi vì căn bê ̣nh lao mà bà đ ã ra

đi vào năm 30 tuổi chỉ khi vừa mới xuất bản cuốn tiểu thuyết Đồi gió hú được

Năm 1824, gia đình Emily Bronte chuyển tới sống tại vùng Haworth, Yorkshire, nơi cha bà làm mục sư Ngôi nhà của gia đình trông ra nghĩa trang

4

xứ đạo và sau lưng là một ngọn đồi cô quạnh lộng gió Là một người sống khép kín, Emily thường đứng trên ngọn đồi này để nhìn ra bao quanh mình là những dải đồng hoang tiêu điều của miền Bắc nước Anh - bối cảnh để Emily Bronte xây dựng nên tiểu thuyết độc nhất của bà Tên của tiểu thuyết

Wuthering Heights - bắt nguồn từ một trang viên nằm trên vùng đồng cỏ

hoang dã ở Yorkshire nơi những sự kiện trong tiểu thuyết diễn ra Wuthering

là một từ Yorkshire được dùng để chỉ thời tiết thất thường (turbulent weather)

lượng các tác phẩm nghiên cứu phê bình về nó là nhiều không đếm xuể Nhất là sau khi cuốn tiểu thuyết còn đư ợc chuyển thể thành phim đi ện ảnh, phim truyền hình, nhạc kịch, bài hát được đông đảo mo ̣i người đón nhâ ̣n thì kèm bên ca ̣nh nó là hàng loạt các bài nghiên cứu, đánh giá về tác phẩm cũng ra đời

Các bài nghiên cứu , đánh giá có khen có chê , có tâng bốc và cả lên án Trong sự đánh giá nhâ ̣n xét khen chê ấy thời gian đầu khi mà giới phê bình còn đưa giá nhiều ý kiến trái chiều với mô ̣t tác phẩm đầy chất dữ dô ̣i cuồng nhiê ̣t, gây nên mô ̣t chấn đô ̣ng ma ̣nh với những chuẩn mực đa ̣o lý Victoria thì

cô chi ̣ Charlotte Bronte đã phải lên tiếng bênh vực em gái mình trong mô ̣t l ời

tựa: “Đồi gió hú đã được đẽo tạc trong một xưởng hoang dại bằng những

chất liê ̣u mộc mạc Nhà điêu khắc lấy một khối đá granit trên một cánh đồng hoang quạnh quẽ, nhìn kĩ chàng thấy từ tảng đá, có thể tạo được cái đầu như thế nào, man rợ, đen đúa, hung hãn, một hình dáng được đắp nặn, với ít nhất là một yếu tố hùng vĩ , sức cường Chàng làm việc với một cái đục thô sơ và không theo mẫu nào ngoài thi ảnh từ suy tư của chàng Với thời gian và lao động khối đá mang hình ngươi Và kia, nó sừng sững đứng , đồ sộ, đen đúa và cau có, nửa tượng nửa núi đá , là tượng thì khủng khiếp và giống như quỷ , là núi đá thì hầu như đẹp , vì nó mang màu xám dịu và mặc lớp rêu của đồng hoang, và đá , thạch nam và những chumg hoa hình chuông và hương thơm ngọt ngào của nó, vẫn thủy chung mọc sát dưới chân gã khổng lồ ấy” [2; tr 6]

Cuốn tiểu thuyết Đồi gió hú được đánh giá cao về thế giới nghệ thuật

mà nhà văn Emily Bronte đã sử dụng trong tác phẩm như: cốt truyện, nghệ thuật xây dựng nhân vật, ngôn ngữ nghệ thuật… song ở đây chúng tôi tập trung bàn về không gian và thời gian nghệ thuật vì có thể thấy đây là hai yếu tố nghệ thuật rất độc đáo và nổi bật trong tác phẩm cụ thể là không gian nội thất và ngoại cảnh cùng với thời gian đồng hiện, thời gian đa tuyến , thời gian đảo lộn và nhịp điệu thời gian

Nhiều năm qua mă ̣c dù nhâ ̣n được sự công nhâ ̣n của giới phê bình và công chúng yêu văn ho ̣c trên toàn thế giới , thâ ̣m chí có nhiều người còn cho

tranh và hòa bình, Anna Karenina” của Lev Tonstoi, “Những linh hồn chết”

của Gogol, “Anh em nhà Karamazov” của Dostoievski song Đồi gió hú vẫn

chưa được khai thác nhiều ở Viê ̣t Nam Chỉ có một vài bài viết tóm lược về

cuô ̣c đời, sự nghiê ̣p của nhà văn hay nhắc tới Đồi gió hú như mô ̣t ví du ̣ điển hình cho văn học lã ng ma ̣n Vì vậy viê ̣c nghiên cứu về “Không gian và thời

gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Đồi gio ́ hú của Emily Bronte” sẽ giúp cho

chúng ta hiểu mô ̣t phần về tác phẩm

3 Mục đích nghiên cứu

Chúng tôi nghiên cứu đề tài “Không gian và thời gian nghệ thuật

trong tiểu thuyết Đồi gió hú của Emily Bronte” với những mục đích sau:

6

- Góp phần bổ sung và hỗ trợ kiến thức cho việc giảng dạy v à học tập tác phẩm của Emily Bronte trong nhà trường

4 Nhiê ̣m vu ̣ nghiên cứu

gian nghê ̣ thuâ ̣t, nhịp điệu thời gian,

- Chỉ ra nét đặc sắc của không gian và thời gian nghệ thuật trong tác phẩm để từ đó thấy được phong cách nghệ thuật văn chương của tác giả

5 Đối tươ ̣ng, phạm vi nghiên cứu

Tuy chỉ viết có mô ̣t cuốn tiểu thuyết duy nhất Đồi gió hú nhưng Emily

Bronte được đánh giá là nhà văn nữ xuất sắc tiêu biểu cho trào lưu văn ho ̣c lãng mạn thế kỉ XVIII Cuô ̣c đời và sự nghiê ̣p của bà là mô ̣t kho vô tâ ̣n nguồn cảm hứng, đề tài nghiên cứu cho những ai muốn khám phá về con người này Hiê ̣n các công trình nghiên cứu về Emily Bronte cũng như cuốn tiểu thuyết

