Thế giới nghệ thuật trong tập truyện ngắn ngôi nhà bên triền sông của nguyễn hồng thái

... GIỌNG ĐIỆU NGHỆ THUẬT TRONG TẬP TRUYỆN NGẮN NGÔI NHÀ BÊN TRIỀN SÔNG CỦA NGUYỄN HỒNG THÁI 3.1 Ngôn ngữ tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông Nguyễn Hồng Thái 3.1.1 Khái niệm ngôn ngữ nghệ thuật Bƣớc... gian nghệ thuật tập truyên ngắn Ngôi nhà bên triền sông Nguyễn Hồng Thái .39 CHƢƠNG NGÔN NGỮ VÀ GIỌNG ĐIỆU NGHỆ THUẬT TRONG TẬP TRUYỆN NGẮN NGÔI NHÀ BÊN TRIỀN SÔNG CỦA NGUYỄN HỒNG THÁI... chƣơng: Chƣơng 1: Thế giới nhân vật tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông Nguyễn Hồng Thái Chƣơng 2: Thời gian không gian nghệ thuật tập truyện ngăn Ngôi nhà bên triền sông Nguyễn Hồng Thái Chƣơng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Lí luận văn học

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Lí luận văn học

Người hướng dẫn khoa học:

TS NGUYỄN THỊ KIỀU ANH

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu đề tài khóa luận tốt nghiệp ngành Cử nhân Văn học, tôi đã nhận được nhiều sự giúp đỡ quý báu từ phía thầy

cô, bạn bè, người thân

Với tấm lòng chân thành và sự biết ơn sâu sắc nhất, tôi xin được gửi lời cảm ơn đặc biệt tới TS Nguyễn Thị Kiều Anh đã tạo điều kiện giúp đỡ, hướng dẫn tôi ngay từ những bước đi đầu tiên trên con đường đến với khoa học

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô giáo trong khoa Ngữ Văn trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã tận tình giảng dạy, truyền đạt những kiến thức trong suốt bốn năm học làm nền tảng và tạo điều kiện cho tôi thực hiện khóa luận này

Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn những người thân trong gia đình, bạn bè

đã động viên khích lệ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu của mình

Mặc dù đã cố gắng nỗ lực hết sức mình song chắc chắn luận văn không khỏi còn nhiều thiếu sót Tôi rất mong nhận được sự thông cảm và chỉ bảo tận tình của quý thầy cô và các bạn

Hà Nội, ngày 10 tháng 05 năm 2015

Sinh viên thực hiện Khổng Thị Hạnh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi được thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS Nguyễn Thị kiều Anh Các số liệu, kết quả nêu trong khóa luận là trung thực và chưa được công bố ở bất kỳ công trình khoa học nào khác

Hà Nội, ngày 10 tháng 05 năm 2015

Sinh viên thực hiện

Khổng Thị Hạnh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 1

3 Mục đích nghiên cứu 2

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Những đóng góp mới của luận văn 4

7 Cấu trúc luận văn 4

CHƯƠNG 1 THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TẬP TRUYÊN NGẮN NGÔI NHÀ BÊN TRIỀN SÔNG CỦA NGUYỄN HỒNG THÁI 5

1.1 Quan niệm về nhân vật 5

1.2 Quan niệm về thế giới nhân vật 7

1.3 Các kiểu nhân vật trong tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông của Nguyễn Hồng Thái 8

1.3.1 Người chiến sĩ công an 8

1.3.2 Nhân vật tội phạm 11

1.3.3 Nhân vật dân thường 13

1.3.4 Nhân vật trẻ thơ 16

1.4 Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông của Nguyễn Hồng Thái 18

1.4.1 Nhân vật được đặt vào tinh huống có vấn đề 19

1.4.2 Xây dựng nhân vật qua miêu tả ngoại hình 23

1.4.3 Xây dựng nhân vật qua miêu tả hành động 25

1.4.4 Nghệ thuật xây dựng nhân vật qua miêu tả nội tâm 26

CHƯƠNG 2 THỜI GIAN VÀ KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG TẬP

TRUYỆN NGẮN NGÔI NHÀ BÊN TRIỀN SÔNG CỦA NGUYỄN HỒNG

THÁI 29

2.1 Thời gian nghệ thuật trong tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông của

Nguyễn Hồng Thái 29

2.1.1 Khái niệm về thời gian nghệ thuật 29

2.1.2 Thời gian nghệ thuật trong tập truyên ngắn Ngôi nhà bên triền sông của

Nguyễn Hồng Thái 31

2.2 Không gian nghệ thuật trong tập truyên ngắn Ngôi nhà bên triền sông của

Nguyễn Hồng Thái 38

2.2.1 Khái niệm về không gian nghệ thuật 38

2.2.2 Không gian nghệ thuật trong tập truyên ngắn Ngôi nhà bên triền sông

của Nguyễn Hồng Thái 39

CHƯƠNG 3 NGÔN NGỮ VÀ GIỌNG ĐIỆU NGHỆ THUẬT TRONG TẬP

TRUYỆN NGẮN NGÔI NHÀ BÊN TRIỀN SÔNG CỦA NGUYỄN HỒNG

THÁI 43

3.1 Ngôn ngữ trong tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông của Nguyễn Hồng

Thái 43

3.1.1 Khái niệm ngôn ngữ nghệ thuật 43

3.1.2 Ngôn ngữ nghệ thuật trong tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông của

Nguyễn Hồng Thái 44 3.2.1 Khái niệm giọng điệu nghệ thuật 49

3.2.2 Giọng điệu nghệ thuật trong tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông của

Nguyễn Hồng Thái 49

PHẦN KẾT LUẬN 56 TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

sáng tác văn học trong ngành công an Sáng tác của ông có nhiều thể loại khác nhau như: truyện ngắn, tiểu thuyết, bút ký, thơ, kịch bản phim truyền hình… Ở thể loại nào nhà văn cũng tỏ rõ tài năng, thế mạnh của mình trong việc khám phá hiện thực cuộc sống, con người Song trong số đó truyện ngắn là thể loại đã giúp nhà văn gặt hái được nhiều thành công với những giải thưởng có uy tín

Tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông (NXB Công an nhân dân, 2010), đã

thu hút được sự chú ý của bạn đọc bởi những câu chuyện kể thẫm đẫm tình người, những tình huống xử lý đầy khéo léo, nhẹ nhàng cùng với những nghệ thuật xây dựng quen mà lạ Tuy nhiên, qua khảo sát chúng tôi nhận thấy cho đến nay vẫn chưa có một công trình nghiên cứu nào đi sâu nghiên cứu có hệ thống về truyện ngắn của Nguyễn Hồng Thái Thực tế đó gợi ý cho chúng tôi lựa chọn đề tài Thế giới nghệ thuật trong tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông của Nguyễn Hồng Thái Chúng tôi mong muốn được đóng góp một phần nhỏ vào sự

đánh giá cho những thành công của nhà văn đối với mảng đề tài “Vì an ninh tổ

quốc và bình yên cuộc sống” nói riêng và văn học Việt Nam hiện đại nói chung

2 Lịch sử vấn đề

Tập truyện Ngôi nhà bên triền sông của Nguyễn Hồng Thái, gồm 11

truyện ngắn đã in báo, nay được đưa vào trong một tập sách thể hiện một ưu điểm không phải nhà văn nào cũng gìn giữ được trong nghiệp viết: tránh được sự khập khiễng rời rạc, không dính kết của những cá thể riêng lẻ khi đứng chung vào một đội ngũ (là bởi rất có thể từng truyện riêng lẻ khi in trên báo, tạp chí thì đứng được, nhưng khi đưa vào một tập thì lại trở nên luyễnh loãng)

Qua khảo sát chúng tôi nhận thấy đã có một số ý kiến bàn luận về tập

truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông của Nguyễn Hồng Thái

Bài viết Một tập sách mang đậm tính hướng thiên - Nhân đọc tập truyện

ngắn Ngôi nhà bên triền sông của Nguyễn Hồng Thái- NXB CAND, tác giả Hà

Khái Hưng (http: //thethao60s.com/index/2999674/25022011.aspx) đã khẳng định một vài thành công cũng như sức hút của tập truyện từ phương diện nội dung lẫn hình thức nghệ thuật

Trong bài viết Ấn tượng Nguyễn Hồng Thái (in trên báo Nhân dân cuối

tuần ngày 19/4/2012), từ việc phân tích để chỉ ra những thành công của tập

truyện, Nhà phê bình văn học Bùi Việt Thắng đã khẳng định: “Tôi thấy Nguyễn

Hồng Thái trong Ngôi nhà bên triền sông đã thể hiện một bước tiến xa, một sự chin muồi cả về sáng tạo và nghệ thuật thể hiện so với Đối mặt (2000) và tiểu thuyết Đất nóng (2005) Cũng là tất nhiên bởi cái khoảng cách thời gian giữa

các tác phẩm, giữa đó nhà văn đã trưởng thành”

Như vậy, từ những ý kiến bàn luận trực tiếp về tập truyện Ngôi nhà bên

triền sông của tác giả Nguyễn Hồng Thái có thể nhận thấy tập truyện mới chỉ

được đề cập ở góc độ nhìn nhận chung, sơ bộ về nội dung cũng như hình thức chứ chưa được đặt vấn đề nghiên cứu có hệ thống về nghệ thuật.Bởi vậy, đây là một hướng nghiên cứu còn để ngỏ Trên cơ sở kế thừa, tiếp thu ý kiến của người đi trước, trong công trình nghiên cứu của mình chúng tôi sẽ cố gắng tìm hiểu những

đặc sắc về nghệ thuật trong tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông của Nguyễn

