TIỂU LUẬN VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC VÀ VĂN HOÁ NGHỀ LUẬT SƯ VIỆT NAM THỰC TRANG VÀ PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN

... nghip cú quy mụ ln ti Vit Nam li gn nh b thng lnh bi cỏc hóng lut nc ngoi cú chi nhỏnh ti Vit Nam iu ỏng bun l tm c v phm vi hnh ngh ca chi nhỏnh cỏc hóng lut ny ti Vit Nam khụng thc s ln, mi chi... cỏc hóng lut quc t ti Vit Nam Nhng lut s sỏng lp v lut s iu hnh ca cỏc hóng lut ny a s l ngi Vit Nam, cú kinh nghim lm vic nhiu nm cho chi nhỏnh cỏc hóng lut quc t ti Vit Nam, mt s lm vic cho cỏc... Vit Nam, hoc tr v hnh ngh lut ti Vit Nam sau thi gian du hc cỏc nc phng Tõy hoc ụng u v Liờn Xụ Bùi thị thơng huyền Lớp LS 7.1B Bài tiểu luận Tuy nhiờn cha cú cỏc hóng lut a quc gia ti Vit Nam

ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

TIỂU LUẬN VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC VÀ VĂN HOÁ NGHỀ

LUẬT SƯ VIỆT NAM - THỰC TRANG VÀ

PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN

Sau khi thống nhất đất nước cho đến cuối năm 1987, nghề luật sư chưa được công nhận trên thực tế Với việc ban hành Pháp lệnh Tổ chức luật sư ngày 18/12/1987, “nghề luật sư” đã chính thức được công nhận

Tuy nhiên, Pháp lệnh Tổ chức luật sư không cho phép các luật sư hành nghề độc lập mà phải thông qua tổ chức nghề nghiệp là đoàn luật sư, được thành lập tại các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương Vì thế, mãi đến tháng 9/2001 cả nước chỉ mới có khoảng 2.000 luật sư trên tổng dân số gần 80 triệu người (khoảng 1 luật sư/40.000 người), trong số đó chỉ có khoảng vài trăm luật sư là hành nghề thực thụ, số còn lại là các cán bộ về hưu, công chức kiêm nhiệm

Pháp lệnh Luật sư ban hành ngày 25/7/2001 và có hiệu lực ngày 1/10/2001 đã thổi một luồng gió mới vào “nghề luật sư” bằng hai thay đổi cơ bản là: (1) hình thành các tổ chức hành nghề luật sư chuyên nghiệp (công ty luật hợp danh, văn phòng luật sư); và (2) không chấp nhận sự kiêm nhiệm trong hoạt động hành nghề luật sư

Tuy nhiên, do Pháp lệnh Luật sư chưa quy định rõ ràng khái niệm “dịch vụ pháp lý” nên vô hình trung “đẻ” ra một thực tế là có “hai luật chơi” (Luật Doanh nghiệp và Pháp lệnh Luật sư) trong một thị trường dịch vụ pháp lý

Hơn nữa, việc phân biệt vai trò giữa luật sư trong công ty luật hợp danh (chỉ được phép thực hiện dịch vụ tư vấn) với luật sư trong các văn phòng luật sư (được cung cấp dịch vụ tư vấn và tham gia tranh tụng) đã khiến hệ thống hành nghề luật sư của chúng ta phát triển không bình thường theo quy luật chung trên thế giới

Do đó, sau năm năm thực thi Pháp lệnh Luật sư, xét về số lượng, số luật sư chỉ mới tăng từ 2.000 lên hơn 4.000 luật sư và hơn 800 tổ chức hành nghề luật

sư (bao gồm chi nhánh và văn phòng luật sư) đi vào hoạt động, bước đầu hình thành một mạng lưới mới trong hệ thống thực thi pháp luật ở Việt Nam trong khi chưa có sự tăng trưởng đáng kể về chất, thậm chí chỉ hoạt động mang tính đơn lẻ và manh mún

