Trồng Và Nhân Giống Lan MOKARA (Trường ĐH KHTN TP. HCM)

Đậy là bài luận môn kỹ thuật trồng và nhân giống vô tinh cây trồng trường ĐH khoa học tự nhiên, tài liệu sưu tầm từ các anh chị khóa trước.Đề tài trồng và nhân giống lan mokaracác bạn download tai lieu trong và nhan giong lan mokara để xem chi tiết bài luận này nhé

LỜI MỞ ĐẦU

Từ xưa tới nay, Lan được biết đến như một loài hoa quý phái, hoa của bậc vua chúa vương giả Lan ở Việt Nam đẹp vẻ đẹp thanh cao lại chứa đựng nhiều ý nghĩa Cùngvới sự phát triển của ngành trồng Lan trong thời gian qua, loài hoa quý này không chỉ làm đẹp hơn hình ảnh của Việt Nam trong con mắt du khách đến với đất nước xứ sở nhiệt đới này mà còn mang lại hiệu quả kinh tế cao Một số giống hoa có thể trồng được trong điều kiện khí hậu nhiệt đới cận của nước ta như Dendrobium, Mokara, Cattleya, Vandaccous,…Trong đó lan Mokara được trồng nhiều và có giá trị kinh tế cao Bởi bên cạnh giá trị thẩm mỹ mà Mokara mang lại thì Mokara còn được sử dụng để tách chiết phục vụ cho một số ngành công nghiệp mỹ phẩm Ngoài ra, đối với y học loài hoa này cũng có nhiều giá trị nhất định.Với giá trị như vậy hoa Mokara hứa hẹn mang lại nguồn doanh thu to lớn cho ngành sản xuất, kinh doanh mặt hàng này

Tuy nhiên để đáp ứng nhu cầu giống của thị trường trong nước, hàng năm chúng

ta phải nhập một số lượng lớn các giống hoa Lan (kể cả giống và cành hoa) từ Thái Lan, Đài Loan, Trung Quốc Do đó giá thành của các cây giống còn rất cao, mỗi cây Lan Mokara kích cỡ trung bình 35 – 40 cm có giá trị từ 40.000 – 45.000 đồng/cây Nếu đầu tưmột vườn Lan với diện tích tối thiểu khoảng 1000m2 nhà lưới thì số lượng cây giống đầu

tư trung bình là 4000 cây, giá trị cây giống lên tới 160 – 200 triệu đồng chưa kể giá thànhnhà lưới và vật tư cần thiết khác từ 60 - 80 triệu đồng/1000m2 nhà lưới Chi phí ban đầu cho cây giống hoa Lan Mokara chiếm tới 70% tổng chi phí Do đó việc giảm giá thành cây giống để cung cấp cho người sản xuất, mở rộng diện tích đang là vấn đề bức xúc hiệnnay

Để giải quyết vấn đề này người ta áp dụng nhân giống bằng kỹ thuật nuôi cấy mô

sự cần thiết vì hệ số nhân cao, có thể nhân nhanh được hàng loạt các cây con giống có năng suất và phẩm chất tốt như bố mẹ chọn lọc Từ một cây mẹ ban đầu ta có thể nhân ra hàng ngàn cây con có kích thước và chất lượng đồng đều như nhau, giúp việc nhân giống

được nhanh hơn Mặt khác, cây con ổn định về mặt di truyền, đồng thời giảm tác hại cho cây giống và đem lại hiệu quả thiết thực trong việc nâng cao chất lượng cây giống và giảm giá thành

Đề tài: “ Lan Mokara ” nhằm mục đích tìm hiểu rõ hơn về quy trình, phương pháp

tiến hành của quy trình nhân nhanh giống hoa Lan Mokara

LAN MOKARA

A TỔNG QUAN:

A.I Đặc điểm sinh học

Trong số những cây cho hoa có hơn 16000 loài và 700-800 giống thuộc họ Orchidaceae

đã được xác định và rất nhiều loài lai giống nhân tạo Họ lan chiếm vị trí thứ 2 sau họ Cúc (Asteraceae) và họ lớn nhất trong lớp một lá mầm Riêng ở Việt Nam lan được biết gồm 750 loài khác nhau

Khác với cây trồng cạn, trồng trong môi trường nước các loài phong lan lại có đờisống ký sinh, bì sinh nhờ bộ rễ “ăn nổi” bám vào cây rừng nhiệt đới hoặc hút chất dinh dưỡng từ mùn hữu cơ đang hoai mục Nhìn chung, họ Lan bao gồm các loài thân thảo, sống lâu năm Chúng sống ở đất, nơi hốc, vách đá…Căn cứ vào cấu trúc thì có 2 nhóm: nhóm đơn thân như giống Vanda, Mokara,…Và nhóm đa thân như giống Cattleya…Ngoài ra cây lan còn mang một số đặc tính: hạt vô cùng nhỏ, số lượng nhiều và hầu hết không có chất nuôi dưỡng

A.I.1 Rễ

Lan là họ sống phụ (bì sinh) bám, treo lơ lửng trên các cây thân gỗ khác Các dạng thân

gỗ nạc dài, ngắn, mập hay mảnh mai đưa cơ thể bò đi xa hay chụm lại thành các bụi dày

Rễ làm nhiệm vụ hấp thu chất dinh dưỡng, chúng được bao bỡi lớp mô hút dày, ẩm bao gồm những lớp tế bào chết chứa đầy không khí, do đó nó ánh lên màu xám bạc Với lớp

mô xốp đó, rễ có khả năng hấp thu nước mưa chảy dọc dài trên vỏ cây, lấy nước lơ lửng trên không khí

A.I.2 Thân

Lan có 2 loại thân: đa thân và đơn thân

Ở các loài lan sống phụ có nhiều đoạn phình lớn thành củ giả (giả hành) Đó là bộ phận

dự trữ nước và các chất dinh dưỡng để nuôi cây invitro

giả hành rất đa dạng: Hình cầu hoặc hình thuôn dài xếp sát nhau hay rải rác đều đặn hoặc hình trụ xếp chồng chất lên nhau thành một thân giảng điều kiện khô hạn khi sống bám trên cao.

