KHAI THÁC, bảo vệ NGUỒN lợi THỦY sản và TIỀM NĂNG NGHỀ NUÔI TRỒNG THỦY sản ở AN GIANG

... AN GIANG Trang B – KHAI THÁC NGUỒN LỢI THỦY SẢN Ở AN GIANG .Trang I Vai trò nghề khai thác thủy sản An Giang .Trang II Phương tiện, phương thức khai thác thủy sản Trang C – BẢO... lợi thủy sản Trang D – TIỀM NĂNG NGHỀ NUÔI TRỒNG THỦY SẢN Ở AN GIANG Trang I Tiềm nghề nuôi cá tra, cá basa Trang II Tiềm nghề nuôi tôm xanh .Trang 10 III Tiềm nghề nuôi cá rô... BẢO VỆ NGUỒN LỢI THỦY SẢN Ở AN GIANG Trang I Thực trạng nguồn lợi thủy sản Trang II Nguyên nhân sụt giảm nguồn lợi thủy sản .Trang III Phương hướng giải pháp bảo vệ nguồn lợi thủy

TRƯỜNG CAO ĐẲNG CỘNG ĐỒNG CÀ MAU

KHOA CHUYÊN NGÀNH

 BÀI BÁO CÁO HỌC PHẦN: SINH THÁI THỦY SINH VẬT

ĐỀ TÀI: KHAI THÁC, BẢO VỆ NGUỒN LỢI THỦY SẢN

VÀ TIỀM NĂNG NGHỀ NUÔI TRỒNG THỦY SẢN Ở AN GIANG

 Giảng viên hướng dẫn  Nhóm sinh viên thực hiện ThS Dương Xuân Đào 1 Lâm Thế Bảo

2 Mạc Quốc Bảo

3 Lê Trường Bé

4 Nguyễn Gia Chủ

5 Lê Toàn Đỉnh

6 Lê Hiếu Nghiêm (Nhóm 1)

Cà Mau, ngày 30 tháng 9 năm 2015



TRƯỜNG CAO ĐẲNG CỘNG ĐỒNG CÀ MAU

KHOA CHUYÊN NGÀNH

 BÀI BÁO CÁO HỌC PHẦN: VI SINH ĐẠI CƯƠNG

ĐỀ TÀI:

KHAI THÁC, BẢO VỆ NGUỒN LỢI THỦY SẢN VÀ TIỀM NĂNG

NGHỀ NUÔI TRỒNG THỦY SẢN Ở AN GIANG

 Giảng viên hướng dẫn  Nhóm sinh viên thực hiện ThS Dương Xuân Đào 1 Lâm Thế Bảo

2 Mạc Quốc Bảo

3 Lê Trường Bé

4 Nguyễn Gia Chủ

5 Lê Toàn Đỉnh

6 Lê Hiếu Nghiêm (Nhóm 1)

Cà Mau, ngày 30 tháng 9 năm 2015

 PHỤ LỤC 

A – KHÁI QUÁT VỀ TỈNH AN GIANG Trang 1

B – KHAI THÁC NGUỒN LỢI THỦY SẢN Ở AN GIANG Trang 2

I Vai trò của nghề khai thác thủy sản ở An Giang Trang 2

II Phương tiện, phương thức khai thác thủy sản Trang 4

C – BẢO VỆ NGUỒN LỢI THỦY SẢN Ở AN GIANG Trang 6

I Thực trạng nguồn lợi thủy sản Trang 6

II Nguyên nhân sụt giảm nguồn lợi thủy sản Trang 6 III Phương hướng và giải pháp bảo vệ nguồn lợi thủy sản Trang 7

D – TIỀM NĂNG NGHỀ NUÔI TRỒNG THỦY SẢN Ở AN GIANG Trang 8

I Tiềm năng nghề nuôi cá tra, cá basa Trang 8

II Tiềm năng nghề nuôi tôm càng xanh Trang 10 III Tiềm năng nghề nuôi cá rô phi Trang 11