Hồng Thái Hy vọng kết quả nghiên cứu sẽ góp một phần nhỏ trong việc khẳng

định những đóng góp của Nguyễn Hồng Thái đối với mảng đề tài “Vì an ninh tổ

quốc và bình yên cuộc sống” nói riêng và văn học Việt Nam hiện đại nói chung

3 Mục đích nghiên cứu

+ Tìm ra được những điểm đặc sắc trong thế giới nghệ thuật của Nguyễn Hồng Thái

+ Đánh giá được những đóng góp của ông trong nền văn chương của Việt

Nam và đặc biệt là mảng truyện ngắn viết về đề tài “Vì an ninh tổ quốc và bình

yên cuộc sống”

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu

Thế giới nghệ thuật trong tập truyên ngắn Ngôi nhà bên triền sông của

Nguyễn Hồng Thái: Thế giới nhân vật, không gian và thời gian nghệ thuật, ngôn ngữ và giọng điệu nghệ thuật

- Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của đề tài là tập truyện ngắn Ngôi nhà triền triền

sông của Nguyễn Hồng Thái Nhưng để có cái nhìn tổng thể, trọn vẹn về thế giới

nghệ thuật trong tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông của Nguyễn Hồng

Thái, khi phân tích chúng tôi có so sánh với các truyện ngắn khác của một số nhà văn cùng thời

5 Phương pháp nghiên cứu

Khi tiến hành thực hiện đề tài này tôi đã sử dụng nhưng phương pháp nghiên cứu chủ yếu là: Phương pháp phân tích, tổng hợp; phương pháp lịch sử; phương pháp so sánh đối chiếu Với những phương pháp này, tôi cố gắng tìm

những đặc điểm cơ bản nhất của thế giới nghệ thuật trong tập truyện ngắn Ngôi

nhà bên triền sông của Nguyễn Hồng Thái

Phương pháp lịch sử: Xem xét những đặc trưng nghệ thuật trong tập

truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông của Nguyễn Hồng Thái trong sự kế thừa

của văn học truyền thống nhưng cũng có những cách tân độc đáo tạo nên dấu ấn riêng của Nguyễn Hồng Thái trên văn đàn hôm nay

- Phương pháp so sánh, đối chiếu

Phương pháp so sánh đối chiếu: Nhằm làm nổi bật những đặc trưng riêng

trong thế giới nghệ thuật trong tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông của

Nguyễn Hồng Thái trong sự so sánh với văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới, nhất

là với những cây bút cùng thời và với giai đoạn văn học trước

6 Những đóng góp mới của khóa luận

Tìm hiểu thế giới nghệ thuật tập truyên ngăn Ngôi nhà bên triền sông của

Nguyễn Hồng Thái trên các phương diện: Thế giới nhân vật, không gian và thời gian nghệ thuật, ngôn ngữ và giọng điệu nghệ thuật để khẳng định vai trò, vị trí, tên tuổi, những đóng góp của Nguyễn Hồng Thái đối với văn học Việt Nam, đặc

biệt ở mảng đề tài "Vì an ninh tổ quốc và bình yên cuộc sống"

7 Bố cục của khóa khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và thư mục tham khảo, phần nội dung chính của khóa luận gồm ba chương:

Chương 1: Thế giới nhân vật trong tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền

sông của Nguyễn Hồng Thái

Chương 2: Thời gian và không gian nghệ thuật trong tập truyện ngăn Ngôi

nhà bên triền sông của Nguyễn Hồng Thái

Chương 3: Ngôn ngữ và giọng điệu trong tập truyện ngắn Ngôi nhà bên

triền sông của Nguyễn Hồng Thái

CHƯƠNG 1 THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TẬP TRUYÊN NGẮN

NGÔI NHÀ BÊN TRIỀN SÔNG CỦA NGUYỄN HỒNG THÁI

1.1 Quan niệm về nhân vật

Thông thường khi nói đến nhân vật trong tác phẩm văn học người ta thường hiểu đó là con người được xây dựng bằng các phương tiện của văn học Thực ra phạm vi nhân vật rộng hơn Nhân vật có thể là những con người được miêu tả trong tác phẩm Đó là những nhân vật như Thạch Sanh, A.Q, thằng bán

tơ, Chí Phèo, “mụ nào” (gần miền có một mụ nào - Truyện Kiều) hay chỉ qua một đại từ nhân xưng như “tôi” , “chàng”, “thiếp”, “mình”, “ta” Thậm chí có cả

ma quỷ, thần, tiên nữa Những đồ vật này trở thành nhân vật khi được “người

hóa”, nghĩa là cũng mang tâm hồn, tính cách như con người Bởi vậy trong nhiều

trường hợp khái niệm nhân vật được sử dụng một cách ẩn dụ nhằm chỉ một hiện tượng nổi bật nào đó trong tác phẩm Chẳng hạn người ta thường nói đến nhân

dân như là một nhân vật trung tâm trong Chiến tranh và hòa bình của L.Tôn xtôi, ca dao là nhân vật chính trong Đất dữ của G.Amađô, “Chiếc quan tài” là nhân vật trong tác phẩm Chiếc quan tài của Nguyễn Công Hoan…Tô Hoài đã nhận xét về Chiếc quan tài: “Trong truyện ngắn Chiếc quan tài của Nguyễn

Công Hoan, nhân vật không phải là người mà là một chiếc quan tài Nhưng chiếc quan tài ấy chẳng phải là vô tri mà là một sự thê thảm, một bản án tố cáo chê độ thảm khốc thời Pháp thuộc Như vậy chiếc quan tài cũng là một thứ nhân vật” (http://websrv1.ctu.edu.vn/coursewares/supham/llanhoc2/ch3.htm) Tuy vậy

nhìn chung, nhân vật vẫn là hình tượng của con người trong tác phẩm văn học

Và cũng chính bởi vậy có nhiều quan niệm về nhân vật như sau:

Theo cuốn Từ điển Tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên): “Nhân vật là đối

tượng (thường là con người) được miêu tả, thể hiện trong tác phẩm nghệ thuật”

[5; tr.171]

Nhà văn Tô Hoài cho rằng: "Nhân vật là nơi duy nhất tập trung hết thảy,

giải quyết hết thảy trong một sáng tác"

trong-tac-pham-van-hoc-ly-luan-van-hoc-pptx.htm)

(http://text.123doc.org/document/1118011-phan-2-chuong-2-nhan-vat-Như vậy nhân vật không chỉ là hình thức đơn thuần mà còn bao hàm cả

nội dung, tư tưởng và quan niệm của nhà văn về con người, về thế giới: “nhân

vật văn học lúc nào cũng biểu hiện cách hiểu của con người theo một quan điểm nhất định và qua các quan điểm mà anh ta lựa chọn Nhân vật văn học chính là

mô hình về con người của tác giả”

(http://123doc.org/document/1118011-phan-2-chuong-2-nhan-vat-trong-tac-pham-van-hoc-ly-luan-van-hoc-pptx.htm)

Trong truyện ngắn, nhân vật là đơn vị cơ bản để người đọc truyện và truyện ngắn sống được cũng bằng nhân vật

Nguyễn Minh Châu cho rằng, điều cốt yếu là qua “nhân vật mà người viết

đàm luận về vai trò số phận con người sống giữa xã hội và cuộc đời” (Trang

giấy trước đèn, tập phê bình tiểu luận, Tôn Phương Lan tuyển chọn và giới

thiệu, Nxb KH, 1994) Qua nhân vật truyện ngắn có thể miêu tả, khắc họa sắc nét, đầy ấn tượng chiều sâu, tính cách, tâm hồn và số phận con người Nhà văn sáng tạo nhân vật là để thể hiện những cá nhân xã hội và về quan niệm về các cá nhân đó, nói cách khác nhân vật là phương tiện khái quát những tính cách, số phận con người và các quan niệm về chúng

Truyện ngắn có thể kể về cả một cuộc đời hay một đoạn đời, một sự kiện

hay một “chốc lát” trong cuộc sống nhân vật, nhưng cái chính của truyện ngắn

không phải ở hệ thống sự kiện mà là ở cái nhìn tự sự đối với cuộc đời Truyện

ngắn nói chung không phải vì “truyện” của nó “ngắn”, mà vì cách nắm bắt cuộc

sống của thể loại Tác giả truyện ngắn thường hướng tới khắc họa một hiện tượng, phát hiện một nét bản chất trong quan hệ nhân sinh hay đời sống tâm hồn con người Chính vì vậy trong truyện ngắn thường rất ít nhân vật, ít sự kiện phức tạp Chỗ khác biệt quan trọng giữa tiểu thuyết là, nếu nhân vật của tiểu thuyết

thường là một thế giới, thì nhân vật truyện ngắn là một mảnh nhỏ của thế giới Truyện ngắn thường không nhằm tới việc những tính cách điển hình và có cá tính đầy đặn, nhiều mặt trong một tương quan với hoàn cảnh Nhân vật truyện ngắn thường là hiện thân cho một trạng thái, quan hệ xã hội, ý thức xã hội hoặc trạng thái tồn tại của con người Mặt khác truyện ngắn lại có thể mở rộng diện nắm bắt các kiểu loại nhân vật đa dạng của cuộc sống Chẳng hạn như chức nghiệp, xuất thân, gia hệ, bạn bè… những kiểu loại mà trong tiểu thuyết thấp thoáng trong các nhân vật phụ

