Nghiên cứu saponin và một số tác dụng của saponin trong thân cây hoàng liên ô rô mọc tại đèo gió tỉnh cao bằng

Saponin + Dich chõm sc k: Tỹa Saponin ton phõn (tua S) thu duac tự quy trợnh chiột'>... cụ Saponin duoc liờu ^ - So bụ nhõn dinh Saponin triterpenoid hay Saponin steroid: Dich chiờ't Saponin cho vo hai ụ'ng nghiờm, ụ'ng thờm acid HC1, ụ'ng thờm NaOH Lc manh, nờ'u cụt bot ụ'ng cao. .. l Saponin triterpenoid, nộu cụt bot ụ'ng cao hon l Saponin steroid - Xõc dinh chợ so tao bot cỹa diùỗfc liờu: Chợ sụ tao bot l sụ ml nuục dở ho tan saponin lg nguyờn liờu cho mot cụt bot cao. .. rõng thõn cỹa Hong liờn ụ rụ moc tai Dốo Giụ - Tinh Cao Bõng cụ chỷa Saponin v l Saponin steroid Sõc k lụp mụng: > Saponin + Dich chõm sc k: Tỹa Saponin ton phõn (tua S) thu duac tự quy trợnh chiột

BÔYTÉ TRITÔNG DAI HOC DUOC HÀ NÔI

NGUYÊN VÀN TOÂN

NGHIÊN CÛU SAPONIN VÀ MÔT SÔ TÂC DUNG CÜA SAPONIN TRONG THÂN CÂY HOÀNG LIÊN Ô RÔ

MOC TAIDÈO GIÔ - TÎNH CAO BANG

(KHOÂ LUÂN TOT NGHIÊP DUÜC SÎ KHOÂ 1998 - 2003)

Ngucri hirông dân : TS Phùng Hoà Binh

Nai thuc hiên : - Bô môn Dirçrc hoc co truyên

- Té môn vi sinh bô môn công nghiêp duac

- Phông duac lÿ - Sinh Hoâ - Viên Duac liêu

Thôi gian thuc hiên: tù 0312003 den 05/2003

HÀ NÔI, THÂNG 5,2003

Tôi cüng xin diïçfc trân trong câm cm câc thây giâo, cô giâo bô mon Duçfc hoc cS truyên, thây TS Cao Vân Thu - Té vi sinh - Bô mon công nghiêp diïçfc, Phông diroc lÿ - Sinh hoâ - Viên diïçfc lieu và câc Phông ban trong nhà tnrdîig, ban bè và ngirôi thân dà cS vu, dông viên, tao diê'u kiên, giup dd tôi rat nhiêu trong thdi gian thiic hiên dê tài này.

Hà Nôi, ngày 20 Thâng 5 nam 2003.

Sinh viên Nguyên Vân Toân.

MUC LUC

Trang

2.3 Bàn luân 34

DAT VAN DE

Mahonia sp Berberidaceae (ho Hoàng liên gai) là tên khoa hoc cüa

nhiêu loài Hoàng liên ô rô Dây là mot loai cây cô ô nhiêu noi trên thé giôi nhir Lào, Trung Quôc, Thâi Lan, Canada [1,6,12,14,16,17] Ô Viêt Nam chüng thtfcmg moc hoang trên câc vùng nui cao nhir : Cao Bâng, Hà Giang, Lai châu, Lâm dông, Lào Cai [1,6,11,12,14,16,17]

Théo kinh nghiêm dân gian, Hoàng liên ô rô thirôfng diroc dùng dé chüa câc bênh vê diïcfng tiêu hoâ nhir kiêt ly, viêm ruôt, tiêu chây, viêm gan vàng

da [1,6,14,16,17] Nuôc sâc dâm dâc dùng ngoài con dë tri câc chiïng viêm da,

di ûng, ngûa lô [6,14,16] Mot so loài thuôc chi này dâc biêt là M aquifolium

dâ diroc nghiên cüu cho thây cô tâc dung tôt vôi câc bênh: vây nên, eczema,

da khô và nâm ngoài da [18,19, 20,22,23]

