... ung nhot dục [28] -Nhi trn thang gia giõm I: Nhi trn thang gia hoõc huong, son tra, sa nhõn; tri ho dụm m gõn co co rut [28] -Nhi trn thang gia giõm II: Nhi trn thang gia thuong truõt, dinh huong,... trợnh by bõng 14: K hiờu: alcaloid thang NTTGGCằAdang bụt duoc lieu: Al alcaloid thang NTTGGLHdang bụt duoc lieu: A2 alcaloid nuục sõc thang NTTGGCA: A3 alcaloid nuục sõc thang NTTGGLH: A4 2ml dd... cõc tõc giõ nghiờn cựu gia giõm gõn dõy: -Nhi trn thang I: Nhi trn thang gia ụ mai nhuc, sinh khuong; tri chỹng t vi cụ dụm hn thõp [28] -Nhi Trn Thang II: Nhi trn thang gia bach giụi tir, quõt
Trang 1B Ô Y T È TRlTONG DAI HOC Dt/OC HÀ NÔI
TRUONG THIHOÀ
NGHIÊN CtTU DINH TINH, DINH Ll/ONG
ALCALOID VÀ TÂC DUNG GIÂN KHI QUÂN CHUOT LANG CÜA PHÜCfNG THUOC
NHITRAN THANG GIA GIÂM
(KHOA LUÂN TÔT NGHIÊP Dl/OC SŸ KHOÂ 1998-2003)
NgUÙi huâng dân : PGS TS PHAM XUÂN SINH
TH.S DÀO THI VUI
Nai thuc hiên : BÔ MÔN DUOC HOC CÔ TRUYÊN
BÔ MÔN Dl/OC LŸ
Thài gian thuc hiên : 3 - 5/2003
m
Trang 2£ f f c @ d b t & u
(J)â i lon g , h iit dn lù u iü e , t& i æ in eh/ut th à n h eu n t fin :
PGS. 75 PHAM XUÂN SINH
TH.S DÀO THl VUI
j£ à n h ü n q th a g , eô g in o trvCe tlê ji h tfé n q d u n tô t trtm q q u u trin h
th ite h iê n kh oâ lu û n n/t u • • % < W
ÇJêi æ in e h â n th à n h e/tnt tfn eue th a ïf, g i/to , eô giao , eue eô kg th u â t
lù ên à (Bô m ên ^Du’rte h o e eô tru q e n , (Bê- m on diltfe h j, 'Tôoa d iïffe a à eue
eu n hô à Ç Jh ii lïiè n , fth è n g 4£id& t à i Ç jfrtïènq ^Dai h o e ^ùiïde 'Jôà Q flèi ifü
tû n tin h hutâng d â n , g ittp ïtë , tu o m o i ttieu h iê n eho tô t h o à n th à n h eêng
tr in h n q h iê n eû u n à q
Gbin e/im én g ia itîn h , n g iïè i th à n o à h tin hè ità g itift ctë, ëtông ü iên
ld i tro n g quu trin h n g h iê n eû u
'Jôà nêi, ngàq 15-5-2003
S in h ü iê n : ÇJrtûfng ÇJhi 'Tôoà.
Trang 3MUC LUC
DAT VAN D Ê 1
PHANI: TÔNG QUAN 2
1.1 Vài nét vë bênh hen suyên và câch phông dieu tr{ 2
1.2 Gioi thiêu phirong thuoc Nhi tràn thang 3
1.3 Câc vi thuoc trong phtfcmg thuoc Nhi tràn thang kinh dién 5
1.3.1 Ban ha 5
1.3.2 Tràn b ï 6
1.3.3 Bach linh ' 7
1.3.4 Cam thâo 7
1.4 Câc vi thuoc gia Nhi tràn thang trong dë tài n à y 8
1.4.1 Cà dôc duoc 8
1.4.2 La hen 9
1.4.3 Côc mân 9
1.4.4 Tang bach b î 10
1.5 Vài nét vë alcaloid 10
PHAN II: THl/C NGHIÊM VÀ KET QUÂ 12
2.1 Nguyên vât lieu và phuong phâp thuc nghiêm 12
2.1.1 Doi tuçfng nghiên ciîu 12
2.1.2 Nguyên vât lieu 12
2.1.3 Phuong phâp thuc nghiêm 13
2.2 Thurc nghiêm và ket q u â 14
2.2.1 Nguyên tàc xây dung câc phucfng thuoc Nhi tràn thang gia giâm 14
2.2.2 Nghiên ciîu thành phân hoâ hoc 15
2.2.3 Nghiên ciru tâc dung duoc lÿ 27
Trang 42.3 Bàn lu â n PHAN III: KÉT LUÂN VÀ DE XUATTài lieu tham khâo
Trang 5CHU GIÂI CHÜ VIÉT TÂT:
dd : dung dich
NTT : Nhi trân thang
NTTKD : Nhi tràn thang kinh diënNTTGG : Nhi trân thang gia giâmNXB : Nhà xuât bân
SKLM : Sâc kÿ lôp mông
TT : Thuoc thü
Trang 6DAT VAN DÊ
Hen suyên là mot bênh pho bien à nhiêu nuôc trên thé giôi, trong do co
Viêt Nam Nuôc ta co khi hâu nông àm, nhiêt dôi giô mùa, công thêm vôi su ô nhiêm môi truông ngày càng gia tâng là nhûng nguyên nhân gây ra câc bênh viêm nhiëm duông hô hâp Hen suyên làm giâm khâ nâng lao dông và ânh huông nhiêu dén dôi sông tinh thàn cüa nguôi bênh