Cấu tạo củ giả: Gồm nhiều mô mềm chứa đầy dịch nhầy, phía ngoài là lớp biểu bì với vách tế bào dày, nhẵn bóng bảo vệ, tránh sự mất nước do mặt trời hun nóng Đa số củgiả đều có màu xanh bóng, nên cùng với lá nó làm nhiệm vụ quang hợp

A.I.3 Lá

Hầu hết các loài phong lan là cây tự dưỡng, nó phát triển đầy đủ hệ thống lá

Hình dạng của lá thay đổi rất nhiều, từ loại lá mọng nước đến loại lá phiến mỏng

Phiến lá trải rộng hay gấp lại theo các gân vòng cung hay chỉ gấp lại theo gân hình chữ

V, xếp đều hay đối xứng

Màu sắc lá thường xanh bóng, nhưng có trường hợp 2 mặt lá khác nhau Thường mặt dưới có màu xanh đậm hay tía, mặt trên lại khảm nhiều màu sặc sỡ

A.I.4 Hoa

Hoa đối xứng qua một mặt phẳng

Bên ngoài có 6 cánh hoa, trong đó 3 cánh ngoài cùng là 3 cánh đài, thường có màu sắc

và kích thước giống nhau Một cánh đài nằm ở phía trên hay phía sau của hoa gọi là cánh đài lý, hai cánh đài nằm ở 2 bên gọi là cánh đài cạnh Nằm kề bên trong và xen kẽ với 3 cánh đài là 3 cánh hoa, chúng giống nhau về hình dạng, kích thước, màu sắc Cánh còn lại nằm ở phía trên hay phía dưới, có hình dạng và màu sắc khác hẳn với các cánh còn lại gọi là cánh môi Cánh môi quyết định giá trị thẩm mỹ của hoa lan

Ở giữa hoa có một trụ nổi lên, đó là bộ phận sinh dục của cây, giúp cây duy trì nòi giống.Trụ gồm nhị và nhuỵ Sau khi thụ phấn, các cánh hoa héo, cuống hoa hình thành quả lan

A.I.5 Quả và hạt

Quả lan thuộc quả nang, nở ra theo 3 - 6 đường nứt dọc quả có dạng cải dài đến hình trụ ngắn phình ở giữa Khi chin, quả nở ra và mảnh vỏ còn dính lại với nhau ở phía đỉnh và phía gốc

Hạt lan rất nhiều, hạt liti Hạt chỉ cấu tạo bỡi một lớp chưa phân hoá, trên một mạng lưới nhỏ, xốp, chứa đầy không khí Hạt trưởng thành sau 2 - 18 tháng

Hạt lan rất nhiều, hạt liti Hạt chỉ cấu tạo bỡi một lớp chưa phân hoá, trên một mạng lưới nhỏ, xốp, chứa đầy không khí Hạt trưởng thành sau 2 - 18 tháng.

A.II Sự phân bố

Họ lan phân bố từ cực Bắc như Thủy Điển xuống tận các đảo cực Nam của

Ostralia.Tuy nhiên trung tâm phân bố của họ này ở trên các vĩ độ nhiệt đới, đặc biệt ở châu Mỹ và Đông Nam Á.Theo nghiên cứu ở vùng nhiệt đới Châu Á có tới 6800 loài Riêng ở Việt Nam có tới 800 loài

B VÀI NÉT VỀ LAN MOKARA:

Tên lai: Mokara

Tên Việt Nam: Lan đất

Hình thái Lan Mokara

Mokara là nhóm giống hoa được lai tạo từ các giống: Arachnis x Vanda x

Ascocentrum

Nhóm giống này có đặc điểm tương tự như nhóm Vanda là loài Lan đơn thân, thânhình trụ dài tiếp tục mọc cao lên mãi, không có giả hành, lá dài hình lòng máng hay hình trụ mọc cách hai bên thân Phát hoa mọc từ nách lá giữa thân, phát hoa dài mang nhiều hoa thường không phân nhánh Hoa cỡ trung bình đến lớn, cánh đài của hoa rất lớn Hoa

có nhiều màu sắc phong phú từ trắng, tím, hồng đỏ, cam, vàng nâu, xanh, trên cánh hoa thường có chấm, có đốm hoặc hình carô rất đẹp Nhóm giống này rất thích hợp với việc trồng sản xuất hoa cắt cành do siêng ra hoa, có thể đạt 6 – 8 phát hoa/năm

Lan Mokara là loài đơn thân, dễ trồng, dễ tách chiết, hệ số nhân cao, sinh trưởng

và phát triển tốt trong điều kiện khí hậu nóng ẩm Hoa Mokara có nhiều màu sắc đẹp,

thông dụng nhất là màu vàng chanh, có màu hồng sang, màu đỏ, màu tím Thường có

8-16 hoa/cành, thời gian chung hoa dài 20-30 ngày

Thân Mokara luôn mọc cao về phía đỉnh Sự mọc dài của đỉnh không có giới hạn

nên cây chỉ có một cây phát triển vô hạn theo chiều thẳng đứng Sự phát triển này chỉ dừng lại khi ngọn bị tổn thương, lúc đó chồi bên xẻ rách bẹ lá để mọc dài ra thành nhánh.Các nhánh này cũng phát triển vô hạn về đỉnh Rễ xẻ bẹ lá chui ra ngoài dọc theo chiều dài của cây, là rễ trần (rễ phơi ra ngoài không khí) nên đòi hỏi ẩm độ của vườn rất cao Phát hoa chỉ xuất phát từ nách lá, ở một bên thân mà không bao giờ ở đỉnh ngọn