Mỗi tổ chức hành nghề luật sư chỉ đăng ký vài luật sư, trong đó, các luật sư lại hành nghề độc lập, chỉ chia sẻ với nhau chi phí hoạt động cơ bản chung của tổ chức hành nghề luật sư Các dịch vụ pháp lý chủ yếu là vẫn tham gia tranh tụng tại tòa án nhân dân các cấp và “làm dịch vụ”

Hơn thế nữa, trong tổng số 4.000 luật sư đó, chỉ có khoảng 1% là có hiểu biết về luật pháp quốc tế để có thể hỗ trợ doanh nghiệp trong các giao dịch thương mại quốc tế

Mặc dù với hơn 4.000 luật sư đăng ký hành nghề trên toàn quốc nhưng thị trường pháp lý phục vụ hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp có quy

mô lớn tại Việt Nam lại gần như bị thống lĩnh bởi các hãng luật nước ngoài có chi nhánh tại Việt Nam

Điều đáng buồn là tầm cỡ và phạm vi hành nghề của chi nhánh các hãng luật này tại Việt Nam không thực sự lớn, mỗi chi nhánh chỉ khoảng từ 10-20 luật

sư và phần lớn là các luật sư Việt Nam được thuê mướn

1 Dẫu vậy, trong thời gian gần đây, các hãng luật trong nước cũng đang trong giai đoạn định hình và ngày càng phát triển Nhiều hãng luật trong nước được thừa nhận là có tiềm năng để cạnh tranh bình đẳng với chi nhánh các hãng luật quốc tế tại Việt Nam

2 Những luật sư sáng lập và luật sư điều hành của các hãng luật này đa

số là người Việt Nam, có kinh nghiệm làm việc nhiều năm cho chi nhánh các hãng luật quốc tế tại Việt Nam, một số làm việc cho các công ty dịch

vụ tư vấn đầu tư Việt Nam, hoặc trở về hành nghề luật tại Việt Nam sau thời gian du học ở các nước phương Tây hoặc Đông Âu và Liên Xô

3 Tuy nhiên vẫn chưa có các hãng luật đa quốc gia tại Việt Nam Tại sao?

Có thể tóm tắt ở các điểm chính sau đây:

1.“Vênh” kiến thức pháp lý Hoàn cảnh lịch sử khách quan và đời sống

chính trị Việt Nam có nhiều thay đổi lớn trong thế kỷ 20 đã tạo nên các điểm “vênh” về kiến thức pháp lý giữa các luật sư Việt Nam

Một số người là du học sinh tại các nước thuộc Liên Xô cũ, được đào tạo theo hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa, một số du học ở các nước phương Tây, một số khác lại được đào tạo ở trong nước trước hoặc sau khi thống nhất đất nước hoặc trước thời kỳ mở cửa (1986) và phần đông còn lại là những người trẻ được đào tạo trong nước sau thời kỳ mở cửa (theo hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa có định hướng kinh tế thị trường) Việc hợp tác hành nghề giữa những luật sư này đã gặp rất nhiều khó khăn do sự khác biệt về phương pháp luận, cách tư duy, nhận thức và nhìn nhận vấn đề pháp lý

2 Thu nhập - phân chia chưa chuyên nghiệp Việc phân chia thu nhập

không đồng đều giữa các luật sư thành viên trong cùng một hãng luật cũng là nguyên nhân của nhiều cuộc chia, tách các hãng luật Việt Nam trong thời gian gần đây Do nghề luật sư hoạt động theo mô hình “hợp danh” và “chịu trách nhiệm vô hạn” nên nếu áp dụng việc phân chia thu nhập theo dạng cổ phần hay phần vốn góp trong các công ty cổ phần, trách nhiệm hữu hạn bình thường sẽ không thể phản ánh đúng, đầy đủ và công bằng công sức đóng góp của từng luật sư trong các hãng luật và thường dẫn đến những tranh chấp không đáng có Một số hãng luật dựa trên bản chất quan hệ khách hàng và luật sư là mối quan hệ tin cậy, đã thực hiện việc phân chia thu nhập theo số lượng khách hàng mà từng luật sư đảm trách nhưng không có hiệu quả cao do không có luật sư nào muốn chia sẻ các khách hàng của mình cho những luật