IV Đánh giá chung về tiềm năng nghề nuôi trồng thủy sản của tỉnh Trang 13

 TÀI LIỆU THAM KHẢO Trang 14

A – KHÁI QUÁT VỀ TỈNH AN GIANG

Hình 1.1 : Bản đồ nông nghiệp tỉnh An Giang (sonongnghiep.angiang.gov.vn)

An Giang là một tỉnh Tây Nam của Tổ quốc, nằm trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), nằm giữa hai dòng sông Tiền, sông Hậu và dọc theo hữu ngạn sông Hậu (thuộc hệ thống sông Mêkông) nên có nguồn nước ngọt phong phú

và có hệ thống kênh rạch chằng chịt, với gần sáu tháng của mùa nước nổi hằng năm

là điều kiện thuận lợi cho nghề khai thác và nuôi trồng thủy sản phát triển mạnh

Với 75% diện tích là đất phù sa màu mỡ từ hai nhánh sông Tiền và sông Hậu, diện tích mặt nước ngọt lớn, An Giang có thế mạnh về sản xuất lúa gạo và thủy sản Thời gian vừa qua, An Giang không chỉ nổi tiếng về xuất khẩu lương

thực, mà còn vươn lên là một trong những tỉnh đứng đầu về xuất khẩu thủy sản của

cả nước

Do biết tận dụng ưu thế về tiềm năng nguồn nước và điều kiện tự nhiên, ngư dân An Giang đã tích cực đầu tư mọi nguồn lực để nuôi trồng và khai thác thủy sản, nên thời gian qua phát triển thủy sản đã là một trong nhiều thế mạnh về sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp của tỉnh, trong đó cá tra, cá basa là hai loại thủy sản thích hợp với môi trường nguồn nước tỉnh An Giang và có giá trị kinh tế cao, nên

đã thu hút ngư dân tập trung đầu tư sản xuất và đã mang lại hiệu quả đáng kể, đã trực tiếp góp phần rất quan trọng trong việc tạo ra lượng hàng hóa xuất khẩu thu ngoại tệ cao và ngày càng khẳng định là một trong những ngành hàng phát triển mạnh, có hiệu quả trong việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp của tỉnh

B – KHAI THÁC NGUỒN LỢI THỦY SẢN Ở AN GIANG

An Giang là một trong những tỉnh đầu nguồn của sông Cửu Long được thiên nhiên ưu đãi có nguồn nước ngọt quanh năm với đa dạng thành phần giống loài động, thực vật thủy sản và đa dạng sinh học Theo các nghiên cứu trước đây có hơn

150 giống loài cá, tôm nước ngọt tự nhiên, trong đó có nhiều loài có giá trị kinh tế, giá trị khoa học Sự hiện diện phong phú của các thành phần giống loài cá, tôm nước ngọt tự nhiên là do An Giang có diện tích ngập lũ hàng năm lớn, trong thủy vực có nhiều khu vực thuận lợi cho sự cư trú, sinh sản, sinh trưởng và phát triển của thủy sản tự nhiên

I Vai trò của nghề khai thác thủy sản ở An Giang

Trong những năm qua nghề khai thác thủy sản An Giang đóng vai trò rất quan trọng trong đời sống nhân dân góp phần bảo đảm một phần dinh dưỡng từ thủy sản cho người dân; là sinh kế của nhiều ngư dân nghèo ở các vùng ven sông, ven hồ; đặc biệt nghề khai thác thủy sản đã tạo thu nhập lớn cho nhân dân, góp phần tăng giá trị kim ngạch xuất khẩu Theo số liệu thống kê, An Giang là tỉnh có sản lượng khai thác thủy sản chiếm tỷ lệ cao nhất vùng ĐBSCL, chiếm khoảng

50% tổng sản lượng khai thác thủy sản nội địa và được xem là một trong những ngư trường khai thác quan trọng nhất vùng ĐBSCL