Hoa Lan Mokara có thể tươi trong hai tuần kể từ khi cắt, phụ thuộc vào giai đoạn hoa

mới nở và điều kiện môi trường

Lan Mokara cam Lan Mokara đỏ

B.I Nguồn gốc và phân bố

B.I.1 Nguồn gốc

Lan Mokara hồng Mokara vàng chấm

Lan Mokara tím Lan Mokara vàng

Năm 1969, cây Lan lai tên Mokara Wai Liang đầu tiên trên thế giới được chính

thức ra đời ở Singapore, dưới bàn tay tài hoa của C.Y.Mok Đây là loài lan lai giữa ba

giống Arachnis (lan bò cạp), Ascoentrum và Vanda, do đó có đặc tính nổi bật từ bố mẹ: dạng hoa và màu sắc đẹp từ Vanda, tăng trưởng nhanh từ Ascocentrum x Vanda)

B.I.2 Phân bố

Phần lớn hoa Lan trên thế giới đều mọc tự nhiên ở vùng nhiệt đới và á nhiệt đới, nhất là ở Châu Á, Châu Phi, Châu Mỹ la-tinh Trên thế giới có từ 25000 đến 30000 loài hoa Lan, gồm khoảng 800 chi

Loài Lan Mokara được nhập từ Băng và Singapore, hiện nay được trồng với mục

đích thương mại ở nhiều nơi kéo dài từ Philippin đến Nam Á, Hawaii,…

Ở Việt Nam: thuộc vùng nhiệt đới, Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) cùng với

các tỉnh miền Đông và Tây Nam Bộ có điều kiện khí hậu thích hợp cho loại Lan Mokara

B.II Sự phong phú trong màu sắc và hình dáng của nhóm hoa lan Mokara lai

Danh sách các loài lan Mokara lai

Mokara Chark Kuan “Pink” pink with spot.

Mokara Chark Kuan” Orange” orange with spot.

Mokara Dinahn Shore red.

Mokara Khaw Paik suan X Kultana Gold gold

Mokara Walter Oumea Pink pink

Mokara Mak Chin On red

Mokara Sayan dark pink

Mokara Khaw Paik Suan yellow

Mokara Chark Kuan Red red red

Mokara Yellow yellow

Mokara Orange orange spot

Mokara Pink pink

Mokara Red red

Mokara New Nora Blue blue.

Một số hình ảnh về các loại Lan Mokara:

Chark Kuan Super Pink

Mokara Chark Kwan Pink Mokara Chark Kuan Blooming Size

Mokara Chark Kuan Orange

Mokara Chark Kuan Super P

Mokara Chark Kuan Blooming Size

Mokara Chao praya boy blue

Mokara jiti gold Mokara nangret gold

Mokara Nora blue Mokara Sunkist

Mokara sumari

Mokara top red

Mokara siew ling

Mokara omyai

Mokara Chao praya gold

Mokara Chark Kwan orange

B.III Các loài Lan Mokara phổ biến ở Việt Nam

Ở Việt Nam, một số loài Mokara có thể được chọn để trổng phù hợp với điều kiện khí hậu như:

Gerger Gold: hoa vàng sậm, cành hoa phân nhiều nhánh, bán giá cao

Khaw Phaik Suan và V Charles Goofellow: hoa màu vàng chanh, cánh hoa tròn kín, cành dài

Khaw Phaik Suan và Kultana Gold: hoa màu vàng chanh, đẹp

 HOA LAN SẮC ĐỎ:

Chark Kwan Red hoặc Chark Kwan Orange: màu hoa đỏ thắm, cây phát triển mạnh.Aranda Maggy Oei và Ascda Piswong: hoa đỏ thắm, cành dài phân nhánh, nụ hoa mượt mà, mỗi cây có thể đạt 4,5 vòi hoa

Azi mah: chịu nắng, hoa màu hồng đậm Tuy chậm ra hoa nhưng khi trổ hoa rồi thì lại rất siêng, cành dài, phân nhiều nhánh đẹp

Renanopsis Lena Rowold: đây là cây đặc biệt rất to, giá trị cao Tuy khó ra hoa nhưng cành hoa rất to, màu đỏ sậm rất đẹp

Hoa Mokara có nhiều màu sắc đẹp, thông dụng nhất là màu vàng chanh, màu hồng

sang, màu đỏ, màu tím, thông thường có 8-16 hoa/cành, thời gian chung hoa dài 20-30 ngày nên hiện rất được ưa chuộng ở thị trường Lan cắt cành và được nhiều nhà vườn chọn trồng

B.IV Quá trình tăng trưởng và phát triển của lan Mokara

B.IV.1 Giai đoạn nảy mầm của hạt

Lan Mokara quá nhỏ không có chất dự trữ để sữ dụng lúc nảy mầm nên nó phải

lấy thức ăn từ nấm cung cấp Trong thiên nhiên, hạt Lan chỉ nảy mầm khi có được sự cộng sinh với nấm phù hợp Người ta đã thay thế nấm bằng đường trong môi trường gieo hạt Sau khi nảy mầm và chỉ sau khi thành lâp được diệp lục tố ở lá, cây lan con mới có khả năng sử dụng khí carbonic để tổng hợp ra hydratecarbon cần cho sự phát triển của nó qua hiện tượng quang tổng hợp Giai đoạn gieo hạt này được thực hiện trong các phòng nuôi cấy, nhân giống

B.IV.2 Giai đoạn cây con

Sự phát triển của cây con chịu chi phối của điều kiện bên ngoài đến quá trình quang tổng hợp Nước và muối khoáng được cung cấp trong môi trường nuôi cấy, ánh sáng nhân tạo từ các bóng đèn được sử dụng thay thế cho ánh sang mặt trời Khi đã đưa cây con ra bên ngoài thì các nhu cầu ấy gia tăng hơn nhưng không lớn hơn giai đoạn cây trưởng thành

B.IV.3 Giai đoạn trưởng thành

Giai đoạn này cây Lan ra rễ, nảy chồi, ra lá nên nhu cầu về ánh sáng, nhiệt độ, phân bón cao hơn giai đoạn cây con Đặc biệt đến giai đoạn ra hoa thì nhu cầu ấy càng khắc khe, nghiêm ngặt hơn Giai đoạn chuẩn bị ra hoa (thời kì tượng hoa)xảy ra trước khithấy các chồi hoa xuất hiện trên cây Lan Mọi yếu tố tác động vào việc ra hoa phải được đáp ứng vào giai đoạn này nếu không thì cây Lan sẽ không ra hoa.