Mot so tâc giâ birôc dàu xâc dinh thân cây Hoàng liên ô rô cô chûa Alcaloid chü yêu là nhôm Protoberberin, ngoài Alcaloid trong thành phân cüa

cây côn chûa Saponin [9] \ /

Vi vây, de tài này tiép tue nghiên cüu Saponin vôi câc nôi dung sau:+ Dinh tmh, dinh lirçmg Saponin toàn phân trong cây

+ Thü tâc dung khâng nâm, tâc dung chông viêm cüa Saponin toànphân

PHÀN 1 TÔNG QUAN 1.1 Cây Hoàng liên ô rô (Mahonia sp Jterberidaceae).

1.1.1 Dâc âiém thuc vât.

Cây bui hay cây gô nhô, cao tù 2 - 6m [6, 11, 14] Thân cây cô ruôt

màu vàng, cành không cô gai La kép hînh long chim le, moc so le, cô hai gai

nhô phia cuông la, gôm tir 3 - 21 la chét tuÿ tîïng loài La chét thircmg cô hînh

trùng dàu sàc nhon, phia cuông trôn, môi bên cô tù 3 - 8 rang cüa sàc, ngân

[1.6.14.16.17],

Mùa hoa cô thé tù thâng 9-11 hoâc vào mùa xuân (thâng 1-3), mùa

quâ chm vào thâng 11-2 hoâc 4 - 5 tuÿ tîmg loài [1,16] Cum hoa hînh bông,

phân nhânh à gôc, hoa màu vàng nhat [1,6,14,16,17] Quâ mong hînh trùng

màu xanh thâm, khi chm quâ cô màu tfm, bên trong chùa tù 2-5 hat

[1.6.14.17]

1.1.2 Phân bd:

Hoàng liên ô rô phân bô à nhiêu noi trên thé giôi nhir Lào, Trung Quôc,

Thâi Lan, Mï, Canada, Viêt Nam [1,4,12,16,17] Cây thtfông moc hoang

trên câc vùng nui cao, lanh, nui dâ vôi, à dô cao trên 1000m [16] Mot sô loài

nhu M.aquifolium Push.; M.repens (Lindl.) G.Don cô nhiêu à vùng Tây bâc

Mÿ, Canada [20] M Bealei (Fort.) Carr.; M nepalensis D.C.; M fortunei

(Fort) Carr cô nhiêu à Trung Quôc, Lào, Thâi lan, An Dô [6,14,16].

Ô Viêt nam, Hoàng liên ô rô côn duoc goi là Hoàng bâ gai, Thich

Hoàng liên, Thfch hoàng bâ, Tông pênh (H’Mông), Mâ hô hay Thâp dai công

lao [16,12,17,1] Hiên nay, câc nhà khoa hoc dâ phât hiên duoc 3 loài

Mahonia à nuôc ta Viên duoc lieu (Bô Ytê) dâ lây và liru mâu 3 loài

Mahonia này gôm:

- Mahonia bealei (Fort.) Carr (N°1541C) à Hà Giang trên dînh nui cao 1400m (ành 1.1.a)

- Mahonia nepalensis D.C (N°2709) à LangBiang - Lac Dirong - Lâm Dông (ânh 1.1.b)

- Mahonia japonica (Thunb.) D.C (N°2021A) à Sïn H6 - Lai Châu (ânh 1.1.c)

9

Anh 1.1 Tiêu ban 3 loài Mahonia luu tai Viên Dixoc lieu và MNC

Ânh 1.1.a: Mau N°1541C

So sânh vôi câc mâu liru tai Viên diroc lieu, mâu Hoàng liên ô rô moc à Dèo Giô - Tînh Cao Bàng (ânh 1.1.d) giông vôi mâu N°2021A (ânh 1.1 c).

