Vận dụng dạy học nêu vấn đề vào bài tính chuẩn xác, hấp dẫn trong văn thuyết minh

... dạy Tính chuẩn xác, hấp dẫn văn thuyết minh 22 Chƣơng 2: DẠY HỌC BÀI “TÍNH CHUẨN XÁC, HẤP DẪN TRONG VĂN THUYẾT MINH CÓ VẬN DỤNG DẠY HỌC NÊU VẤN ĐỀ 23 2.1 Mục đích việc dạy Tính. .. THUYẾT MINH CÓ VẬN DỤNG DẠY HỌC NÊU VẤN ĐỀ 2.1 Mục đích việc dạy Tính chuẩn xác, hấp dẫn văn thuyết minh Bài học Tính chuẩn xác, hấp dẫn văn thuyết minh dạy chương trình SGK - Ngữ Văn 10... Tính chuẩn xác, hấp dẫn văn thuyết minh 23 2.2 Những nội dung kiến thức Tính chuẩn xác, hấp dẫn văn thuyết minh 24 2.3 Xác định sở vận dụng DHNVĐ vào Tính chuẩn xác, hấp dẫn văn thuyết

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

PHẠM THỊ DUYÊN

VẬN DỤNG DẠY HỌC NÊU VẤN ĐỀ

VÀO BÀI “TÍNH CHUẨN XÁC, HẤP

DẪN TRONG VĂN THUYẾT MINH”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Ngữ văn

Người hướng dẫn khoa học:

TS PHẠM KIỀU ANH

HÀ NỘI, 2015

LỜI CẢM ƠN

Em xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành, sâu sắc tới TS Phạm Kiều Anh, người đã luôn quan tâm, động viên và tận tình hướng dẫn tác giả trong quá trình thực hiện khoá luận

Em cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành các thầy, cô giáo trong tổ Phương pháp dạy học Ngữ Văn cùng tất cả các thầy, cô giáo trong khoa Ngữ Văn đã tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình em học tập, nghiên cứu

Hà Nội, ngày 24 tháng 4 năm 2015

Sinh viên thực hiện

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khoá luận tốt nghiệp: “Vận dụng dạy học nêu vấn đề

trong bài tính chuẩn xác, hấp dẫn trong văn thuyết minh” là kết quả nghiên

cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của TS Phạm Kiều Anh

Các kết quả nghiên cứu trong khoá luận là trung thực và chưa được công bố trong bất cứ công trình nào

Tác giả

Phạm Thị Duyên

DANH MỤC BẢNG VIẾT TẮT

CH: Câu hỏi

DHNVĐ: Dạy học nêu vấn đề DKTL: Dự kiến trả lời

GV: Giáo viên

HS: Học sinh

SGK: Sách giáo khoa SGV: Sách giáo viên

THPT: Trung học phổ thông

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 5

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 5

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Bố cục của khóa luận 6

NỘI DUNG 7

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 7

1.1 Cơ sở lý luận về dạy học nêu vấn đề 7

1.1.1 Giới thiệu chung về dạy học nêu vấn đề 7

1.1.2 Biểu hiện 9

1.1.3 Ý nghĩa của hoạt động nêu vấn đề trong quá trình dạy học Làm văn 13

1.2 Cơ sở lí luận về văn bản thuyết minh 14

1.2.1 Giới thiệu chung về văn thuyết minh 14

1.2.2 Đặc điểm của văn thuyết minh 15

1.3 Cơ sở thực tiễn 20

1.3.1 Điều tra, khảo sát giáo viên 20

1.3.2 Điều tra khảo sát học sinh 21

1.3.3 Đánh giá chung thực trạng dạy bài “Tính chuẩn xác, hấp dẫn trong văn thuyết minh” 22

Chương 2: DẠY HỌC BÀI “TÍNH CHUẨN XÁC, HẤP DẪN TRONG VĂN THUYẾT MINH” CÓ VẬN DỤNG DẠY HỌC NÊU VẤN ĐỀ 23

2.1 Mục đích của việc dạy bài “Tính chuẩn xác, hấp dẫn trong văn thuyết minh” 23

2.2 Những nội dung kiến thức cơ bản của bài “Tính chuẩn xác, hấp dẫn

trong văn thuyết minh” 24

2.3 Xác định cơ sở vận dụng DHNVĐ vào bài “Tính chuẩn xác, hấp dẫn trong văn thuyết minh” 26

2.3.1 Có thể vận dụng DHNVĐ trong bài “Tính chuẩn xác, hấp dẫn trong văn thuyết minh” 26

2.3.2 Xác định hệ thống câu hỏi nêu vấn đề trong bài “Tính chuẩn xác, hấp dẫn trong văn thuyết minh” 28

2.3.3 Xác định tình huống trong bài “Tính chuẩn xác, hấp dẫn trong văn thuyết minh” 31

2.4 Quy trình dạy bài “Tính chuẩn xác, hấp dẫn trong văn thuyết minh” 33

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 36

3.1 Mục đích thực nghiệm 36

3.2 Đối tượng, địa bàn thực nghiệm 36

3.3 Nội dung thực nghiệm 36

3.4 Kết quả thực nghiệm 44

KẾT LUẬN 46 TÀI LIỆU THAM KHẢO

là giúp HS nắm được tri thức mới DHNVĐ là một kiểu dạy học hiện đại, đáp ứng được nhiệm vụ dạy học trong thời kì bùng nổ thông tin và phát triển của khoa học kỹ thuật - đó là không chỉ dạy HS tri thức, mà còn dạy cách làm tri thức, không chỉ dạy các em tiếp nhận ghi nhớ thông tin, mà còn dạy các em chủ động lựa chọn thông tin, xử lý thông tin hiệu quả

Mục đích của việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông là thay đổi lối dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, tinh thần hợp tác, kĩ năng vận dụng kiến thức vào những tình huống khác