Một hiện tượng đáng chú ý trong giai đoạn này là thời kì nghỉ Thời kì nghỉ có thể rất ngắn: 1-2 ngày hay có thể kéo dài đến một vài tháng: xảy ra trước khi có hoa hoặc saukhi hoa tàn của cây Lan Nếu không được đáp ứng tốt thì cây Lan phát triển không tốt, cóthể tàn lụi hoặc không ra hoa

B.IV.4 Giai đoạn ra hoa, đậu trái và tạo hạt

Các nhu cầu trong giai đoạn này cũng khác so với giai đoạn trưởng thành Ánh sáng và nhiệt độ thấp xuống để hoa lâu tàn

B.V Tầm quan trọng của lan Mokara

B.V.1 Giá trị thẩm mỹ

Từ rất lâu, người phương Đông đã biết thưởng thức vẻ đẹp của hoa Lan Mãi đến năm 1731, người phương Tây mới biết đến loài hoa Lan đầu tiên – Bletia purpurea- mang

từ quần đảo Bahama nằm giữa Đại Tây Dương Vào cuối thế kỷ XIX, ở các nước Âu Mỹ

đã xảy ra “cơn sốt phong Lan” Bị lôi cuốn vì vẻ đẹp diệu kì của hoa Lan, nhiều người săn hoa Lan đã lên đường đến những khu rừng rậm ở Braxin, Tân Ghi-nê và không ít người ra đi không trở lại, đã bỏ xác giữa chốn rừng già vì bệnh tật hay mũi tên tẫm thuốc độc của người bản xứ

Được thiên nhiên ưu đãi, Thái Lan là một trong những nước xuất khẩu Lan

Mokara vào bậc nhất trên thế giới, họ không chỉ xuất hoa tươi mà còn xuất hoa ướp khô Hoa Lan nói chung và hoa Lan Mokara nói riêng dược dung để trang trí nhà cửa, bàn

giấy, phòng làm việc, các buổi dạ hội và tặng nhau nhân ngày lễ, ngày tết, ngày sinh, ngày cưới

Ở Việt Nam, Lan là một trong những sản phẩm đặc thù của ngành nông nghiệp đô thị góp phần tích cực làm cho chất lượng môi trường sống ngày càng trong lành hơn, mỹ quan hơn Vì vậy việc sản xuất, cung cấp giống và phát triển nghề trồng hoa Lan là một

đòi hỏi bức thiết nhu cầu thiết thực trong sản xuất nông nghiệp ở thành phố hiện nay và tương lai thế giới.

B.V.2 Giá trị kinh tế

Lan Mokara là một loài hoa đẹp có giá trị kinh tế Mokara có hoa nhiều màu sắc phong phú, đa dạng được rất nhiều người ưa thích, là loại hoa có lượng lưu thông lớn trênthị trường thế giới, sản lượng đứng thứ ba thứ tư của hoa cắt cành

Trong tiến trình đô thị hóa, đất canh tác hằng năm giảm từ 800 đến 1000 ha, cây cây Lan nổi lên thành một mục tiêu mới dầy triển vọng và hấp dẫn

Hiện tại trồng Lan Mokara có hiệu quả kinh tế cao và sự chăm sóc tương đối dễ

hơn Nếu chăm sóc đúng kĩ thuật thì với một giống cây cao cỡ 50-60cm, chỉ sau khoảng 2-3 tháng trồng đã có thể cho một cành hoa và các tháng tiếp theo sau đó năng suất tăng dần, 12 cành hoa/năm là điều có thể đạt được Khi cây cao cỡ 1 mét (khoảng sau 1,5 năm trồng từ hom cây), ta có thể cắt ngọn bán hoặc làm giống Gốc cây còn lại có thể cho 1-5 cây con từ nách lá Các cây con này có thể tách để trồng sau- tháng

Mokara là nhóm giống chủ lực trong việc phát triển diện tích và cung cấp sản phẩm hoa lan cắt cành tại TP Hồ Chí Minh Hiệu quả của việc trồng hoa lan cắt cành rất cao, nhu cầu tiêu thụ của thị trường nội địa và xuất khẩu cũng rất lớn Hiện nay có rất nhiều giống Mokara được đưa vào trồng ở các tỉnh phía nam nước ta Trong đó có một số giống rất thích nghi với điều kiện khí hậu, điều kiện trồng và chăm sóc

Ở TP.HCM hiện nay có rất nhiều nhà hàng và khách sạn cao cấp có nhu cầu tiêu

thụ hoa Lan ngày càng nhiều Chỉ riêng Lan cắt cành như Mokara hằng năm phải nhập

khẩu trên một triệu cành (với giá bình quân 4000đồng/cành) với trị giá thành phố phải chi

hơn 4 tỷ đồng Chính vì lí do nhập Mokara từ nước ngoài, nên hiện nay giá của nó tăng khá cao so với năm 2004, trên 45.000 dồng /cành nhóm hoa Mokara.