1.1.3 Thành phân hoâ hoc.

Rê và thân Hoàng liên ô rô thuông chüa câc Alcaloid chu yéu là nhôm Protoberberin nhu Berberin, Palmatin và Rotundin, ngoài ra côn cô oxycanthin, jatrorrhizin, neprotin [1,11,16,17]

Trong rê, thân và la cüa MNC cô chüfa Alcaloid, saponin, duông khü, acid amin, sterol, riêng lâ cô chüa tanin Trong dô, ngoài thành phân chmh là Alcaloid côn cô mot luçfng dâng kë Saponin [9]

1.1.4 Tâc dung sinh hoc.

- Tâc dung khâng khuân:

Hoàng liên ô rô chüa mot luong lôn Berberine và Palmatin nên cô tâc dung khâng khuân khâ manh [1,2,3,16], ûc ché duoc su phât triën cüa nhiêu loài vi khuân nhu: Staphylococcus aureus, Shigella dysenteriae, Shigella paradysenteriae, Bacillus tuberculosis, Streptococcus hemolytycus, Diplococcus pneumoniae, Bacillus subtilis, Bacillus proteus

Hoàng liên ô rô moc tai Dèo Giô - Tînh Cao Bàng cüng dâ duoc nghiên cüfu tâc dung khâng khuân vôi ket quâ nhir sau:

Hôn hop Alcaloid toàn phân à nông dô 5mg/ml cô tâc dung tôt vôi 5/8

vi khuân duoc thü dô là câc chüng: Sarcina Lutea, Staphylococcus aureus, Staphylococcus aureus Y1? Salmonela typhi, Shigella flexneri Nuôc hâm và

dich chiét toàn phân cüa thân và rê à nông dô 1: 2 côn cho tâc dung manh hün à câc chüng trên [9].

- Tâc dung khâng nâm gây bênh:

Dich chiét loài Mahonia aquifolium cô tâc dung ûc ché su phât triën cüa mot sô nâm gây bênh ngoài da [22] MNC cüng duoc thü tâc dung khâng nâm cho thây cô tâc dung tirong dôi tôt vôi hai chüng Candida Albicans, Saccharomyces cerevisea.[9]

- Tâc dung chông viêm:

MNC dâ duoc thû tâc dung chông viêm câp trên chuôt công trâng [9]

cho két quâ: niïôc sàc à lieu 6g/kg thé trong cô tâc dung chông viêm câp trên

chuôt gây viêm bâng Carragenin So vôi Aspirin, thôi gian tâc dung cüa MNC

tuy châm hon (Aspirin cô tâc dung ngay ô liêu thû nhâ't, MNC cô tâc dung tù

gid thû hai) nhung lai kéo dài hcfn (tâc dung cüa Aspirin chî kéo dài dêh già thû ba côn MNC kéo dài nhiêu già sau dô).

- Tâc dung lçfi mât và bâo vê tê'bào gan:

Berberin cô tâc dung loi mât, dùng tôt cho bênh viêm tüi mât [2], à liêu 6g/kg thë trong, dich chiét côn cûa thân MNC cô tâc dung loi mât tôi 65,5 % [9] Cüng dich chiêt côn à liêu 6g/kg côn cô tâc dung bâo vê té bào gan chuôt

thf nghiêm khi gây dôc bâng CCL4 [9]

Ngoài câc tâc dung trên, Hoàng liên ô rô côn nhiêu tâc dung khâc nhu tâc dung ha huyét âp, ha nhiêt, hung phân tù cung, da dày, ruôt, tâc dung chông ôxy hoâ, tâc dung chông ung thu [1,2,11,12, 21,23]

vây nén, eczema, bênh da khô [18,19,20,21,23] Do vây, câc nhà khoa hoc dâ

di sâu nghiên cuu vê M aquifolium và dua ra nhiêu két quâ khâ quan nhât là

trên bênh vây nén Trong mot công bô' khoa hoc (1995), Gieler cho biét: khi tién hành diêu tri thü nghiêm trên 433 bênh nhân bi bênh vay nén à 89 khoa

da liêu tai Duc bang M.aquifolium thây rang: sau 12 tuân diêu tri, triêu chûng cüa bênh dâ giâm hoâc không côn xuâ't hiên trên 81,1% so bênh nhân thù nghiêm [19], ban dàu vôi 31,1% bênh nhân cô triêu chiîng xâ'u thï sau 12 tuân giâm xuô'ng côn 5,6% Théo mot bâo cao khâc, Augustin (1996) công bô: 80% bênh nhân sir dung M.aquifolium không cô tac dung phu [18] Diêu này cho thây, M.aquifolium vùa cô tac dung tôt trên bênh vây nén lai vùa cô dô an toàn tuofng dôi cao