Hình 2.1 : Nghề đánh bắt thủy sản ở An Giang (sites.google.com)

An Giang nằm ở hạ lưu sông Mê Kông, là tỉnh đầu nguồn của vùng ĐBSCL

có hệ thống sông ngòi kênh mương chằng chịt Vào mùa lũ, toàn tỉnh có khoảng 70-80% diện tích bị ngập nước là điều kiện thuận lợi cho các loại thủy sản sinh sống và phát triển

Ngư dân chủ yếu đánh bắt vào mùa lũ (từ tháng 7 – tháng 11 âm lịch) là phổ biến vì mùa này có lũ không đi làm ruộng hay đị làm thuê được, mùa này cá nhiều, đánh bắt sẽ có thu nhập không cần đi làm thuê nơi xa Một số ngư dân đánh bắt suốt năm vì đây là nguồn thu nhập chính của họ do họ không có đất canh tác…

Ngày nay, người dân có khuynh hướng phải đầu tư nhiều hơn vào thời gian đánh bắt để đáp ứng nhu cầu thực phẩm cho gia đình Nói cách khác thời gian đánh bắt của ngư dân ngày càng lâu hơn, do đó nguồn lợi thủy sản ngày càng cạn kiệt

Khi đến mùa lũ, cá từ các sông, kênh, rạch di cư lên đồng sinh sống và sinh sản nên đánh bắt phổ biến nhất mùa này là ở trên ruộng Vào mùa lũ, ruộng ngập nước, diện tích bao la, nguồn cá dồi dào tạo điều kiện thuận lợi cho đánh bắt thủy sản

II Phương tiện, phương thức khai thác thủy sản

Các ngư cụ khai thác thủy sản ở An Giang : câu giăng, nôm, lợp, câu thả, lờ, cào, lưới giăng, câu cắm, chài, chất chà, dớn, lưới 3 lớp, xiệt, lưới kéo, lưới đánh…

Hình 2.2 : Lưới bắt cá (www.flickr.com)

Mặt khác, các ngư cụ được sử dụng như lưới giăng, lưới 3 lớp, dớn … thì rất thích hợp khai thác trên ruộng Ngược lại, sông và kênh rạch là thủy vực đánh bắt chủ yếu của người dân sau mùa lũ

Hình 2.3 : Dớn bắt cá (nongdan24g.com)

Ngư cụ được các hộ ngư dân sử dụng nhiều nhất là lưới giăng, lưới đánh, dớn… vì chúng rẻ tiền, thích hợp nhiều thủy vực, đánh bắt nhiều loại cá và năng suất cao, ít tốn công…

Xiệt điện là ngư cụ rất nguy hiểm cho con người và bắt cá với tính chất hủy diệt cao Đây là ngư cụ cấm nhưng người dân vẫn sử dụng cho thấy ý thức của người dân và sự quản lý của chính quyền con chưa cao

Hình 2.4 : Bắt cá bằng xiệt điện (www.baomoi.com)

Các ngư cụ như chài, chất chà, cào…dễ sử dụng, bắt được những loại cá có kích thước lớn nên cũng được sử dụng phổ biến

Do đối tượng đánh bắt của các ngư cụ như lưới giăng, lưới đánh, dớn… chủ yếu là cá chốt, cá rô, cá dành, cá mè vinh, cá lóc, cá linh… nên sản lượng thu hoạch các loài cá này nhiều

C – BẢO VỆ NGUỒN LỢI THỦY SẢN Ở AN GIANG

I Thực trạng nguồn lợi thủy sản

Sản lượng thủy sản tự nhiên ở An Giang hiện nay giảm nhiều so với trước, 5 năm trở lại đây giảm trên 3.000 tấn/năm Tỉnh An Giang đang phối hợp với tỉnh Đồng Tháp và chỉ đạo các địa phương trong tỉnh tăng cường biện pháp để bảo vệ nguồn lợi thủy sản tự nhiên bền vững, đảm bảo khai thác từ 40.000 tấn - 60.000 tấn/năm