Cho nên vào thời điểm này, trồng Lan Mokara hiệu quả kinh tế cao vì cành hoa

cắt và giống cậy trồng đang có nhu cầu lớn, được giá Bên cạnh đó, việc triển khai công tác nhân giống hoa Lan Việt Nam sẽ giảm được Lan nhập khẩu, góp phần phát triển kinh

tế đất nước

Hoa tươi là một sản phẩm hàng hoá đặc biệt của ngành nông nghiệp Hiện nay trồng hoa đã trở thanh trở thành một ngành sản xuất khắp thế giới Trong đó hoa Mokara góp một phần không nhỏ Với ưa thế rất phong phú về hình dạng và màu sắc Hoa Mokara

có gía trị kinh tế rất cao trong sản xuất mặt hàng tinh thần

Bên cạnh giá trị phong phú về tinh thần thì hoa Mokara được sử dụng để tách chiết

và tinh chế dầu thơm phục vụ cho một số ngành công nghiệp mỹ phẩm, bánh kẹo Đối với y học, loài này cũng có giá trị nhất định Với giá trị như vậy hoa Mokara hứa hẹn mang lại một nguồn doanh thu lớn cho ngành sản xuất, kinh doanh mặt hàng này Hiện nay trên thị trường Việt Nam, các loại hoa Mokara đang được bán phổ biến từ 10.000 đến15.000 đồng/cành (theo điều tra của thời báo kinh tế) Như vậy đầu tư vốn vào phát triển kinh doanh mặt hàng này sẽ đem lại cho sản xuất lợi nhuận rất cao

B.V.3 Công dụng khác

Nhiều dân tộc Trung và Nam Mỹ dung các bộ phận một số loài cây hoa Lan làm thức ăn, nước uống thay trà, trị bệnh sốt rét, táo bón, nhức đầu ,bệnh suy dinh dưỡng của trẻ em, đan chiếu, rổ dệt thành đồ trang sức, làm kèn để thổi trong các buổi lễ đình đám

hội hè Cây hoa Mokara cũng có công dụng như vậy.

Công nghệ mỹ phẩm dung tinh dầu hoa Lan Mokara làm hương liệu, nhiên liệu.

Trước đây, bột va-ni để tăng hương vị của nhiều loại bánh được trích ly từ trái một

loài hoa lan- Vanilla planifolia.

C TÌNH HÌNH SẢN XUẤT VÀ KINH DOANH LAN MOKARA Ở

VIỆT NAM VÀ CÁC NƯỚC KHÁC

Những năm 1980, giống Lan Mokara đã vào Việt Nam, vườn Lan T78 đã nhập vài trăm cây Mokara nhưng không phổ biến rộng vì chủ lực của vườn này là Dendrobium cắt

cành

Mãi cho đến khi một số hom giống Mokara, từ Thái Lan đã xuất hiên ở các quầy

bán giống hoa Lan, nhanh chóng được các cơ sở trồng Lan mua về thử nghiệm Đi đầu

trong giai đoạn này là ông Phạm Văn Hồng, một trong những người trồng lan cắt tcành chuyên nghiệp, đã tự mày mò thử nghiệm và đã thành công vượt bậc khi những cây

Mokara này có thể cho 3-4 cành hao cùng lúc Điểm đặc biệt của kỹ thuật này là ông

dung lưới che, có chất hữu cơ ở gốc, đây cũng là làm mẫu số chung cho nhiều vườn Lan

Mokara sau này.

Lan cắt cành- cây trồng chủ lực trong tương lai được trồng nhiều, thuộc 2 nhóm:

Mokara và Dendrobium Nhưng lượng hoa sản xuất ở TPHCM chỉ đáp ứng khoảng

15%nhu cầu tại chỗ, 35%là hoa từ thành phố Đà Lạt, số còn lại phải nhập khẩu

Hiện nay giá giống tăng khá cao so với năm 2004, trên 45000 đồng/cành nhóm Mokara Nếu chỉ tính % lượng giống nhập về là Mokara thì chúng ta phải tốn gần 1 tỷ đồng/tháng.

Dù một số công ty trong nước đã nhân giống và cung cấp, nhưng nhà vườn còn chưa tin tưởng về chất lượng( ra hoa ít, chậm ra hoa, hoa nhỏ, mau tàn…)

Vì vậy theo thạc sĩ Huỳnh Thị Kim Cúc công tác tại phòng Nông Nghiệp (thuộc

Sở Nông Nghiệp – Phát triển NôngThôn Thành Phố), khi thị trường xuất hiện loại Lan nhập mới, dưới tác động người tiêu dùng, nhà vườn phải nhập giống mới Cứ thế việc nhập giống và thay giống mới hoàn toàn bị lệ thuộc vào sự định hướng của thị trường bên ngoài Ngoài việc đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước, ngành trồng Lan TP.HCM còn hướng đến xuất khẩu, nhưng theo tiến sĩ Dương Công Kiên( Trường Đại học khoa học Tự Nhiên Thành Phố Hồ Chí Minh) chưa thể nói chuyện xuất khẩu nếu vẫn còn lệ thuộc nguồn Lan giống nước ngoài

Hiện có nhà vườn cung cấp Lan Mokara cắt cành trồng trong nước, Mokara chất

lượng không thua Lan nhập khẩu Nhưng các nhà vườn chưa có sự phối hợp chặt, còn tranh mua, tranh bán giữa các nhà vườn và nhà kinh doanh, khiến cho giá hoa có lúc tăng,lúc giảm, không ổn định

Ngoài ra do chưa định hướng cũng như chưa tạo được thị trường ổn định, chưa nắm bắt hết các yếu tố kĩ thuật nên không ít nhà vườn bán ra các sản phẩm chưa đáp ứng yêu cầu Điều đó cho thấy mối liên kết giữa nah2 klhoa học và nhà vườn, nhà khoa học chưa thật gắn bó

Theo bà Nguyễn Thị Diễm, Gíam đốc trung tâm Ứng dụng và Chuyển giao công nghệ (TTU7DCGCN), Sở khoa học- Công nghệ Phú Yên, đơn vị thực hiện dự án cho biết