Đồi gió hú ở nước ngoài vô cùng phong phú song ở Việt Nam thì lại có rất ít

người nghiên cứu về tác giả cũng như tác phẩm này Trong pha ̣m vi mô ̣t khóa

luâ ̣n tốt nghiê ̣p, chúng tôi chỉ nghiên cứu về: “Không gian và thời gian nghê ̣

thuật trong tiểu thuyết Đồi gió hú của Emily Bronte”

Trong quá trình nghiên cứu, do trình độ tiếng nước ngoài có hạn nên chúng tôi tìm hiểu tác phẩm qua bản dịch tác phẩm của Dương Tường [2]

6 Phương pháp nghiên cứu

Trong qua trình tiến hành nghiên cứu đề tài này , khóa luận sử dụng các phương pháp sau:

Để khóa luâ ̣n đa ̣t được hiê ̣u quả cao nhất, chúng tôi chủ trương sử dụng kết hợp linh hoa ̣t các phương pháp trên

7

7 Bố cục khóa luận

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận , nô ̣i dung khóa luâ ̣n tốt nghiê ̣p của chúng tôi được triển khai theo hai chương:

Chương 1: Không gian nghê ̣ thuật trong tiểu thuyết “Đồi gió hú” của Emily Bronte

Chương 2: Thời gian nghê ̣ thuật trong tiểu thuyết “Đồi gió hú” của Emily Bronte

8

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT “ĐỒI GIÓ HÚ” CỦA EMILY BRONTE

1.1 Khái niệm không gian nghệ thuật

Không gian là hình thức tồn tại cơ bản của thế giới, trong đó các vật thể

có thể có độ dài và độ lớn khác nhau nhưng đó chưa phải là không gian nghệ

không có hình tượng nghê ̣ thuâ ̣t nào ngoài không gian, không có nhân vâ ̣t nào tồn ta ̣i mà không trong mô ̣t nền cảnh nào đó Người kể chuyê ̣n luôn phải tìm cho mình mô ̣t điểm nhìn để mô tả sự vâ ̣t, sự kiê ̣n Không thể đồng nhất không

gian trong tác phẩm nghê ̣ t huâ ̣t là sản phẩm sáng ta ̣o của người nghệ sĩ nhằm biểu hiê ̣n con người và thể hiê ̣n mô ̣t quan niê ̣m nhất đi ̣nh về cuô ̣c sống Trong tác phẩm, người ta thường bắt gă ̣p sự mô tả con đường, căn nhà, dòng sông Nhưng bản chất của những sự vâ ̣t ấy chưa phải là không gian mang tính nghê ̣ thuâ ̣t Chúng được xem là không gian mang tính nghệ thuật trong chừng mực biểu hiê ̣n mô hình thế giới con người

Nếu thế giới nghệ thuật là thế giới của cái nhìn và mang ý nghĩa khái quát thì không gian nghệ thuật là trường nhìn mở ra từ một điểm nhìn, cách nhìn Không gian ấy có thể rất rông có thể rất hẹp Nó cũng có viễn cảnh, có giá trị tình cảm Tình cảm có thể làm cho không gian bao la thêm hay gò bó trật trội hơn Không gian nghệ thuật không đồng nhất với không gian hiện thực Đây là yếu tố quan trọng không thể thiếu trong việc hình thành thế giới nghệ thuật, góp phần thể hiện thế giới quan tư tưởng của người nghệ sĩ trước hiện thực xã hội, phụ thuộc vào cách phản ánh thế giới của nhà văn vì nó mang tính chủ quan

Không gian nghê ̣ thuâ ̣t lầ không gian mang tính chủ quan để biểu đa ̣t cảm nhận riêng cuả nhà văn về con người và thế giới Mỗi mô ̣t tác giả có mô ̣t

9

cách xây dựng và kiến tạo thế giới theo cách riêng của mình , không gian nghê ̣ thuâ ̣t rất phong phú và đa da ̣ng , tùy thuộc vào sở trường cũng như cá tính sáng tạo của mỗi nhà văn

phẩm văn ho ̣c , nhưng các quan niê ̣m đều có sự thống nhất chung là không gian nghê ̣ thuâ ̣t không đồng nhất với không gian hiê ̣n thực Nó là mô hình về cái thế giới mà con người đang sống , đang cảm thấy số p hâ ̣n và vi ̣ trí của mình ở trong đó Cũng như thời gian nghệ thuật, không gian nghê ̣ thuâ ̣t là mô ̣t yếu tố quan tro ̣ng thuô ̣c hình thức tồn ta ̣i của thế gới nghê ̣ thuâ ̣t , là phạm trù thuô ̣c hình thức nghê ̣ thuâ ̣t nhưng là hình thức mang tính nô ̣i dung

Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi đã định nghĩa về không gian nghệ thuật như sau:

“Không gian nghê ̣ thuật là hình thức bên trong của hình tượng nghê ̣ thuật thể

cũng xuất phát từ một “điểm nhìn” , diễn ra trong trường nhìn nhất đi ̣nh ( ) Không gian nghê ̣ thuật gắn liền với cảm thụ về không gian nên mang tính chủ quan, ngoài không gian vật thể có không gian tâm tưởng” [4; tr 134 - 135]

Không gian nghê ̣ thuâ ̣t trong tác phẩm văn ho ̣c có tác du ̣ng mô hình hóa các mối liên hê ̣ của bức tranh thế giới tôn giáo , xã hội, đa ̣o đức, tôn ti trâ ̣t tự Không gian nghê ̣ thuâ ̣t có thể mang tính đi ̣a điểm , tính phân giới , tính cản trở Không gian nghê ̣ thuâ ̣t cho thấy cấu trúc bên trong của tác phẩm văn học, các ngôn ngữ giai đoạn văn học Nó cung cấp sơ sở khách quan để khám phá tính độc đáo cũng như nghệ cứu loại hình của các hình tượng nghệ thuật

