TIỂU LUẬN KIHN tế VI mô NHỮNG KHIẾM KHUYẾT của THỊ TRƯỜNG CẠNH TRANH và GIẢI PHÁP của CHÍNH PHỦ

Trong lịch sử, ở thế kỉ XX, nhìn chung có hai cơ chế kinh tế đối chọi nhau đó là nền kinh tế chỉ huy do chính phủ định hướng và nền kinh tế thị trường dựa trên doanh nghiệp tư nhân.. Nền

KHOA KINH TẾ

NHỮNG KHIẾM KHUYẾT CỦA THỊ TRƯỜNG CẠNH TRANH VÀ GIẢI PHÁP

CỦA CHÍNH PHỦ

Ti u lu n môn h c: Kinh t vi mô ểu luận môn học: Kinh tế vi mô ận môn học: Kinh tế vi mô ọc: Kinh tế vi mô ế vi mô Giáo Viên Hướng Dẫn: TRẦN THỪA

Nhóm thực hiện:

1 Phạm Thị Ngọc Duyên

2 Phạm Thị Kim Thu

3 Nguyễn Thị Hồng Xuân

Khóa 40 Lớp :DC005

Mục lục

Mục lục 1

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: Những khiếm khuyết của thị trường cạnh tranh 3

1.1 Các tác động ngoại vi ( Externalities): 3

1.1.1 Khái niệm: 3

1.1.2 Nguyên nhân: 3

1.1.3 Biểu hiện và tác động đến nền kinh tế: 3

1.2 Thiếu hàng hóa công cộng ( Public Goods): 4

1.2.1 Khái niệm : 4

1.2.2 Tính chất 4

1.2.3 Tác động: 4

1.3 Sự gia tăng quyền lực độc quyền ( Monopoly): 4

1.3.1 Khái niệm: 4

1.3.2 Nguyên nhân: 5

1.3.3 Tác động: 5

1.4 Chênh lệch thái quá về thu nhập dân cư : 5

1.4.1 Nguyên nhân: 5

1.4.2 Tác động: 5

1.5 Chu kỳ kinh doanh ( Bussiness Cycles): 6

1.5.1 Khái niệm: 6

1.5.2 Tác động : 6

1.6 Thông tin thị trường lệch lạc ( incomplete information) và những suy thoái đạo dức: 7

1.6.1 Khái niệm: 7

1.6.2 Tác động: 7

CHƯƠNG II: GIẢI PHÁP CỦA CHÍNH PHỦ 7

2.1 Các tác động ngoại vi 7

2.2 Thiếu hàng hóa công cộng 8

2.3 Sự gia tăng quyền lực độc quyền 9

2.4 Chênh lệch thái quá về thu nhập dân cư 9

2.5 Chu kì kinh doanh 10

2.6 Thông tin thị trường lệch lạc 13

KẾT LUẬN 14

MỞ ĐẦU

Kinh tế thị trường là một khái niệm, một phạm trù căn bản trong các môn học đào tạo về kinh tế Nó là một hệ thống mà trong đó các cá nhân chứ không phải là chính phủ sẽ quyết định các vấn đề kinh tế Nói cách khác trong nền kinh tế thị trường người mua và người bán tác động với nhau theo quy luật cung cầu, giá trị

để xác định giá cả và số lượng hàng hoá, dịch vụ trên thị trường

Trong lịch sử, ở thế kỉ XX, nhìn chung có hai cơ chế kinh tế đối chọi nhau đó là nền kinh tế chỉ huy do chính phủ định hướng và nền kinh tế thị trường dựa trên doanh nghiệp tư nhân Vào thời kì đầu của thế kỉ XXI, một điều rõ ràng trên toàn thế giới là nền kinh tế chỉ huy đã thất bại trong việc duy trì sự tăng trưởng kinh tế trong khi nền kinh tế thị trường đã làm tốt việc đó Nó thậm chí còn giải quyết một cách có hiệu quả 3 vấn đề chính của một kinh tế: sản xuất cái gì? Sản xuất cho ai?