sư khác

3 Cách hành xử “độc lập” của luật sư Độc lập, trung thực và tôn trọng sự

thật khách quan (Điều 5.3 của Luật Luật sư) là nguyên tắc hành nghề của luật

sư Nhiều luật sư có suy nghĩ là trong quá trình hành nghề luật họ không chỉ hành xử độc lập với tòa án, cơ quan nhà nước mà cũng cần phải độc lập với

cả luật sư đồng nghiệp Do đó, các luật sư thường có khuynh hướng thích

“độc lập tác chiến” hơn là hợp tác với các luật sư khác trong việc cung cấp dịch vụ cho khách hàng Nhiều khi nhận được những yêu cầu hỗ trợ pháp lý của khách hàng không thuộc chuyên môn nhưng họ vẫn âm thầm thực hiện theo tiêu chí “vừa làm vừa học” hơn là đi hỏi ý kiến tư vấn của những luật sư khác hay giới thiệu cho các luật sư khác do sợ rằng những luật sư khác có thể

sẽ chê bai họ không có đủ chuyên môn, nghiệp vụ Từ đó, việc trao đổi hay cập nhật kiến thức và kinh nghiệm chuyên môn giữa các luật sư đồng nghiệp thường rất hạn chế

4 Vị trí địa lý và quy định về hộ khẩu Quy định của Pháp lệnh Tổ chức luật

sư và Pháp lệnh Luật sư trước đây khiến luật sư Việt Nam phải đăng ký hoạt động với đoàn luật sư tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi luật sư đăng

ký hộ khẩu thường trú Điều này cũng cản trở các luật sư liên danh với nhau

để hình thành nên những hãng luật lớn mà hoạt động không bị bó hẹp vào địa giới hành chính

Luật Luật sư ra đời

Việc Quốc hội ban hành Luật Luật sư có hiệu lực từ ngày 1/1/2007 là một cột mốc quan trọng trên chặng đường chuyên nghiệp hóa nghề luật sư Việt Nam Theo đó: (1) Luật Luật sư đã thống nhất điều chỉnh thị trường dịch vụ pháp

lý, không còn tồn tại hai luật chơi Ai muốn cung cấp dịch vụ pháp lý phải là luật sư và phải tuân thủ Luật Luật sư và quy tắc đạo đức nghề nghiệp; (2) tổ chức hành nghề luật sư đã được thừa nhận là doanh nghiệp, nghề luật sư lần đầu tiên được xem là một nghề kinh doanh dịch vụ (tương tự như quan niệm

về nghề luật sư của thế giới); và (3) luật sư không phải chịu sự hạn chế vì hộ khẩu khi gia nhập đoàn luật sư nữa

Đáng chú ý là sự mở rộng hình thức hành nghề luật sư đang tạo ra nhiều cơ hội cho luật sư khẳng định mình trong nhiều lĩnh vực dịch vụ pháp lý mà trước đây chưa hề tồn tại ở Việt Nam

Chiến lược phát triển đội ngũ luật sư Việt Nam trong những năm tới

Trong một hội nghị đầu năm 2007 được tổ chức tại Bộ Tư pháp, Phó thủ tướng Trương Vĩnh Trọng cho biết sẽ giao cho Bộ Tư pháp lập kế hoạch đưa