Trong cuốn “Dẫn luận thi pháp học”, Giáo sư Trần Đình Sử cũng đưa

ra mô ̣t cách hiểu về không gian nghê ̣ thuâ ̣t : “Không gian nghê ̣ thuật là phạm

trù của hình thức nghệ thuật, là phương thức tồn tại và phát triển của thế giới nghê ̣ thuật là thế giới của cái nhìn và mang ý nghĩa thì không gian nghê ̣ thuật

10

là trường nhìn mở ra từ một điểm nhìn , cách nhìn” [5; tr 31] Không gian

nghê ̣ thuâ ̣t không đồng nhất với không gian vâ ̣t chất bên ngoài Nó thể hiện tính chất của một thế giới tinh thần , trong đó sự vâ ̣t có cách biểu hiê ̣n và tổ chức theo mô ̣t ý nghĩa riêng

Do gắn với điểm nhìn, trường nhìn, mọi trường hoa ̣t đô ̣ng , không gian nghê ̣ thuâ ̣t trở thành phương tiê ̣n chiếm lĩnh đời sống Đồng thời do gắn với giá trị , không gian trở thành biểu tượng nghê ̣ thuâ ̣t , mô ̣t hiê ̣n tượng ước lê ̣ mang ý nghĩa cảm xúc

tính ước lệ tượng trưng (thiên đình, đi ̣a ngu ̣c ), bằng các từ không gian vốn

Không gian nghê ̣ thuâ ̣t tâ ̣p trung vào cái nhìn, điểm nhìn không gian (xa, gần,

thể hiê ̣n qua kết cấu , sự phân giới nô ̣i ta ̣i của tác phẩm , sự liên kết các không

rằng: “Không gian nghệ thuật là sản phẩm sáng tạo của người nghệ sĩ nhằm

biểu hiện con người và thể hiện quan niệm nhất định về cuộc sống do đó không thể quy nó về không gian địa lý, không gian vật lí hay vật chất Trong tác phẩm,

ta hay bắt gặp sự miêu tả con đường, dòng sông, nhưng bản thân các sự vật ấy chưa phải là không gian nghệ thuật Chúng được xem là không gian nghệ thuật trong chừng mực biểu hiện mô hình thế giới của tác giả” [5; tr 108] Vì vậy,

xem xét không gian nghệ thuật như một quan niệm nghệ thuật về thế giới con người, như một phương thức chiếm lĩnh thực tại, một hình thức thể hiện cảm xúc và khái quát tư tưởng thẩm mĩ

quan và tượng trưng” Đó là mô ̣t hiê ̣n tượng nghê ̣ thuâ ̣t , là mô hình thế giới ,

thể hiê ̣n quan niêm về trâ ̣t tự thế giới và sự lựa cho ̣n của con người

11

Thế giới không gian nghê ̣ thuâ ̣t có thể chia thành các tiểu không gian , giữa các tiểu không gian có các đường ranh giới có thể vượt qua Đó có thể là không gian điểm nhìn, không gian tuyến, không gian mă ̣t phẳng

Từ những quan niêm trên có thể khẳng định , không gian nghê ̣ thuâ ̣t

hình thức tồn tại của hình tượng con người tron g thế giới nghê ̣ thuâ ̣t Nó là

mô hình nghê ̣ thuâ ̣t về cái thế giới mà con người đang sống, đang cảm thấy số phâ ̣n và vi ̣ trí của mình Không gian nghê ̣ thuâ ̣t là hình thức tồn ta ̣i của sự sống con người Nó được coi là không quyển tinh thần bao bọc cảm thức con người, là một hiện tượng tâm linh nô ̣i cảm chứ không phải là mô ̣t hiê ̣n tượng

đi ̣a lí hay vâ ̣t lí Không gian nghê ̣ thuâ ̣t gắn liền với quan niê ̣m về con người và góp phần biểu hiện cho quan niệm ấy

Trong văn học, không gian nghệ thuật được biểu hiện bằng các không gian điểm mang tính ước lệ tượng trưng: Làng quê, trong nhà, ngoài vườn, bến sông, thành phố, biển khơi,…

gian bối cảnh, tự nhiên, tâm lí Cũng như thời gian, không gian nghê ̣ thuâ ̣t là mô ̣t trong những yếu tố không thể thiếu của thi pháp ho ̣c Nghiên cứu về yếu tố

nhân vâ ̣t để tìm hiểu những tần nghĩa khác nhau của tác phẩm văn ho ̣c

Việc tìm hiểu không gian nghệ thuật của tác phẩm Đồi gió hú giúp

chúng ta hiểu hơn về thế nào là không gian nghệ thuật, đồng thời hiểu hơn về tác phẩm cũng như tài năng xây dựng không gian nghệ thuật của tác giả Emily Bronte

1.2 Các loại không gian nghê ̣ thuật trong tiểu thuyết “Đồi gió hú” của Emily Bronte

Trong sáng tác văn ho ̣c , không gian nghê ̣ thuâ ̣t là “một phương thức

12

thẩm mĩ” [6; tr 72] Không gian nghê ̣ thuâ ̣t là hình thức tồn ta ̣i của hình tượng

nghê ̣ thuâ ̣t Hình tượng nghệ thuật nào cũng có không gian nghệ thuật của nó Không gian nghê ̣ thuâ ̣t tồn ta ̣i dưới các da ̣ng: hiê ̣n thực và siêu thực

Trong tiểu thuyết Đồi gió hú, không gian nghê ̣ thuâ ̣t được cấu trúc mô ̣t

cách có hiệu quả theo ý thức sáng tạo của nhà văn Không gian nghê ̣ thuâ ̣t ấy là mô hình thế giới đọc lập, có tính chủ quan và mang ý nghĩa biểu trưng

Xét về mặt cấu trúc, không gian nghê ̣ thuâ ̣t trong tiểu thuyết Đồi gió hú

là không gian về cuộc sống , sinh hoa ̣t của những con người trong đồi gió hú và ấp Thursheross Không gian này phù hợp với viê ̣c miêu tả số phâ ̣ n, tính cách, chiều hướng con đường đời của những nhân vâ ̣t trong tác phẩm Kiểu không gian này gắn liền với các hoa ̣t đô ̣ng sống thường nhâ ̣t của nhân vâ ̣t