II Nguyên nhân sụt giảm nguồn lợi thủy sản

Nguyên nhân nguồn lợi thủy sản tự nhiên ở An Giang ngày càng cạn kiệt là

do người dân sử dụng các loại dụng cụ khai thác tận diệt như: xung điện, đặt dớn, cào điện, ủi điện, sử dụng lưới 3 lớp đánh bắt cá lúc còn nhỏ kể cả xiệt điện rất nguy hiểm

Một nguyên nhân khác là do tỉnh mở rộng diện tích thu đông hàng năm từ 10.000 ha đến 20.000 ha, chiếm gần 50% diện tích canh tác/vụ, làm thu hẹp vùng đồng ruộng ngập nước để cá, tôm di trú, sinh sản

Ngoài ra còn có tình trạng thuốc bảo vệ thực vật và nước thải trong sản xuất, sinh hoạt đổ ra sông, rạch gây ô nhiễm nguồn nước, môi trường sống của các loài thủy sản Điều đáng quan tâm là ý thức của người dân còn kém, vẫn phổ biến tình trạng khai thác cá bé làm thức ăn phục vụ cho nhu cầu nuôi trồng thủy sản ở tỉnh

Dân số ngày một đông nên nhu cầu về lương thực thực phẩm ngày một lớn,

từ đó cường độ đánh bắt cao hơn, việc khai thác quá mức dưới nhiều hình thức trong thời gian dài đã làm số lượng thành phần loài giảm giảm nghiêm trọng và có nguy cơ khan hiếm Quả thật, một số loài cá như cá chày, cá hô, cá trà sóc, cá tra

dầu, cá rô biển hiện nay rất hiếm và thế hệ trẻ có thể cũng chưa từng biết đến các loài cá trên

Qua đó, cho thấy việc bảo vệ và duy trì nguồn lợi thủy sản mà rất nhiều người phụ thuộc vào nguồn lợi này như là nguồn thu nhập chính, là nguồn thức ăn hàng ngày của người dân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và mang tính cấp bách

III Phương hướng và giải pháp bảo vệ nguồn lợi thủy sản

 Phương hướng bảo vệ

Việc khai thác thủy sản ở An Giang chủ yếu vào mùa nước nổi từ tháng 7 đến tháng 11 hàng năm Theo Viện Nghiên cứu nuôi trồng thủy sản 2: nguồn thủy sản nước ngọt trong tự nhiên của tỉnh rất phong phú, đa dạng với trên 130 loài tôm,

cá quí có giá trị kinh tế cao như cá hô, cá leo, bông lau, cá chạch lấu, cá bống tượng, cá kết, cá basa, cá linh… Để đảm bảo nguồn lợi này trong thời gian tới, Chi cục Thủy sản An Giang tăng cường phối hợp với tỉnh Đồng Tháp tổ chức kiểm tra xuyên suốt trên các nhánh sông Tiền, sông Hậu giáp ranh giữa hai tỉnh và xử lý nghiêm trường hợp vi phạm Tỉnh tận dụng tiềm năng các khu vực vùng ngập nước

tự nhiên trên 2.000 ha tại Búng Bình Thiên (huyện An Phú), rừng tràm Trà Sư (Tịnh Biên), rừng tràm Bình Minh (Tri Tôn) và trên sông Vàm Nao (đoạn Tân Châu - Phú Tân) để dẫn dụ và bảo vệ nguồn gen các loài thủy sản quí hiếm; duy trì

mô hình quản lý cộng đồng về khai thác thủy sản tự nhiên cân bằng, sử dụng an toàn hệ sinh thái và môi trường nước mặt; xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm khai thác thủy sản bằng công cụ hủy diệt