30 luật sư Việt Nam ra nước ngoài để được huấn luyện về luật quốc tế và thương mại quốc tế hầu đáp ứng nhu cầu hội nhập Đồng thời, Bộ Tư pháp cũng phấn đấu đến năm 2010 Việt Nam sẽ có 20.000 luật sư Để thực hiện được mong ước này, chúng ta cần phải có một chiến lược dài hạn, có thể bao gồm những bước sau:

1 Cần phải có một số luật sư kỳ cựu với tư duy hiện đại, có nghiệp vụ và kinh nghiệm quản lý giỏi, có uy tín trong giới luật sư đứng ra kêu gọi sự hợp tác, liên kết giữa các nhóm luật sư trẻ lại với nhau

2 Luật sư Việt Nam cần nâng cao lòng tự hào dân tộc, biết gạt bỏ “cái tôi” để kết hợp với nhau cùng phát triển các hãng luật Việt Nam hùng mạnh

3 Sự thừa nhận của Nhà nước và xã hội về nghề luật sư như là một nghề cung cấp dịch vụ

4 Sự hỗ trợ của Nhà nước để luật sư Việt Nam được tiếp cận với kiến thức luật của các nước tiên tiến, xem xét thay đổi phương thức và nội dung giảng dạy hành nghề luật sư

5 Tìm kiếm một mô hình phân chia lợi nhuận hợp lý để quyền lợi kinh tế của từng luật sư được bảo đảm

6 Bản thân mỗi luật sư cần nâng cao kiến thức kế toán, tài chính, để có thể vận hành một hãng luật lớn như một tập đoàn kinh tế thật sự Nếu các bước trên đây được thực hiện nghiêm túc và đầy đủ thì chúng tôi tin chắc rằng, không bao lâu chúng ta sẽ có thể chứng kiến nhiều cuộc sáp nhập, hợp nhất giữa các hãng luật Việt Nam hàng đầu hiện nay và một ngày không xa, các hãng luật Việt Nam với hàng trăm luật sư chuyên nghiệp trong và ngoài nước

sẽ ra đời và phát triển để cạnh tranh bình đẳng với các hãng luật nước ngoài trên chính sân nhà của mình và sẽ từng bước hòa nhập vào sân chơi quốc tế, với vị thế ngày càng cao

Khi bàn về đạo đức nghề nghiệp luật sư, có nhiều nhận thức và quan niệm khác nhau Tổng hợp lại, nổi lên có hai khuynh hướng đáng phải suy nghĩ Có khuynh hướng cho rằng, trong cộng đồng xã hội nghề nào cũng đòi hỏi người làm nghề phải có lương tâm, trách nhiệm đối với nghề của mình trước xã hội Như vậy, cô cần phải đặt “Đạo đức nghề nghiệp luật sư” thành vấn đề riêng biệt không?

Khuynh hướng khác lại cho rằng, trong thời buổi kỉnh tế thị trường, mọi ngành nghề trong xã hội đều mang tính cạnh tranh nhằm thu lợi nhuận cao nhất Hoạt động luật sư là một nghề giống như mọi nghề khác, cùng chịu sự chi phối của quy luật thị trường Việc đặt “Đạo đức nghề nghiệp luật sư'' thành một vấn đề riêng biệt là không tưởng Hai khuynh hướng trên, tuy có nhưng khía cạnh khác nhau nhưng suy cho cùng lại có chung một là không coi trọng đạo đức nghề nghiệp luật sư ở khuynh hướng thứ hai còn đánh đồng nghề luật sư như mọi nghề khác, tức là tầm thường hoá danh dự nghề luật sư của mình Ai cũng biết rằng, người ta bất cứ làm nghề gì cũng đều phải có lương tâm, trách nhiệm đối với việc làm của mình Nhưng, do quy luật sinh tồn và phát triển không đồng đều nên mỗi ngành nghề khác nhau đều có tính chất khác nhau, đòi hỏi lương tâm, trách nhiệm, đạo đức của người làm nghề

có sự khác nhau, không ai có thể đánh đồng được

Nghề dạy học, các thầy giáo, cô giáo không chỉ dạy cái chữ để chống lại sự dốt nát, mà mục tiêu cao cả của nghề dạy học là dạy cách làm người làm người phải đạo, làm người có đủ phẩm chất, Chân,Thiện, Mỹ Do mục tiêu cao cả ấy ''nhất tự vi sư, bán tự vi sư” và ''Tôn sư trọng đạo” đã trở thành truyền thống của mọi dân tộc