Xét từ góc độ ki ểu loại, không gian nghê ̣ thuâ ̣t trong tác phẩm được

không gian này luôn tồn ta ̣i song hành trên tru ̣c thực của cốt truyê ̣n để khai thác thế giới nghệ thuật Đây được xem là tru ̣c xương sống chi phối cốt truyê ̣n,

Không gian hiê ̣n thực gắn liền với môi trường sinh hoạt của đời sống nhân vật Không gian hiê ̣n thực là không gian trần thế , nơi mà con người đang sinh

sống và hoa ̣t đô ̣ng trong đó Cụ thể trong tác phẩm Đồi gió hú là không gian

những trình bày trên , người viết đi vào khảo s át và phân tích không gian n ội

Qua quá trình đọc tác phẩm chúng tôi đã khảo sát được tương đối cụ thể về không gian nội thất và không gian ngoại cảnh trong tác phẩm:

Nhìn vào bảng khảo sát trên ta có thể thấy rõ trong toàn bộ tác phẩm không gian nội thất là không gian chủ đạo bao trùm toàn bộ tác phẩm Mọi sự kiện, hành động, lời nói của tất cả các nhân vật hầy hết đều diễn ra ở không gian nội thất - tức là bên trong căn nhà bên Đồi hoặc bên Ấp

1.2.1 Không gian nội thất

Không gian nội thất chính là toàn bộ khung cảnh, diện tích và đồ đạc bên trong của ngôi nhà Là không gian khép kín của ngôi nhà nơi mà con người sinh hoạt đời sống ở trong đó

Trong tác phẩm Đồi gió hú không gian nội thất dù được tác giả miêu

tả cụ thể hay không miêu tả mà chỉ nhắc qua thì không gian nội thất cũng chiếm một phần rất lớn trong tác phẩm vì trong hầu hết tất cả các chương

Hầu như các đoạn miêu tả không gian nội thất tác giả tập trung miêu tả ở vài chương đầu còn về sau tác giả chỉ nhắc qua Trong chương 1 khi Lockwood lần đầu tiên sang chơi bên Đồi để nói về chuyện thuê nhà, không

gian nội thất hiện lên qua cái nhìn của Lockwood: “Bước lên một bậc, chúng

tôi vào thẳng trong phòng ngồi chơi của gia đình không qua hành lang gì hết,

ở đây người ta trịnh trọng gọi nó là “chính sảnh” Thường thường loại phòng này bao gồm cả bếp và phòng khách; nhưng tôi chắc ở Đồi Gió Hú này bếp bị đẩy sang hẳn một khu khác, …” [2; tr 9] Hay như hôm Lockwood ngủ lại bên

Đồi vì bão tuyết khiến ông không thể trở về Ấp được, bà quản gia Zillah đã

dẫn ông tới phòng cũ của Catherine, ở đây Lockwood nhìn thấy: “Toàn bộ đồ

đạc gồm một chiếc ghế tựa, một tủ đựng quần áo và một cái hòm lớn bằng gỗ sồi có những ô vuông được khoét ở gần mép trên, giống như những cửa sổ xe ngựa Lại gần cái cấu trúc ấy, tôi nhìn vào trong, và thấy nó là một thứ giường nằm kì lạ kiểu cổ, thiết kế rất tiện để cho mỗi thành viên của gia đình khỏi cần có một buồng riêng Thực vậy nó làm thành một buồng kín nhỏ xíu,

và cái gờ một cửa sổ, lồng trong đó, được dùng làm bàn.”[2; tr 29] Hoặc

không gian ở bên Ấp khi mà Heathcliff và Catherine chốn sang bên Ấp chơi

và nhìn qua cửa sổ: “Họ không khép cánh cửa và rèm chỉ kéo một nửa Cả

hai chúng tôi đều có thể nhìn vào bằng cách đứng trên nền, bám vào gờ cửa

sổ, và chúng tôi trông thấy - ôi! Đẹp làm sao! Một nơi lộng lẫy trải thảm đỏ thắm, những bàn ghế phủ vải đỏ thắm, một cái trần nhà trắng tinh viền băng vàng, những giọt thủy tinh rủ xuống như mưa thành những dây chuyền bạc từ

16

chính giữa và lung linh ánh nến êm dịu.”[2; tr 66] Không gian nội thất qua

sự miêu tả của tác giả ta có thể thấy không gian bên Đồi và Ấp đều rất rộng rãi Tuy nhiên cho dù không gian nội thất có rộng đến đâu nhưng cuộc sống của con người suốt ngày diễn ra ở phạm vi bên trong căn nhà ấy thì thật ru rú Tuy tác giả có miêu tả về ngoại cảnh và cũng miêu tả về sự kiện, hành động, lời nói của nhân vật ở ngoại cảnh nhưng những miêu tả ấy rất ít và chỉ được nói qua và các sự kiện đó không phải là sự kiện quan trọng như cuộc gặp gỡ giữa Cathy và Liton Ngược lại các sự kiện quan trọng, hành động, lời nói của nhân vật hầu như được tác giả miêu tả rất kĩ khi diễn ra trong nội thất như cuộc gặp gỡ sau ba năm gặp lại giữa Heathcliff và Catherine ở bên Ấp hay như cuộc gặp gỡ giữa Cathy và Liton cũng được miêu tả cụ thể và nhiều hơn khi ở bên Đồi trong nội thất