Cốt truyện của truyện ngắn có thể là nổi bật, hấp dẫn nhưng chức năng của nó là để nhận ra một điều gì Cái chính của truyện ngắn là gây một ấn tượng sâu đậm về cuộc đời và tình người Kết cấu của truyện ngắn thường là sự tương phản, liên tưởng Bút pháp trần thuật thường là chấm phá Yếu tố có ý nghĩa quan trọng bậc nhất của truyện ngắn là chi tiết có dung lượng lớn và hình văn mang ẩn ý, tạo cho tác phẩm những chiều sâu chưa nói hết Ngoài ra, giọng điệu, cái nhìn cũng hết sức quan trọng làm nên cái hay của truyện ngắn Truyện ngắn

là một thể loại dân chủ, gần gũi với đời sống hàng ngày, lại súc tích, dễ đọc, gắn liền với hoạt động báo chí, có tác dụng ảnh hưởng kịp thời trong đời sống

1.2 Quan niệm về thế giới nhân vật

Tác giả nào cũng vậy, khi sáng tạo ra một tác phẩm nghệ thuật thì đều có

hệ thống nhân vật Thế giới nhân vật đó thật đa dạng, phong phú và chính điều này đã tạo chiều sâu cho mỗi tác phẩm ấy

Thế giới nhân vật của mỗi tác giả là khác nhau Ta có thể thấy nhân vật trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp thu hút được sự chú ý của đông đảo bạn đọc và giới phê bình văn học Trước đây đã có thời kì trong các sáng tác văn học ta khó có thể tìm thấy một nhân vật xấu, những nhân vật có phẩm chất tốt

đẹp ở hầu hết các trang văn, điều ấy là do lịch sử mang lại Đến thời kì “đổi mới”

Nguyễn Huy Thiệp với một tư duy hiện đại, một cách viết độc đáo đã đưa đến

cho người đọc những nhân vật không còn “toàn thiện, toàn mỹ” nữa: Con người

với sự phức tạp, xấu xa, hèn kém, đốn mạt đan cài với sự tốt đẹp, nhiều khi ranh giới giữa tốt và xấu hết sức mong manh trong một con người được nhân vật bộc

lộ một cách tự nhiên trên trang giấy Hay Nguyễn Công Hoan lại xây dựng cho nhân vật của mình với những vai diễn như một sân khấu hài kịch, đầy rẫy sự bịp bợm, nhố nhăng và đồi bại Chính cách nhìn hiện thực của nhà văn đã chi phối đến quan điểm và cách xây dựng nhân vật trong tác phẩm Và nhân vật trong tập

truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông của nhà văn Nguyễn Hồng Thái cũng

không ngoại lệ Tập truyện gồm 11 truyện, với cách kể chuyện lôi cuốn đã cho người đọc thấy các nhân vật hiện lên rõ nét và đầy truyền cảm Đó là nhân vật người chiến sĩ Công an, nhân vật tội phạm, nhân vật dân thường, nhân vật trẻ thơ Và dù nói đến những nhân vật tội phạm thì nhà văn cũng nhìn nhân vật với ánh mắt đầy cảm thông, sẻ chia Bởi vậy hệ thống nhân vật trong tập truyện đã tạo nên sự nhẹ nhàng cho cả tập truyện Chiều sâu, sức hút đối với độc giả không

hề giảm sút mà còn có sự tăng lên thậm chí là cả sự ngưỡng mộ bởi sẽ có nhiều

người nghĩ rằng tại sao một người chiến sĩ công an với những vụ án đầy “màu

sắc hình sự” lại có thể sáng tác những câu chuyện đầy tình người đến như thế

Đây cũng chính là điều tạo nên sự thành công cho tập truyện ngắn Ngôi nhà bên

triền sông của nhà văn Nguyễn Hồng Thái

1.3 Các kiểu nhân vật trong tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông của

Nguyễn Hồng Thái

1.3.1 Người chiến sĩ Công an

Chiến sĩ công an là một bộ phận của lực lượng vũ trang Việt Nam, lực lượng Công an nhân dân được Đảng, Nhà nước và nhân dân tin tưởng để thực hiện nhiệm vụ tham mưu, phòng ngừa và đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu và hành động gây tổn hại đến an ninh, trât tự, an toàn xã hội, giữ gìn sự bình yên

cho cộng đồng

Trong cả 11 truyện thì có đến 7 tác phẩm nói đến nhân vật người chiến sĩ Công an Điều này cũng dễ hiểu bởi lẽ nhà văn hoạt động lâu năm trong ngành

công an, lòng yêu nghề, sự cảm mến đối với những chiến sĩ công an ngày đêm luôn xả thân mình để bảo vệ sự bình yên cho đất nước, cuộc sống của mỗi gia đình Tất cả những điều ấy đã thấm sâu trong huyết quản của nhà văn

Người chiến sĩ công an trong 7 tác phẩm hiện lên thật ấn tượng, dũng cảm

và đặc biệt là cách ứng xử đầy tình người khiến ai đọc tác phẩm cũng cảm thấy thật khâm phục và ngưỡng mộ Những câu chuyện với những tình tiết nhẹ nhàng song cũng thật bất ngờ, lôi cuốn

Người chiến sĩ Công an đầu tiên phải kể đến là Tiến trong truyện Bức ảnh

bị đánh cắp Câu chuyện kể về cô gái tên Thơm rất đẹp, chỉ vì muốn đi tìm một

“quá khứ trinh nguyên” mà cô đã phải dấn thân vào trốn thành thị vốn nhiều cạm

bẫy, thậm chí có lúc bán thân, bị bắt vì phạm pháp Đây là cái giá cô phải trả để

đi tìm ân nhân - một nghệ sĩ nhiếp ảnh đã chụp cô lúc cô tầm mười tuổi và bức ảnh đã được in trên một tờ báo họa nước ngoài - là Thơm tự ý thức được Nhưng

cô là người có tinh thần dấn thân, dám chấp nhận rủi ro, bất hạnh Cuối cùng thì Thơm cũng gặp được người nghệ sĩ ấy và trở thành kẻ trộm “bất đắc dĩ” khi lấy

đi bức ảnh chụp chính mình của ông ta Câu chuyện của Thơm đã khiến cho

Tiến, một sĩ quan Công an khu vực cảm thấy “đành rằng là thế, nhưng Tiến vẫn

thấy không yên” [9 tr.22] Cái tâm thế “không yên” ấy của Tiến chính là cái tình

của con người lúc nào cũng được thôi thúc bởi tiếng gọi của tình cảm, của lòng nhân Dù đã mấy tháng trôi qua nhưng anh vẫn luôn bị ám ảnh bởi câu chuyện

ấy, anh luôn nghĩ làm sao để giúp công dân Nguyễn Hiên tìm lại bức ảnh, tìm lại

cô gái trong bức ảnh ấy? Giúp được Nguyễn Hiên có lẽ lòng anh cũng sẽ thanh thản hơn rất nhiều Bằng sự cảm thông, chia sẻ, Tiến luôn muốn những điều tốt đẹp nhất đến với tất cả mọi người

Câu chuyên Người vắng mặt ở phiên tòa đầy xúc động nhưng cũng thật

hấp dẫn, li kì Nhân vật chính là người chiến sĩ Công an chống ma túy bị một người bạn họ thời nhỏ lừa nên đã vô tình tham gia vào một đường dây buôn bán

ma túy Trước khi ra tòa, anh đã viết một bức thư đầy cảm động cho con gái để

nói hết mọi chuyện cho con gái hiểu Anh lặng lẽ ra đi với tâm nguyện mình làm mình chịu, không để liên lụy đến con Với lòng nhiệt thành luôn tin tưởng bạn

mà vô tình anh phạm tội Nhưng khi biết được tất cả sự thật, chính anh là người

đã tố cáo bạn mình ra tòa, mặc dù anh biết tố cáo bạn đồng nghĩa với việc mình cũng sẽ bị pháp luật trừng trị, thế nhưng đã đứng trong hàng ngũ công an anh đã không còn sợ gì nữa Quả thực, Hải quả cảm quá, anh thà hy sinh bản thân còn

hơn gián tiếp làm điều ác với bạn mình “tao không thể vì một mình tao mà để

chúng mày hoành hành Nếu không, rồi có thể sau tao, chúng mày còn lùa để lôi kéo những người công an ngờ nghệch khác vào cuộc Thậm chí biết đâu đến lúc nào đó mày có thể lừa cả con gái tao nữa chứ” [9, tr.110] Hải đâu sợ điều tiếng

cũng không sợ cái chết, anh lại càng không muốn bạn mình dấn sâu thêm vào con đường tội lỗi ấy, nó sẽ gây thêm biết bao cái chết cho những người dân lành khác Anh lo cho tương lai sau này của cả xã hội, của cả con gái mình bởi vậy anh hy sinh thân mình còn hơn là để xã hội này chết dần chết mòn trong ma túy Hành động ấy của anh không phải ai cũng làm được thế nên nó lại càng có ý nghĩa Có lẽ giờ đây đứa con anh khi đã hiểu mọi điều nó sẽ không còn đau đớn nữa thay vào đó là sự tự hào, lòng ngưỡng mộ đối với người bố thân yêu của mình Đã mấy ai có được tinh thần ấy? Đã mấy ai có thể hy sinh cả tính mạng mình để bảo vệ cho sự bình yên của cuộc sống này? Ít lắm và người công an tên Hải ấy đã làm được

Nhân vật người chiến sĩ công an trong mỗi câu chuyện được tái hiện hết sức sống động Hình ảnh người chiến sĩ Công an còn được thể hiện trong các tác

phẩm khác như Bà mẹ Cao Lan, Nơi bình yên trở lại, Cuộc truy đuổi nghiệt

ngã, Lòng nhân Các anh ngày đêm chiến đấu không quản ngại cống hiến hết

mình chỉ với một mục đích đem lại sự bình yên, hạnh phúc cho mỗi gia đình trong xã hội Các anh luôn là tấm gương sáng cho mọi người noi theo