Và sản xuất như thế nào? Mang sự phát triển nhất định cho kinh tế của xã hội loài người, nhất là những nước tư bản chủ nghĩa phát triển

Kinh tế thị trường ra đời từ phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa và mang tính

tư nhân Nhà nước chỉ can thiệp vào một vài lĩnh vực công và sự can thiệp là tối thiểu Kinh tế thị trường không đồng nhất ở các quốc gia, nó phụ thuộc vào những chính sách, pháp luật điều tiết của các quốc gia và mang đặc điểm truyền thống của mỗi nước

Nền kinh tế thị trường có nhiều ưu điểm, thông qua sự cạnh tranh các nhà sản xuất sẽ tìm mọi cách để tối đa hóa lợi nhuận của doanh nghiệp mình, sử dụng một cách có hiệu quả nhất các nguồn tài nguyên Người tiêu dùng sẽ được thỏa mãn lợi ích tối đa của mình trên giới hạn nguồn lực của họ

Tuy nhiên cái gì cũng có hai mặt, và tất nhiên nền kinh tế thị trường cũng vậy

Nó cũng tồn tại không ít khuyết điểm, như là:

Các tác động ngoại vi Thiếu hàng hóa công cộng

Sự gia tăng quyền lực độc quyền Chênh lệch thái quá về thu nhập dân cư Chu kì kinh doanh

Thông tin thị trường liên lạc

Để điều chỉnh, khắc phục những khiếm khuyết nói trên , nhà nước cũng đã có những biện pháp can thiệp bằng pháp luật, những chính sách tạo ra những công

cụ quan trọng để điều tiết thị trường ở tầm vĩ mô

Bài tiểu luận này sẽ làm rõ những khiếm khuyết của nền kinh tế thị trường cũng như chỉ ra những biện pháp mà nhà nước đã can thiệp để khắc phục những khiếm khuyết đó

Chương 1: Những khiếm khuyết của thị trường cạnh tranh

1.1 Các tác động ngoại vi ( Externalities):

1.1.1 Khái niệm:

Tác động ngoại vi là hành động của một chủ thể kinh tế này ảnh hưởng đến lợi ích các chủ thể khác , mà không phản ánh trên thị trường Cụ thể là doanh nghiệp gây

ô nhiễm môi trường, khai tài nguyên bừa bãi…nhưng không thanh toán những chi phí đó cho xã hội, Ngược lại doanh nghiệp làm lợi cho xã hội cũng không nhận được lợi lộc

Tác động ngoại vi chia làm hai loại:

- Tác động ngoại vi tích cực như việc phát triển doanh nghiệp sẽ tạo thêm việc làm cho dân cư địa phương, đồng thời thúc đẩy các doanh nghiệp khác phát triển,

- Tác động ngoại vi tiêu cực như khai thác tài nguyên bừa bãi, tạo tiếng ồn, gây ô nhiễm môi trường, mất cân bằng sinh thái…

Thực tế chứng minh rằng những tác động tiêu cực đang ngày càng gây thiệt hại lớn cho xã hội và xu hướng ngày càng gia tăng cùng với sự phát triển nền kinh tế thị trường

1.1.2 Nguyên nhân:

- Các tác động ngoại vi diễn ra ngoài thĩ trường, các doanh nghiệp không phải trả chi phí cho những thiệt hại gây ra

- Mục tiêu của các doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận và tối thiều hóa chi phí, Trong khi đó chi phí để xử lí các tác động ngoại vi rất nhiều

- Các doanh nghiệp không trực tiếp gành chịu hậu quả do các tác động ngoại

vi gây ra,vì vậy ý thức về tác hại rất thấp

1.1.3 Biểu hiện và tác động đến nền kinh tế:

Sự ảnh hưởng các tác động ngoại vi không chỉ đối với môi trường, con người xã hội mà còn liên quan đến nền kinh tế Thứ nhất tác động tiêu cực ảnh hưởng môi trường làm giảm chất lượng sản xuất, gây hại sức khỏe làm giảm năng suất lao động Thứ hai chi phí để giải quyết các vấn đề gây ra rất tốn kém, đặc biệt là về y

tế Ước tính thiệt hại do ô nhiễm gây ra với nền kinh tế tương ứng 6% tổng thu nhập quốc dân ở các nước Tây Âu