Hiên nay nhiêu thuôc tân duoc dang duoc dùng trong phông và diêu tri bênh hen suyên co hiêu quâ tue thi Tuy nhiên câc thuôc này thuông phâi su dung lâu dài và kèm theo nhiêu tac dung phu Trong khi do, tir xa xua ông cha
ta dâ dùng nhiêu thâo duoc de phông và cât cün hen nhu hüt hoa, la cà dôc duoc, uông nuôc sâc la hen Câc bien phâp này mang lai nhûng hiêu quâ nhât dinh, mât khâc côn cô y nghîa vê mât kinh té vï chung Jà nhûng vi thuôc sân
cô, dê kiém và rè tiên Ngoài nhûng vi thuôc mang tmh chat riêng lê, Y hoc co truyên côn dùng nhiêu phuong thuôc cô giâ tri de diêu tri bênh ho, hen Nhi tràn thang là mot phuong thuôc kinh diën cüa Dông Y trong sô do Tuy nhiên phuong thuôc môi chî duoc nôi dén tâc dung chông ho, trù dôm mà tâc dung bînh suyên côn ît duoc quan tâm Do vây, de cô mot bài thuôc không nhûng
cô tâc dung tri ho, trir dôm mà côn cô tâc dung tri hen suyên, chüng tôi dira trên phuong thuôc Nhi tràn thang kinh diën cüa Y hoc co truyên roi gia giâm
thêm nhûng vi thuôc sân cô à Viêt Nam dâ duoc nhân dân hay dùng tri hen
suyên nhàm mue dich tâng tâc dung binh suyên cho phuong thuôc Chmh vï vây, trong khoâ luân này mot sô nôi dung duoc dât ra là:
> Gôp phân xây dung mot sô phuong thuôc tri ho, hen trên co sô gia giâm phuong thuôc Nhi tràn thang kinh diën
> Dinh tmh, dinh luong Alcaloid cô trong câc phuong thuôc Nhi tràn thang gia giâm dâ xây dung
> Nghiên ciru tâc dung giân co tron khi quân chuôt lang cô lâp cüa câc phuong thuôc nôi trên
Trang 7PHÂNI: TÔNG QUAN
1.1 VÀI NÉT VÊ BÊNH HEN SUYÊN VÀ CÂCH PHÔNG, DIEU TRI
❖ Théo Y hoc co truyèn: Bênh hen suyên gàn lién vôi câc chung hâu sau: -Hàn nhâp phé: Biëu hiên ho lâu ngày, dôm loâng dînh, khô tho, so lanh Thuông dùng phuong phâp so phong tân hàn, hoâ dôm binh suyên[26]
-Dôm nhiêt ngung ô phé: Biëu hiên hoi thô thô, khi thô phât ra tiéng rît tir hong, dàm vàng hôi, dôi khi co sot Gàn liên vôi phuong phâp thanh phé hôa dôm binh suyên [26]
-Khi cüa phé và tÿ bi hu: Biëu hiên co ho, khô thô, hoi thô gâp gâp, dôm trâng mông, nguôi met moi Cân bo phé ich ty[26]
-Tÿ thân duong hu: Nguôi bênh khô thô, thô gâp gâp, tay chân lanh, ra nhiêu mô hôi, dàc biêt là sau con ho.Tiêu hoâ kém, dai tiên long nât Gàn liên phuong phâp ôn bo tÿ thàn[26],
-Phé thân âm hu: Nguoi bênh khô thô, dôm ît và drnh, ra nhiêu mô hôi, miêng khô khât Cân tu thân ich phé[26]
Nhu vây hen suyên cüng do nhiêu nguyên nhân gây ra và cô liên quan dén mot sô tang trong co thë, dàc biêt là hai tang phé - thân Nô cô dàc diëm chung nhât là: Khô thô, hoi thô gâp gâp và phât ra tiéng rît ô khi quàn, kèm theo ho và dôm[26],
Ba triêu chung: ho, dôm và suyên liên quan mât thiét vôi nhau Dôm là nguyên nhân kfch thich phê” quàn gây ho và kfch thîch khi quan co thàt gây khô thô
♦♦♦ Theo Y hoc hiên dai:
Hen là do câc tâc nhân kfch thich (di nguyên) làm co thë phông thich ra câc protein dàc hiêu (khâng thë), khâng thë này làm cho câc té bào bach càu phông thich ra câc chat trung gian hoâ hoc nhu Leucotrien, Histamin Câc chât này gây co thàt khi, phé quàn, tù do gây khô thô[5;17]
Trang 8Vê diêu tri:
+ Diêu tri âqc hiêu:
• Loai bô di nguyên
• Oc ché sir tao thành khâng thë di irng bâng Corticoid lieucao
• Dùng thuôc chong viêm: Prednisolone
• Dùng thuoc giân khi quân: Dân chat nhom Xanthin hoâc nhom thuoc cuông P2 ( Salbutamol)
• Dùng thuoc bâo vê té bào Mast: Histalong
Cân han ché dùng khâng sinh và không dùng Peniciline [5]
1.2 GIÔI THIÊU PHUONG THUOC NHI TRAN THANG
Phuong thuoc Nhi tràn thang kinh diën gôm 4 vi thuoc: Ban ha, Tràn
bi, Bach linh, Cam thâo Cô công nàng ôn hoâ hàn dàm, dùng trong truông hop dôm thâp, ho nhiêu dôm mà sinh non, tire ngue, hoa mât, tâm quÿ [2;28]
Phuong thuôc Nhi tràn thang kinh diën dâ duoc gia giâm thành nhiêu
7,
phuong khâc nhau tuong trng vôi mue dich tri bênh khâc nhau O dây chüng tôi chî giôi thiêu mot sô thang trong “Tuyën tâp phuong thang Dông Y” [28]
và mot sô thang duoc câc tâc giâ nghiên cùu gia giâm gân dây:
-Nhi tràn thang I: Nhi tràn thang gia ô mai nhuc, sinh khuong; tri chüng
tÿ vi cô dôm do hàn thâp [28]
-Nhi Tràn Thang II: Nhi tràn thang gia bach giôi tir, quât hông; cô tâcdung tri ho dôm, kèm sung phù ung nhot dôc [28]
-Nhi tràn thang gia giâm I: Nhi tràn thang gia hoâc huong, son tra, sanhân; tri ho dôm mà gân co co rut [28]
-Nhi tràn thang gia giâm II: Nhi tràn thang gia thuong truât, dinh huong, xuyên khung, huong phu, sa nhân; tri ho dôm mà ôi mira do hàn[28]
Trang 9Nhüng nghiên cüu gân dây cho thây:
Phiùfng thuoc Nhi tràn thang kinh dien:
Thành phàn hoâ hoc : chüa saponin dang triterpenic là chu yéu;Flavonoid; Coumarin; Tinh dâu
Tac dung duoc lÿ: Nuôc sâc và dich chiét côn dëu co tac dung chông
ho, trir dôm tôt trên chuôt nhât tràng Tac dung chông ho à dang dich chiét
con tôt hon dang nuôc sâc Tac dung trir dôm à dang nuôc sâc cho hiêu quâ
cao hon à dich chiét côn[10;21;29]
Nhi tràn thang gia Coc man, Xifcfng bo:
Thành phàn hoâ hoc: Dâ nghiên cüu vê câc thành phàn sau: Saponin;Coumarin; Sterol
Tâc dung duoc lÿ: Không gây dôc cho chuôt nhât tràng liêu 112.5g/kg thë trong chuôt Cô tâc dung giâm ho tôt, tâc dung long dôm tôt hon hân phuong thuoc Nhi trân thang kinh diën[10;29]
Nhi tràn thang gia Côc man, Xifûng bo, Hanh nhân:
Thành phàn hoâ hoc: Chüa chü yéu Saponin; Coumarin; Sterol
Tâc dung duoc lÿ: Cô tâc dung giâm ho, long dôm rat tôt ô liêu 16,67g/kg thë trong chuôt Công thüc này cô tâc dung giâm ho tuong duong vôi Codein phosphat ô liêu lOmg/kg thë trong chuôt và cô tâc dung long dôm
tuong duong vôi dung dich Na benzoat 3% àliêu75mg/kg thë trong chuôt[29]
Công thuc cüa phuong thuoc gia giâm này dâ duoc nghiên ciru vê dang bào ché và dâ dua ra duoc mot qui trinh diêu ché siro thuoc cüng nhu du thâo tiêu chuân cûa dang ché phàm này[29]
Chung tôi nhân thây, câc phuong thuoc Nhi trân thang gia giâm dâ nêu dêu lây tâc dung giâm ho, trir dôm là chmh mà chua chü trong dén tâc dung bînh suyên Trong khi do, giüa ho và hen cô quan hê mât thiét vôi nhau, dôi khi chi cô ho mà không cô hen nhung khi dâ cô hen thi bao giô cüng cô ho và
dôm Khi bi ho hoâc hen, dôm duoc bài tiét à mue dô không binh thuông và
Trang 10bien chat Khi dô düm là nguyên nhân truc tiép kich thfch khi quàn gây ho và