Mỗi người chiến sĩ công an là một bông hoa đẹp Họ tuy có cách thể hiện khác nhau, mỗi người một săc màu nhưng ở nơi họ luôn tỏa ra thứ hương thơm

ngào ngạt mà người ta gọi đó là “tình người” Nguyễn Hồng Thái đã mang đến

cho bạn đọc một săc thái về người chiến sĩ công an đó là hình ảnh người chiến sĩ công an trong những câu chuyện nhẹ nhàng đến khó tin và nhà văn đã thành công khi làm người đọc tin đấy thôi

1.3.2 Nhân vật tội phạm

Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật

hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc

vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hoá, quốc phòng, an ninh, trật tự,

an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa Trong tập truyện Ngôi nhà bên triền sông, 8/11 truyện có nhân vật tội

phạm được nhà văn tái hiện theo những lối kể khác nhau, có thể là trực tiếp hay gián tiếp nhưng những nhân vật ấy dù có phạm tội thì vẫn được nhà văn nhìn với cái nhìn đầy cảm thông, chia sẻ

Thơm trong Bức ảnh bị đánh cắp bất đắc dĩ trở thành kẻ phạm tội khi đã

lấy đi bức ảnh của chính mình trong nhà Nguyễn Hiên Cô đã tìm thấy quá khư

“trinh nguyên” một thời kí ức ấy đẹp đẽ vô cùng và cũng chính vì muốn tìm lại

quá khứ ấy cô đã phải trả giá thật nhiều Giờ đây cô đã chọn cách chốn chạy khỏi trốn thành thị đầy rẫy những hiểm ác này Có lẽ cũng chỉ Nguyễn Hiên mới hiểu

“thiên thần” đánh cắp bức ảnh ấy quan trọng với ông như thế nào? Nó khiến ông

thẫn thờ, hụt hẫng vô cùng bởi giá trị của bức ảnh là vô giá Thơm đã lấy đi tình yêu, niềm tin vào cuộc sống của người nghệ sĩ ấy Nhưng ông cũng đâu biết vì bức ảnh vì tình yêu dành cho người nghệ sĩ mà Thơm đã phải trải qua những gì?

Nguyễn Hiên sẽ chẳng bao giờ hiểu được điều ấy cả bởi “một khoảnh khắc có

thể làm nên một sự nghiệp Nhưng một lời hứa bang quơ cũng có thể tượng hình một tương lai, hoặc hủy hoại một đời người” [9, tr.22], phải chăng Nguyễn Hiên

đã làm điều ấy? Kẻ đánh cắp bức ảnh như Thơm thật tội nghiệp, xót xa

Ở Nơi ngã tư chật hẹp, nhân vật ở đây chưa có thể gọi là “tội phạm” mà

chỉ là hành vi vi phạm luật giao thông Hai thanh niên đi chiếc xe Dream 2 trở sáu thanh niên khác vượt đèn đỏ Chiêu chặn xe lại xử lý thì cậu thanh niên ngoài hai mươi tuổi bảo đang rất vội Cậu ta còn dúi vào tay Chiêu năm mươi

ngàn đồng kèm theo khâu lệnh: “Đã bảo rất vội Thôi cầm lấy ông tướng Rách

việc” [9, tr.69] Và rồi thanh niên ấy còn dọa Chiêu “ông có giỏi thì bắt chúng tôi

đi Thích về đuổi gà cho thì đợi đấy” [9, tr.70] Thật chẳng ra thể thống gì, cậu

thanh niên âý đã vi phạm còn hống hách “bắt nạt” cả người thi hành công vụ bởi

có lẽ “hắn” nghĩ mình là con thứ trưởng thì cần gì phải sợ ai! Nhưng “hắn” không ngờ lại gặp phải người “cứng đầu” như Chiêu Đành rằng “hắn” vi phạm

luật giao thong đã đanh đằng này lại còn vô phép với Chiêu, thật khó mà chấp nhận được nhưng cũng thật bất ngờ khi chính người thanh niên ấy lại là người đã đưa con gái bé bỏng của anh đến bệnh viện khi bé bị bọn choai choai đi xe máy gạt vào, chạy mất Có lẽ khi gặp hoàn cảnh khó khăn mới đánh giá được con người ta tốt hay xấu Hai thanh niên ấy dù vi phạm luật giao thông va có thái độ không phải với Chiêu nhưng khi có hành đọng cứu bé Thảo lại khiến cho người khác cảm động thật sự Qua sự việc này có lẽ họ sẽ không còn có những hành

động bất cẳn như vậy, chính họ đã nói: “không ngờ gặp lại ông Chiêu Ngã tư

hẹp, quả đất cũng hẹp thật May là ông ấy và bố tớ đều đã đúng” [9, tr.75] Họ

đã thay đổi, một sự thay đổi đẹp đẽ, tích cực

Trong truyện Người vắng mặt ở phiên tòa, điều trớ trêu ở đây chính là sự

hai mặt của các nhân vật Nhân vật Hải vừa là chiến sĩ công an vừa là kẻ vô tình phạm tội; nhân vật Tám vừa là kẻ phạm tội nhưng cũng là ân nhân cứu đứa con gái của Hải Cũng chỉ vì quá tin tưởng ở bạn mà Hải đã mất cảnh giác để Tám lừa anh suốt một thời gian dài mà không hề hay biết gì và chỉ đến khi một lần vô tình anh cầm chiếc vali có chứa ma túy của Tám thì mọi việc mới sáng tỏ Anh đâu ngờ được rằng chỉ vì tiền mà làm lu mờ cả tình cảm bấy lâu nay của Tám dành cho anh Môi trường sống giờ đây khắc nghiệt quá, Tám buôn ma túy, gây

nên “cái chết trắng” cho bao người, gây biết bao tội ác cho xã hội Hải là người

hiểu rõ điều đó hơn ai hết và chính anh đã tố cáo Tám, mặc dù anh biết khi làm điều ấy anh cũng sẽ phải nhận án tử hình, nhưng đã là người chiến sĩ công an thì việc ấy có hề chi Hy sinh bản thân mình để bảo vệ sự bình yên cho gia đình, xã hội là điều vinh dự đối với anh Anh chấp nhận ra đi một cách thoải mái nhất với

tâm lý anh đã chuẩn bị sẵn “mình làm mình chịu” không để liên lụy đến bất kể ai

khác đặc biệt là đứa con gái của anh Còn Tám, dù lừa gạt Hải nhưng tình cảm anh dành cho đứa con gái của Hải là thật lòng, anh yêu con bé như chính con đẻ của

mình vậy “Thú thật bây giờ tôi chết cũng đáng Chỉ thấy có lỗi với mấy đứa nhỏ

Ai nuôi chúng đây Hải ơi?” [9, tr.113] Con người thực sự của anh rất giàu tình

cảm, nhưng chỉ vì lòng ích kỉ, sự yếu đuối trước cám dỗ của đồng tiền mà anh đã chọn sai con đường để phấn đấu và bây giờ chính là thời điểm mà anh trả giá cho những sai lầm của mình Chính con đường sai trái ấy đã vô tình giết chết cả những người thân yêu của anh, như vấy liệu có đang không? Cuộc đời trớ trêu là thế

Nhân vật tội phạm hiện lên qua ngòi bút chân thực của nhà văn đã cho ta thấy dù cố tình hay không cố ý gây ra lỗi lầm thì các nhân vật về sau đều hướng theo cái thiện, theo bản tinh tốt đẹp mà con người vốn có Đó là nét đẹp mà con người Việt Nam luôn giữ được cho mình Qua đây ta cũng thấy thái độ cảm thông, sẻ chia mà tác giả dành cho nhân vật tội phạm của mình thật đáng quý biết bao

1.3.3 Nhân vật dân thường

Hầu hết truyện của Nguyễn Hồng Thái đều nói đến nhân vật dân thường song trong đó nổi lên là những con người đầy bản lĩnh, tràn đầy khát vọng sống

và luôn dành tình yêu thương cho người khác

Trong Hiệu sách miền đất đỏ, lão Bản - chủ một hiệu sách thời bao cấp

hiện lên thật sống động Lão là thần tượng của lớp trẻ ham mê đọc sách với những câu chuyện lịch sử đầy ly kì phù hợp lứa tuổi Có lần đến gần trưa, lão chuẩn bị đóng cửa hiệu sách về ăn cơm thì có lũ trẻ tận Đông Hiếu đạp xe lên

mượn sách của lão đọc Lão Bản cho mỗi đứa đọc một quyển Nhìn lũ trẻ say

sưa đọc sách lão quên luôn cả cái đói, thấy “lồng ngực mình cuồn cuộn một niềm

vui chen lẫn sự hãnh diện về việc làm” [9, tr.29] Rồi dần dần cửa hiệu sách duy

nhất huyện của ông trở thành nơi mở mang dân trí cho cái huyện hẻo lánh mang tên Nghĩa Đình Lão yêu sách đến nỗi có lần bị ngã xe mà chẳng màng bận tâm đến tính mạng mình chỉ lo cho mấy quyển sách bị hỏng vì dính máu lão, lão Bản

còn nhờ lũ trẻ “lấy giẻ giặt nước lã lau nhẹ” kẻo rách mất Thật hiếm có người

nào như lão Lão Bản còn cẩn thận, ngăn nắp sắp xếp từng loại sách một, ai mượn quyển nào đều được ông ghi lại cẩn thận Không những thế ông còn là một người bản lĩnh, dám đứng lên bảo vệ những gì quý giá nhất của mình Đó là khi cuộc sống có nhiều đổi thay, đường sá ngày càng mở mang, ông trở thành nhân

vật bị xếp thành phần “bất mãn” Với quan niệm “Người ta mà không đọc sách

truyện, làm sao có tâm hồn được” [9, tr.43], lão đâm đơn kiện lên nhiều cấp, đòi

phải giữ lại hiệu sách Thậm chí lão còn định hiến cả đất nhà mình để xây hiệu sách mới rồi hiến luôn số sách mình gom được trong mấy mươi năm cho huyện