Nghề chữa bệnh, các thầy thuốc cầu cho con người thoát khỏi cảnh ốm đau, bệnh tật, chống lại thần chết, kéo dài tuổi thọ, góp phần cho mọi người, mọi nhà được khoẻ mạnh, hạnh phúc Với mục tiêu cao cả ấy, người làm nghề chữa bệnh không bao giờ coi trọng đồng tiền hơn việc cứu người Chính vì thế, cả xã hội tôn vinh ''Thầy thuốc như mẹ hiền''

Nghề sản xuất, kinh doanh, người làm nghề đương nhiên phải tính toán sao cho có lợi nhuận Nhưng, khoản lợi nhuận ấy phải do bàn tay khéo léo và khối óc thông minh tạo ra, nó không thể có sự gian dối Đó là đạo đức của người làm nghề chân chính Người làm nghề luật sư cũng giống như mọi người làm nghề khác ở chỗ: có học, được đào tạo thành người có đủ phẩm chất Chân, Thiện, Mỹ, cũng đòi hỏi có khối óc thông minh và tấm lòng ngay thẳng, nhân hậu Nhưng nghề luật sư lại có đặc thù riêng, đó là phải gắn liền với mọi lãnh vực pháp luật của Nhà nước Các ngành nghề khác chỉ quan hệ đến một vài lĩnh vực pháp luật có liên quan mà thôi

Hoạt động nghề nghiệp của luật sư, qua thục tiễn cho thấy nổi lên ba tính chất: Trợ giúp, hướng dẫn và phản biện

Tính chất trợ giúp: Do quy luật phát triển không đồng đều cả về đời sống vật chất lẫn tinh thần, bất kỳ xã hội nào trong cộng đồng dân cư, cộng đồng dân tộc cũng tồn tại những người rơi vào vị thế thấp kém so với mặc bằng xã hội Chẳng hạn như người nghèo, người già đon côi, người chưa thành niên mà không có sự đùm bọc của mái ấm gia đình Những người ở vào vị thế thấp kém này thường bí ức hiếp, bị đối xử bất công trái pháp luật Những người này khi bị ức hiếp, bị đối xử bất công, họ rất cần sự giúp đỡ, bênh vục của

người khác Tốt nhất là sự trợ giúp của luật sư Sự trợ giúp của luật sư trong những trường hợp này là hoàn toàn vô tư, không vụ lợi Ở thời kỳ cổ đại, những thế kỷ trước và sau Công nguyên, những người dám đứng ra bênh vực, trợ giúp các đối tượng bị ức hiếp được xã hội tôn vinh như là các “hiệp sỹ” Ngày nay, xã hội loài người đã được hưởng thành quả của nhiều nền văn minh song, từng nước, từng dân tộc vẫn tồn tại những người ở vào vị thế thấp kém của xã hội, vẫn tồn tại sự ức hiếp, sụ đối xử bất công trời pháp luật Vì thế sự hoạt động trợ giúp của luật sư đối với những đối tượng này không chỉ

là bổn phận mà còn là thước đo lòng nhân ái và đạo đức của luật sư

Tính chất hướng dẫn: Do tính chất nghề nghiệp đòi hói luật sư không chỉ thông hiểu pháp luật hiện hành mà còn hiểu biết cả tinh thần, nội dung những quy định của pháp luật ở từng thời điểm của thời gian đã qua, Luật sư còn phải hiểu sâu rộng cả tục lệ và bản sắc văn hoá của dân tộc