Ngoài ra ta có thể thấy không gian nghệ thuật còn được tác giả thể hiện qua những chi tiết nhỏ nhưng lại có giá trị biểu hiện cao Như chi tiết “cái lò sưởi” dù ở không gian bên Đồi hay bên Ấp cũng được tác giả nhắc đến rất nhiều Vì trong tác phẩm hầu như những diễn biến quan trọng của câu chuyện đều được diễn ra vào mùa đông bên cạnh đó những sự kiện quan trong thường được tác giả miêu tả ở phòng khách chính hay phòng bếp vì vậy “cái lò sưởi” được tác giả nhắc đi nhắc lại nhiều lần Chi tiết “cái lò sưởi” không chỉ hiện lên theo nghĩa đen với việc mang đến cho con người hơi ấm, ánh sáng chiếu rọi để vượt qua mùa đông lạnh giá mà nó còn như một biểu tượng của ánh sáng, của hơi ấm chiếu rọi vào tâm hồn của những con người sống ở đây Trong một ngôi nhà đầy u tối, lạnh lẽo với những con người sống lạnh lùng,

xa cách nhau thì “cái lò sưởi” là thứ duy nhất cố gắng hàn gắn những con người đó lại, cố gắng chiếu sáng mang lại sức sống cho ngôi nhà Dù là những sự kiện rất đỗi bình thường như Lockwood sang bên Đồi chơi hay ở bên Ấp; những cuộc trò chuyện giữa Nelly và Cathernie hay Lockwood,… cho đến

hi vọng, của chờ đợi, “cái lò sưởi” như là nhân chứng cho tình cảm và hành động của Catherine dành cho Heathcliff, nó cùng Catherine song hành cả đêm, người bạn duy nhất cùng với cô trải qua một đêm giông bão cả bên ngoài và cả bên trong lòng, và nó cũng sưởi ấm cô cả về thể xác lẫn tâm hồn đau khổ, tuyệt vọng của Catherine trong cái đêm đông lạnh giá, cô đơn ấy

Khi Nelly đốt thư của Cathy ở “cái lò sưởi”, việc Nelly đốt thư của Cathy như muốn nhắc nhở Cathy hãy tỉnh ngộ đừng quá u mê vào tình yêu

mù quáng với Linton để rồi mắc vào bẫy của Heathcliff, ánh sáng của “cái lò sưởi” thiêu cháy từng bức thư như thiêu cháy tình cảm của Cathy, như đang thiêu cháy trái tim của Cathy khiến cô vô cùng đau đớn, những tưởng như thế

là có thể thay đổi được nhưng rồi mọi việc vẫn không thay đổi được gì khi mà tình cảm của Cathy với Linton lại được bồi đắp dần lên vào mỗi buổi tối bên cạnh “cái lò sưởi” như tỏa sáng cho tình yêu đẹp của họ Tuy rằng tình yêu của họ đối với Heathcliff là một công cụ giúp ông ta có thể chiếm được tài

con người này dường như được nâng lên hơn nữa qua “lò sưởi rực một đống

lửa hồng tươi” Ánh sáng của “cái lò sưởi” như là nhân chứng cho cái kết

thúc viên mãn này khi mà từ đầu tác phẩm đến hết nó như nhân chứng cho mọi biến cố, sự kiện trong câu chuyện Nhìn chung có thể thấy không gian nghệ thuật hiện lên qua chi tiết “cái lò sưởi” chủ yếu là những không gian mang màu sắc của sự bình dị, hài hòa, hạnh phúc, nó tạo nên một không gian sống động và trái ngược với không gian u tối của căn nhà, nó như một ngọn lửa nhỏ tuy rằng le lói ở trong không gian mênh mông u tối đó nhưng lại thắp sáng lên được những điều không tưởng và nếu không có cái ánh sáng của “cái lò sưởi” thì chắc không gian bên Đồi và bên Ấp sẽ chỉ mang màu sắc của bóng tối và sự u ám, có lẽ người ta sẽ chẳng thể cảm nhận thấy sự sống ở trong hai căn nhà này nữa

Bên cạnh chi tiết cái lò sưởi thì chi tiết cánh mở, đóng hay hé cũng là những chi tiết rất quan trọng, nó luôn gắn với các trạng thái tâm lí của nhân vật, làm nổi bật các tình huống truyện

Đầu tiên ta có thể thấy những cánh cửa đóng xuất hiện khá nhiều trong truyện Như chi tiết cánh cửa cổng bên Đồi bị đóng bằng dây xích khi Lockwood sang chơi bên Đồi hay khi Nelly sang bên Đồi có việc thì cánh cổng lúc nào cũng trong tình trạng đóng, điều đó thể hiện thái độ của chủ nhà đối với những người bên ngoài căn nhà, đó là thái độ không muốn giao tiếp, tránh tiếp xúc với người ngoài Và quả đúng là như thế, với tính cách của

19

Heathcliff thì ông ta chẳng thích giao du với anh và chẳng muốn lo nhiều chuyện bao đồng, ông ta lúc nào cũng chỉ đăm đăm trong cái kế hoạch báo thù của mình, lùi lũi một mình thậm chí đến những người sống cùng ông ta trong căn nhà ông ta cũng tránh tiếp xúc và giao tiếp với họ

Đoạn ngay sau đó khi mà Lockwood qua đêm ở bên Đồi vì bão tuyết và nghỉ ngơi ở phòng của Catherine, sau khi Lockwood nằm mơ thấy hồn ma Catherine và nói cho Heathcliff về giấc mơ của mình, Heathcliff đã bảo

Lockwood xuống nhà và chạy lại: “Ông trèo lên giường và giựt mở toang cửa

sổ mắt cáo, vừa giựt vừa òa lên khóc trong một cơn xúc động không kiềm chế nổi “Vào đây! Vào đây!” ông ta nức nở “Cathy, lại đây em Ôi, vào đây nào…! Ôi! Người yêu dấu của trái tim ta; rút cuộc hãy nghe anh lần này Catherine!””[2; tr 43]; chi tiết mở toang cửa cho thấy chiếc cửa từ trước đến

giờ vẫn đóng nó không chỉ là chiếc cửa bình thường ngăn cách bên ngoài với bên trong mà nó như là chiếc cửa không gian ngăn cách hai thế giới, thế giới của hai con người yêu nhau đến chết vẫn không đến được với nhau, ngăn cách thế giới của con người với hồn ma Heathcliff mở tung cửa sổ như muốn phá tan sự ngăn cách ấy, như muốn hòa quyện hai thế giới với nhau, ông ta bất chấp là người hay là ma, ông ta chỉ cần có thể được ở bên Catherine là được, cho dù là hồn ma nhưng chỉ cần Catherine xuất hiện trước mặt ông ta thì ông

ta sẽ bất chấp tất cả để có được nàng

Sau ba năm bỏ đi biền biệt, khi mà Catherine và Edgar đã kết hôn và dọn về Ấp sống hạnh phúc thì Heathcliff trở về Khi trở về Heathcliff đã tìm đến Ấp, qua cánh cổng đóng anh ta nói chuyện với Nelly và mong chị có thể báo cho Catherine là anh ta đã trở về và muốn gặp cô Sau đó Nelly đã lên báo cho Catherine biết và đích thân Catherine đã xuống mở cổng tiếp đãi người bạn thời ấu thơ vào nhà Chính chi tiết cánh cửa này có ý nghĩa vô cùng lớn, bởi vì cánh cửa cổng đóng biểu hiện cho sự ngăn cách, ngăn cách Heathcliff -

