Bài giảng thuốc điều trị RL lipid máu tư vấn bệnh nhân ngoại trú ths BSCK1 phạm phương phi

T1/2 20 giờ/ Không hấp thu, không chuyển hóa, được bài xuất hoàn toàn qua phân Fish oil Các dẫn xuất từ dầu cá Omega-3-acid ethyl esters Hấp thu tốt/ đường TH; Tích hợp vào phospholipid

ThS BSCK1 Phạm Phương Phi

Bộ Môn Dược Lý – Khoa Y – ĐHYD Tp.HCM

THUỐC ĐIỀU TRỊ RL LIPID MÁU & TƯ

VẤN BỆNH NHÂN NGOẠI TRÚ

Đối tượng: Bác Sĩ Gia Đình

Mục tiêu

1 Cơ sở chung của các nhóm

thuốc điều trị

ThS BSCK1 Phạm Phương Phi

Gợi ý thảo luận

1 Mỡ (lipid) trong máu là gì? Loại mỡ nào

mạch?

2 Rối loạn mỡ (lipid) máu là gì? Tại sao

phải điều trị ?

3 Cơ sở của các thuốc điều trị hiện hành?

4 Có nguy cơ gì từ các thuốc điều trị đó?

Cấu trúc lipoproteins

Cấu trúc lipoproteins

-Loại LP lớn nhất, do đường ruột tổng hợp saubữa ăn

- Bình thường, lúc đóikhônghiện diện tronghuyết tương

-Đơn vị vận chuyểnchínhcủa TG ngoại sinh(từ chế độ ăn uống)

B-100,

I, II, III, E

C Do gan tổng hợp

-Đơn vị vận chuyển chính của TG nội sinh

-Được tạo ra từ VLDL lưu hành

-Đơn vị vận chuyển chính của cholesterol

CM=chylomicron; TG=Triglycerides; CE=Cholesteryl ester; FC=Free cholesterol;

Sự chuyển hóa & vận chuyển lipid máu

4 Washington Manual of Medical Therapeutics, 34th 2014 LWW

5 UpToDate offline 21.2 2013 (Adult Treatment Panel III)

HDL, High-density lipoprotein

LDL, low-density lipoprotein

mg/dL mmol/l Cholesterol toàn phần

Huyết tương bị đục khi triglyceride >

4,5 mmol/L (400 mg/dL)

Tổng quan sinh lý bệnh RL lipid máu

  [Choles]/ huyết thanh  tương quan trực tiếp NC

bệnh xơ vữa ĐM

 LDLs:

suất xơ vữa ĐM

Tổng quan sinh lý bệnh RL lipid máu

(Clinical Lipidology A Campanion Braunwalds Heart Disease 2nd 2015 Expert)

Mục đích điều trị RL lipid máu

phát:

(hẹp ĐM cảnh, phình ĐM chủ bụng)

Phân loại nguy cơ Mục tiêu LDL

(mg/dL)

Mức LDL cần điều chỉnh lối sống (mg/dL)

Mức LDL cần xem xét dùng thuốc (mg/dL)

Mục tiêu điều trị

(Pharmacotherapy Handbook 9th 2015 MG)

Phương tiện điều trị

I Phương pháp không dùng thuốc:

Số phận của thuốc

trong cơ thể

Nhóm Thành viên Dược động học

Statins Atorvastatin,

Rosuvastatin, Simvastatin, Fluvastatin

Hầu hết đều ở dạng có hoạt tính F% đường uống: 30%

-85% Chuyển hóa/ gan, với chất chuyển hóa có hoạt tính Bài xuất chủ yếu qua mật & phân, nhưng một số qua

đường tiết niệu T1/2 thay đổi

Fibrates Fenofibrate,

Gemfibrozil

Hấp thu hoàn toàn sau khi uống và phân bố rộng khắp nhờ

albumin Fenofibrate là tiền chất  dạng bán hoạt động là axit fenofibric Bài xuất qua nước tiểu T1/2 20 giờ/