co thât Chfnh vî moi quan hê nêu trên nên trong quâ trînh diëu tri ngiroi ta thiràng quan tâm dén câ ba triêu chung ho, hen và düm Trên thuc té diëu tri, thuôc Y hoc co truyên cüng thuông gân bô dé giâi quyét câ ba triêu chüng dô, nghïa là thucmg két hop giûa thuôc chông ho, tr€r ddm vôi thuoc bînh suyên trong bênh hen suyên[26]
1.3 CÂC VI THUOC TRONG PHUONG NHI TRAN THANG KINH DIEN
1.3.1 Ban ha: Rhizoma typhonii trilobati
Vi thuôc là thân rê dâ qua ché bien cûa cày Ban ha bàc (Pinellia temata(Thunb.) Breit.), ho Ray (Araceae)[8]
Hiên nay, à Viêt Nam, chü yéu dùng ban ha nam là thân rê dâ qua ché
bién cüa cây Cü choc (Typhonium trilobatum (L.) Schott), ho Ray (Araceae)[l;2;6;7;20]
Thành phàn hoâ hoc: Truôc khi ché bien, ban ha sông chua 0.35%alcaloid, 0.20% coumarin, 0.01% sterol, 0.18% saponosid Ngoài ra duoc lieu côn chua flavonoid, tanin, acid amin, chat nhây, acid hüu co, tinh bot Sau khi ché bién, hàm luong alcaloid, coumarin, acid amin giâm di rat nhiêu[l]
Tac dung ditac ly: Cao long ban ha sông và ban ha ché dêu co tac dung
giâm ho trên chuôt nhàt tràng Hai loai cao này cüng làm tàng tiét dich khi quàn chuôt Tac dung chông non cüa cao long bân ha ché tôt hon nhiêu so vôi dang sông, trong dô alcaloid toàn phân cô tâc dung chông non rô rêt[l]
Ché bien :
• Khuong bân ha (Bân ha ché gùng)
• Phâp bân ha (Bân ha ché vôi nhiêu phu lieu khâc nhau nhu güng, phèn chua, tao giâc, vôi)
• Khûc bân ha (Bân ha ché vôi Luc thân khüc)[l;2;25]
Tinh, vi: Vi cay, tmh âm
Qui kinh: tÿ, vi
Trang 11Công nâng, chu tri:
- Râo thâp, trù dàm, chî ho Dùng trong câc chüng dc/m thâp, ho nhiêu demi, viêm phé quân man
- Giâng nghich, càm non, giâi dôc, dùng ngoài diêu tri rân cân, sung dau [1;2;20]
Nhûng nguôi cô chüng tâo nhiêt không nên dùng, nguôi cô thai dùng thân trong [2; 6]
Lieu dùng: 4-12 g[2;7].
1.3.2 Tràn bi: Pericapium Citri reticulatae perenne
Vi thuôc là vô quâ chm dâ phoi hay sây khô và de lâu nâm cüa cây Quÿt (Citrus reticulata Blanco), ho Cam (Rutaceae)[6;8]
Thành phàn hoâ hoc: Trong Tràn bi chüa 3.5% tinh dâu, tÿ le này thay
doi theo phuong phâp ché, tù 0.76 - 2.4% Ngoài ra côn cô vitamin A, B, C, 2.75% Flavonoid, tÿ le này cüng giâm dan qua câc phuong phâp ché[2;3]
Tâc dung duoc ly: Tinh dâu trong tràn bï cô tâc dung kîch thich vi
tràng, tâng tiét dich tiêu hoâ, trù dôm Trên dông vât thi nghiêm, tinh dâu và nuôc sâc tràn bi cô tâc dung chông ho, trù dôm tot[2; 10]
Tinh, vi: vi cay, dâng, tmh ôn Qui kinh: tÿ và phé
Công nâng, chu tri:
-Hành khi hoà vi, dùng trong truông hop dau bung do lanh
- Chî non, chî tâ, dùng khi bung nguc dày chuông
- Hoâ dàm, râo thâp, kiên tÿ[2;7;8]
Nhûng nguôi ho khan, âm hu không cô dàm không nên dùng[2;8]
Lieu dùng: 3 - 9 g [ 8].
Trang 121.3.3 Bach linh: Poria
Vi thuoc là thë quâ nam dâ phoi hay sây khô cüa Nam phuc linh (Poriacocos (Schw.) Wolf), ho Nam lô (Polyporaceae), moc kÿ sinh trên rë mot sô loài Thông[8]
Thành phàn hoâ hoc: Pachymose (84%), glucose, fructose, chat
khoâng, saponin triterpenic [ 2; 12 ]
Tâc dung duoc lÿ: Loi niêu, ha duông huyét, cuông tim éch cô lâp [ 2] Tmh, vi: Vi ngot, tmh binh
Qui kinh: tÿ, thân, vi, tâm, phé
Công nâng, chü tri: Loi thuÿ, thâm thâp, kiên tÿ, an thân [2;7;8].