2

nhau trong học tập và trong thực tiễn ; tạo niềm tin, niềm vui, hứng thú trong học tập cho HS Trên cơ sở đó, HS biết tìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác và xử lí thông tin, tự hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất; từ đó chú trọng tới việc hình thành các năng lực (tự học, sáng tạo, hợp tác) dạy phương pháp và kĩ thuật lao động khoa học, dạy cách học Học để đáp ứng những yêu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai Những điều đã học cần thiết, bổ ích cho bản thân học sinh và cho sự phát triển xã hội Như vậy, DHNVĐ là một kiểu dạy học phát huy tính tích cực của HS Tuy nhiên trong các nhà trường THPT hiện nay, DHNVĐ còn tương đối mới lạ Do vậy,

sự hiện diện của DHNVĐ trong việc dạy học bộ môn Ngữ văn còn rất hiếm hoi và còn nhiều chông chênh Tìm hiểu và đề xuất sự vận dụng DHNVĐ vào

bài “Tính chuẩn xác, hấp dẫn trong văn thuyết minh” là một gợi ý để tìm ra

những hình thức tổ chức giờ học Làm văn nhằm tạo ra hứng thú học tập cho các em là việc làm cần thiết

Là một sinh viên sư phạm thông qua việc thực hiện đề tài này, tôi mong muốn sẽ tích luỹ được những kiến thức quý báu, bước đầu tiếp cận phương pháp dạy học đổi mới và phương pháp nghiên cứu khoa học cho nghề nghiệp sau này Trên cơ sở đó, chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài:

Dạy học nêu vấn đề trong bài “Tính chuẩn xác, hấp dẫn trong văn thuyết minh”theo SGK Ngữ văn 10

2 Lịch sử vấn đề

Thuật ngữ “DHNVĐ” xuất phát từ thuật ngữ “Orixtic” hay còn gọi là phương pháp phát kiến, tìm tòi Với cách hiểu đó, người ta còn gọi phương pháp này là “dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề Cũng vì thế, thời gian đầu, nhiều nhà khoa học xếp DHNVĐ là một trong những phương pháp dạy học Có thể nói, sự ra đời của DHNVĐ là một tất yếu Khi xã hội bắt đầu phát triển mạnh đôi lúc xuất hiện mâu thuẫn trong giáo dục đó là mâu thuẫn giữa

3

yêu cầu giáo dục ngày càng cao, khả năng sáng tạo của HS ngày càng tăng với tổ chức dạy học còn lạc hậu Trước thực tế đó một số nhà giáo dục mới tiếp tục nghiên cứu và tìm hiểu về DHNVĐ Khi mới ra đời, DHNVĐ được đặc biệt chú trọng ở Ba Lan V.Okon- nhà giáo dục học Ba Lan đã khẳng định giá trị của kiểu dạy học này trên cơ sở ghi lại thực nghiệm thu được chứ chưa đưa ra đầy đủ cơ sở lý luận cho phương pháp này Mãi sau này, M.I.Mackumutov mới đưa ra đầy đủ cơ sở lí luận của DHNVĐ Mặc dù việc xác định DHNVĐ thuộc phương pháp dạy học hay kiểu dạy học của các nhà khoa học có khác nhau song họ đều cho rằng: nhờ có DHNVĐ, HS thực sự trở thành chủ thể của hoạt động học, là nhân tố sáng tạo ra hoạt động học Và

vì thế, các hoạt động của hoạt động dạy học thực sự hướng tới phát huy tính tích cực của chủ thể HS

DHNVĐ xuất hiện ở một số trường học Phương Tây vào nửa đầu thế kỉ

XX nhưng phải đến thập kỉ 70 nó mới bắt đầu xâm nhập vào Việt Nam Trên

cơ sở nghiên cứu các công trình nghiên cứu về DHNVĐ ở Việt Nam có thể sắp xếp theo hai nhóm sau:

Nhóm thứ nhất là nhóm các công trình nghiên cứu lí luận chung về

DHNVĐ.Tiêu biểu có cuốn “Dạy học nêu vấn đề” của I.I a.Lecne do Phan Tất Đắc dịch (Nxb Giáo dục - 1977), cuốn “Những cơ sở của việc dạy học nêu vấn

đề” của V.Ôkôn do Tổ tư liệu trường Đại học sư phạm Hà Nội dịch (Nxb GD

-1796) và một số dịch giả khác Tạp chí Đại học và Trung học chuyên nghiệp,

năm 1970 (số 3) có bài “Giảng dạy nêu vấn đề” được dịch từ bài viết “Tri thức

và tư duy” của M.krugliak đăng ở tạp chí của Liên Xô cũ Nhìn chung các

công trình nghiên cứu trên có đóng góp to lớn cho việc phát triển lý luận chung

về DHNVĐ nói chung và sự vận dụng DHNVĐ ở Việt Nam nói riêng

Bên cạnh nhóm một, trong lịch sử giáo dục Việt Nam, người ta nhận thấy có sự phát triển của nhóm các công trình nghiên cứu lí luận về DHNVĐ

4

ở chương trình THPT Khi vào Việt Nam, DHNVĐ mới đầu được áp dụng chủ yếu cho các môn tự nhiên và các môn thực nghiệm Việc áp dụng DHNVĐ trong dạy bộ môn Ngữ Văn nói chung, phân môn làm văn nói riêng còn dè chừng nhưng không phải là không có Cho đến nay, có thể nhận thấy

đã có một số GV đã áp dụng và có bài viết tổng kết kinh nghiệm ứng dụng

DHNVĐ Chẳng hạn như: Giảng viên Nguyễn Văn Kiệm có bài viết “Kinh

nghiệm về áp dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề” viết về những thu

hoạch và suy nghĩ khi áp dụng lí thuyết DHNVĐ vào bài giảng đăng trên Tạp chí Đại học và THCN - số 1, năm 1975; tác giả Văn Lang có bài viết

“Phương pháp gợi vấn đề và việc giảng dạy văn học” đăng trên Tập san Giáo

dục cấp hai - cấp ba năm 1968 - 1969 (số 5); Th.s Nguyễn Thị Ngân có bài

viết “Câu hỏi nêu vấn đề trong dạy học tác phẩm văn chương” đăng trên báo

Nghiên cứu Giáo dục” năm 1998 (số 5) Có thể nói, các công trình kể trên đã nghiên cứu về một kiểu dạy học được sử dụng rộng rãi trên thế giới để tìm ra cách ứng dụng vào dạy học các môn học, trong đó có văn học, tiếng Việt - các phân môn của Ngữ văn hiện hành Cũng giống trên thế giới, DHNVĐ khi đưa vào Việt Nam cũng tồn tại những quan niệm khác nhau về bản chất của

nó trong giáo dục Tuy nhiên, dù quan niệm của các nhà nghiên cứu có khác nhau khi xác định nó là một kiểu dạy học hay là một phương pháp thì các tác giả đều nhìn thấy khả năng to lớn của DHNVĐ trong dạy học Ngữ văn và đặt nhiều kì vọng vào khả năng đó