“Nuôi cấy mô Lan cực khó vì mỗi giống cần một môi trường sinh trưởng khác nhau nên phải tốn nhiều thời gian nghiên cứu, thử nghiệm mới có thể biết là nuôi cấy thành công hay không Tuy nhiên đến giờ này chỉ còn có Cattleya là khó nhân giống, những giống còn lại đã có kết quả đáng mừng” Trong môi trường thời tiết khí hậu bình thường ở Phú Yên, những loài Lan nhập ngoại được nhân giống từ phòng mô đạt tỉ lệ sống 60% khi đưa

ra vườn, hầu hết các giống Lan nuôi cấy này đã ra hoa

Hoa lan Mokara được trồng trên nhiều từ miển trung đổ vào miền nam, tập trung

nhiều ở các tỉnh Lâm Đồng, Khánh Hòa, Bình Dương, Đồng Nai…vì khí hậu thích hợp

và gần nơi tiêu thụ nhiều

D NUÔI TRỒNG LAN MOKARA, ĐIỀU KIỆN THÍCH NGHI VÀ

TÌNH HÌNH SÂU BỆNH

D.I Một số kiểu trồng lan Mokara phổ biến

Lan Mokara có thể được trồng bằng cách rãi trên tấm lưới, hoặc trồng trong rổ

nhựa hoặc trồng riêng trong chậu gốm, chậu nhựa, không có chất trồng hoặc chất trồng làthan, xơ dừa hay mốp xốp Khi lớn, chúng được nhổ ra rồi trồng trực tiếp lên lớp lưới thành từng luống, hoặc để nguyên chậu trên lưới, cũng theo hang, theo dãy với cọc tre làm cọc ti tơ Với cành chiếc, các đoạn hom hạ từ cây lớn được trồng thành hàng trên mộthay hai lớp lưới với cọc tre làm cọc ti tơ

Mokara cũng được trồng lên ống nước nằm ngang hoặc trên bánh xe dừa để trên

sạp, sát đất

Mokara cũng được trồng bằng cách bó vào trụ xi măng đứng nhưng không phát

triển mạnh bằng trồng trên các băng lưới

Hoa Mokara được cắt bán ở chợ thật dồi dào và phong phú từ nguyên cây cho đến

các cành hoa cắt

Những vườn lan Mokara rộng lớn, năng suất cao không ít ở Thái Lan và vẫn

không nhiều bằng các vườn lan Dendrobium cắt cành

Trồng lan bằng phương pháp thủy canh: Trường Cao Đẳng Temasek đã sáng chế

ra một hệ thống trồng lan theo phương pháp thủy canh có sự điều chỉnh chính xác dòng dung dịch đi vào PIHGS(Precise Influx Hdroponic Growth System) Hệ thống này sử dụng máy tự động để phân phát một lượng chính xác dung dịch dinh dưỡng vào vùng rễ của lan mà không làm cho giá thể quá ẩm ướt

Cách này đã khắc phục được một cách có hiệu quả vấn đề thối rễ mà các nhà nuôi trồng lan bằng phương pháp thủy canh đang phải đối mặt Hệ thống mới này có công dụng như sau:

-Cho phép trồng nhiều cây lan trên một đơn vị diện tích

-Loại trử công việc phun phân bằng tay

-Không phải thay chậu định kì khi cây lớn, giảm lượng phân bón sử dụng

 Cách trồng và chăm sóc hoa lan Mokara

Mokara là loài lan độc trụ, phát triển nhanh Cây con khi mới mua về thường có chiều

cao 3-4 tấc , với vài cộng rễ mới nhú Vì vậy, chúng ta phải giúp cây phát triển bộ rễ, sung sức từ khi mới đem về bằng cách sử dụng thêm B1 và Atonik ( liều lượng rất loãng) cho đến khi ra rễ

Mặt khác, ta cũng phải chú ý sử dụng phân hữu cơ và ngừa nấm bệnh

Các cây lan khi phát triển chật cả chậu (Lan đa thân) hoặc phát triển lên cao

quá(Lan đơn thân) đều được tách chiết để trồng lại Cách trồng lan này rất đa dạng,

nhưng đối với Mokara người ta thường trồng thành luồng vì chúng phát triển rất cao lớn

nên trồng trong chậu không thuận tiện

gỗ hay gạch đóng hay sâu thành một khung hình chữ nhật chung quanh luống để giữ cho cát và trấu khỏi chay tuột vì nước tưới hay mưa.

Cỏ khô giũ sạch, bỏ bớt rễ phủ lên rễ cây lan, một cây cắm một cọc để giữ cây

 Cách trồng

Dùng gạch, chậu bể, gáo dừa , than,…khỏa lên mặt luống cho chạm đến gốc lan, lớp trên cùng dùng xơ dừa đã ngâm ướt phủ lên nhưng không đè nén mà phủ nhẹ nhàng cho tốt, sắp xếp cho đều và đẹp mắt Tính từ mặt đất lên đến xơ dừa cao khoảng 20cm, không phủ

gốc lan Các cây lan Mokara được buột đứng vào các nẹp đã chôn xuống vỏ đậu sao cho

gốc lan không chạm vào vỏ đậu Trồng cây cách cây 30cm

 Chăm sóc

 Xây dựng giàn và sạp cho vườn lan

Mỗi loài lan có một yêu cầu về ánh sáng khác nhau và hầu hết các loài lan thường khôngtăng trưởng trong điều kiện ánh sáng trực tiếp và nhiệt độ quá nóng ngoài trời của các vùng khí hậu nhiệt đới Cho nên việc làm giàn che cho vườn nuôi trồng lan là vô cùng quan trọng không thể thiếu được Giàn che khi xây dựng phải đảm bảo các yêu cầu :-Độ cao so với mặt đất từ 2.5-3m Những nơi thoáng và giàn nhỏ, không nên làm quá cao