1.2 Câc phmmg phâp xâc dinh Saponin.

1.2.1 Dinh ünh.

1.2.1.1 Dira trên tfnh châ't tao bot [3,5, 15]

Dây là tfnh châ't dâc tnrng nhât cüa Saponin Dua vào tfnh châ't này côthë:

- So bô xâc dinh sir cô mât cüa Saponin trong duçfc liêu:

Cho vào ong nghiêm mot liïçfng nhô bot duoc liêu (hoâc dich chiê't duçfc

liêu), thêm nuôc, làc manh 5phut De yên, quan sât hiên tiïçmg tao bot, néu côt

bot bên vüng sau 15 phüt thî so bô nhân dinh cô Saponin trong duoc liêu

^ - So bô nhân dinh Saponin triterpenoid hay Saponin steroid:

Dich chiê't Saponin cho vào hai ô'ng nghiêm, ô'ng 1 thêm acid HC1, ô'ng

2 thêm NaOH Làc manh, nê'u côt bot à ô'ng 1 cao hon hoâc bâng ô'ng 2 thï so

bô nhân dinh là Saponin triterpenoid, néu côt bot à ô'ng 2 cao hon là Saponin

steroid

- Xâc dinh chî so tao bot cüa diïçfc liêu:

Chî sô tao bot là sô ml nuôc dë hoà tan saponin trong lg nguyên liêu

cho mot côt bot cao 1cm sau khi làc và doc (tien hành trong diêu kiên quy

dinh) [15].

1.2.1.2 Dua trên tînh chât phâ huyêt: [3,5,15]

Dây cüng là môt tînh chât dâc trung cüa hâu hét saponin, tuy nhiên cüng cô mot vài saponin không thé hiên rô tînh chât này Dira trên tmh chât này cô thé:

- So bô xâc dinh sif cô mât cüa Saponin trong duçfc lieu:

Cô thé kiém tra tînh chât phâ huyét cüa Saponin trên lam kînh, trên thach, hay ông nghiêm

+ Trên lam kînh: nhô 1 giot dich chiét duoc liêu lên mot lam kfnh cô

chüa mâu, quan sât trên kînh hiën vi nêu cô Saponin sê thây hiên tuçrng hông câu bi phâ vô

+ Trên thach mâu: nhô dich chiét vào câc lô dâ duc sân trên dïa thach

mâu, néu dich chiét cô Saponin, sau vài giô sê thây vông phâ huyét

+ Trên ong nghiêm: cho dich chiét duoc liêu vào mot ông nghiêm cô

chüa mâu, làc dêu, de lâng Nêu dich chiét cô saponin và saponin dü manh dé phâ vô hông câu, sau vài giô sê quan sât thây dung dich trong ông nghiêm cô màu hông dô Néu saponin chua dü manh dé phâ vô hông câu, so sânh vôi ông

chüng cô chüa mâu và nuôc muôi sinh lÿ sê thây liïçmg hông câu à ông thü

tüa ît hon

- Xâc dinh chî so phâ huyêt:

Dua vào tmh chât phâ huyét nguôi ta cô thé xâc dinh CSPH cûa saponin Chî sô phâ huyét là sô ml dung dich dêm cân thiét dé hoà tan saponin

cô trong lg duoc liêu gây ra su phâ huyét dâu tiên và hoàn toàn dôi vôi mot

thü mâu dâ chon (tien hành trong dieu kiên quy dinh) [3,15].

1.2.1.3 Câc phân ûng màu:[3,8,15]

• Phân ûng chung:

- Phân ûng Liebermann - Burchardat:

Chât thü trong Chloroform thêm hôn hop anhydrid acetic, chloroform

(dé ô 0°C) và acid Sulfuric dâc, xuât hiên câc màu xanh da trôi, lue, hông,

cam, dô bên vüng trong 1 thôi gian (phân ûng dâ edi tiên).