1.2 Thiếu hàng hóa công cộng ( Public Goods):

1.2.1 Khái niệm :

Hàng hóa công cộng như Quốc Phòng, Luật Pháp, Hệ thống đường sá, cầu cống,

đê điều, đèn báo hiệu giao thông, công viên,…là hàng hóa được sử dụng chung và việc sử dụng của người này không loai trừ việc sử dụng của người khác Do hàng hóa công cộng tạo ra cho mọi người sử dụng không phải trả tiền nên khu vực doanh nghiệp không có động cơ tạo ra hàng hóa công cộng

1.2.2 Tính chất

- Không thể loại trừ: tính chất không thể loại trừ cũng được hiểu trên giác độ tiêu dùng, hàng hóa công cộng một khi đã cung cấp tại một địa phương nhất định thì không thể hoặc rất tốn kém nếu muốn loại trừ những cá nhân không trả tiền cho việc sử dụng hàng hóa của mình

- Không cạnh tranh: tính chất không cạnh tranh được hiểu trên góc độ tiêu dùng, việc một cá nhân này đang sử dụng hàng hóa đó không ngăn cản những người khác đồng thời cũng sử dụng nó Ví dụ pháo hoa khi bắn lên thì tất cả mọi người đều có thể được hưởng giá trị sử dụng của nó Điều này ngược lại hoàn toàn so với hàng hóa cá nhân: chẳng hạn một con gà nếu ai

đó đã mua thì người khác không thể tiêu dùng con gà ấy được nữa Chính vì tính chất này mà người ta cũng không mong muốn loại trừ bất kỳ cá nhân nào trong việc tiêu dùng hàng hóa công cộng

1.2.3 Tác đ ng: ộng:

Sự thiếu hụt các hàng hóa công cộng gây ảnh hưởng trì trệ đến nền kinh tế, đặc biệt trong lĩnh vực giao thông Ví dụ tổn thất do việc tắc nghẽn giao thông gây ra lên đến con số hàng chục tỷ đồng tại khu vực Bắc Mỹ

1.3 Sự gia tăng quyền lực độc quyền ( Monopoly):

1.3.1 Khái niệm:

Độc quyền, trong kinh tế học, là trạng thái thị trường chỉ có duy nhất một người bán và sản xuất ra sản phẩm không có sản phẩm thay thế gần gũi

1.3.2 Nguyên nhân:

- Quy định của chính phủ: Chính phủ trao quyền sản xuất kinh doanh cho một

xí nghiệp, ví dụ như ngành điện ở Việt Nam

- Sở hữu nguyên liệu chủ yếu: vùng có nguồn nguyên liệu thì độc quyền về sản xuất kinh doanh

- Do giảm chi phí nhờ quy mô: các doanh nghiệp quy mô và nguồn vốn lớn sẽ

hạ giá thành sản phẩm đến mức thấp nhất, khiến các doanh nghiệp nhỏ hơn không thể cạnh tranh phải rời khỏi ngành

1.3.3 Tác động:

- Giá cao, sản lượng thấp, tổn thất xã hội vô ích: do doanh nghiệp muốn tối đa lợi nhuận nên giảm sản lượng tăng giá thành

- Trì trệ sự phát triển

- Chất lượng hàng hóa không đảm bảo

1.4 Chênh lệch thái quá về thu nhập dân cư :

1.4.1 Nguyên nhân:

- Chênh lệch về sở hữu tư liệu sản xuất: những người sở hữu nguồn tư liệu sản xuất lớn có khả năng mở rộng sản xuất, phát triển Ngược lại cá nhân không

có tư liệu sản xất phương tiện thì bán sức lao động cho tư bản và ngày càng trở nên nghèo khó

- Năng lực cá nhân: khả năng mỗi người khác nhau, được đào tạo khác

nhau…người biết nắm bắt kỹ thuật công nghệ thì mau chóng phát triển thu nhập cao hơn

- Sự chênh lệch điều kiện sống, ví dụ người làm việc ở thành phố có thu nhập cao hơn ở vùng quê, ở đồng bằng cao hơn miền núi