-Mái che được làm bằng nẹp 2.5cm x 2.5cm hoặc 2.5 x 5cm Khoảng cách xếp các nep tùy theo yêu cầu về ánh sáng của loài lan nuôi trồng mà xếp để diện tích ánh sáng chiếu qua giàn

-Xếp nẹp giàn che theo hướng Bắc Nam để cho cây nhận được nhiều ánh sáng và đều.-Các chậu lan nuôi trồng có thể treo dưới giàn hoặc làm sạp để xếp các chậu lan

-Nếu làm sạp xếp chậu, chiều ngang của sạp khoảng 0.8-1m, đủ xếp 4 hoặc 5 hàng chậu Chiều dài sạp tùy theo vườn và mái che, chiều cao sạp từ 50- 60cm

Nơi chọn làm luống phải trồng thoáng, nhiều nắng, không bị ngập nước, toàn bộ luống lan phải có giàn che

Che nắng cho lan khi mới trồng bằng các phên tre hay các tàu lá dừa, hoặc lưới che để cókhoảng 50-60% ánh sáng Gỡ bỏ dần giàn che khi cây phát triển tốt, đến khi có lá che chởcho nhau thì không cần sự che chắn gì nữa Thật ra, rễ cây phát triển tốt, năng suất cao ra cành nhánh nhiều cho mục đích nhân giống thì phải che một lớp lưới thưa cho có độ nắngkhoảng 60-80% Muốn ra hoa nhiều thì gở bỏ lưới che hay che lưới thưa hơn Lá có thể ngã vàng nhưng cây mạnh, ra hoa nhiều.

Vườn trồng lan Mokara

 Kĩ thuật tưới nước

Nước là một trong những nhu cầu không thể thiếu được trong đời sống của cây lan, mỗi giai đoạn tuổi của cây lan yêu cầu lượng tưới và kĩ thuật khác nhau Đối với cây lan con khi đang sống trong chậu chung yêu cầu tưới hạt mịn, vì nếu giọt nước lớn sẽ gây tổn thương cho cây hoặc làm lung lay cây, cây khó bén rễ vào giá thể

Khi cây lan ở giai đoạn cây lớn yêu cầu lượng nước tưới nhiều hơn, bình thường khi trời không mưa mỗi ngày phải tưới nước hai lần, lần thứ nhất vào buổi sáng, lần thứ hai vào

buổi chiều.Nếu trồng lan mà dùng giá thể bằng xơ dừa mỗi ngày chỉ cần tưới một lần Những ngày mưa không cần thiết phải tưới Việc tưới cho lan nên làm vào ban ngày.Duy trì độ ẩm cao thường xuyên, ngày dâm mát tưới một lần, ngày nắng tưới hai lần, tướiphun mù hoặc tưới nhỏ giọt, tạo môi trường thoáng mát thường xuyên.

 Phân bón

Cũng như các loại cây trồng khác, hoa lan trong quá trình sinh trưởng và phát triển cần phải có phân bón bao gồm: phân đạm, phân lân, phân kali, các chất Ca, Mg, các chất vi lượng và vitamin B1, B6…Mỗi loại phân có một vai trò quan trọng nhất định tác động đến đời sống của cây lan

Nếu bón phân vô cơ cho lan: chủ yếu sử dụng phân khoáng kết hợp điều tiết sinh trưởng ,giai đoạn lan con sử dụng N:P:K=3:1:1 phun 5 ngày/lần.Cây lan lớn thì sử dụng

N:P:K=1:1:1 pha với nồng độ 1/500-1/300, giai đoạn cây có hoa dùng N:P:K=1:5:5, tiến hành phun 10-15 ngày /lần hoặc tưới dung dịch vào gốc pha 1/300-1/500, mức phun lên

lá nồng độ 1/1000-2/1000

Nếu bón phân hữu cơ cho lan: bón phân bò ở gốc lan, hoặc trét phân bò, phân heo lên trên các nẹp tre, thân lan

D.II Các yếu tố ngoại cảnh ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát

triển của lan Mokara

D.II.1 Các yếu tố ngoại cảnh ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của lan Mokara

Nếu ở châu Âu, chẳng hạn như ở công ty Vacherot và Lecoufle nổi tiếng ở gần Paris, người ta phải trồng lan trong nhà kính để ổn định môi sinh và nhất là tránh tuyết rơivào mùa đông, tốn rất nhiều công phu, tiền của, phải có máy điều hòa nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng, hệ thống sưởi, quạt thông gió, thì ở Đà Lạt, khung trời cao nguyên là một mái nhà kính khổng lồ Chỉ cần núp dưới bóng cây, hiên nhà hay giàn hoa, giàn gỗ, tre đơn

sơ, lan cũng phát triển tốt

Ánh sáng

Ánh sáng là yếu tố cần thiết cho sự sinh trưởng của lan Ánh sáng đem năng lượng cần thiết cho phản ứng quang tổng hợp , nhờ đó cây tạo được chất dinh dưỡng Khi ánh sáng ít, cây không tạo đủ dưỡng liệu để sống.

Vì cường độ quang hợp tỉ lệ với cường độ ánh sáng nên vào những ngày nắng, cây cần nhiều nước và muối khoáng để tạo ra dưỡng chất hơn là lúc trời âm u, đó là lí do

mà ta phải tăng lượng nước tưới và phân bón vào mùa nắng, giảm đi vào mùa mưa, không nên bón phân vào những ngày âm u, ít nắng

Ánh sáng cần thiết cho sự quang hợp, cường độ quang hợp tăng theo cường độ

ánh sáng nên đối với Mokara là loài ưa sáng, khi ánh sáng yếu thì cường độ quang hợp

giảm, khi đó cây sẽ thiếu dinh dưỡng, suy yếu hoặc không ra hoa

ta tăng cường phân bón cho lan để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng gia tăng này