20

mối tai họa sau này sẽ phá vỡ hạnh phúc gia đình Linton và Catherine Cánh cửa đóng như sự ngăn cách của quá khứ và hiện tại, nó đã giúp Catherine quên đi quá khứ đau thương với người bạn thời ấu thơ và mở ra cho cô một hạnh phúc mới nhưng sự quay trở về của Heathcliff đã phá hỏng tất cả, chính Catherine cũng góp một phần vào việc phá hoại hạnh phúc của chính mình khi cô mở cửa cổng cho Heathcliff và mời anh vào nhà Nhưng xét về mặt nào đó thì đó cũng là một niềm hạnh phúc của Catherine khi gặp lại được người bạn thời thơ ấu mà cô vẫn luôn cảm thấy áy náy có lỗi với anh ta và hơn hết khi gặp lại cô cũng đã hiểu rõ rằng cô cũng có yêu Heathcliff nhưng tình yêu đó không cứu vãn được gì nữa thậm chí nó còn đi ngược lại phá vỡ hạnh phúc gia đình cô, ăn mòn tâm hồn cũng như thể xác của cô khiến cô chết dần chết mòn và cuối cùng kết thúc cuộc đời mình trong sự dằn vặt, đau khổ không những thế còn khiến hai con người yêu cô một người thì sống trong buồn khổ, một người thì sống trong thù hận đến hết đời Gặp lại được Heathcliff những tưởng sẽ được hạnh phúc, vui vẻ khi mà Catherine có thể gặp lại người bạn ấu thơ, người mà sâu trong trái tim vẫn có một thứ gọi là tình yêu cô dành cho anh ta nào ngờ đâu chính tình yêu đó đã giết chết cô, sau khi Heathcliff và Edgar xảy ra xung đột, Catherine đã tự nhốt mình ở trong phòng ba, bốn ngày và cái tính kiêu kì cùng ngang ngược của cô đã bộc phát khiến cô rồ dại lên

và lâm vào tình trạng mê sảng Khi Nelly đến mang thức ăn cho Catherine, Catherine có nói chuyện với Nelly nhưng nói toàn những chuyện điên rồ, viển vông, ảo tưởng Lại một cánh cửa đóng, Catherine đã đóng cửa nhốt thể xác của mình ở trong phòng nhưng đồng thời cô cũng giam cầm tâm hồn của mình khiến cho nó suy yếu và rồi trở nên điên loạn

Chi tiết khóa cửa nhốt Cathy và Nelly bên đồi nhằm thực hiện kế hoạch bắt Cathy cưới Linton trong khi Edgar ốm để có thể chiếm được gia sản của nhà Linton cũng là một chi tiết quan trọng có ý nghĩa to lớn Một mặt nó thể

21

hiện sự khốn nạn, ác độc của Heathcliff khi hắn đã gỡ xuống bộ mặt giả tạo một người chú và một người cha tốt, đóng lại mọi sự giả rối mà trước đây Heathcliff đã bày ra trước mặt Cathy và mở ra bộ mặt thật của hắn, biết được Edgar đang ốm và sẽ không có đủ sức để tự mình đi tìm Cathy và dự liệu rằng Edgar sẽ sớm chết, Heathcliff không thể đợi được nữa, hắn quyết tâm liều một phen khi giam giữu nhốt Cathy và ép buộc cô phải cưới Liton để hắn có được gia tài của nhà cô, đồng thời tung tin đồn là Cathy và Nelly đã chết ở đầm lầy nhằm cho Edgar đau khổ và không cho Cathy về gặp cha lần cuối Nhưng cũng may khi lòng tốt của Linton bộc phát và cậu ta đã giải thoát cho Cathy nhưng mọi thứ đã quá muộn màng, Cathy cũng chỉ có thể gặp mặt cha lần cuối để cho người cha có thể ra đi thanh thản chứ cũng chẳng thay đổi được điều gì Mặt khác cái cánh cửa đóng đấy như là đóng lại cuộc đời của Cathy, cô đau đớn khi nhận ra rằng thì ra từ trước đến giờ mình vẫn bị Heathcliff lừa dối, đau đớn hơn khi Heathcliff ác độc không cho cô về gặp người cha đang ốm của mình để chăm sóc ông mặc dù đã hứa với Heathcliff là sẽ lấy Linton Đã bị ép gả rồi nhưng còn gì đau đớn hơn khi biết được sự thật, Cathy hối hận vì trước đó không nghe lời Nelly và Edgar và buồn thay khi mà không thể về chăm sóc người cha kính yêu của mình Cuôc đời của cô từ đây trở đi không còn là những ngày tháng hạnh phúc, là một cô tiểu thư được cưng chiều mà từ đây trở

đi cuộc đời cô đều trải qua những ngày tháng đau khổ, cô đơn, buồn tủi, bị Heathcliff hành hạ, đánh đập cho đến lúc Heathcliff chết mới được giải thoát

Trái lại với hình ảnh cửa mở với một tương lai tươi đẹp là những cánh của đóng dự báo về cái chết của Heathcliff qua lời kể của Nelly Khi nhìn thấy cánh cửa sổ mở Nelly đoán là Heathcliff có lẽ đã dậy nhưng bà vẫn muốn lên xem thế nào, khi thấy cửa phòng đóng bà đã bắt đầu sốt ruột và lo

có chuyện sảy ra Khi mở được cánh cửa phòng và đi tới mở chiếc giường hòm thì Nelly thấy Heathcliff nằm ngửa trong đó Heathcliff chết với một nụ