Mặc dù đã đề ra những phương hướng ứng dụng DHNVĐ cho một số nội dung kiến thức thuộc văn học, tiếng Việt, nhưng trên thực tế, chúng tôi chưa thấy có công trình nào đề xuất cách ứng dụng kiểu dạy học này vào bài

“Tính chuẩn xác, hấp dẫn trong văn thuyết minh” Kế thừa những thành tựu

đã được trong việc nghiên cứu DHNVĐ trong các môn học, chúng tôi tiếp tục

tìm hiểu và bước đầu đề xuất sự vận dụng DHNVĐ những bài dạy “Tính

chuẩn xác, hấp dẫn trong văn thuyết minh”

5

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Khi lựa chọn đề tài này, khóa luận xác định mục đích nghiên cứu là đề

xuất sự vận dụng DHNVĐ vào dạy bài “Tính chuẩn xác, hấp dẫn trong văn

thuyết minh”, từ đó tìm ra những hình thức dạy học mới nhằm tạo ra hứng thú

học tập cho HS khi học Làm văn

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu nêu trên, chúng tôi xác định phải thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu sau:

- Nghiên cứu nội dung cơ sở lý luận, thực tiễn về DHNVĐ

- Nghiên cứu nội dung bài học “Tính chuẩn xác, hấp dẫn trong văn

thuyết minh”

- Đánh giá được thực trạng vận dụng DHNVĐ vào dạy học Làm văn thông qua một giờ lý thuyết cụ thể

- Đề xuất khả năng vận dụng các phương diện của DHNVĐ vào thiết

kế bài giảng “Tính chuẩn xác, hấp dẫn trong văn thuyết minh”

- Đánh giá khả thi của những đề xuất

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Gắn với nội dung đề tài, khóa luận xác định đối tượng nghiên cứu là DHNVĐ với các biểu hiện và vận dụng DHNVĐ vào quá trình tổ chức các hoạt động giáo dục

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Khóa luận tập trung đề ra sự vận dụng DHNVĐ vào bài “Tính chuẩn

xác, hấp dẫn trong văn thuyết minh” trong SGK Ngữ văn 10 (bộ chuẩn)

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện nhiệm vụ đề tài đặt ra, chúng tôi vận dụng những phương pháp sau đây:

6

5.1 Phương pháp quan sát

GV quan sát và theo dõi quá trình học tập của HS

5.2 Phương pháp điều tra khảo sát

Tiến hành điều tra, khảo sát ý kiến của GV và HS khi dạy và học bài

“Tính chuẩn xác, hấp dẫn trong văn thuyết minh”

5.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Áp dụng DHNVĐ vào bài “ Tính chuẩn xác, hấp dẫn trong văn thuyết

minh”

5.4 Phương pháp thống kê sư phạm

Kiểm tra, đánh giá, thống kê lại kết quả đạt được sau khi áp dụng

DHNVĐ vào bài “Tính chuẩn xác, hấp dẫn trong văn thuyết minh”

6 Bố cục của khóa luận

Khóa luận gồm 3 phần: Mở đầu; Nội dung và Kết luận

Riêng phần Nội dung, khóa luận cấu trúc thành 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn

Chương 2: Vận dụng dạy học nêu vấn đề vào bài “Tính chuẩn xác, hấp

dẫn trong văn thuyết minh”

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

7

NỘI DUNG Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN

1.1 Cơ sở lý luận về dạy học nêu vấn đề

1.1.1 Giới thiệu chung về dạy học nêu vấn đề

DHNVĐ là một trong những kiểu dạy học thu được nhiều sự quan tâm của các nhà giáo dục trong nước và trên thế giới Tìm hiểu sự hình thành và phát triển của kiểu dạy học này, chúng tôi nhận thấy quan niệm về vị trí của DHNVĐ còn nhiều điểm chưa thống nhất Bàn về DHNVĐ, tác giả V.Ôkôn viết:

“Chúng tôi hiểu dạy học nêu vấn đề dưới dạng chung nhất là toàn bộ

các hành động như tổ chức các tình huống có vấn đề, biểu đạt (nêu ra) các vấn đề (tập cho học sinh quen dần để tự làm lấy công việc này) chủ ý giúp đỡ học sinh những điều cần thiết để giải quyết vấn đề, kiểm tra cách giải quyết

đó và cuối cùng lãnh đạo quá trình hệ thống hóa và củng cố các kiến thức đã tiếp thu được”.(Vận dụng dạy học nêu vấn đề trong giảng văn ở trường

THCS- Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên chu kỳ 1997-2000 cho giáo viên THCS/11)

việc tạo ra trước HS những tình huống có vấn đề (THCVĐ), làm cho các em

ý thức được, thừa nhận và giải quyết những tình huống này trong quá trình hoạt động chung của HS và GV, với tính tự lực cao nhất của HS và dưới sự chỉ đạo chung của GV”

(Vận dụng dạy học nêu vấn đề trong giảng văn ở trường THCS- Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên chu kỳ 1997-2000 cho giáo viên THCS/11)

Mở rộng và phát triển nhận xét của T.V.Cuđriapxep, nhà khoa học I.Kháclamlốp còn cho rằng bên cạnh những điều nêu trên DHNVĐ cần phải phải giúp đỡ HS thông hiểu các biện pháp hoạt động nhận thức nhằm tiếp thu kiến thức mới và nắm vững những biện pháp đó Đánh giá về DHNVĐ, nhà

8

khoa học Zinaiđa Iacốplépna Rez cho rằng đó là một hệ thống các THCVĐ liên kết với nhau và phức tạp dần lên mà qua giải quyết các tình huống đó HS với sự giúp đỡ và chỉ đạo của thầy giáo sẽ nắm được nội dung của môn học, cách thức học môn đó, và phát triển cho mình những đức tính cần thiết để sáng tạo trong khoa học và trong cuộc sống Như vậy, bàn về một thuật ngữ DHNVĐ nhưng mỗi nhà khoa học lại đưa ra những nhìn nhận khác nhau về