Hoâc chât thü hoà tan nông trong anhydrid acetic, thêm acid sulfuric dâc theo thành ông nghiêm thây xuât hiên môt vông màu tim dô, mâu nâu hay

nâu dô à bê mât phân câch (phân ûng co diên).

Chat thü hoà tan trong acid acetic, thêm Benzoylhydroperoxyd, dun sôi

môt vài làn Làm nguôi, thêm acid Sulfuric dàc (cho xuong tân âây) cô mâu tfm - xanh hay xanh la à dây.

• Câc phân üng phân biêt Saponin steroiâ và Saponin triterpenoid:

Ngoài câc phân üng trên côn nhiêu phân üng khâc dë phât hiên Saponin

và phân biêt 2 loai Saponin

1.2.1A Khâ nâng tao phüc vôi Cholesterol:

Dây cüng là môt tinh chat rat dàc tnmg cüa Saponin [3,15] Do dô, cô thë dinh tinh Saponin bang câch cho tâc dung vôi Cholesterol, phüc hop giüa Saponin và Cholesterol së kêt tüa xuông dây ông nghiêm Thông thircmg, câc Saponin steroid tao phüc tôt han Saponin triterpenoid

1.2.1.5 Sâc kÿ:

• Sâc kÿ lôp mông

- Chat hâp phu: Silicagen GF254 365

- Hê dung môi:

+ Vôi Saponin, cô thé dùng câc hê:

n - Butanol bâo hoà nuôc

n - Butanol : Acid Acetic : Nuôc (4:1:1)

n - Butanol: Ethanol: Nuôc (4:1:4)Xyclohenxan : Ethylacetat (4: 6)Chloroform : Methanol : Nuôc (65:35:10)+ Vôi Sapogenin, cô thé dùng câc hê:

Chloroform : Methanol (19:1)Chloroform : Aceton (9:1)Chloroform : Ethylacetat (4:1)Chloroform : Ether ethylic (1:1)

n - Hexan : Aceton (4:1)

- Thuôc thür hiên màu:

Cô thé hiên màu bang câc thuôc thû : Carr - Price,Liebermann-Burchardat, Salkowski, Vanilin 1%/côn

Sau khi phun thuôc thur, sây bân mông ô nhiêt dô 110°C tù 5-10 phüt

• Sâc kÿ giây:

Mot sô Saponin trung tfnh và acid cô thé dinh tfnh bàng sàc kÿ giây cho két quâ tâch rat tôt

- Giây sàc kÿ : Whatman sô 1 cô hoâc không cô tam Formamid

- Hê dung môi : Cô thé sur dung câc hê dung môi sau:

n - Butanol: Ethanol: amoniac 25% (10:2:5) Chloroform: Tetrahydrofuran: pyridin (5:5:1)

n - Butanol : acid acetic bàng: nuôc (4:1:5) Chloroform: Benzen (1:1)

- Thudc thü hiên màu: Sàc kÿ giây dê bi phâ huÿ bai acid H2S04 nên thuông hay su dung câc thudc thu: acid phosphotungstic, acid

phosphomolypdic, acid trichloracetic

Ngoài SKLM, SKG, Saponin côn cô thë duoc xâc dinh bàng câc phuong

phâp khâc nhu: Sàc kÿ khi (GC), HPLC, ph6 hông ngoai, pho tir ngoai, pho

khoi [15]

1.2.2 Dinh luong.

Saponin thuông duoc dinh luong theo câc phuong phâp sau:

1.2.2.1 Phuong phâp cân [3]

Saponin toàn phân duoc chiét kiêt bàng mot so dung môi hùu co: bot

duoc liêu chiét loai béo bàng Ether dàu, sây khô, chiét kiêt hoat chât bàng

Methanol 80%, cât thu hôi dung môi, lôp nuôc côn lai duoc làc vôi

n - Butanol, cô n - Butanol dén càn, hoà tan trong mot luong toi thiëu

Methanol, ket tûa saponin bàng câch thêm tù tù Aceton Rua tua bàng Aceton

Luong tua thu duoc dem sây khô dén khoi luong không doi Cân, xâc dinh

hàm luçmg Saponin toàn phân theo duoc liêu khô tuyêt doi

1.2.2.2 Phiïcfng phâp do quang: [3]

Mot vài saponin, cô thë dinh luong bàng phuong phâp do quang

Vôi Saponin triterpenoid cô thë dùng thudc thü vanilin - sulfuric dë lên

màu roi dinh luong

Vôi Saponin steroid nhôm spirostan dùng mot Aldehyd cô nhân thom

và acid Phosphoric dë dinh luong

Câc dân chât À5 lên màu bàng thudc thü FeCl3 - H3P04 dë dinh luong

Nhîn chung, phuong phâp này hay dùng dë dinh luong riêng biêt câc

sapogenin sau khi tâch bàng sàc kÿ giây hoàc sàc kÿ lôp mông

Ngoài hai phuong phâp trên, saponin côn cô thë dinh luong bàng

phuong phâp HPLC [15]

PHAN 2

THlTC NGHIÊM VÀ KÊT QUÂ

2.1 Nguyên vât liêu và phuong phâp nghiên curu.

2.1.1 Nguyên vât liêu.

- Ditçfc liêu:

Thân Hoàng liên ô rô duçfc lây tai Dèo Giô - Tïnh Cao Bang vào khoâng thâng 10; sau dô duoc phoi khô và nghiên nhô dë làm nguyên liêu dùng cho nghiên cùu

- Hoâ châ't dat tiêu chuân phân tich:

+ Methanol, Ethanol, Ether dâu hoâ, Chloroform, Butanol, Nuôc cât

do phông vât tu truông Dai hoc Duoc cung câp

+ Solasonin chuân, Diosgenin chuan do Phông phân tich,

tiêu chuân - Viên duçfc liêu (Bô Y Tê) cung câp.

+ Bân sàc kÿ lôp mông Silicagen GF254 (MERCK).

- Phirong tiên:

+ May cât quay BÜCHI waterbath B480 (Dûc).

+ May xâc dinh dô âm Presica PH - HA60 (Thuy Si)

+ Tu sây Memmert.

+ May do bien déi thë tich 7140 PLETHYSMOMETTER - UGO BASILE

(Dûc).

+ Câc dung eu thuy tinh: Shoxlet 150ml, 500ml; côc cô mô

- Vi nâm : Candida albicans, Saccharomyces cerevisiae, Aspegilus niger do T6 Vi sinh - Bô môn Công nghiêp Duoc cung câp (lây tù Viên da liêu

trung irong).

- Chuôt công trâng: Câ hai giông, khoê manh, thuàn chüng, trong ltfçfng

100 - 120g do Hoc viên Quân y 103 cung câp

2.1.2 Phuong phâp nghiên cûu:

2.1.2.1 Sa bô xâc dinh mâu cây nghiên cûu.

MNC duoc Nguyên thi Hang sa bô xâc dinh tên khoa hoc bàng câch so vôi mâu hru tai Viên duoc liêu [9]

2.1.2.2 Nghiên cûu hoâ hoc.

- Dinh tfnh Saponin bang câc phân ûng chung và phân ûng dâc hiêu

Methanol, dich nirôc côn lai làc vôi n - Butanol dén khi lôp n - Butanol trong Dich n-Butanol cô dén càn, hoà tan càn trong mot luong tôi thiëu Methanol,

Saponin bàng Aceton, sây dén khôi luong không doi, cân, tfnh hàm luong theo duoc liêu khô tuyêt dôi

* Kê't quâ:

Hàm luong Saponin toàn phân duoc tfnh theo công thüc:

a

[3,8,15]

- Dinh tfnh Saponin và Sapogenin bàng phuong phâp SKLM

- Dinh luong Saponin toàn phân bàng phuong phâp cân [3]

Duoc liêu duoc chiét kiêt h^«« bàng Methanol 80%, thu hôi

tua Saponin bàng câch cho tir tuf mot luong Aceton (gâp 10 làn) Rua tua

m x (1- b)Vôi:

A : Hàm luong hoat chat trnh theo duoc liêu khô tuyêt dôi (%)

m : Khôi luong duoc liêu dem chiét (g)

b : Hàm àm cüa duoc liêu (%)

Két quâ dinh luong duçfc xü lÿ thông kê theo mue2.1.2.4.