Vì nhiều lý do mà ước nguyện của ông không thành, lại nhân một lần do hiểu lầm anh con trai, lão Bản đã bỏ đi biệt tăm, đem theo gia tài sách của mình ra đi

cùng nhiều giả thuyết về sự mất tích “kì bí”

Ở đời đâu phải cái gì muốn bảo vệ cũng được, cũng chính vì thế mà lão đã

bỏ nhà đi, lão ra đi vì chản nản, thất vọng Nhưng chí ít lão cũng chiến thắng với chính bản thân mình bởi lão dám hy sinh cho những đều mình quý, đó là sách, là trí thức của cả một đời người Lão bảo vệ nó như là bảo vệ cho cả một nền tri thức của nhân loại, đặc biệt là cho con lão và cái huyện nghèo của lão Đã có mấy ai yêu quý sách như lão Bản trong truyện? Nhiều bạn đọc khi đọc xong truyện của

nhà văn Nguyễn Hồng Thái còn hỏi một câu thật đáng yêu: “Chuyện có thật

không anh?” Ngay người ruột thịt của nhà văn cũng vậy, cứ hỏi nhau, cái nhân

vật ông chủ hiệu sách ấy là ai nhỉ? Rồi cứ băn khoăn đi tìm trong cái thị trấn Thái Hòa, Nghệ An nơi có dòng sông Hiếu chảy qua cái hiệu sách nhân dân đã mất

ấy… xem nguyên mẫu còn sống hay đã chết, hoàn cảnh của ông có đúng như trong sách không? Quả thực câu chuyện có sức lôi cuốn và ám ảnh đến diệu kì

Hay như Người không gõ cửa với nhân vật chính là ông Tịnh làng Đục

Khê, ở chùa Hương, một người lính từng đi qua chiến tranh đã cư xử với cuộc đời thâm đẫm tình người, sáng trong, đúng đạo, đẹp như cổ tích vậy Chính ông Tịnh người phụ trách một tổ bảo vệ của khu ở khu vực chùa Hương đã giải quyết

êm thấm khi xảy ra vụ va quệt xe làm hỏng gương ôtô của một nữ doanh nhân Trong khi bác tài xưng xưng đòi tiền đền bù tới chục triệu đồng và và cánh bảo

vệ bến bãi thì nhao nhao phản đối, cho rằng đòi như thế là quá đáng thì người phụ trách tổ bảo vệ lại đứng về phía du khách mà rằng “đền như thế là phải” và bảo anh em nhanh nhanh chạy về nhà mình, nói với vợ cho mượn chục triệu để

đền cho khách Thậm chí ông còn “thành thực xin lỗi các anh chị” về việc “đã

để các anh các chị đi lễ Phật mà còn không thấy vui, không thanh thản khi rời làng Nhất Khê của chúng tôi Xin lỗi đến bao nhiêu cũng không đền bù được khoảnh khắc thiện tâm của đoàn ta Mong chị trưởng đoàn cảm thông với anh

em giúp tôi…” [9, tr.207] Đã mấy ai bây giờ có được cử chỉ và hành động đầy

thiện cảm như ông Tịnh đây? Chính lối hành xử ấy đã khiến “cả bãi xe lúc ấy

dường như im phắc” “Bà Trang cũng vậy,bà hiểu rất nhanh rằng, ở vùng quê thời làm ăn chụp giật lại có một người đàn ông hiểu đời đến thông tuệ, sâu sắc đến như vậy, không phải là chuyện vừa nữa” [9, tr.207] Khẩu khí của ông Tịnh

khiến bà nhớ về quá khứ Và dĩ nhiên không có chuyện đền bù gì ở đây nữa rồi,

bà Trang cũng chỉ cần có vậy Nụ cười tươi nhẹ và cái băt tay đã nói lên tất cả Ở

cuối truyện, ta còn thấy ông Tịnh đúc kết ra triết lí thật đẹp: “Ở đời các cậu ạ, có

ít thôi những kỉ niệm đẹp, hãy giữ cho nó trong trẻo để mà tin, mà sống cho lương thiện” [9, tr.214]

Và không thể không kể đến tác phẩm đặc sắc nhất của tập truyện Ngôi

nhà bên triền sông Nhân vật chính là người mẹ đáng kính của tôi với những

tâm tình, lời nói, những vất vả chịu thương, chịu khó hi sinh tất cả để cùng

chồng nuôi bảy người con trưởng thành qua một thời chiến tranh bao cấp rồi thị trường sau này Người mẹ ấy là con gái thành Vinh theo thuộc diện hay chữ theo chồng lên huyện miền núi phía tây của tỉnh dựng nhà bên triền sông Hiếu làm nghề sửa xe đạp Làm ăn tử tế lại chiều khách đâm ra quán của ông bà có tiếng hẳn Đức quý bà bởi ngay từ đầu về ra mắt bà đã niềm nở thân tình, lại tự tay làm thịt gà, làm cơm đãi khách nên Đức lại càng nể phục, kính trọng bà Nhưng chứng bệnh hen đã cướp đi tính mạng của bà Để lại bao xót thương cho những đứa con bà đặc biệt là Đức - đứa con rể yêu thương mẹ vợ như mẹ đẻ của mình

Nhận được tin mẹ mất anh không có ở nhà, trên chuyến bay gấp anh “miên man”

nghĩ về người mẹ vợ, mong sớm được gặp bà Trong lúc rối bời, Đức vẫn lo chu đáo cho đám tang của mẹ vợ, từ việc anh nhanh chóng bàn với mấy người bạn ở

cơ quan để đưa bà cụ về quê mai táng, Đức gợi ý chỉ đưa mấy người ra Hà Nội chịu tang còn ở lại tập trung lo thủ tục, chọn chỗ đào huyệt ở Khe Bom, mấy đứa

em răm rắp nghe theo Nhưng oái oăm thay làng không mở cổng, không cho đưa

mẹ về nhà Và rồi bằng tài trí, sự yêu thương dành cho người mẹ mà Đức đã lo chu toàn công việc chôn cất mẹ tại quê nhà khiến ai trước không đồng ý cho chôn bà Lanh thì nay đã xin lỗi gia đình và ra thắp hương bà rồi Cách làm của Đức đầy lòng trắc ẩn khiến ai cũng phải khâm phục

Nhân vật dân thường trong mỗi truyện lại mang hoàn cảnh, số phận riêng song chính nét riêng đó đã tạo nên tính cách đặc trưng của nhân vật trong truyện

đó là họ đều là những con người tràn đầy sức sống, luôn sống hết mình với cuộc đời, luôn biết khát khao vươn tới hạnh phuc và có lòng yêu thương mọi người hết mực Đó là những con người mà Nguyễn Hồng Thái gây dựng để mỗi người trong chúng ta biết trân trọng bản thân và phấn đấu mỗi ngày Bên cạnh nhân vật dân thường nhân vật trẻ thơ cũng là một khía cạnh độc đáo để tác giả khai thác trong tập truyện

1.3.4 Nhân vật trẻ thơ

Nhân vật trẻ thơ hiện lên trong tập truyên ngắn của Nguyễn Hồng Thái không nhiều (3 truyện) tuy có cách thể hiện khác nhau xong chúng đều có điểm

chung là rất mực yêu thương gia đình, đặc biệt là đối với bậc sinh thành Tình yêu thương ấy thật ấm áp biết bao

Truyện Nơi ngã tư chật hẹp, bé Thảo (con người chiến sĩ Công an tên Chiêu),

là cô bé “ngoan và xinh như một thiên thần”, lại là cô bé can đảm “mười tuổi mà dám

xin bố mẹ cho đi xe đạp đến lớp học thêm cách nhà hai cây số” [9, tr.66] Có thể thấy

từ nhỏ cô bé đã có tính tự lập, không dựa dẫm quá nhiều vào bố mẹ Bé còn rất

tự hào về bố, bé thường khoe với bạn bố là cảnh sát giao thông Nhưng Thảo lại

sợ ma lắm, mà thực ra đứa trẻ nào khi còn bé mà không sợ ma cơ chứ Có hôm anh Chiêu về muộn, con bé không dám vào trong nhà, cứ đứng ở cánh cửa đợi

bố về Và khi nhìn thấy Chiêu Thảo khóc mãi không thôi Không phải Thảo khóc

chỉ vì sợ ma đâu mà sự trêu trọc ác ý của bạn bè rằng các bạn bảo bố mình “ăn

tiền” khiến con bé tổn thương Mới mười tuổi nhưng Thảo hiểu được câu nói ấy

như xúc phạm bố nó bởi trong nó bố luôn là điều tự hào nhất Rồi một lần khi bé Thảo bị tai nạn phải vào bệnh viện Tại đây anh Chiêu đã gặp lại người đàn bà đưa con đi cấp cứu mà anh đã cho họ vượt đèn đi ngay nhưng trong phút chốc anh chưa nghĩ ra lúc sau khi người đàn bà kể lại anh mới nhớ Đúng lúc ấy, bé Thảo tỉnh dậy, ngồi bật dậy và ôm choàng lấy anh Thảo dường như đã nghe hết câu chuyện, bởi thế những tiếng khóc của con bé không còn tức tưởi nữa Có lẽ giờ đây Thảo đã hiểu thêm về bố nó để lại lại càng tự hào mà khoe với đám bạn