1.4.2 Tác động :

- Tạo động lực để phát triển, môi trường cạnh tranh khóc liệt sàn lọc những

cá nhân, doanh nghiệp xuất sắc

- Gây khó khăn cho việc quy hoạch, phân bố các ngành

- Ảnh hưởng đến các lĩnh vực khác như chính trị, xã hội,

1.5 Chu kỳ kinh doanh ( Bussiness Cycles):

1.5.1 Khái niệm:

Chu kỳ kinh tế, còn gọi là chu kỳ kinh doanh, là sự biến động của GDP thực tế theo trình tự ba pha lần lượt là suy thoái, phục hồi và hưng thịnh (bùng nổ) Cũng

có quan điểm coi pha phục hồi là thứ yếu nên chu kỳ kinh doanh chỉ gồm hai pha chính là suy thoái và hưng thịnh (hay mở rộng)

1.5.2 Tác động :

Chu kỳ kinh tế là những biến động không mang tính quy luật Không có hai chu kỳ kinh tế nào hoàn toàn giống nhau và cũng chưa có công thức hay phương pháp nào

dự báo chính xác thời gian, thời điểm của các chu kỳ kinh tế Chính vì vậy chu kỳ kinh tế, đặc biệt là pha suy thoái sẽ khiến cho cả khu vực công cộng lẫn khu vực tư nhân gặp nhiều khó khăn Khi có suy thoái, sản lượng giảm sút, tỷ lệ thất nghiệp tăng cao, các thị trường từ hàng hóa dịch vụ cho đến thị trường vốn thu hẹp dẫn đến những hậu quả tiêu cực về kinh tế, xã hội

1.6 Thông tin thị trường lệch lạc ( incomplete information) và những suy thoái đạo dức:

1.6.1 Khái niệm:

- THông tin thị trường lệch lạc: Thông tin không đối xứng nghĩa là thông tin một bên giao dịch sẽ nắm được nhiều hơn bên kia.

Ví dụ: Mua bán dược phẩm thì bên bán nắm được nhiều thông tin hơn bên mua

- Suy thoái đạo đức: Lường gạt, lừa đảo, bội tin, sản xuất hàng giả kém chất lượng, đặc biệt là trong nghành thực phẩm dược phẩm

1.6.2 Tác động:

- Đối với nền kinh tế: gây khó khăn quản lý kinh tế, hoạch định các chính sách vĩ mô, gây mất uy tính nền kinh tế

- Đối với con người xã hội: gây ảnh hưởng sức khỏe con người, hao tốn kinh phí xã hội,…

CHƯƠNG II: GIẢI PHÁP CỦA CHÍNH PHỦ

2.1 Các tác động ngoại vi

Tác động ngoại vi bao gồm tác động ngoại vi tích cực và tác động ngoại vi tiêu cực Trong các tác động ngoại vi tiêu cực thì đáng nói đến hơn cả là vấn đề ô nhiễm môi trường

Chúng ta đều biết ô nhiễm môi trường là một vấn đề toàn cầu, nó ảnh hưởng rất đáng sợ đến sức khỏe con người và tương lai trái đất mai sau Nhưng có một điều rất rõ ràng đó là vấn đề này thường bị các nhà doanh nghiệp lờ đi Do muốn giảm thiểu chi phí họ thường bỏ qua hoặc làm sơ sài khâu xử lí chất thải vì nếu muốn có một hệ thống xử lí nước thải đạt chuẩn thì phải rất tốn kém

Có thể sản phẩm họ sản xuất ra sẽ bán giá rẻ nhưng chính sự ô nhiễm môi trường

do họ gây ra lại làm giảm phúc lợi của người khác Trong trường hợp này sự can thiệp của nhà nước là rất cần thiết

Nhà nước có thể sử dụng hệ thống thuế, pháp luật, điều lệ, mức hình phạt thậm chí cả mức truy tố nhằm làm giảm ô nhiễm Ngoài ra nhà nước còn sử dụng

cả chính sách quyền sở hữu công khai nguồn tài nguyên, người sử dụng nguồn tài nguyên này nếu gây ô nhiễm thì phải chịu chi phí theo giá thị trường Các khoản

thuế hay biện pháp trợ cấp tối ưu đều được coi là những phương thức để nhà nước

xử lí các tác động ngoại vi Do chỗ toàn bộ chi phí xã hội là cái quan trọng để quyết định phân bổ tài nguyên một cách hiệu quả, còn những chi phí tư nhân quyết định giá hàng, cho nên vai trò của nhà nước là tạo ra sự cân bằng giữa cá nhân và

xã hội thông qua việc điều chỉnh sản xuất thừa hoặc tiêu dùng thừa vào chi phí ngoại vi