22

cười mỉm nhưng nghĩ lại cũng thật đáng thương cho con người này khi ông ta cũng rơi vào tình trang mê sảng về tinh thần và đau đớn về thể xác, chết trong sự gò bó, chật hẹp, khép kín của chiếc giường hòm và căn phòng Cánh cửa đóng kín cùng chiếc giường hòm đóng kín ngay từ đầu đã dự báo cho điềm xấu sẽ xảy ra, sự ra đi của Heathcliff thật cô đơn và buồn thảm

Bên cạnh những cánh cửa đóng thì những cánh cửa mở cũng xuất hiện không ít Như chi tiết Heathcliff và Catherine bỏ nhà sang bên Ấp chơi, họ đã nhòm trộm không gian bên trong Ấp qua khung của sổ dưới phòng khách vì họ không khép và rèm chỉ kéo một nửa, hai người đã nhìn thấy một không gian tuyệt đẹp với hình ảnh Edgar và Isabella đang vui chơi Qua những câu

như “Ôi! Đẹp làm sao!” hay “Chúng nó có sướng không cơ chứ?” ta có thể

thấy được cảm xúc của hai đứa trẻ khi có thể chứng kiến được một nơi ấm áp

và hạnh phúc khiến chúng phải thốt lên “Vào địa vị ấy, chắc chúng tôi sẽ nghĩ

mình đang ở trên thiên đường.”, nó như là ước mở nhỏ nhoi, đơn giản và

trong sáng của hai đứa nhỏ có thể được sống trong một nơi đẹp đẽ ấm áp như vậy chứ không u tối lạnh lẽo như bên Đồi, có thể được vui chơi với nhau như hai đứa trẻ kia chứ không bị ngăn cấm mà phải lén trốn đi chơi với nhau như hai người Ước mơ tưởng trừng nhỏ nhoi thế thôi nhưng đối với hai đứa trẻ thì đó là những ước mơ viển vông, xa vời

Sau cuộc cãi vã với Edgar và rồi tự nhốt mình trong phòng khiến mình trở nên điên loạn, trong cơn mê sảng Catherine đã chạy ra mở tung cửa sổ và đứng lẩm bẩm hồi tưởng về quá khứ ở bên Đồi, quá khứ vui chơi với Heathcliff, hành động này cho thấy tuy mê sảng nhưng trong thâm tâm của Cathenrine cô muốn thoát khỏi đây, muốn quay trở lại thời quá khứ, muốn quay trở lại với Heathcliff, hành động mở cửa sổ như muốn giải thoát cho tâm hồn đi khỏi đây, trở về bên Đồi với Heathcliff Từ khi Heathcliff trở về, trong sâu thẳm tâm hồn Catherine đã nhận ra rằng thì ra mình cũng rất yêu

23

Heathcliff và muốn đến với cậu nhưng mọi thứ đã là quá muộn, chỉ có thể mơ ước, hồi tưởng lại chứ không thể thực hiện được

Ở cuối truyện khi mà Cathy ngồi dạy cho Hareton đọc, Lockwood đã

thấy “Cả cửa lớn lẫn cửa sổ đều mở” cùng với ánh sáng của cái lò sưởi chiếu

rọi ra ta có thể thấy nó báo hiệu cho một cái kết viên mãn khi mà Đồi không còn lúc nào cũng trong tình trạng đóng cửa im lìm, tối tăm, cánh cửa mở như mở ra một chân trời mới, một hi vọng mới về một tương lai tươi đẹp cho những con người sống đây

Cuối cùng là sự xuất hiện của những cánh cửa hé Đoạn Heathcliff bỏ nhà ra đi vì nghe được cuộc nói chuyện của Catherine và Nelly hiểu nhầm Catherine ghét cậu và yêu Edgar, Catherine đã thức nguyên một đêm để đợi Heathcliff trở về, cô để cửa ra vào chính sảnh hé mở và mở toang cửa sổ Cái cánh cửa chính sảnh hé mở cùng với các cửa sổ mở tượng trưng cho tâm hồn của Catherine, một tâm hồn đầy mong mỏi, chờ đợi, cô để cửa như thế với ý nghĩ là có thể Heathcliff sẽ về bất cứ lúc nào và cửa mở như thế anh thế có thể vào nhà bất cứ lúc nào anh ta về hoặc nếu anh ta đứng từ xa còn lưỡng lữ thì cũng có thể nhìn vào căn nhà với những cánh cửa mở cùng với ánh sáng của cái lò sưởi để biết rằng có người vẫn đang chờ đợi, mong mỏi anh ta trở về

Ngoài ra có một chi tiết nhỏ xuất hiện rất ít nhưng cũng có giá trị biểu đạt cao đó là chi tiết cái giường ở phòng Catherine Cái giường chính là nguyên nhân dẫn Lockwood vào với giấc mơ về Catherine để bắt đầu câu chuyện Cái giường ấy gắn với quá khứ tuổi thơ đẹp đẽ cùng vui chơi của Catherine và Heathcliff Catherine đến khi bị mê sảng điên loạn cô vẫn nhớ về căn phòng với cái giường của mình vì nó không chỉ tạo cho cô cảm giác quen thuộc khi nơi đó là nơi mà Catherine đã sinh ra và lớn lên mà nó còn là nơi chứa nhiều kỉ niệm đẹp hạnh phúc của Catherine thời ấu thơ Và có lẽ ý nghĩa nhất đó là chi tiết Heathcliff chết trên chiếc giường đó Suốt từ đầu đến trước khi chết ta chưa

24

bao giờ thấy tác giả miêu tả Heathcliff có vẻ mặt mỉm cười hạnh phúc bao giờ

mà chỉ toàn là cau có, đau khổ nhưng đến khi chết Heathcliff đã chết với nụ

cười hạnh phúc ở trên môi “Ông Heathcliff nằm ngửa trong đó Tôi bắt gặp

cặp mắt ông siết bao sắc sảo và dữ tợn khiến tôi giật mình Và ông như đang mỉm cười.”[2; tr 435], đó là nụ cười hạnh phúc thực sự vì chắc trước khi chết