Lieu dùng: 9-15g[8].
‘ 1.3.4 Cam thâo: Radix Glycyrrihizae
Vi thuoc là rë phoi hay sây khô cüa 3 loài cam thâo (Glycyrrhiza glabra L., Glycyrrhiza uralensis Fisch., Glycyrriza inflata Bat.) ho Dâu (Fabaceae)[8] Là vi thuoc cô nguôn gôc tù Trung quôc, dâ nhâp vào Viêt Nam Hiên cô nhiêu trên thi truông
Thành phàn hoâ hoc: Cam thâo chüa 10 - 14% Glycyrrhizin, 4 - 6%
châ't vô co, 3 - 5% glucid, 25 - 30% tinh bôt, 0.5 -1% lipid, 2 - 4% asparazin, 5% nhua, flavonoid (liquiritin) [2]
Tâc dung duoc lÿ: Cao cam thâo cô tâc dung trong diêu tri loét da dày
chuôt thuc nghiêm Dùng lâu gây phù nê và tâng huyét âp Châ't glycyrrhizin tâng cuông giâi dôc cho gan, chông viêm, giâm cholesterol trong mâu[2]
Ché bien: Cam thâo duoc thâi phién sao khô hoàc sao cam hay trfch
mât [2;25]
Tinhy vi: vi ngot, tmh binh
Qui kinh: Can, tÿ, dân thuoc vào 12 kinh trong co thë.
Công nâng, chü tri: Ich khi, duông huyét, nhuân phé chî ho, hoân cap
chî thông, giâi dôc[2;7;8;12]
Trang 13Nhüng nguôi tÿ vi thâp trê không dùng[2;8].
Lieu dùng: 4 - 12 g [ 2;7;8].
1.4 CÂC VI THUÔC GIA NHI TRAN THANG TRONG DÊ TÀI NÀY
1.4.1 Cà dôc diïçrc: Folium Daturae
Vi thuôc là la phoi hay sây khô cüa cây cà dôc duoc (man dà la) Ônuôc ta co câc loai sau: Cây cà dôc duoc vôi hoa tràng, thân xanh, cành xanh (Datura metel L forma alba), cây cà dôc duoc vôi hoa dôm tfm, cành và thân tfm (Datura metel L forma violacea), ho Cà (Solanaceae) và dang lai cüa hai dang trên[2;3;20]
Thành phàn hoa hoc: Chi Datura nôi chung và cây Datura metel L nôi
riêng cô thành phàn hoâ hoc râ't phtfc tap, trong dô thành phân chü yéu là câc alcaloid cô nhân Tropan Câc alcaloid quan trong nhât là: Hyoscyamin, Atropin và Scopolamin Ngoài ra côn mot sô alcaloid khâc nhung không cô ûng dung trong y hoc nhu: Pyridin, N- metyl pyridin [14]
Lâ cà dôc duoc dura 0.25% alcaloid toàn phân, trong dô cô 0.10%
Scopolamin, 0.10% Hyoscyamin[3]
Tac dung duoc ly: Câc alcaloid cô nhân tropan dêu cô tâc dung huÿ
phô giao câm trên hê M- cholinergic[5] Alcaloid toàn phân cüa cà dôc duoc
cô tâc dung làm giân co tron dirông tiêu hoâ trên dông vât thf nghiêm, làm giân dông tü mât thô, giâm nhu dông ruôt cô lâp chô mot câch dâng kë[2]
Tinh, vi: Vi dâng, tmh âm, cô dôc.
Qui kinh: phé, vi
Công nâng, chü tri: Dinh suyên, giâm dau, sât khuân[2;7;8;12].
Không dùng cho trê duôi 15 tuoi và phu nu cô thai[2;8]
Lieu dùng: Dang cao long 1:1 hoâc bôt lâ khô: Toi da 0.6g/ngày;
0.2g/lân[2;7]
Trang 141.4.2 La hen: Folium Calotropis giganteae
Vi thuoc là la dâ ché bién, phoi hay sây khô cüa hai loài lâ hen
(Calotropis gigantea R.Br và Calotropis procera Brown), ho Thiên lÿ
( Asclepiadaceae) [ 12; 13 ;20]
Thành phàn hoâ hoc: chü yéu là alcaloid , glycosid (calotropin), tanin
Trong do alcaloid chiém 0.06%[13;23]
Tâc dung duoc lÿ : Dich sâc lâ lâ hen co tâc dung chông ho, trù dôm tôt
trên chuôt thi nghiêm, làm tâng truong lue tâm thu rô vôi éch[13;23]
Chê bien: Lâ cây lâ hen duoc thu hâi quanh nâm, dùng bàn châi dânh
nhe hai mât lâ trong mot châu nuôc hoâc dot nhanh cho sach long, dem phoi hay sây khô Khi dùng thâi nhô phoi khô hay tâm mât sao khô[12;25]
Tinh^vi: Vi dâng, hoi chât, tmh bînh.