Không hấp thu, không chuyển hóa, được bài xuất hoàn toàn qua phân

Fish oil Các dẫn

xuất từ dầu cá

Omega-3-acid ethyl esters

Hấp thu tốt/ đường TH; Tích hợp vào phospholipid màng

tế bào

Niacin (Vitamin PP) Hấp thu qua đường TH, chuyển hóa bước đầu cao/ gan

thành nhiều chất CH không hoạt tính, có hiện tượng bão

Nhóm Thành viên Cơ chế tác dụng Hiệu quả

Statins Atorvastatin,

Rosuvastatin, Simvastatin, Fluvastatin

Ức chế men khử HMG-CoA   tổng hợp cholesterol +  hiện diện thụ thể LDL trên TB

gan   khả năng hấp thu LDL tại gan

Nhóm thuốc quan trọng nhất trong điều trị RLLM, có chỉ định trong hầu hết các ca

Fibrates Fenofibrate,

Gemfibrozil

Hoạt hóa thụ thể PPARα   hoạt tính men lipoprotein lipase  gan  sản xuất VLDL,  khả năng thanh thải LDL

Dùng trong điều trị  TG máu, đặc biệt trong  lipid máu loại III (IDL); phối hợp với các nhóm khác

Gắn kết với A mật & muối mật tích điện âm/

ruột non  Phức hợp nhựa-axit mật được bài xuất qua phân  tái hấp thu acid mật &

muối mật/ chu trình gan ruột  Tế bào gan  chuyển dạng cholesterol thành axit mật  [cholesterol]/ tế bào  kích hoạt TB gan  hấp thu LDL, thông qua sự  mật độ thụ thể LDL/

bề mặt tế bào   LDL-C/ huyết tương

Hữu ích trong điều trị loại RLLM loại IIA và IIB, thường kết hợp với chế độ ăn uống hoặc niacin)

Cholestyramine được CĐ  ngứa do lắng tụ axit mật trên da/ BN ứ mật Colesevelam có CĐ/ ĐTĐ2 nhời hiệu quả hạ đường huyết

Các dẫn xuất

từ dầu cá

Omega-3-acid ethyl esters

Ức chế sản xuất và phóng thích VLDL, hoặc kích

thích sự thanh thải VLDL (hoặc cả 2)

Chỉ định trong tăng TG máu

Niacin

(Vitamin PP)

Ở liều thích hợp, niacin ức chế mạnh sự ly giải

mô mỡ   sản xuất của axit béo tự do

 Cải thiện chức năng nội mạc MV

 Ngăn hình thành huyết khối TC

Nhóm Statins: chỉ định

RLLPM hỗn hợp,  chol máu có tính chất gia đình)

Nhóm Fibrates: chỉ định

Nhựa gắn kết a-xít mật

Nhựa gắn kết a-xít mật

 Gắn kết với a-xít mật & muối mật

tích điện âm/ ruột non  phức

hợp không tan bài xuất/ phân

 Tác dụng điều trị:

  Tái hấp thu acid mật & muối mật

  Choles nội bào   LDL máu

(Lippincott Illustrated Reviews Pharmacology, 6th 2015)

Nhựa gắn kết a-xít mật: chỉ định

 Phối hợp với chế độ ăn hoặc với Niacin/ điều trị  chole

máu NP loại IIA

Niacin (a-xít nicotinic)

Niacin: chỉ định

A-xít béo Omega-3

A-xít béo Omega-3: chỉ định

TG máu

Nhận định chung về các nhóm

thuốc điều trị

35

2 Thận trọng & Chống CĐ

Thận trọng

 Thai kỳ, đang cho con bú, trẻ em

 Tra cứu chi tiết từng thuốc cụ thể

 Chú ý vấn đề điều chỉnh lối sống (chế độ ăn uống, vận

động) song song với điều trị bằng thuốc  HẠN CHẾ

DÙNG THUỐC ĐƠN THUẦN

Chống CĐ

túi mật

3 Tác dụng ngoại ý quan trọng

ThS BSCK1 Phạm Phương Phi

Nhóm Thành viên TD ngoại ý

Statins Atorvastatin,

Rosuvastatin, Simvastatin, Fluvastatin

Bệnh cơ

RL chức năng gan Gây quái thai

Táo bón, đầy hơi Tăng TG máu

Các dẫn xuất từ dầu cá Omega-3-acid

ethyl esters

Đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy, vị tanh

Niacin (Vitamin PP) Kích thích đường tiêu hóa, đỏ phừng/

Tác dụng ngoại ý:

Statins

(Lippincott Illustrated Reviews Pharmacology, 6th 2015)

4 Tương tác thuốc quan trọng

Tương tác thuốc: Statins

 Với nhựa bắt giữ a-xít mật:  tác dụng hạ cholesterol, nhưng có thể  F%

 Với cyclosporine, gemfibrozil, erythromycin,

clarithromycin, ritonavir/saquinavir, lopinavir/ritonavir,

niacin liều cao, kháng nấm nhóm azole:  NC bệnh cơ

Tương tác thuốc: Statins

 Nước ép bưởi:  nguy cơ tiêu cơ vân/ atorvastatin,

lovastatin, simvastatin

 Antacids: có thể  hấp thu rosuvastatin  nên dùng 2 giờ sau uống rosuvastatin

Tương tác thuốc: Fibrates

 Với warfarin:  Tác dụng chống đông

 Với statin: có nguy cơ  hủy cơ vân

 Với nhựa bắt giữ a-xít mật:  hấp thu  nên dùng

fenofibrate 1 giờ trước hoặc 4-6 giờ sau thuốc này.

 Với cyclosporine:  NC độc thận

Tương tác thuốc: khác

 Nhựa gắn kết a-xít mật: Uống cùng lúc các vitamin tan trong mỡ (A, D, E, K) và thuốc khác  bắt giữ & gây  F%

 Các dẫn xuất từ dầu cá (Omega-3): Có thể  NC chảy

máu/ BN đang dùng thuốc chống đông hoặc kháng TC.

5 Yếu tố cải thiện tuân thủ điều trị

ThS BSCK1 Phạm Phương Phi BM

6 Hướng dẫn cách dùng thuốc

cho bệnh nhân & thân nhân

 Các thuốc này giúp kiểm soát lượng mỡ/ máu, nhưng không chữa lành bệnh

thuốc thích hợp

Giải thích và hướng dẫn

 Hướng dẫn:

 Cách dùng thuốc đúng: giờ giấc, tương quan bữa ăn

 Uống thuốc đều đặn

 Không tự ý tăng liều

 Tránh uống > 1 lít nước ép bưởi/ ngày trong lúc điều trị

Giải thích và hướng dẫn

 Dặn dò thông báo cho BS:

rõ nguyên nhân, đặc biệt kèm theo sốt

con bú

 Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tái khám đúng

hẹn, xét nghiệm kiểm tra HQ điều trị & tác dụng phụ

Giải thích và hướng dẫn

7 Hướng dẫn tra cứu thông tin

thuốc

Tài liệu tham khảo chính

1 Clinical Biochemistry An Illustrated ColourText 2013 Elsevier

2 Clinical Lipidology A Campanion Braunwalds Heart Disease 2nd 2015 Expert

3 Davis's Drug Guide for Nurses 13th 2013 FAD

4 Essentials of Pathophysiology Concepts of Altered Health States 3rd 2011

Lippincott Williams & Wilkins

5 Handbook of Applied Therapeutics 9th 2016 Lippincott Williams & Wilkins

6 Harpers Illustrated Biochemistry 30th 2015 McGraw-Hill

7 Lippincott Illustrated Reviews Pharmacology, 6th 2015

8 Rang & Dales Pharmacology, 8th 2016 Student Cosult

9 Roach's Introductory Clinical Pharmacology 9th 2010 Lippincott Williams &

Wilkins

10 Pharmacotherapy Handbook 9th 2015 McGraw-Hill

Cảm ơn sự quan tâm theo dõi!