nó Tuy nhiên, từ những khái niệm trên, có thể hiểu DHNVĐ là sự tổ chức quá trình dạy học bao gồm việc tạo ra THCVĐ trong giờ học, kích thích ở HS nhu cầu giải quyết những vấn đề nảy sinh, lôi cuốn các em vào hoạt động nhận thức tự lực nhằm nắm vững kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo mới, phát triển tính tích cực trí tuệ và hình thành cho các em năng lực tự mình thông hiểu và lĩnh hội thông tin khoa học mới Với nhận thức trên, có thể khẳng định thực chất của việc DHNVĐ là việc GV đặt câu hỏi (CH) hoặc nêu vấn đề vào bài học Từ đó HS suy nghĩ, thảo luận, giải đáp dưới sự định hướng của GV Quá trình suy nghĩ thảo luận, giải đáp là điều kiện tốt kích thích tính năng động, sáng tạo, sự độc lập suy nghĩ HS tiếp thu kiến thức và hình thành cách thức học tập mới Trong quá trình đó GV vừa là người cung cấp thông tin vừa truyền đạt kiến thức (bằng cách nêu vấn đề) để HS lĩnh hội, tích cực suy nghĩ trong học tập; đồng thời tạo bầu không khí dân chủ giữa thầy và trò đạt hiệu quả cao trong học tập Tuy nhiên cần lưu ý trong quá trình đó, GV chỉ là người đưa ra vấn đề học tập, còn HS suy nghĩ, tìm tòi sáng tạo để đưa ra cách giải quyết mới để rồi tiếp tục nghiên cứu để làm sáng tỏ Chính vì vậy, Anbe Anhxtanh từng nhấn mạnh: khi tôi giảng tôi tạo điều kiện cho HS dạy tôi

Như vậy, DHNVĐ là quá trình dạy giúp cho HS không những nắm được tri thức cần thiết trong chương trình mà giúp HS vận dụng những tri thức đó vào giải quyết các vấn đề và tình huống phải gặp sau này Cũng bởi vậy, một số nhà nghiên cứu xác định DHNVĐ theo khía cạnh dạy học xử lý

9

tình huống Tóm lại DHNVĐ chính là một kiểu dạy học hiện đại DHNVĐ không chỉ truyền thụ cho HS một lượng kiến thức khoa học cần thiết mà còn đạt đến mức giáo dục, xây dựng cho HS có cách thức học tập khoa học Khi vận dụng kiểu dạy học này, GV có vai trò quyết định trong việc lựa chọn các phương pháp dạy học, hình thức tổ chức các hoạt động dạy học nhằm góp phần nâng cao chất lượng

DHNVĐ có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với giáo dục Bởi lẽ, đó là một kiểu dạy học hiện đại, đáp ứng được nhiệm vụ dạy học trong thời kì bùng nổ thông tin và phát triển của khoa học kĩ thuật- đó là không chỉ dạy học sinh tri thức , mà còn dạy cách làm ra tri thức , không chỉ dạy học sinh tiếp nhận ghi nhớ thông tin , mà còn dạy học sinh chủ động lựa chọn thông tin, xử lí thông tin hiệu quả DHNVĐ phù hợp với xu thế của giáo dục thế giới mà Unessco

đã tổng kết với bốn mục tiêu: học để biết, học để làm, học để sống và học để sống với chất lượng cao

Hiện nay, ở Việt Nam, DHNVĐ đã được tiếp nhận và có những ứng dụng trên cơ sở kinh nghiệm và thực tiễn giáo dục của nước ta Sở dĩ có điều

đó là từ kinh nghiệm các cuộc cải cách giáo dục và đổi mới phương pháp giảng dạy, đặc biệt là vận dụng DHNVĐ trong bài giảng đã đem lại hiệu quả cao Và có thể tự tin khẳng định rằng đổi mới giáo dục, trong đó sử dụng DHNVĐ là một sự đổi mới có ý nghĩa to lớn đối với giáo dục Việt Nam

1.1.2 Biểu hiện

Nghiên cứu về DHNVĐ, các nhà khoa học đồng nhất với nhau trong việc xác định các yếu tố của kiểu dạy học này Theo đó, có ba yếu tố cơ bản sau đây:

1.1.2.1 Vấn đề

Khi bàn về DHNVĐ, các nhà khoa học cũng đưa ra những quan niệm vấn đề trong DHNVĐ Có thể nhắc tới một số đánh giá về yếu tố này như sau:

10

Tác giả E.V.Iliencốp nhận xét: Một CH thật sự, nghĩa là một vấn đề đòi hỏi được giải quyết thông qua việc nghiên cứu tiếp tục những sự kiện thì bao giờ cũng có dạng mâu thuẫn logic một nghịch lí Vì vậy, chỉ ở chỗ nào mà trong các đơn vị của kiến thức đột nhiên xuất hiện mâu thuẫn thì chính chỗ đó mới xuất hiện nhu cầu phải nghiên cứu đối tượng sâu hơn

Còn V.Kôn nhận định: “Vấn đề trong học tập hình thành từ một khó

khăn về lí luận hay thực tiễn mà việc giải quyết khó khăn đó là kết quả của tính tích cực nghiên cứu của bản thân HS, thể hiện được tổ chức hợp lí thường là nền tảng của khó khăn này, trong tình huống đó HS có hướng dẫn

ra sức khắc phục khó khăn và do đó đạt tới những kiến thức mới và kinh nghiệm mới”

“Vận dụng dạy học nêu vấn đề trong giảng văn ở trường THCS-

Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên chu kì 1997-2000 cho giáo viên THCS/12”

Vấn đề nêu ra phải phản ánh được bản chất của hiện tượng văn học

Hệ thống vấn đề là chất keo gắn kết, duy trì tư duy logic và cảm xúc của HS

Như vậy, vấn đề hiểu một cách đơn giản nhất là mâu thuẫn giữa tri thức, phương thức thực hiện mâu thuẫn đã có ở HS nhằm tìm ra kiến thức và

kỹ năng mới Mâu thuẫn này chỉ được giả quyết bằng những nỗ lực hoạt động sáng tạo và cảm xúc thẩm mĩ của HS Trong quá trình dạy học, GV muốn áp dụng kiểu dạy học này, trước hết cần phải phát hiện được “vấn đề” tiềm tàng trong kiến thức Từ đó tạo ra tình huống có vấn đề thu hút sự chú ý và hưởng ứng của HS chuẩn bị cho các hoạt động theo quy trình dạy học