Heathcliff đã nằm ở chiếc giường này và hồi tưởng lại quá khứ tươi đẹp thời ấu thơ khi hai người cùng vui chơi ở đây và cũng hạnh phúc vì được chết ở nơi này - nơi người mình yêu từng sinh sống Đối với Heathcliff cái chết còn là sự giải thoát cả về tâm hồn lẫn thể xác khi ông ta có thể thoát khỏi thế gian này và đến với Catherine ở một thế giới hạnh phúc nào đó

Có thể thấy, Emily Bronte rất tập trung vào miêu tả nội thất, từng chi tiết nhỏ trong nội thất cũng như tập trung miêu tả các sự kiện diễn ra trong nội thất, qua đó bà muốn người đọc thấy rằng cuộc sống của con người ở đây vô cùng tù túng, bế tắc, nhỏ hẹp, tẻ nhạt Sinh hoạt của con người nơi đây diễn

ra nhàm chán, lặp lại trong không gian nội thất của Đồi hoặc Ấp Không tiếp xúc nhiều với không gian thiên nhiên và càng chẳng bao giờ tiếp xúc với chỗ nào ngoài Ấp hoặc Đồi Sự tài tình của Emily Bronte được thể hiện trong việc

bà sử dụng những chi tiết rất nhỏ nhưng lại tạo nên được một ý nghĩa lớn, xây dựng được một không gian nghệ thuật vô cùng ý nghĩa

1.2.2 Không gian ngoại cảnh

Luôn song hành với không gian nội thất, không gian ngoại cảnh cũng là một không gian rất quan trọng không thể thiếu Ngoại cảnh là môi trường sống bao gồm tất cả những nhân tố xung quanh sinh vật, có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp tới sinh vật, làm ảnh hưởng đến sự tồn tại, sinh trưởng, phát triển và những ảnh hưởng khác của sinh vật

Tuy không gian ngoại cảnh trong câu chuyện được nhắc đến ít hơn không gian nội thất nhưng không vì điều đó mà nó lép vế, chỉ nhắc đến vài

25

lần nhưng bằng tài năng miêu tả thiên nhiên của mình Emily Bronte đã cho

độc giả thấy một khung cảnh tuyệt đẹp của Đồi gió hú Không gian chủ đạo làm bối cảnh cho câu chuyện Đồi gió hú là không gian cánh đồng hoang

mênh mông bạt ngàn của miền Bắc nước Anh Đó là những giải đồng hoang

sơ hiu hắt gắn liền với các cơn gió thổi qua đầm lầy Có thể nói với tâm hồn nhạy cảm, tinh tế cùng với tình yêu thiên nhiên đằm thắm, Emily Bronte đã khắc họa nên hình ảnh không gian miền Yorkshire tuyệt đẹp Mỗi cảnh sắc, sự vật, lời nói, màu sắc âm thanh,… được lặp lại trong tác phẩm đều có chủ ý

của nhà văn Trong Đồi gió hú, mùa hè được nhà văn miêu tả: “Đó là một

ngày oi bức, ngột ngạt, tuy không nắng, nhưng bầu trời lốm đốm mây trắng, xám và mù sương, chẳng có dấu hiệu gì báo sẽ mưa.”[2; tr 339] Nhưng mùa

đông dù được miêu tả hay chỉ nhắc qua đều có có sự lặp lại với tần suất lớn

Và mùa đông hay mùa hè đều đi liền với đêm tối, với những khắc nghiệt của thời tiết như bão tuyết, gió lốc Với việc xuất hiện bão tuyết, gió lố trong từng hoàn cảnh cũng bộc lộ một ý nghĩa nhất định nào đó Như trong chương 2 có

đoạn miêu tả: “…Thấy một cảnh buồn thảm: đêm tối buông xuống sớm, bầu

trời và đồi núi hòa quyện trong một trận gió lốc dữ dội và mưa tuyết dày đến ngạt thở.”[2; tr 23]; ở đoạn này với sự xuất hiện của bão tuyết nó như một

cản trở muốn Lockwood ở lại bên Đồi lại cũng như thôi thúc, dẫn đường Lockwood đến với giấc mơ về Catherine qua chi tiết cành cây lim đập vào cửa sổ vì bão tuyết Cơn bão tuyết như muốn dẫn dắt cho Lockwood nổi lêtn ính tò mò và tìm hiểu về chuyện quá khứ ở bên Đồi và Ấp Hay trong chương

9 khi mà Heathcliff bỏ nhà đi vì hiểu lầm Catherine ghét mình và là vật cản

trở giữa Catherine và Edgar, Emily Bronte viết: “Khoảng nửa đêm, khi chúng

tôi vẫn còn thức, cơn giông đến lồng lộn ầm ầm trên Đồi Gió cuồng, sấm dữ,

và không biết gió hay sét đã chẻ đôi một cái cây ở góc tòa nhà, một cành cây lớn rời ngang mái, đánh gục một phần ống khói đằng đông, làm đá và mồ

an nhàn, hạnh phúc bên đứa con trai cho đến lúc chết Có thể thấy mùa đông, mùa hè trong tiểu thuyết được tác giả miêu tả hết sức dữ dội, bên cạnh đó người đọc đều cảm nhận thấy một bầu không khí u tối, lạnh lẽo, thê lương tang thương bao trùm lên toàn bộ tác phẩm Ngay từ đầu câu chuyện, người đọc hoàn toàn bị choáng ngợp trước sự dữ dội của các trận gió lớn và bão tuyết xối xả bao trùm lấy không gian vùng Yorkshie Bầu không khí ấy dự báo cho những điều không hay sẽ xảy ra cho các nhân vật trong truyện Các nhân vật trong tác phẩm có số phận ngắn ngủi và cái chết xảy ra liên tiếp, dồn dập Cái chết đầu tiên là cái chết của bà Earnshaw, bà chết trong khi Hindley

và Catherine vẫn còn nhỏ, chính cuộc sống thiếu sự quan tâm chăm sóc của người mẹ cũng ảnh hưởng một phần không nhỏ đến tính cách của hai đứa trẻ này.Tiếp đến là cái chết của ông Earnshaw, người yêu thương Heathcliff nhất,