 Giải pháp

Cải thiện môi trường sống của các loài thủy sinh để tự tái tạo, phục hồi quần thể giống, loài đang có nguy cơ khai thác quá giới hạn, hướng ưu tiên là sản xuất giống nhân tạo thả bổ sung cho các hồ

Bảo tồn, thiết lập các khu vực quan trọng như bãi đẻ, nơi tập trung các loài thủy sinh còn non, các khu thủy sinh thuộc loại quý hiếm có giá trị kinh tế, khoa học cao

Xác định ranh giới, phân vùng và phân cấp quản lý nguồn lợi thủy sản trên sông, suối và các hồ chứa Quy định rõ trách nhiệm, vai trò của chính quyền địa phương trong quản lý, bảo vệ nguồn lợi thủy sản

Thực hiện kế hoạch quốc gia về truyền thông, tuyên truyền giáo dục, nâng cao nhận thức về bảo vệ nguồn lợi thủy sản Tập huấn cho ngư dân, cán bộ địa phương về pháp luật, tuyên truyền trên báo chí, phát thanh, truyền hình, phát tờ rơi,

áp phích, cổ động và giáo dục trong các bậc học phổ thông

Tăng cường bồi dưỡng, tập huấn kiến thức cho cán bộ công an, lãnh đạo UBND cấp xã, thôn trưởng các địa bàn ven hồ, đầu nguồn sông suối, kiểm tra giám sát thường xuyên và xử phạt nghiêm minh các vụ việc vi phạm pháp luật về bảo vệ nguồn thủy sản

Xây dựng dự án bảo tồn thủy sản, các bãi đẻ, bãi giống; tái tạo nguồn lợi tùy theo đặc điểm, hình hình cụ thể ở các địa phương, địa bàn trọng điểm

 Với những biện pháp và kế hoạch hành động nêu trên, nếu được cộng đồng tích cực ủng hộ và tham gia chắc chắn trong thời gian tới công tác bảo vệ về phát triển nguồn lợi thủy sản sẽ đạt được những kết quả khả quan

D – TIỀM NĂNG NGHỀ NUÔI TRỒNG THỦY SẢN Ở AN GIANG

I Tiềm năng nghề nuôi cá tra, cá basa

Dòng sông Mêkông là một trong những con sông lớn khu vực Đông Nam Á chảy qua tỉnh An Giang mang theo nhiều loài cá nước ngọt có giá trị, trong đó có

cá basa và cá tra là 2 chủng loại cá đặc biệt chỉ có ở đồng bằng sông Cửu Long Cùng với những tiềm năng về điều kiện tự nhiên (địa hình, khí hậu, thủy văn,…),

An Giang có những lợi thế hơn so với các tỉnh khác trong khu vực về việc nuôi, chế biến và xuất khẩu cá tra, cá basa Vì vậy nuôi cá tra, cá basa được coi là thế mạnh chủ yếu của An Giang, tạo nên những sản phẩm đặc trưng của tỉnh, chúng có giá trị

kinh tế cao hương vị đặc biệt đang được tiêu thụ mạnh trên thị trường thế giới

Hình 3.1 : Mô hình nuôi cá tra, cá basa (daihungfeedmill.com)

Cá tra, cá basa An Giang được nhiều thị trường ưa chuộng vì màu sắc cơ thịt trắng, săn chắc, thịt cá thơm ngon hơn so với các loài cá da trơn khác Trong cá basa chứa đầy đủ các thành phần acid béo không no, DHA và không có cholesterol

Do vậy ăn cá basa có thể phòng mắc các chứng bệnh có liên quan đến hệ tuần hoàn Chính vì lẽ đó cá basa được nuôi nhiều ở An Giang

Đây là một trong những đối tượng nuôi chủ lực trong phát triển nuôi trồng thủy sản của tỉnh, diện tích và sản lượng nuôi cá tra tăng dần hàng năm, đỉnh điểm diện tích đạt gần 1.400 ha với sản lượng đạt khoảng 270 ngàn tấn vào năm 2007