11

1.1.2.2 Tình huống có vấn đề

Khi phát hiện được vấn đề cần giải quyết, GV phải xây dựng được các THCVĐ Theo M.I.Macmutốp, THCVĐ là sự trở ngại về trí tuệ của con người xuất hiện khi người đó chưa biết cách giải thích hiện tượng, sự kiện của quá trình thực tại Như vậy, vấn đề là một CH của chủ thể nhận thức nảy sinh trong tình huống vốn hiểu biết của bản thân chưa đủ để giải thích, nhận thức các hiện tượng sự vật khách quan HS trong quá trình nhận thức vốn tri thức chung của nhân loại, đã vấp phải tình huống giữa vốn hiểu biết của bản thân với nội dung một khái niệm, quy luật mới nào đó xuất hiện sẽ xuất hiện vấn

đề đó là vấn đề học tập Tuy nhiên, mỗi cá nhân có những hiểu biết và nhận thức không đồng nhất với nhau, cho nên, cùng trong một tình huống thì có thể nảy sinh vấn đề ở chủ thể nhận thức này mà không có vấn đề ở chủ thể khác Trong quá trình dạy học, GV phải tạo tình huống phù hợp với khả năng với

HS có tỉ lệ hợp lí giữa cái đã biết và cái chưa biết Vấn đề học tập phải vừa sức với HS để các em có khả năng giải quyết vấn đề đó Nêu vấn đề đặt ra cho HS quá dễ hoặc quá khó đều không mang lại hiệu quả

Tạo dựng THCVĐ trong dạy học là một trạng thái tâm lí xuất hiện ở

HS trước một mâu thuẫn, một nghịch lí, một sự ngạc nhiên, hay một thắc mắc Đó là những khó khăn không khắc phục được bằng những tri thức văn học vốn có trong quá trình cảm thụ và tiếp thu bài học.Ví dụ:

Khi dạy tác phẩm “Chiếc thuyền ngoài xa” của nhà văn Nguyễn Minh Châu, GV có thể nêu ra tình huống có vấn đề sau: Vì sao người đàn bà hàng chài không bỏ người chồng vũ phu theo lời khuyên của chánh án Đẩu”

Với tình huống nêu vấn đề trên đã khiến HS phải thắc mắc vì sao người chồng vũ phu suốt ngày đánh đập người đàn bà hàng chài mà người đàn bà đó vẫn không chịu bỏ Để từ đó các em tìm câu trả lời cho thắc mắc đó: người đàn bà hàng chài cam chịu tất cả cũng chỉ vì những đứa con và qua đó các em hiểu được nội dung của bài học

Khi dạy bài “Hạnh phúc của một tang gia” của nhà văn Vũ Trọng Phụng

GV nêu các vấn đề thông qua các vấn đề các em phát hiện được tình huống

Khi GV đặt ra câu hỏi trên đã tạo nên được tình huống có vấn đề, câu hỏi nêu ra trước đã có mối liên hệ logic với câu hỏi sau, ngay từ nhan đề tác phẩm chúng ta đã thấy được giọng văn mỉa mai, chua cay của tác giả và giọng văn đó là giọng văn chủ đạo của toàn tác phẩm

Như vậy thông qua hệ thống câu hỏi HS đã thấy được giọng văn chủ đạo của toàn tác phẩm để từ đó có những định hướng đi tìm hiểu tác phẩm một cách đúng nhất

Tóm lại khi tạo tình huống có vấn đề phải đảm bảo tính cơ bản,bao quát toàn bộ nội dung bài học và có tác động tới các trình độ khác nhau của HS

1.1.2.3 Câu hỏi nêu vấn đề

Có thể thấy rằng CH nêu vấn đề liên quan chặt chẽ đến vấn đề và THCVĐ CH nêu vấn đề thường giống các CH tuy nhiên chỉ có những câu hỏi nhằm xác định rõ vấn đề và tạo ra THCVĐ mới được coi là CH nêu vấn đề Chẳng hạn như, trong tác phẩm văn học, CH nêu vấn đề không nhằm tái hiện kiến thức mà nhằm làm rõ vấn đề tiềm ẩn trong tác phẩm, gây hứng thú nhận

13

thức cho HS và phải động viên khuyến khích HS giải quyết vấn đề Như vậy,

CH nêu vấn đề làm rõ hoặc đặt ra được vấn đề đưa ra được vấn đề đưa người nghe vào THCVĐ

Trong DHNVĐ, vấn đề, THCVĐ và CH nêu vấn đề có mối quan hệ với nhau Bởi lẽ, cả ba yếu tố trên, xét về mặt hình thức: cả ba đều chứa đựng yếu

tố “vấn đề” Ví dụ như tác phẩm văn chương nào cũng có một vấn đề Việc phát hiện vấn đề đòi hỏi ở người tiến hành một trình độ cao của sự phát triển trí tuệ và thành thục của kĩ năng Trên cơ sở đó, GV có thể xây dựng được THCVĐ CH nêu vấn đề chính là phương tiện quan trọng để người GV đưa ra vấn đề vào trong những THCVĐ cụ thể Tuy nhiên, cũng có khi, GV có thể tạo THCVĐ mà không cần sử dụng tới CH nêu vấn đề bởi HS cũng có thể đưa ra các CH để tạo ra THCVĐ theo nhận thức của các em

Như vậy, vấn đề có sẵn trong từng bài học, từng đơn vị kiến thức và để tìm ra đáp án cho vấn đề đó, GV cần phải xác lập hệ thống THCVĐ, CH nêu vấn đề Đây là những yếu tố góp phẩn thể hiện nghệ thuật sư phạm của từng

GV Cũng bởi thế, trong quá trình dạy học, mức độ thành công hay thất bại cho việc tổ chức dạy học từng bài, của từng GV cũng rất khác nhau Chúng phụ thuộc vào việc đặt CH nêu vấn đề và việc xây dựng THCVĐ

1.1.3 Ý nghĩa của hoạt động nêu vấn đề trong quá trình dạy học Làm văn

DHNVĐ là kiểu dạy học hiện đại, đáp ứng được nhiệm vụ dạy học trong thời kì bùng nổ công nghệ thông tin và phát triển của khoa học kĩ thuật- đó là không chỉ dạy HS tri thức mà còn dạy cách làm ra tri thức, không chỉ dạy HS tiếp nhận mà giúp HS chủ động lựa chọn thông tin, xử lí thông tin hiệu quả DHNVĐ phù hợp với xu thế của giáo dục thế giới mà UNESCO đã tổng kết với bốn mục tiêu học để làm, học để sống với chất lượng cao và học để biết