2.1.2.3 Nghiên cûu tâc dung sinh hoc.

• Thü tâc dung khâng nâm [7,13]

Thü tâc dung khâng nâm theo phuong phâp khuyéch tân trên thach, khâ nâng üc ché nain duoc dânh giâ bàng duông kmh vông vô nâm cüa câc dung dich thü

• Thü tâc dung chong viêm : theo phuong phâp cüa Win ter [24].

Thü thuôc trên chuôt công trâng theo ducfng uông Gây viêm chân chuôt bàng Carrageenin Mûc dô viêm biëu hiên bàng dô phù Do thë iïch chân chuôt tai thôi diëm 3 giô sau khi gây viêm Tmh tÿ le phù chân chuôt tai thôi

diëm trên Thuôc cô tâc dung chong viêm khi làm giâm tÿ le phù chân chuôt à

lô thü so vôi lô tràng tai thôi diëm nghiên cüu vôi dô tin cây 95% (P<0,05).

Công thûc tmh tÿ le phù chân chuôt X%, và tÿ le giâm phù G%:

X : Tÿ le phù chân chuôt (%)

V0, Vt: Thë tfch chân chuôt à thôi diëm 3h sau gây viêm cüa

lô tràng và lô thü X0,Xt : Tÿ le phù chân chuôt cüa lô trâng và lô thü

G : Tÿ le giâm phù (%)

2.1.2.4 Xülÿkëtquâ thirc nghiêm:

Câc ket quâ duoc xü lÿ theo phuong phâp thông kê toân hoc [10], kêt hop vôi su hô trçf cüa EXCEL 97

2.2 Kêt quâ thuc nghiêm và thâo luân

2.2.1 Hînh thâi thuc vât cüa MNC:

Hoàng liên ô rô moc tai Dèo Giô - Cao Bang (ânh 2.2) là cây bui cao tir

1,5 - 5m Thân gô màu vàng tircfi, vi râ't dàng Bên ngoài cô lôp bàn màu xâm dày tù 2- 3mm, cô nhiêu vân doc không thàng hàng

Là kép hînh long chim lè, moc so le, la gôc mang 3 - 5 là chét, là ngon mang 11 - 13 là chét không long, cûng Môi bên mép là cô 3 - 6 ràng cua ngàn, dàu sàc nhon Môi là dài 5 - 13cm, rông 2- 4 cm

Do chua lây duçfc mâu hoa, quâ nên chua thë phân tich duçfc câc dàc diëm vê hoa và quâ Tuy nhiên, so vôi mâu luu tai Viên Duçfc liêu, scf bô nhân

dinh tên khoa hoc cüa cây là Mahonia japonica (Thunb.) D.C

Berberidaceae.

Anh 2.2: Cây Hoàng liên ô rô - Dèo Giô - Cao Bâng

2.2.2 Hoâ hoc.

2.2.2.1 Dinh tûih:

Cân khoâng 10g duçfc liêu, cho vào bînh non dung tfch 250ml, thêm

50ml côn 80° dun hôi luu câch thuÿ trong 30 phüt Loc lâ'y dich (dich A) de

làm câc phân Ung

• Di/a vào tfnh châ't tao bot.

> (Phân ûng tao bot:

Cho 1ml dich A vào mot ông nghiêm lôn cô chUa sàn 5ml nuôc cât Làc manh theo chiéu doc ô'ng nghiêm trong 1 phüt Quan sât thâ'y côt bot ben hon 15 phüt

> Sa bô xâc dinh Saponin steroid và Saponin triterpenoid.