Tuy nhiên, từ năm 2008 đến nay diện tích nuôi cá basa, cá tra liên tục giảm

và đến cuối năm 2013 chỉ còn khoảng 800 ha, nguyên nhân chủ yếu do giá cả không ổn định,… người nuôi không có lãi nên người nuôi thu hẹp dần diện tích Phần lớn diện tích nuôi cá tra hiện nay do doanh nghiệp đầu tư theo quy trình khép kín từ nuôi đến chế biến và xuất khẩu

II Tiềm năng nghề nuôi tôm càng xanh

Ở An Giang, tôm càng xanh là đối tượng nuôi chủ lực của tỉnh, nghề nuôi tôm càng xanh đã hình thành và phát triển từ năm 2000 Với thế mạnh xuất khẩu và

sự ưa chuộng trên thị trường tiêu thụ nội địa, nghề nuôi tôm càng xanh ở An Giang

đã sớm thể hiện nhiều tiềm năng và cũng đã mang lại những cải thiện không nhỏ đối với kinh tế của các nông hộ

Nhằm cải tiến một số công đoạn trong qui trình kỹ thuật và áp dụng con giống tôm càng xanh toàn đực vào mô hình nuôi, năm 2013, Trung tâm Giống Thủy sản An Giang đã triển khai thực hiện dự án “Nuôi tôm càng xanh toàn đực chuyển giới tính trong ao đất tại huyện Châu Phú”, chỉ cần thả nuôi với mật độ 10con/m2 (chứ không cần phải thả tôm với mật độ 30con/m2 so với mô hình trước đây), tôm càng xanh toàn đực là một con giống mới được sản xuất tại Trung tâm theo công nghệ của Israel Việc sử dụng đàn tôm post toàn con đực để thả nuôi là giải pháp lý tưởng cho việc nâng cao năng suất của vụ nuôi, cải thiện kích cỡ tôm thu hoạch để có thể phục vụ cho xuất khẩu Sau thời gian nuôi 6 tháng, các hộ nuôi

đã thu được kết quả rất tốt, đặc biệt là tỷ lệ sống của mô hình đạt từ 39,07 - 45,37% (tăng 10-16% so với mô hình nuôi trước đây), năng suất đạt từ 2,2 - 2,7 tấn/ha, kích

cỡ tôm thu hoạch bình quân từ 43-50 g/con, màu sắc tươi sáng, thân và các phụ bộ cân đối và rất sạch sẽ,…

Hình 3.2 : An Giang sản xuất thành công giống tôm càng xanh toàn đực

(www.vietnamtoday.net)

Hiện nay, các giai đoạn thử nghiệm đã hoàn thành, vấn đề còn lại là định hướng cho các đối tượng này phát triển một cách bền vững, phát triển ổn định về số lượng theo qui hoạch nhưng ngày càng nâng cao về chất lượng sản phẩm, nâng cao

về các tiến bộ kỹ thuật áp dụng vào đối tượng nuôi Đến thời điểm hiện tại, có thể nói mô hình sản xuất giống tôm càng xanh toàn đực đã ổn định, thị trường rất thuận lợi và có nhiều tiềm năng, người dân đã dần dần hồi phục lại nghề nuôi của mình

III Tiềm năng nghề nuôi cá rô phi

Đa dạng hóa đối tượng nuôi nhằm tăng thêm giá trị kinh tế cho nông hộ và

ngành Thủy sản là một hướng đi đúng, nhưng xét trên phương diện nuôi để xuất khẩu, trong thời gian dài, An Giang chỉ “độc nhất” có con cá tra, trong khi các loại thủy sản khác có tiềm năng rất lớn Từ thực tế này, một số doanh nghiệp trong tỉnh

đã bắt tay nuôi thử nghiệm cá rô phi và đã thành công, mở ra một hướng đi mới cho xuất khẩu thủy sản của tỉnh