Từ những thành tựu đã đạt được của hoạt động đổi mới phương pháp dạy văn ở THPT những năm qua cho thấy việc áp dụng DHNVĐ vào giáo dục

là một việc làm có ý nghĩa quan trọng với HS và GV

14

Đối với HS: GV vận dụng DHNVĐ trong dạy học là đề cao nhân cách

HS, tôn trọng bản lĩnh HS và tạo điều kiện cho các em học tập tích cực, tư duy sáng tạo nhằm tự phát triển và tự hoàn thiện mình Được như vậy HS sẽ tìm thấy niềm say mê phấn khởi trong học tập Hứng thú và say mê học tập

có tác dụng biến đổi HS từ vai trò thụ động sang vai trò chủ động tích cực

trong học tập Sự chuyển đổi này được V.Ôkôn đánh giá ý nghĩa quan trọng

nhất của sự tác động đến nhân cách HS là ở chỗ biến đổi HS từ chỗ là đối tượng của sự tác động học tập, giáo dục trở thành chủ thể của giáo dục

Đối với GV: DHNVĐ có tác động đến cả người dạy Nó phá vỡ nếp cũ,

thói quen tiêu cực trong việc giảng dạy của GV Do đó người GV với vai trò truyền thụ kiến thức sang vai trò tổ chức, định hướng quá trình HS chiếm lĩnh kiến thức Từ đó các chủ thể trong quá trình dạy và học tương tác với nhau

một cách dân chủ hơn

DHNVĐ góp phần không nhỏ trong việc tạo ra sức hấp dẫn riêng của môn Ngữ Văn trong nhà trường đặc biệt là phân môn Làm văn, giúp các em

HS yêu thích học môn Văn nhiều hơn

1.2 Cơ sở lí luận về văn bản thuyết minh

1.2.1 Giới thiệu chung về văn thuyết minh

Văn thuyết minh là kiểu văn bản thông dụng trong mọi lĩnh vực đời sống

nhằm cung cấp tri thức về các hiện tượng và các sự vật trong tự nhiên, xã hội bằng phương thức trình bày, giải thích, giới thiệu Nói một cách khác, đó là loại văn bản được soạn thảo với mục đích trình bày, giới thiệu, tính chất công dụng, cấu tạo, lý do phát sinh, quy luật phát triển biến hóa của sự vật, nhằm cung cấp những thông tin về các sự vật hiện tượng trong cuộc sống tự nhiên

xã hội, hướng dẫn con người tìm hiểu và sử dụng chúng Như vậy, về bản chất, văn thuyết minh là văn trình bày, giới thiệu hoặc giải thích nhằm làm rõ đặc điểm cơ bản của một đối tượng cung cấp tri thức về các hiện tượng, sự vật

15

trong tự nhiên xã hội Thông qua các hoạt động giới thiệu, thuyết trình, giảng giải văn thuyết minh hướng tới nhiệm vụ là giúp người đọc, người nghe hiểu đúng, hiểu rõ về bản chất của sự vật, hiện tượng Mỗi bài thuyết minh nhằm trả lời câu hỏi: sự vật (hiện tượng) ấy có là gì? có đặc điểm gì?, có lịch

sử hình thành như thế nào, phát triển ra sao, có công dụng lợi ích gì? Cũng bởi thế, khi thuyết minh, người tạo lập phải tuân theo những đặc điểm, những quy luật nội tại của sự vật, hiện tượng; phải nêu ra được những nhận định về đối tượng phải dựa trên tính khách quan chung của sự vật hiện tượng

1.2.2 Đặc điểm của văn thuyết minh

Văn bản thuyết minh nhằm cung cấp những tri thức khách quan về sự vật, hiện tượng Cũng bởi vậy, nhiệm vụ chủ yếu của các văn bản thuyết minh

là trình bày các đặc điểm cơ bản của đối tượng được thuyết minh cung cấp cho chúng ta những tri thức khách quan về sự vật, hiện tượng, giúp chúng ta hiểu biết về chúng một cách đầy đủ, chính xác Với mục đích giúp người đọc, người nghe hiểu đúng, hiểu rõ về bản chất của sự vật, hiện tượng, văn thuyết minh cần đạt những yêu cầu sau: phản ánh được đặc trưng bản chất của sự vật; thể hiện được bản chất đặc trưng của sự vật; lời văn phải trong sáng, sinh động Vì thế, văn bản thuyết minh hay là một văn bản trình bày rõ ràng, hấp dẫn đặc điểm cơ bản của đối tượng thuyết minh

Nội dung của văn bản thuyết minh chứa đựng nhiều tri thức về đối tượng được giới thiệu thuyết minh Do vậy, muốn làm được văn bản thuyết minh cần phải điều tra, nghiên cứu, học hỏi để nắm bắt những tri thức về đối tượng từ đó nội dung thuyết minh có tính thông tin cao Do phải đảm bảo tính khách quan, khoa học nhằm cung cấp cho người đọc những thông tin trung thực, khách quan và chính xác về đối tượng nên nhìn chung ngôn ngữ văn thuyết minh trong sáng, rõ ràng, đơn nghĩa trọng thông tin, ngắn gọn, không rườm rà Đây cũng chính là đặc điểm nổi bật của ngôn ngữ và văn phong dùng trong văn thuyết minh

16

Đối tượng được trình bày trong văn thuyết minh rất đa dạng và phong phú Tuy nhiên, khi xem xét mục đích giới thuyết vấn đề, người ta thường nhắc tới một số đối tượng sau:

Thuyết minh về một phương pháp: Đây là dạng bài giới thiệu cách thức

tạo ra một sản phẩm nào đó Vì thế nội dung thường nêu các điều kiện, cách thức, quy trình sản xuất cùng với yêu cầu về chất lượng sản phẩm đó.Ví dụ :

Bún thang Hà Nội

“ Làm món bún thang thật dễ mà khó Cơ bản là nồi nước dùng, thật ngọt của đạm chứ không vương chút mì chính nào mới được Xương lợn, xương gà, quý nhất là xương gà ninh cho thật nhừ, lấy hết độ ngọt Tuyệt đối không thể dùng xương trâu, xương bò vì mùi gây, dù tẩy gừng, tẩy hành nướng cũng không hết Khi bắt đầu sôi, phải vớt hết bọt để nồi nước dùng trong vắt

Thịt gà xé thật nhỏ, miếng nạc, miếng mỡ, miếng da trắng xen nâu, vàng xen ngà ngà mờ ảo Giò lụa thái chỉ, như những chiếc tăm mềm mại Một góc khác sẽ là ruốc tôm bông trứng tráng thật mỏng, cũng thái chỉ, nguyên màu vàng tươi, màu vàng chanh, màu hoàng yến.”