Qui kinh: Phé
Công nâng, chü tri : Dinh suyên, tiêu dôm, giâng nghich, câm non
Chûa ho, hen suyên, ngira lô[12;20]
Lieu dùng : 10-12g [12].
1.4.3.C6c mân: Herba Centipedae minimae
Vi thuôc là toàn cây khi dâ cô hoa, dâ duoc loai tap, tuoi hay khô cüacây côc mân (Centipeda minima L.), ho Cüc (Asteraceae)[2]
Cây moc hoang khâp noi trên dât nuôc ta
Thành phàn hoâ hoc: 0.34%coumarin; 3.1%Saponin triterpenic; sterol;
tinh dâu[2;10;12;20;29]
Tâc dung duoc lÿ: Côc mân cô tâc dung giâm ho rô rêt ô nhiêu dang
ché phâm khâc nhau, ngoài ra côn cô tâc dung long dôm tôt Ô dang nuôc ép cây tuoi và dich Saponin toàn phàn liêu 0.25 và 0.05g/kg thé trong chuôt cô tâc dung giâm ho tôt và tôt hon codein liêu 0.2mg/kg thé trong chuôt[2;24]
Tinh, vi: Vi dâng, cay, tmh âm.
Qui kinh: Phé
Trang 15Công nâng, chü tri: Thanh phé chî khâi, binh can ha âp, thanh nhiêt
tiêu doc Thuoc dùng chüa viêm khi quàn man râ't tot[2;24;29]
Lieu dùng- 12-16 g [2;7].
1.4.4.Tang bach bi: Cotex Mori albae radicis
Vi thuoc là vô rë dâ cao bô vô ngoài, phoi hay sây khô cüa cây Dâu tâm (Morus alba L.), ho Dâu tam ( Moraceae)[81
Thành phàn hoâ hoc: Trong vi thuoc chüa Flavonoid, tanin, acid hüu
co, duông, pectin, acid amin, chat nhua và rat ît tinh dàu[3;9;16]
Tâc dung duoc lÿ: Thuoc cô tâc dung ha huyét âp, làm giân nô mach
mâu tai thô cô lâp, üc ché tim éch cô lâp, làm hung phân ruôt và tu cung cô lâp thô Dich chiét tù Tang bach bï cô tâc dung gây trân tînh[2;16]
Binh nghïa: Alcaloid là nhüng hop chat hüu co cô chüa nito, da sô cô
nhân di vông, cô phân ûng kiêm, thuông gâp trong thuc vât và dôi khi trong dông vât, thuông cô duoc lue tmh rat manh và cho nhüng phân üng hoâ hoc vôi mot sô TT chung cüa alcaloid[3]
Phân loai: alcaloid thuông duoc phân loai tuÿ theo câu trüc cüa nhân:
- alcaloid không cô nhân di vông
- alcaloid cô nhân di vông
- alcaloid cô nhân sterol
- alcaloid cô câu trüc terpen
Phân bo: alcaloid cô pho bién trong thuc vât Trong cây alcaloid thuông
tâp trung ô mot sô bô phân nhât dinh, rat ît truông hop chî cô mot alcaloid duy
Trang 16nhât mà thuông co hôn hop nhiëu alcaloid Hàm luong alcaloid trong cây thucmg rat thâp, ton tai chù yéu ô dang muôi cüa câc acid hüu co[3].