Trong các tác động ngoại vi tích cực thì cần lưu ý đến vấn đề giáo dục và nhà nước cần hỗ trợ tối đa cho lĩnh vực này Nhà nước cần xem xét đến vấn đề trợ cấp tối ưu để khuyến khích sản xuất, tiêu dùng sản phẩm sao cho giá trị đích thực của các lợi ích ngoại vi được tính đến trong giá thị trường

Một số biện pháp cụ thể:

 Hoàn chỉnh các bộ luật về tác động ngoại vi của doanh nghiệp

 Tăng cường trợ cấp, giúp đỡ các doanh nghiệp trong giải quyết các tác động ngoại vi tiêu cực

 Nâng cao nhận thức của các doanh nghiệp, cá nhân về vấn đề bảo vệ tài nguyên môi trường, phúc lợi xã hội tiến tới hành động cụ thể

 Xây dựng kế hoạch, chiến lược phát triển kinh tế bền vững lâu dài

 Tăng cường hợp tác với quốc tế trong giải quyết các vấn đề ngoại vi, học hỏi kinh nghiệm các nước khác

2.2 Thiếu hàng hóa công cộng

- Chính phủ tố chức cung cấp hàng hóa công cộng và phải can thiệp khi cần thiết: tổ chức thu và chi trả cho hàng hóa công cộng ; cung cấp hoặc đấu thầu để tư nhân thực hiện cung cấp hàng hóa công cộng; quản lí chặt chẽ việc cung cấp, sử dụng và bảo trì hàng hóa công cộng

- Áp dụng chính sách thuế hợp lí để mỗi cá nhân chi trả trên sản phẩm công cộng sử dụng, đảm bảo công bằng xã hội

- Miễn thuế cho hàng hóa công cộng

- Trích một phần ngân sách chi trả cho hàng hóa công cộng, bù đắp tổn thất xã hội

- Kêu gọi, khuyến khích các doanh nghiệp chung tay phát triển hàng hóa công cộng

- Nâng cao ý thức người dân trong việc sử dụng và bảo vệ hàng hóa công cộng

2.3 Sự gia tăng quyền lực độc quyền

- Ban hành luật chống độc quyền nhằm ngăn ngừa các doanh nghiệp câu kết thực hiện nâng giá gây thiệt thòi cho người tiêu dùng

- Điều tiết những doanh nghiệp lớn chiếm thị phần cao

- Thi hành chính sách khuyến khích cạnh tranh, hạn chế sự độc quyền Đồng thời phá bỏ các rào cản tạo điều kiện cho các doanh nghiệp mới gia nhập ngành

- Kiểm soát giá cả các hãng độc quyền buộc hãng phải bán ở mức giá cạnh tranh Nhà nước cần xác định một giá trần thật chính xác để tránh tình trạng thiếu hụt hàng hóa

- Đánh thuế để giảm bớt lợi nhuận do độc quyền gây ra sao cho không để đường chi phí biên dịch lên trên nếu không hàng hóa sẽ tiếp tục giảm sản lượng và tăng giá

2.4 Chênh lệch thái quá về thu nhập dân cư

Trong nền kinh tế thị trường các doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả, thu được lợi nhuận cao thì hiển nhiên nhà quản lí doanh nghiệp trở nên giàu có Ngược lại những nhà doanh nghiệp không tận dụng được nguồn tài nguyên, kinh doanh kém hiệu quả sẽ dẫn đến phá sản và trở thành người nghèo Do đó hiện tượng phân hóa giàu nghèo là hiện tượng dễ thấy trong thị trưởng cạnh tranh Xã hội có sự chênh lệch dễ dẫn đến công bằng xã hội không đảm bảo, đời sống người dân khó đảm bảo Do đó chính phủ cần có những chính sách để hỗ trợ những người có thu nhập thấp:

 Xóa đói giảm nghèo, hỗ trợ người nghèo, đặc biệt là các đối tượng chính sách xã hội, các nhóm bị thiệt hại

 Khuyến khích sự vượt trội, làm giàu chính đáng, góp phần tạo lực đẩy cho sự tăng trưởng kinh tế, chống tham nhũng