(Trích Từ điển bách khoa Việt Nam tập 1)

Trong ví dụ trên, người viết đã tập trung làm rõ những đặc trưng cơ bản

về một món ăn khá nổi tiếng - bún thang Hà Nội Bên cạnh các phương pháp thuyết minh, người viết đã kết hợp với phương thức miêu tả để làm nổi bật không chỉ đặc trưng mà cả những biểu hiện rất riêng, rất tinh tế của từng nguyên liệu tạo nên món ăn này

Thuyết minh về một đồ dùng, sản phẩm: khác với văn thuyết minh một

cách làm nhằm giới thiệu quy trình tạo ra sản phẩm thuyết minh một đồ dùng, một sản phẩm chủ yếu nhằm giới thiệu về đặc điểm công dụng của sản phẩm (đã được làm ra) Chẳng hạn, khi giới thiệu về đàn bầu - một loại nhạc cụ dân

tộc, có người viết:

17

Đàn bầu

“Đàn bầu (còn gọi là độc huyền cầm), nhạc cụ độc đáo của Việt Nam có hình dáng và cấu tạo đơn giản.Gồm thân đàn và một sợi dây làm bằng kim khí Trước đây thân đàn làm bằng nửa ống bương, trên đầu có gắn một cần bằng tre vót tròn, mảnh, dễ uốn cong để điều chỉnh sự căng - chùng của dây đàn, tạo cao độ khác nhau của âm Vì không có quả bầu ở vòi đàn cho nên âm phát ra là âm thật, thường dùng đệm cho người hát xẩm Sau đó thân được làm bằng hộp gỗ, dài, vòi đà được cắm xuyên qua một quả bầu rỗng có tác dụng cộng hưởng, chính quả bầu tạo cho tiếng đàn có âm sắc độc đáo ”

(Trích Từ điển bách khoa Việt Nam Tập 1-HN, 1995, trang 725)

Có thể nói, qua một đoạn văn ngắn song người viết đã giới thiệu một cách khái quát nhưng đầy đủ về đàn bầu về cấu tạo, hình dáng cũng như vai trò của từng bộ phận của loại nhạc cụ này

Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh, di lịch sử: Dạng bài thuyết

minh này gắn với thuyết minh một sản phẩm vừa nêu trên Chỉ khác ở chỗ, đây là “sản phẩm” của tự nhiên kì thú và sản phẩm tiêu biểu cho lịch sử phát triển của nhân loại, do con người sáng tạo ra Đó là những di sản có giá trị to

lớn đối với dân tộc và thế giới Ví dụ: Trong bài viết Chùa Một Cột

“Là một cụm kiến trúc, gồm ngôi chùa và toà đài xây giữa hồ vuông.Cả cụm vốn có tên là chùa Diên Hựu và đà Liên Hoa Đài này lâu nay quen gọi là chùa Một Cột - hình vuông, mỗi bề 3 mét, mái cong dựng trên một cột đá hình trụ.Cột có đường kính 1,2 mét, cao 4 mét đỡ toàn bộ hệ thống những thanh gỗ tạo khung sườn kiên cố cho ngôi đài bên trên, tựa một đoá sen vươn thẳng trên khu ao hình vuông có lan can bằng gạch bao quanh.Từ bên ngoài có lối nhỏ bằng gạch đi qua ao đến một chiếc thang xinh xắn dẫn lên phật đài có biển đề “Liên Hoa Đài” ghi nhớ sự tích nằm mộng của vua Lý dẫn đến việc xây chùa”

(Theo Từ điển thuật ngũ văn học - NXB Đại học Quốc gia Hà Nội,

2000, tr 314-315)

18

Với lời văn ngắn gọn, súc tích nhưng đã giúp người đọc không chỉ có những hiểu biết về cấu trúc của ngôi chùa độc đáo này mà còn có những hiểu biết về tên gọi và sự tích hình thành và xây dựng chùa

Thuyết minh về thể loại văn học: là kiểu bài thuyết minh được người

viết sử dụng nhằm giới thiệu đặc điểm về nội dung hình thức của một thể loại

văn học nào đó Ta có thể nhận thấy điều đó trong ngữ liệu sau:

Truyện ngắn

“Truyện ngắn hiện đại là một kiểu tư duy mới, một cách nhìn cuộc đời, một cách nắm bắt đời sống rất riêng, mang tính chất thể loại.Cho nên truyện ngắn đích thực xuất hiện tương đối muộn trong lịch sử văn học

Khác với tiểu thuyết là loại chiếm lĩnh đời sống trong toàn bộ sự dày dặn và toàn vẹn của nó, truyện ngắn thường hướng tới sự khắc họa một hiện tượng, phát hiện một nét bản chất trong quan hệ nhân sinh hay trong đời sống tâm hồn của con người Vì thế, truyện ngắn thường có ít nhân vật, ít sự kiện phức tạp Và nếu mỗi nhân vật của tiểu thuyết là một thế giới thì nhân vật của truyện ngắn là một mảnh nhỏ của thế giới ấy Truyện ngắn thường không nhằm tới việc khắc họa những tính cách điển hình đầy đặn, nhiều mặt trong tương quan với hoàn cảnh Nhân vật của truyện ngắn thường là hiện thân cho một quan hệ xã hội, ý thức xã hội, hoặc trạng thái tồn tại của con người ”

(Theo Từ điển thuật ngữ văn học-NXB Đại học Quốc gia,Hà

Nội, 2000, tr.314-315)

Cùng với thuyết minh về một thể loại văn học, người ta còn có thể thuyết minh về một tác giả, tác phẩm văn học nhằm giới thiệu về cuộc đời, sự

nghiệp của một tác giả văn học hoặc giới thiệu về tác phẩm như hoàn cảnh ra

đời, nội dung, hình thức và giá trị tác phẩm đó Ví dụ:

19

Trương Hán Siêu và Bài phú Bạch Đằng

“Trương Hán Siêu (?-1354) người ở Phúc Am, Ninh Thành, nay thuộc thị xã Ninh Bình, tự là Thăng Phủ Hiện chưa rõ Trương Hán Siêu sinh năm nào, chỉ biết ông đã từng làm môn khách của Trần Hưng Đạo, tham gia kháng chiến chống quân Nguyên, làm quan to dưới bốn đời vua Trần là Trần Anh Tông, Minh Tông, Hiến Tông và Dụ Tông Các vua Trần rất kính trọng Trương Hán Siêu, thường gọi ông là thầy Do có tài, có đức nên khi qua đời Trương Hán Siêu được thờ ở Văn Miếu ”