Thi nghiêm duoc bô' tri theo bàng 2.1 sau:

Bâng 2.1 Thi nghiêm phân biêt Saponin triterpenoid và Saponin steroid

Làc doc theo ông nghiêm trong 1 phüt

Kêt qua : Ong 1 cô côt bot cao hon ông 2

* Nhân xét: So bô nhân dinh là Saponin steroid.

• Dira vào tfnh châ't phâ huyê't.

Lâ'y lg bôt thach, dun vôi 80 ml NaCl 0,9 %, dë nguôi khoâng

40 - 45°C, cho 5ml mâu thô vào trôn dêu, dô ra mot dîa Pétri, dë nguôi

Duc câc lô trên mât thach, duông kmh 0,7 cm Nhô dung dich

NaCl 0,9% và dich chiét duçfc liêu (chiê't trong 30 phüt) vôi câc nông dô 1%,

2%, 5%, 10%, 20% vào câc lô tuong üng vôi câc vi tri 6, 5, 4, 3, 2, 1 trên

Anh 2.3 Sau 6 tiê'ng, quan sât vông phâ huyê't.

Ânh 2.3: Hiên tuang phâ huyêt cüa Saponin trên thach mâu

* Kê't quâ:

Quan sât thây vông phâ huyét (ânh 2.3), duông kmh vông phâ huyét (d) duçfc ghi trong bâng 2.2 (vôi - : không cô vông phâ huyét).

Bdng 2.2 Kê't quâ phân ûng phâ huyêt trêji thach ^

• Phân ûng màu.

> Phân ûng Liebermann - Burchardat.

Cho 1ml dich A vào mot ong nghiêm, cô câch thuÿ dén cân, hoà tan trong 1ml anhydrid acetic, dun nông Thêm tù tir 1ml H2S04 theo chiêu doc cüa ông nghiêm, thây xuât hiên môt vông màu nâu dô giûa bê mât phân câch

> Phân ûng Salkowski:

Cho 1ml dich A vào mot ông nghiêm, cô dén cân Thêm vào ông

nghiêm 1ml Chloroform, dun nông, thêm 1ml acid Sulfuric dâc (d=l, 76) theo

chiëu doc cüa ông nghiêm thây xuât hiên mot vông màu hông dô ô bê mât phân câch

• Sâc kÿ lôp mông:

> Saponin.

+ Dich châm sàc kÿ:

Tüa Saponin toàn phân (tua S) thu duac tù quy trînh chiét xuât biëu diên si

à sa dô 2.2 (mue 2.2.2) duçfc hoà tan trong MeOH làm dung dich châm sâc

kÿ

+ Chât hâp phu: Silicagel GF254 (MERCK), kfch thuôc 3x10cm.

+ Hê dung môi/Saponin duac chay thâm dô vôi câc hê dung môi sau:SI: Chloroform : Methanol: nuôc (65 : 35 : 1

S4: Chloroform : Ethanol : Amoniac 1%/H20 (2:2:1)

S5: n - Butanol bâo hoà nuôc

S7: Ethyl acetat : Acid acetic : Nuôc (8:2:1)

S9: n - Butanol : Acid formic: Ethanol (50 : 3 : 10

S10: n - Butanol : Ethanol : Nuôc (4:1:4)

S12: n - Butanol : Acid acetic : Ethanol (10 : 1 : 3)

S J O

T Sau khi bay hoi dung môi à nhiêt dô phông, ban mông duçfc phun hiên

màu bàng câc thuôc thu:

Tl: Vanilin 1% trong côn + 2ml H2S04T2: H2S0410% trong côn

T3: Liebermann - Burchardat

(lml H2S04, 20ml anhydrid acetic, 50ml Chloroform)

Sau khi phun thuôc thu, bân mông duoc sây cf nhiêt dô 110°C trong 10

phüt

* Két quâ:

(ânh 2.4 A, B)

+ Thuôc thû Tl cho két quâ hiên màu tôt nhât

+ Màu sàc và Rf cüa câc vét duçfc ghi eu thé trong bâng 2.3.

Bang 2.3 Kët quâ SKLM cüa Saponin