Hoa tinh: Phân üng tao tua: - nhom 1: cho tüa rat ît tan trong nuôc,
vi du: TT Mayer, TT Dragendorff, TT Bouchardat
-nhom 2: cho tûa dang tinh thé,
vi du: dd vàng clorid, dd nuôc bâo hoâ acid picric
Phân ûng tao màu: alcaloid phàn üng vôi mot so TT cho
nhüng màu dâc biêt khâc nhau, vi du: acid sulfuric dâc, acid nitric dâc
Chiét xuât: Dôi vôi nhûng alcaloid không bay hoi, nguôi ta sü dung
nhüng phuong phâp sau:
- chiét xuât bàng dung môi hùu co àmôi truông kièm*
- chiét bàng dd acid loâng trong côn hoâc trong nuôc
- chiét bàng côn
Dinh luang alcaloid: Cô câc phuong phâp sau:
- phuong phâp cân
- phuong phâp trung hoâ
- phuong phâp so màu
Mot so tâc dung cüa alcaloid:
-Nhiêu alcaloid cô tâc dung lên hê thân kinh trung uong gây üc ché nhu morphin, scopolamin
- Nhiêu chat cô tâc dung lên hê thân kinh giao càm, vi du làm liât phô giao câm nhu atropin, scopolamin
-Cô alcaloid làm tâng huyét âp, cô chat làm ha huyét âp, mot sô iï cô tâc dung lên tim duoc dùng làm thuôc chüa loan nhip tim
- Cô alcaloid diêt kÿ sinh trùng[3]
Trang 17PHÂN II: THÜC NGHIÊM VÀ KÊT QUÂ
2.1 NGUYÊN VÂT LIÊU VÀ PHUONG PHÀP THUC NGHIÊM
2.1.1 Dợ tuong nghiên cûu
♦> Dira vào kinh nghiêm dân gian và nhiïng nghiên cihi dâ duoc cơng
nhân, chung tơi tien hành thü nghiêm vơi 3 bài thuoc cơ cơng thuc nhu sau:
*Cơng thûc 1 : phuong thuoc Nhi tràn thang kinh diën:
Ban ha Bach linhTràn bi Cam thào
Ban ha Cà dơc duocTrân bỵ Cơc manCam thâo ‘ Tang bach bỵ
Tràn bi Cơc mànCam thâo Tang bach bi
❖ Câc vi thuoc: Lâ cà dơc duoc, bân ha nam, lâ hen dâ ché bien theo phuong phâp Y hoc co truyên cơ trong hai phuong thuoc NTTGG (cơng thuc 2 và 3)
2.1.2 Nguyên vât liêu:
Câc vi thuoc duoc ché bién theo phuong phâp Y hoc co truyên: (hinh 1 )
*Bân ha nam: Cü cüa cây bân ha nam dâ ché so bơ dem ngâm vơi nuơc
vo gao 1- 2 ngày Vơt ra rira sach, ngâm vơi nuơc phèn chua hai ngày Khi nhâm khơng cơn tê cay, vơt ra rira sach de râo nuơc Dem giâ giâp, phoi qua roi phân loai to nhơ, tâm nuơc gimg (100 g girng cho 1kg Bân ha), ü 2 -3 giơ roi sao chây canh[25]
*Tràn bi: Bơ màng ruơt trâng, phoi khơ, sao chây canh[25]
*Bach phuc linh: Thâi phién mơng, sao qua[25]
Trang 18Hinh 1:
1: ban ha; 2: tràn bi; 3: bach linh; 4: cam thâo;
5: lâ hen; 6: côc mân; 7: lâ cà âôc duçfc; 8: tang bach bi.
Hinh 2:
Cành lâ và hoa cüa cây lâ hen (Calotropis gigantea R.Br Asclepiadaceae)
Trang 19*Bach phuc linh: Thâi phién mông, sao qua[25].
*Cam thâo bâc: Rê cüa cây cam thâo thâi phiên, sao khô
*Côc mân: Thu hâi cây lue dang ra hoa tai Thâi bînh vào thâng 11- 12/2002, rua sach, phoi khô, sao khô
*Cà dôc duoc: Thu hâi lâ cây hoa trâng truôc khi cây ra hoa tai Hâi
Duong, phoi khô, sây à nhiêt dô nhô hon 80°.
*Lâ hen: Thu hâi lâ cây lâ hen vào thâng 7-10/2002, tai ngoai thành Hà Nôi Lau sach long, phân trâng duôi mât lâ, rùa sach, de râo nuôc, phoi khô tâi, thâi chî, phoi khô, sao qua
*Tang bach bî: Dào lây rê vào mùa dông, tai Hung Yên Rira sach, cao
bô vô ngoài, bôc lây vô rê, cât doan, phoi khô, tam mât ong, sao vàng
Dông vât thi nghiêm: Chuôt lang khoê manh, câ hai giong, cô trong
luong 250-300 g, do Viên vê sinh dich tê cung câp
Bé nuôi bô phân cô lâp Ugo Basile - Italia
Mây do dô dm Précisa HA60 - Thuy sÿ
Cân phân tich - Nhât
2.1.3 Phuong phâp thuc nghiêm
2.L3.1 Nghiên eûu thành phàn hoâ hoc
*Dinh tmh trong ông nghiêm câc alcaloid cô trong Lâ cà dôc duoc, bân
ha, lâ hen và trong hai phuong thuôc Nhi tràn thang gia giâm NTTGGCA và
n t t g glh