đã từng nói xấu bố nó, để rồi nó càng có thêm động lực để chăm ngoan hơn nữa

Bé Thảo trong truyện thật đáng yêu, đôi lúc lại có những suy nghĩ như “bà cụ

non” vậy nhưng điều đặc biệt nhất là tình yêu dành cho người bố được nhân lên

từng ngày

Còn hai chị em Hảo (con gái của người đàn bà bán rau xấu số) trong Nơi

bình yên trở lại lại có hoàn cảnh thật đáng thương Nhà nghèo, mẹ mất vì tai

nạn, lại được mấy người hàng xóm nói “mẹ chết là do công an đuổi” làm Hảo

càng thêm uất hận Thế nên khi Công an phường cử cán bộ đến hỏi nguyện

vọng, Hảo “dứt khoát im lặng, ráo hoảnh như câm” [9, tr.151] Ngay cả nữ cảnh

sát đến tâm tình, gặng hỏi quê quán, sách vở Hảo đều không trả lời Cứ thấy ai mặc sắc phục Công an là Hảo quay mặt đi, không nhìn Có lẽ cái chết đột ngột của mẹ khiến con bé sốc nặng quá, mà càng sốc nó càng hận người đã gây ra cái chết cho mẹ nó Giờ có người bảo do công an nó không biết đầu đuôi lại càng thêm hận

Và rồi với tình yêu thương của Thảo - người chiến sĩ công an khu vực, con bé Hảo dần mở lòng mình hơn đã chịu đến trường học Thấm thoát cũng gần một năm trôi qua, trong một lần chuẩn bị đi công tác, Thảo bị thương do bắt tên cướp giật và như có linh cảm Hảo cùng em khi ấy đang xem tivi bên nhà hàng xóm thì nhìn thấy Thảo trên tivi Rồi Hảo cuống cuồng kéo tay em chạy về goi

thất thanh: “Mẹ ơi…”, rồi nó đứng ở hiên nhà “khóc tức tưởi” “nước mắt giàm

giụa” Có lẽ con bé đã hiểu ra mọi sự, nó khóc như để trút hết hận thù mà bấy

lâu nay nó vẫn nuôi nấng Sự ác cảm với những người công an giờ không còn nữa Hảo hiểu được những việc làm của chú Thảo, nó sẽ biết ơn lắm Đây là

“dòng nước mắt đầu tiên” từ sau ngày mẹ Hảo đi xa… Hảo biết rằng, mẹ dưới

suối vàng sẽ không phải lo lắng cho chị em mình nhiều nữa bởi sẽ luôn có những người như chú Thảo làm việc tốt để bù đắp phần nào những tổn thương mà những đứa trẻ như Hảo phải chịu đựng mặc dù lỗi không phải là do họ gây ra

Nhân vật trẻ thơ tuy xuất hiện không nhiều song nó làm cả tập truyện trở nên trong sáng, thanh khiết và tự nhiên lên thật nhiều Chính điều này đã tạo nên

sự thành công cho tập truyện này

1.4 Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền

sông của Nguyễn Hồng Thái

Nghệ thuật xây dựng nhân vật là một yếu tố tạo nên nét riêng biệt của các tác giả cùng thời về thể loại Bởi vì nhắc đến nhân vật văn học là đang nói đến con người được miêu tả, thể hiện trong tác phẩm bằng những phương tiện văn học Sự cố gắng trong nghệ thuật chính là việc sáng tạo ra những đ iều tiềm ẩn trong mỗi nhân vật Và để có được ấn tượng về nhân vật, nhà văn phải lưu tâm

đến nghệ thuật xây dựng nhân vật ở những khía cạnh khác nhau điều đó sẽ làm nổi bật số phận, tính cách của nhân vật trong tác phẩm Đây cũng là một trong những phần rất quan trọng để tạo nên phong cách nhà văn Với nhà văn Nguyễn Hồng Thái ông đã chú tâm vào nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tập truyện

ngắn Ngôi nhà bên triền sông của mình để gây được ấn tượng sâu đậm trong

lòng bạn đọc với những cách xây dựng nhân vật khác nhau

1.4.1 Nhân vật được đặt vào tinh huống có vấn đề

Nếu như cấu tứ, mạch cảm xúc là điểm tựa để người đọc khám phá và tìm hiểu một bài thơ thì tình huống truyện chính là yếu tố tạo những bất ngờ và làm nên nét độc đáo cho câu chuyện Tình huống truyện là hoàn cảnh bất bình thường mà con người buộc phải bộc lộ bản lĩnh, tính cách của mình.Trong tác phẩm tự sự tình huống có vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc thể hiện số phận và tính cách

Nhà văn Nguyễn Minh Châu cho rằng: “Với truyện ngắn và với một tác

giả có kinh nghiệm viết, tôi nghĩ rằng đôi khi người ta nghĩ ra được một cái tình thế xảy ra chuyện, thế là coi như xong một nửa…Những nhà văn có tài đều là những người có tài tạo ra những tình thế xảy ra chuyện vừa rất cá biệt vừa mang tính phổ biến hoặc tượng trưng” và “…những người cầm bút có biệt tài

có thể chọn ra trong cái dòng đời xuôi chảy một khoảnh khắc thời gian mà ở đó cuộc sống đậm đặc nhất, chứa đựng nhiều ý nghĩa nhất, một khoảnh khắc cuộc sống nhưng bắt buộc con người ở vào một tình thế phải bộc lộ ra cái phần tâm can nhất, cái phần ẩn náu sâu kín nhất, thậm chí có khi là khoảnh khắc chứa

đựng cả một đời người, một đời nhân loại” [Nguyễn Minh Châu, Trang giấy

trước đèn, NXB KHXH, H 1994, tr.258]

Như vậy, tình huống còn được gọi là tình thế và các nhà văn Việt Nam quen dùng tình thế hơn là tình huống Nhà văn Nguyễn Khiên đã hơn một lần nói

về bản chất và vai trò của tình huống: “Theo quan niệm của tôi, mỗi truyện ngắn

chỉ tập trung vào một tình thế nảy sinh trong cuộc sống Nếu truyện ngắn có đến

hơn một tình thế thì truyện ngắn đó lập tức bị phá vỡ” [Nhiều tác giả, Nghệ

thuật viết truyện ngắn và ký, NXB Thanh niên, H.2000, tr.44]

Nhà văn Nguyên Ngọc khi bàn về truyện ngắn đã đặc biệt chú ý đến vấn

đề tình huống: “Truyện ngắn dẫu sao cũng phải ngắn, do đó thủ thuật điểm

huyệt (…) Truyện ngắn điểm huyệt thực hiện bằng cách nắm bắt trúng những tình huống cho phép phơi bày cái chủ yếu nhưng lại bị che giấu trong muôn mặt

cuộc sống hàng ngày” [Bùi Việt Thắng, Truyện ngắn - những vấn đề lý thuyết

và thực tiễn thể loại, NXBĐHQGHN, H.2000, tr.114]

Từ một số ý kiến trên, có thể khái quát tình huống truyện như sau: Đối với truyện ngắn tình huống giữ vai trò hạt nhân của cấu trúc thể loại, nó chính là cái hoàn cảnh riêng được tạo nên bởi một sự kiện đặc biệt khiến cho tại đó, cuộc sống hiện lên đâm đặc nhất và ý đồ tư tưởng của tác giả cũng được bộc lộ sắc nét nhất

Nhà văn Nguyễn Kiên cũng cho rằng: “Điều quan trọng đối với truyện

ngắn là phải lựa chọn được tình thế” [Bùi Việt Thắng, bình luận truyện ngắn,

NXB VH, H 1999, tr.43] Nhà thơ Hữu Thỉnh cũng quan niệm truyện ngắn phải

“tạo ra các tình huống để nhân vật bộc lộ tính cách” [Bùi Việt Thắng, Bình

luận truyện ngắn, NXB VV.H 1999, tr.42]

Như vậy, ta có thể thấy được vai trò quan trọng của tình huống truyện đối với sự thành công của một truyện Tình huống truyện chính là lát cắt của cuộc sống, là vực xoáy trên dòng sông, tình huống gắn liền với cốt truyện và chue đề

tư tưởng của tác phẩm Nếu như đi khai thác một bài thơ chúng ta đi khai thác một hình ảnh, cấu tứ, nhịp điệu,… thì khai thác một tác phẩm tự sự phải chú ý tới nhân vật ở các góc cạnh từ đó mà phát hiện ra chân giá trị cuộc sống, cùng thong điệp mà nhà văn muốn gửi tới bạn đọc

Khảo sát tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông của Nguyễn Hồng Thái

tôi nhận thấy nhà văn thường tạo nên những tình huống éo le, bất ngờ trong cuộc sống nhằm thúc đẩy hành động tâm lý, bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ, tâm trạng của các nhân vật Đó là tình huống hành động, là loại sự kiện đặc biệt mà trong đó

nhân vật bị đẩy tới một tình thế chỉ có thể giải quyết bằng hành động Đó còn là tình huống tâm trạng, là làm nảy sinh một biến động nào đó trong thế giới tình cảm sự kiện đặc biệt của đời sống mà ở đó nhân vật rơi vào tình thế tình huống tâm trạng; Và đó còn là tình huống nhận thức, là sự kiện đặc biệt của đời sống mà tại đó nhân vật được đẩy tới một tinh thế bất thường: đối mặt với một bài học nhận thức, bật lên một vấn đề (về nhân sinh, về nghệ thuật) cần phải vỡ lẽ, giác ngộ