(Trích “Tóm tắt niên biểu lịch sử Việt Nam”- NXB VH-TT, Hà Nội 1999) Thuyết minh về một danh nhân văn hoá: nhằm giới thiệu về những

phẩm chất, cốt cách và những đóng góp của danh nhân đó không chỉ đối với đất nước mà còn đối với cả thế giới Hay nói cách khác là thuyết minh về những điều làm nên một danh nhân văn hoá:

Ví dụ: Hồ Chủ tịch là lãnh tụ cách mạng vô sản kiệt xuất, một chiến sĩ

cộng sản lão thành, Danh nhân văn hoá thế giới Với dân tộc Việt Nam người

là Cha, là Bác, là Anh, là “quả tim lớn lọc trăm dòng máu nhỏ”( Tố Hữu) Đất nước ta, dân tộc ta tự hào về Hồ Chủ tịch - con người giản dị mà vĩ đại - tiêu biểu cho truyền thống bốn ngàn năm lịch sử vẻ vang

Đầu thế kỉ XX, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành thấu hiểu nỗi nhục nô lệ dưới ách xâm lược của thực dân Pháp nên đã noi gương các tiền bối Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh… tìm đường cứu nước Rời bến cảng nhà Rồng năm 1911, Nguyễn Tất Thành nung nấu ý chí là phải sang tận nước Pháp

để tìm hiểu kẻ thù từ đó có cách chống lại chúng Ba mươi năm hoạt động ở nước ngoài người chiến sĩ cộng sản đã có những đóng góp to lớn cho cách mạng Năm 1941 về nước trực tiếp lãnh đạo sự nghiệp cách mạng của dân tộc

Cách mạng tháng 8 - 1945 bùng nổ, dân tộc ta vùng lên phá xiềng xích của chế độ phong kiến suy tàn và ách nô lệ của thực dân Pháp cùng phát xiat

20

Nhật, giành lại chủ quyền độc lập tự do Ngày 2-9-1945 người chiến sĩ cộng

sản lão thành Nguyễn Ái Quốc đã đọc bản tuyên ngôn độc lập và trở thành vị

chủ tịch đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà.”

(Trích Những bài văn mẫu lớp 8,NXB GD)

Muốn thuyết minh đạt hiệu quả cao, người viết cần phải chú ý tới một

số yêu cầu dưới đây:

Phải có tri thức về đối tượng cần thuyết minh, không có tri thức thì

không thể làm văn thuyết minh (Tri thức có được từ việc học tập tích luỹ hằng

ngày…); phải hiểu biết về đối tượng thuyết minh; đối thương thuyết minh là

cái gì; có đặc điểm tiêu biểu gì; có cấu tạo như thế nào; hình thành ra sao; có

giá trị, ý nghĩa gì với cuộc sống con người Cũng vì thế, muốn có tri thức ta

phải: Quan sát (không chỉ nhìn mà còn phải xét để phát hiện đặc điểm tiêu

biểu); tra cứu, liên tường, tưởng tượng

Mục đích của văn thuyết minh là cung cấp những tri thức về sự vật

khách quan nhằm giúp cho hiểu biết của người đọc (người nghe) thêm chính

xác và phong phú Công việc thuyết minh sẽ không còn ý nghĩa nếu như các

con số và dữ liệu không chính bởi vậy mà tính chuẩn xác được đánh giá là

quan trọng đối với văn thuyết minh

1.3 Cơ sở thực tiễn

1.3.1 Điều tra, khảo sát giáo viên

Trong quá trình tiến hành điều tra về việc sử dụng DHNVĐ trong giảng

dạy chúng tôi đã đưa ra hệ thống câu hỏi và đạt được kết quả như sau:

Câu 1: Thầy, Cô có thường xuyên áp dụng DHNVĐ vào bài dạy hay

không?

Câu 2: Thầy, Cô thường sử dụng phương pháp dạy nào trong giờ làm văn?

Câu 3: Thầy, Cô thường sử dụng DHNVĐ trong khâu nào của quá trình dạy?

Câu 4: Trong quá trình giảng dạy thầy, cô có kết hợp những phương pháp

21

Giảng dạy nào kết hợp với DHNVĐ?

Câu 5: Thầy, cô sử dụng DHNVĐ có thấy hiệu quả cao không?

Từ việc đặt các câu hỏi nêu trên chúng tôi thu được kết quả như sau: Thầy, cô đều chú ý đến áp dụng DHNVĐ trong quá trình dạy học Tuy nhiên việc áp dụng đó không phải là thường xuyên, đặc biệt là trong giờ dạy làm văn Hầu hết các thầy, cô vẫn sử dụng phương pháp truyền thống

Thầy, cô chỉ áp dụng DHNVĐ vào một số phần trong bài giảng mà chưa áp dụng toàn bộ quá trình học tập, thường vận dụng DHNVĐ vào các bài giảng tác phẩm văn học mà chưa chú ý áp dụng vào bài dạy Tiếng Việt và Làm Văn Và cũng chưa kết hợp nhiều phương pháp trong cùng một bài dạy

Từ thực trạng nêu trên, chúng tôi mạnh dạn đưa ra ý kiến cần áp dụng DHNVĐ vào các tiết giảng dạy Đồng thời áp dụng cùng một tiết học nhiều phương pháp khác nhau để bài dạy trở nên hấp dẫn hơn

1.3.2 Điều tra khảo sát học sinh

Để khảo sát và tìm hiểu việc sử dụng DHNVĐ trong học tập đối với

HS, chúng tôi đã lập phiếu điều tra 5 CH trên và thu được kết quả như sau:

Đa số các em đã được làm quen với cách dạy học áp dụng DHNVĐ trong bài học, điều đó khiến các em thấy hứng thú và chủ động trong quá trình học tập hơn, nhớ sâu kiến thức và áp dụng làm bài tập ngay tại lớp

Các em đều có mong muốn thầy cô thường xuyên áp dụng phương pháp này trong quá trình dạy học và sử dụng rộng rãi ở các môn học khác sao cho hợp lý

Tuy nhiên vẫn còn một số HS chưa thích nghi được phương pháp dạy học này vì quen lối học truyền thống

Bởi vậy, cần áp dụng DHNVĐ một cách sâu và rộng hơn trong nhà trường THPT