*Sâc kÿ lôp mông: Dùng bân silicagel chê' sân phât quang cûa hâng Merck kÿ hiêu GF254 (Merck) dë so sânh thành phàn alcaloid trong ba vi thuôc: lâ cà dôc duçfc, bân ha, lâ hen vôi câc alcaloid trong hai thang NTTGGca và NTTGGlh
Phun thuôc thû hiên màu Dragendorff
*Dinh luong alcaloid trong hai thang NTTGG nôi trên bàng phuong phâp cân Môi mâu djnh luong 3 làn dé lây két qua trung bînh
Trang 202.1.3.2 Nghiên cûu tâc dung duoc lÿ
Dich thü:
• Cao nuôc 1:1 thang Nhi tràn thang kinh rîiën
• Cao nuôc 1:1 hai thang NTTGG CA và NTTGG m
• Dich chiét alcaloid cüa hai thang NTTGG ^ và NTTGG ^
Nghiên cüu ânh huông cüa câc dich thü trên khi quan chuôt lang cô lâp à dieu
kiên sinh lÿ binh thuông, trong trang thâi khi quan co thàt bôi
acetylcholin 0.0025% và trong trang thâi khi quan giàn boi adrenalin 0.005%
2.2.1 Nguyên tâc xây difng câc phuomg thuoc Nhi tràn thang gia giâm
Theo nhüng nghiên ciîu truôc dây, phuong thuoc Nhi tràn thang kinhdiën dâ duoc chüng minh cô tâc dung chông ho, trü dôm[10;21] Dé tâng tâcdung bînh suyên cho phuong thuoc, chüng tôi gia thêm câc vi cô công nângbînh suyên (dira theo kinh nghiêm dân gian): La cà dôc duoc, lâ hen, và côcmân Mât khâc theo Y hoc cé truyên, bach linh cô tâc dung loi thuÿ, thamthâp, kiên tÿ, cô trong thang kinh diën, chüng tôi dâ thay thê' bâng vi thuô'ctang bach bî, vi tang bach bî cüng cô tâc dung loi thâp, loi tiëu, song lai cô tâc
dung long dôm, chî ho, loi dung moi quan hê phê-thân së hô tro cho tâc dung
chông ho, trü dôm cüa phuong thuoc Vôi lÿ do trên, phuong thuoc Nhi trànthang kinh diën dâ duoc gia giâm dë cô hai phuong thuoc là:
Theo quan niêm cüa Y hoc co truyên, phuong thuoc NTTGGCA duoc phân tich nhu sau:
chüng ho, dôm mà côn tri câc nguyên nhân gây ho, dôm Cà dôc duoc là vi
Thang NTTGG CA
Bân ha Tràn bi
Cam thâo Cà dôc duoc
Côc mân Tang bach bî
Thang NTTGG w
Bân ha Tràn bîCam thâo Lâ henCôc mân Tang bach bî
Bân ha là vi Quân, cô công nâng ôn hoâ hàn dôm, không nhüng tri triêu
Trang 21thàn do công nâng bînh suyên, phoi hop vôi Bân ha tri câ ba chirng bênh ho, dôm, suyën Trân bi cô tâc dung tri ho, kiên tÿ vi, làm thuÿ thâp duoc vân hoâ
mà dôm duoc tiêu trùr; Tràn bï giù vai trô là thàn Côc mân, tang bach bï cô công nâng thanh phé chî khâi, hô tro cho tâc dung cüa câc vi quân, thàn, dông
*
ra côn tâng cuông tâc dung tri ho cho phuong thuôc
Thang NTTGG LH : Bân ha là vi Quân, Trân bî, Lâ hen là câc vi thàn, Côc màn, Tang bach bî là vi tâ, Cam thâo giü vai trô là vi sir
2.2.2 Nghiên eûu thành phân hoâ hoc
2.2.2.I Sa dô chiét xuât câc Alcaloid tir duoc lieu
a- Chiét Alcaloid tù lâ cà dôc duoc: ( so dô 1)
So dô 1: Qui trinh chiét alcaloid tù bôt lâ cà dôc duoc.
Cân khoâng 3g bôt thô lâ cà dôc duoc
Acid sulfuric 0.25M Lâc trong 15 phüt Chiét 3 làn, môi làn 15ml
Dich chiét acid
Lây 6 m l, chia vào
3 ong nghiêm, thu vôi
TT chung cüa Alcaloid
A -Dd amoniac 10%
Kiêm hoâ dén pH9.5Dich chiét kiêm
Cloroform, lâc 3 làn, môi làn 10ml.Giai doan tinh
ché Dich chiét cloroform
Natri sulfat khan Loc Bô'c hoi
Cân AHoâ tan cân A trong 1ml cloroform, duoc dd A
Trang 22b- Chiét alcaloid tù bôt Ban ha: Sa âô 2
Sa do 2: Qui trinh chiét alcaloid tù bôt thô Ban ha.
Hoà tan càn B trong 1ml cloroform duoc dd B
c- Chiét alcaloid tù lâ hen: Sa âô 3
Sa do 3: Qui trinh chiét alcaloid tù bôt lâ hen.
Hoà tan càn C trong 1ml cloroform, thu duoc dd C
Trang 23d- Chiét alcaloid tù bôt thang NTTGG CA: So dô 4
So dô 4: Qui trinh chiét alcaloid tù bôt thang NTTGG CA.
Hoà tan cân NTTGGCA thu dirac dd NTTGGCA(b)
e- Chiét alcaloid tù bôt duoc liêu thang NTTGG LH: So do 5.
So dô 5: Qui trinh chiét alcaloid tù bôt thang NTTGG LH