Nói như vậy để thấy tình huống có vai trò nhất định quyết định tới cách tác giả sẽ vẽ chân dung nhân vật của mình như thế nào Vì vậy khi tìm hiểu nhân vật điều cốt yếu trước hết chúng ta phải phát hiện ra hoàn cảnh đặc biệt, cái nền

mà nhân vật bộc lộ con người thực của mình Trên cơ sở đó chúng ta sẽ giải mã những điều thầm kín mà nhà văn gửi gắm thông qua hình tượng nhân vật

Nếu như nhà văn Kim Lân xây dựng tình huống truyện trong Vợ nhặt là

nhân vật Tràng - một anh nhà nghèo hình thức thô kệch, tính tình ngờ nghệch lại

là dân ngụ cư giữa lúc đói kém mà lấy được vợ, hơn nữa lại là vợ theo.Tình huống bất thường đó gây sự chú ý ngạc nhiên tới những người xung quanh và

ngay cả bản thân Tràng Hay trong tác phẩm Chữ người tử tù nhà văn Nguyễn

Tuân đã đặt nhân vật trong một tình huống những ngày cuối cùng của người tử

tù trước khi ra pháp trường Còn với viên quản ngục đây là cơ hội gặp gỡ hiếm hoi để xin chữ thánh hiền Xong Huấn Cao vốn là con người rất khoảnh tiền bạc, quyền uy không dễ gì khuất phục Vậy làm thế nào viên quản ngục xin được chữ Huấn Cao? Từ tình huống này tác giả đã dẫn dắt người đọc khám phá về vẻ đẹp của từng nhân vật Đặc biệt là Huấn Cao một con người đầy tài năng có khí

phách biết trọng thiên lương Và đến với tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền

sông của Nguyễn Hồng Thái ta bắt gặp nhiều nhân vật được đặt vào tình huống

có vấn đề với những tình huống đầy bất ngờ, kịch tính

Trước hết là tình huống tâm trạng được thể hiện rõ nét trong Nơi ngã tư

chật hẹp Với mô - típ “đối mặt” được vận dụng khá triệt để và hiệu quả để tạo

ra tình huống bất ngờ Chiêu - sĩ quan Cảnh sát giao thông gặp lại hai thanh niên

từng bị lập biên bản vi phạm Luật Giao thông lại chính là người kịp thời đưa con gái anh vào cấp cứu ở bệnh viện trong một vụ tai nạn giao thông Và chính hai thanh niên ấy cũng đã nhận ra thái độ không đúng của mình ngày trước với Chiêu khi anh bắt hắn lập biên bản thu giữ xe Để rồi hai thanh niên ấy nhận ra

rằng: “Không ngờ gặp lại ông Chiêu Ngã tư hẹp, quả đất cũng hẹp thật May là

ông ấy và bố tớ đều đúng” [9, tr.71] Câu nói ấy càng khẳng định lối hành xử của

Chiêu trên cương vị là một người cánh sát luôn muốn mang đến sự bình yên, hạnh

phúc cho mỗi gia đình là hành động đúng Hoặc đó là “tình huống hợp tan” trong

Người vắng mặt ở phiên tòa Khi hai người bạn cũ bất ngờ gặp lại nhau trong bệnh

viện trong một ca cấp cứu của con gái anh Hải Anh đã nhận được sự giúp đỡ của người bạn tên Tám này; sau đó do hoàn cảnh xô đẩy họ trở thành đồng phạm trong

một vụ án ma túy Hay đó còn là “tình huống khó xử” trong truyện Người không gõ

cửa: Cuộc gặp gỡ bất ngờ của ông Tịnh (trưởng thôn vùng đất du lịch nổi tiếng) với

Thùy Trang (một Tổng giám đốc) khá thú vị vì trước đó nhiều năm khi còn là một Cảnh sát khu vực ở một thành phố vừa giải phóng, chính ông Tịnh là người được lệnh của cấp trên giữ Thùy Trang tại đồn công an một đêm và không biết cô là con

của một cán bộ “cốp” của thành phố, và là một con tin mà bọn tội phạm đang muốn

bắt giữ Cuộc đối mặt lúc này rơi vào tình huống khó xử, nhưng sau nhờ kinh nghiệm của ông trưởng thôn mà mọi việc xuôi chèo mát mái Nhưng có lẽ cái khoảnh khắc bất ngờ gặp lại giữa ông với bà Thùy Trang đều khiến cả hai nhớ lại

những kỉ niệm xưa cũ nhưng thật đáng nhớ, “biết bao những cảnh ngộ buồn vui sẽ

tái sinh khi bất ngờ có những khoảnh khắc như buổi chiều nay gặp lại Thùy Trang”

[9, tr.210] Thùy Trang cũng rất ấn tượng với ông bởi sau khi bắt mình ông Tịnh đã

bị kỉ luật chuyển đi phường khác vậy nên suốt bao năm qua bà luôn đi tìm ông Còn

ông Tịnh sẽ không muốn gặp lại bà bởi ông sợ “sẽ mất đi một kỉ niệm đẹp không dễ

có giữa đời” Câu chuyện về quá khứ có phần oan khuất của ông Tịnh được tác giả

chậm rãi kể lại càng khiến độc giả thêm cảm mến con người chính trực và giàu đức

hy sinh ấy

Tình huống tâm trạng trong mỗi truyện đều có cách thể hiện riêng song nó làm cho cả thiên truyện nổi bật, hấp dẫn biết chừng nào Qua đó, số phận, tính cách của mỗi nhân vật càng được bộc lộ rõ ràng đấy cuốn hút

Trong khi đó tình huống hành động lại được khai thác ở khía cạnh khác

đó chính là hành động của nhân vật trong tình huống khó khăn được đặt ra

Truyện Ngôi nhà bên triền sông ta thấy có tình huống bất ngờ là khi anh Đức đưa

mẹ vợ mình là bà cụ Lanh từ Hà nội về quê mai táng thì gặp sự phản đối quyết liệt của những người lãnh đạo ở quê Họ không cho bà Lanh được chôn cất ở quê vì

bà đã đi khỏi làng chỉ được để ở ngoài cổng làng Nhưng với tài trí của mình, Đức

đã đưa bà cụ vào được trong làng chôn cất cẩn thận Anh quả là một người con có

hiếu, với anh mẹ vợ cũng như mẹ đẻ vậy nên anh tận tâm với bà hết lòng, “anh

không muốn linh hồn bà cụ phải bận tâm sẽ khó siêu thoát” [9, tr.169] Người con

ấy quả là đáng quý

Như vậy có thể thấy tình huống là hạt nhân của cấu trúc thể loại truyện ngắn Nghĩa là nó quyết định đến sự sống của một truyện ngắn Tìm được tình huống trong mỗi truyện ngắn thì coi như nắm được chiếc chìa khóa để mở vào

thế giới bí ẩn của truyện ngắn Với tập truyện Ngôi nhà bên triền sông của

Nguyễn Hồng Thái ta dường như đang từng bước bước vào thế giới bí ẩn ấy

Không chỉ dừng lại ở đây, tập truyện còn mang đến điều thú vị bởi những cách xây dựng nhân vật đầy sáng tạo của nhà văn

1.4.2 Xây dựng nhân vật qua miêu tả ngoại hình

Nếu như văn học cổ thường xây dựng ngoại hình nhân vật với những chi tiết ước lệ tượng trưng thì văn học hiện đại thường đòi hỏi những chi tiết chân thực và

cụ thể sinh động M Gorki khuyên các nhà văn phải xây dựng nhân vật của mình đúng như những cin người sống và phải tìm thấy, nêu lên, nhấn mạnh những nét riêng độc dáo, tiêu biểu trong dáng điệu, nét mặt, nụ cười, khóe mắt của nhân vật

Trong tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông Nguyễn Hồng Thái đã

chú ý miêu tả ngoại hình của nhân vật một cách sống động nhất Đó chính là

những nét về diện mạo, hình dáng, trang phục, cử chỉ, tác phong của nhân vật

được biểu hiện trong tác phẩm Với tài năng của mình, nhà văn chỉ cần “phác

họa” qua vài nét vẽ đã giúp người đọc thấy được tính cách, số phận của nhân vật

trong cuộc sống

Trong truyện Bức ảnh bị đánh cắp hình ảnh Thơm hiện lên trong sáng

như một thiên thần: “Da trắng hồng, mịn dịu, khuôn mặt thanh thoát cao sang,

đôi hàng mi dài đều tăm tắp, lông mày đen trải cong dài trên khóe mắt dưới cái nhìn bao dung, ươn ướt mà sâu thẳm Cái nhìn ấy còn trong trẻo, ngơ ngác như bầu trời miền sơn cước lúc tinh mơ…” [9, tr.3] Vẻ đẹp ấy khiến bao cô gái tuổi

mới lớn phải ao ước ấy chứ? Vẻ đẹp vừa hồn nhiên, vừa thánh thiện biết bao Qua miêu tả ngoại hình một phần nào hé mở về tính cách Thơm: hiền dịu và cũng thật chân thật Nhưng rồi cũng chỉ vì muốn tìm lại một quá khứ trinh nguyên, đẹp đẽ mà cô đã lao vào trốn thành thị đầy cạm bẫy Chỉ vì muốn tìm lại

người đã chụp bức ảnh năm nào “Nhưng trong sâu xa, Thơm vẫn muốn ở đây để

tìm chú ấy cho kỳ được Đến hôm nay Thơm vẫn còn thấy lo lo,người như chú ấy không bao giờ quên lời hứa, nhỡ chú ấy bị làm sao…” [9, tr.14] Chẳng nhẽ con

người ta muốn tìm lại quá khứ mà phải trả giá đắt thế sao? Liệu có đáng không?