Mọi người hiểu và nghĩ về luật sư như vậy, cho nên mỗi khi bản thân hoặc gia đình có điều gì vướng mắc đều tìm đến luật sư, nhờ luật sư tư vấn Vì vậy, hoạt động của luật sư luôn luôn có tính chất hướng dẫn Yêu cầu của hoạt động này là hướng dẫn cho đương sự hiểu đúng tinh thần và nội dung của pháp luật để biết cách xử sự tháo gỡ vướng mắc của họ phù hợp với pháp lý

và đạo lý

Tính chất hướng dẫn của luật sư khác hẳn với việc làm của loại “thầy cò thầy kiện” mà xã hội thường khinh ghét Hoạt động hướng dẫn của luật sư là sự chỉ dẫn cái đúng, cái sai,việc gì được làm, việc gì không được làm Đối với người có tội, tuy chức năng của luật sư không phải là lên án, buộc tội họ trước công chúng Nhưng luật sư phải chỉ cho họ thấy rõ tội lỗi của họ, từ đó giúp họ có phương hướng cái tà quy chính Nếu có căn cứ để tin rằng họ không có tội thì luật sư phải sử dụng mọi biện pháp do pháp luật quy định nhằm gỡ tội cho họ

Loại “thầy cò thầy kiện'' xã hội thường ví là ''đòn càn hai mũi” là loại “đâm bị thóc chọc bị gạo” Loại người này thường là kém hiểu biết hoặc cố tình không muốn hiểu biết để xuyên tạc sự thật khách quan phải cho trái, trái nói phải, có tội có nói là không, trái lại không tội họ lại đe doạ là có tội Mục tiêu hoạt động của ''Thầy cò thầy kiện'' là cốt ''đục nước béo cò'' Loại người này

xã hội thường khinh rẻ,sớm muộn cũng sẽ bị vạch mặt, bị đào thải

Luật sư là người hoạt động khoa học pháp lý ở vị trí người hướng dẫn pháp luật và đạo lý cho người khác, luôn luôn lấy việc bảo vệ công lý, bảo vệ lẽ phải và công bằng xã hội làm mục tiêu cao quý Do đó, hoạt động của luật sư đòi hỏi phải có khoảng cách khác biệt với việc làm của loại “thầy cò thầy kiện'' Đó chính là nền tảng đạo đức nghề nghiệp luật sư

Tính chất phản biện: Đây là vấn đề mới, tôi muốn đề cập đến khái niệm phản biện Theo từ điển tiếng Việt, phản biện được định nghĩa là ''đánh giá chất lượng một công trình khoa học '' Đối với hoạt dộng của luật sư, tính chất phản biện, ta có thể hiểu đó là những biện luận nhằm phản bác lại lý lẽ, ý kiến quan điểm của người khác mà mình cho là không phù hợp với pháp lý và đạo lý

Tính chất phản biện trong hoạt động của luật sư, thông thường thể hiện ở lĩnh vực tham gia tố tụng, nhưng rõ nét nhất là trong tố tụng hình sự Điều 36, khoản 3 Bộ Luật tố tụng hình sự hiện hành có quy định: “Người bào chữa có nghĩa vụ sử dụng mọi biện pháp do pháp luật quy định để làm sáng tỏ những tình tiết xác định bị can, bị cáo vô tội, những tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can, bị cáo; giúp bị can, bị cáo về mặt pháp lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ”

Điều quy định này là cơ sở pháp lý bảo đảm tính chất phản biện của luật sư trong hoạt động tham gia tố tụng hình sự Tiếc rằng trong xã hội có cả một số

ít nhà báo chưa hiểu rõ tính chất phản biện của luật sư là nghĩa vụ phải làm

Do đó, khi thấy luật sư đưa ra những biện luận nhằm phản bác lại những gì