Là người xấu đã đành đằng này lại là một cô gái đang trong độ tuổi đẹp nhất thì những gì Thơm phải trải qua để tìm lại quá khứ that không đáng mà

Còn với Hiệu sách miền đất đỏ thì lại là một câu chuyện khác Bạn đọc

khó có thể quên được hình ảnh lão Bản chủ một hiệu sách, “khoảng gần bốn

mươi tuổi, trán cao, mắt đen và sâu, khi đã nhìn ai thì đôi con ngươi cứ thẳng đứng Dân quê cứ gọi anh là hoe Bản vì anh có con gái đầu lòng Hoe Bản người cao lại gầy nên trông cứ lêu đêu, có khi phải gần tới mét tám” [9, tr.24]

Cái vẻ bề ngoài không mấy đẹp đẽ của lão đã cho thấy vẻ khắc khổ trong cuộc sống của lão Lão làm chủ hiệu sách nhỏ ở một vùng quê nghèo, hiệu sách là

niềm vui lớn nhất của lão Ban đầu người ta nhớ lão như “một vị thần” mang đến tri thức cho cả huyện Nghĩa Đình Còn nhớ ngày đầu tiên biển “Hiệu sách nhân

dân” được treo ngang, lúc ấy trông lão Bản thật “oách”, “sơ vin trong chiếc quần

xi ống tuýp, trông anh Bản như một cái cây bạch đàn khẳng khiu đang muốn cao nữa lên” [9, tr.26] Có lúc trong lão niềm vui dâng lên tràn đầy “Lúc ấy trông mặt anh Bản đỏ lựng, mắt long lanh, đi lại nhẹ thênh, người say nắng dễ nhầm anh với một chớp sáng” Vốn dĩ lão Bản đã gầy ấy thế lại còn gặp tai nạn đâm ra nhìn lão

lại càng “xanh xao như tàu lá chuối” Rồi khi thời cuộc thay đổi, cái hiệu sách cũ của ông đã bị phá đi để chuyển đổi chức năng, thì giờ đây “lão Bản già khọm Lão

bước vào nhà tôi với cái cặp da to nhẹ thênh, trông lão nhỏ thó và tất cả trong bộ complê nhạt màu, áo sơ mi kín cổ, không đeo ca vát, nhìn cái cổ của lão như dài

ra dính với cái đầu ngất ngư bạc đã đến hai phần tóc” [9, tr.38]

Tác giả đã sử dụng những hình ảnh rất đỗi quen thuộc dễ dàng có thể tìm kiếm ở đâu đó ở con người Từ ngữ gần gũi không hề xa lạ đối với cách nhà văn

miêu tả ngoại hình lão Bản vơi những từ láy như mắt “long lanh” làm tăng lên

niềm vui trong lão khi lão mang tri thức đến cho mọi người, niềm vui ấy còn

được ví như “người say nắng dễ nhầm anh với một chớp sáng”, kiểu ví von ấy thật lạ nên mang đến sự thích thú cho bạn đọc Rồi là thân hình thì như “cây

bạch đàn khẳng khiu”, rồi “xanh xao” như “tàu lá chuối” làm tăng thêm cái thân

hình gầy ruộc thiếu sức sống của lão Chỉ bấy nhiêu thôi tác giả đã làm nổi bật những đặc điểm riêng của lão Bản mà ta không thể lẫn vào đâu được

Nghệ thuật xây dựng nhân vật qua ngoại hình đã làm nổi bật vẻ bề ngoài của mỗi nhân vật qua đó ngoại hình nhân vật hiện lên sắc nét qua đây ta cũng phần nào hiểu được công việc và cuộc sống của họ Và chúng ta cùng đi tìm hiểu tiếp nghệ thuật xây dưng qua hành động để càng hiểu rõ hơn về mỗi nhân vật trong tập truyện

1.4.3 Xây dựng nhân vật qua miêu tả hành động

Nguyễn Hồng Thái trong xây dựng nhân vật ngoài việc tập trung miêu tả ngoại hình nhân vật, ông cũng rất quan tâm đến việc miêu tả hành động nhân vật Hành động nhân vật thường được nhà văn miêu tả rất chậm rãi, kĩ lưỡng, tường

tận như hành động của anh Đức châm một nén hương lòng lẩm nhẩm: “Mẹ sống

khôn, chết thiêng hãy phù hộ để chúng con đưa mẹ vào nhà mình Mẹ hãy giúp chúng con!” [9, tr.165], rồi “Đức giơ tay ra hiệu cho người nhà bình tĩnh”, “Đức cùng số thanh niên và mấy em trai vợ bí mật đưa quan tài cụ ra khỏi xe…” [9, tr.172] Bằng

ấy những hành động thôi đã cho thấy Đức kính trọng mẹ vợ như thế nào, anh rất mực yêu thương bà bởi vậy anh làm tất cả để khi bà cụ nhắm mắt xuôi tay để được an nghỉ nơi chôn rau cắt rốn của bà

Rồi đó còn là anh Tuấn với những hành động hết sức nhã nhặn đã thuyết

phục được gia đình bị nạn “Như có ai sai khiến như có ai dịch hộ chân, Tuấn cúi

xuống lục túi tìm ba thẻ hương từ từ tiến vào bàn thờ Khi đi qua bà cụ, Tuấn như nén thở Từ lúc nào ông lão bán quán bước cạnh tiếp sau Anh thắp hương chờ cháy một lúc, dùng tay kia vẩy nhẹ cho hương tắt lửa rồi đỡ hai tay cắm vào bình hương Tuấn lùi lại vái lạy ba lần, đầu cúi xuồng một luc lâu” [9, tr.192] Hành

động ấy của anh có lẽ những ai có mặt tại đám tang cũng phải nể phục, xót xa bởi

anh chân thành, “tâm phúc” quá Chính điều ấy mà mẹ nạn nhân động lòng Và

cũng chính hành động ấy đã khiến thằng em trai anh phần nào giảm nhẹ tội

Để có được nhưng cảnh quay chân thực ấy chứng tỏ khả năng quan sát tinh tế, sắc sảo của nhà văn Nguyễn Hồng Thái Ông nắm được cái thần, bắt trúng cái huyệt của nhân vật để khai thác trệt để điểm mạnh của nhân vật

Qua việc miêu tả hành động nhân vật hiện lên chân thực, sinh động như ngoài đời thục vậy khiến bạn đọc không khỏi ngưỡng mộ và ấn tượng Không chỉ dừng lại ở đó Nguyễn Hồng Thái còn xây dựng nhân vật thông qua nội tâm nhân vật

1.4.4 Nghệ thuật xây dựng nhân vật qua miêu tả nội tâm

Nghệ thuật miêu tả diễn biến tâm lý nhân vật là một phương diện trong nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn, gắn liền với miêu tả ngoại hình, hành

động của nhân vật Ở đây khái niệm “nội tâm” chỉ toàn bộ cuộc sống bên trong

của nhân vật Đó là những tâm trạng, cảm xúc, suy nghĩ, cảm giác những phản

ứng tâm lý của bản thân nhân vật trước tình huống, cảnh ngộ mà nhân vật chứng kiến hoặc thể nghiệm trên bước đường đời của mình Nhà văn có thể trực tiếp biểu hiện nội tâm của nhân vật bằng ngôn ngữ của chính mình với tư cách người

kể chuyện Những biện pháp mà nhà văn hay dùng nhất là biểu hiện “độc thoại

nội tâm” và “đối thoại nội tâm” Những đoạn này được thể hiện bằng chính ngôn

ngữ nhân vật, chúng “vang lên” một cách thầm lặng trong tâm tư của nhân vật

Nhân vật tự biểu hiện, phơi bày những diễn biến tâm trạng của mình qua những suy nghĩ, cảm xúc cụ thể Có thể nói để đạt được sự thành công trong miêu tả tâm lý nhân vật nhà văn phải thực sự nhập thân vào nhân vật, đồng cảm với từng niềm vui, nỗi buồn của nhân vật Có như vậy người sáng tạo mới có thể thể hiện hết những cung bậc trạng thái cảm xúc, những thay đổi của diễn biến tâm lý phức tạp Đó chính là điều mà một nhà văn cần đạt tới

Tất cả những điều đó đã được Nguyễn Hông Thái thể hiện rõ qua từng nhân vật ông xây dựng

Nguyễn Hồng Thái thường đặt nhân vật vào những tình huống bộc lộ tâm

trạng Như anh Bình trong Một truyện kể qua đêm đã kể cho nhân vật tôi những

tâm sự ngổn ngang mà anh dấu kín bao lâu Nhân vật tôi cảm nhận được nỗi đau,

nỗi uất hận bấy lâu nay của anh Bình, “Anh Bình lặng đi một lúc lâu”, “Tôi nghe rõ

anh Bình đang nuốt ực nước bọt vào họng như nuốt một tiếng khóc dài” [9, tr.134]

Tác giả như đặt mình vào nhân vật để cảm nhận nỗi đau, nỗi mất mát lớn nhất khi anh Bình mất đi người cha kính yêu của mình

Rồi đó còn là những dòng tâm sự ngổn ngang của “hắn” trong Bà mẹ Cao

Lan, khi nghe gia đình bà cụ nói tới chuyện mừng thọ “Suýt nữa hắn reo lên

Giọng này khác, thì ra anh này là người con khác, không phải ông công an hôm

nọ về Con cái nhà này có hiếu thật, toàn bàn chuyện thượng thọ Chả bù cho mình, chưa hề biết ngày sinh của ông bô bà bô là ngày nào Mình cũng là đứa mất dạy, lần đầu tiên hắn tự mắng mình” [9, tr.83] Rồi còn “Về lại ổ rơm, lần đầu tiên hắn thấy buồn Buồn khủng khiếp… Lần đầu xa ngôi nhà giữa phố, tự