Tuy nhiên, nếu nhiệt độ thấm vào cây mà không tỏa ra được thì diệp lục tố sẽ bị tiêu hủy, lá ngả vàng và phản ứng quang hợp bị đình chỉ.Ngoài ra, nguyên sinh chất trong

tế bào cũng bị đặc quánh lai do mất nước, hậu quả là cây ngừng hô hấp và chết đi Trong trường hợp ngược lại, khi nhiệt độ quá thấp, sẽ làm cho nước trong tế bào của cây kết tinh thành nước đá, làm gia tăng thể tích phá vỡ cấu trúc tế bào

Mokara thuộc nhóm lan ưa nóng:chịu nhiệt độ ban ngày không dưới 21oC, ban đêm không dưới 18.5oC

 Ẩm độ

Yếu tố ảnh hưởng quan trọng nhất đối với ẩm độ là mưa, nhưng không phải là mưa to hay nhỏ mà chính là sự phân bố lượng mưa trong năm: mưa rải rác tạo ẩm độ cao hơn mưa tập trung

Nước từ các trận mưa, từ không khí ẩm vào rễ, di chuyển qua thân và thoát hơi nước qua lá.Sự di chuyển ấy có ý nghĩa rất quan trọng với lan vì nó giúp cho việc vận chuyển chất dinh dưỡng và các sản phẩm do tạo thành trong cây được dễ dàng Lượng nước ấy là rất lớn nên phải tưới nước cho lan.

Cây thiếu nước vì hiện tượng thoát hơi nước xảy ra qua lá Sự thoát hơi nước là hiện tượng bốc hơi nên nó tùy tùy thuộc vào độ ẩm Nếu không khí bão hòa hơi nước thì không có hiện tượng thoát hơi nước, nhưng nếu không khí khô ráo thì sự thoát hơi nước gia tăng Sự thiếu nước xảy ra vào mùa khô, lúc đó lá khô héo rụng đi, cường độ quang hợp thấp Tuy nhiên không phải tất cả nước của cây đều bị thải ra ngoài Thật ra, nước là thành phần quan trọng chiếm tỉ lệ 60-90% trọng lượng của cây lan Phần lớn nước ở dạng

tự do hòa tan các chất( như nước ở nhựa cây), chính sự thoát hơi nước này làm cây héo rụng đi Như vậy, ta phải tăng cường tưới nước cho lan vào mùa khô

Khi chọn địa điểm để thiết lập vườn lan Mokara cần lưu ý 3 loại độ ẩm: ẩm độ của vùng,

ẩm độ của vườn, ẩm độ trong chậu Sự hài hòa ẩm độ sẽ theo chiều thuận: từ vùng rộng đến vùng nhỏ hơn, nghĩa là nếu ẩm độ của vùng cao thì ẩm độ của chậu cũng cao

 Độ thông thoáng

Độ thông thoáng cũng là một yếu tố cần thiết cho lan phát triển tốt Không khí nơi vườn lan cần được thay đổi mỗi phút Lượng không khí luân lưu này không những cần để làm mát cây mà còn làm thay đổi một lượng CO2 trong không khí là khoảng 340 phần triệu Trên mặt lá, lượng CO2 này còn giảm nhiều vì lien tục bị cây hấp thu Vì vậy, không khí cần được thay đổi lien tục để tái lập lượng CO2 xung quanh lá

Ở vùng thông thoáng thì rất hầm hơi nhất là khi ẩm độ, nhiệt độ tăng.Càng thiếu thông thoáng càng dễ gia tăng bệnh cho lan Nhưng sự thông thoáng quá lớn thì lại gia tăng sự bốc hơi làm cho môi trường có độ ẩm thấp, sự thoát hơi nước ở cây cao, cây kém phát triển Vì vậy, ở nơi quá thông thoáng như sân thượng, nơi đồng trống… thì phải che chắn xung quanh Khoảng cách các nẹp che trên giàn che , độ dày của lưới che, mật độ của cây cũng ảnh hưởng đến độ thông thoáng, nhiệt độ của vườn lan

D.III Một số bệnh thường gặp ở cây lan Mokara

D.III.1 Bệnh do nấm

Thông thường bệnh nấm phát triển trên cây lan chủ yếu ở lá, biểu hiện nhiều nhất

là dưới lá Do các bào tử của nấm phát triển, lan ra một phần hoặc toàn bộ một lá, hai lá hay toàn bộ các lá của cây lan Nếu xác định được bệnh do nấm thì việc xử lí trị bệnh câylan không khó khăn lắm Việc dùng thuốc trừ nấm như Linehre Manebre hoặc các loài thuốc trừ nấm khác cũng có kết quả

Đi đôi với việc phun thuốc, cần phải giải quyết thêm vấn đề về độ ẩm, chế độ tưới nước, tạo môi trường thoáng, có ánh nắng quanh vườn lan, sẽ cải thiện đáng kể vấn đề bệnh nấm

Trước khi phun thuốc trừ nấm, cũng nên nhờ một nhà chuyên môn về sâu bệnh để xác định bệnh này có phải do nấm gây ra hay không? Thông thường, khi bị bệnh, lá cây, đọt cây lan sẽ vàng úa, sau đó sẽ thối ủng

 Các bệnh nấm thường gặp trên cây lan Mokara:

-Bệnh thối đen: bệnh do 2 loại nấm Pithium sp và Phytophthora sp gây ra, gặp nhiều trên

lá đang thối

-Bệnh đốm vàng do nấm Colletotrichum sp gây ra

-Bệnh khô cháy lá: do nấm thuộc giống Phylostica

-Bệnh đốm nâu: do nấm Phllostictina piriformis gây ra

-Bệnh đốm vàng do nấm Cercospora sp có bào tử màu nâu đen

làm cho rễ khô dần

D.III.2 Bệnh do động vật

Có rất nhiều côn trùng, sâu bệnh đến phá hoại cây lan Chúng phát triển từ rễ đến mầm non, lá đến cả hoa, nụ hoa của cây lan Sâu bệnh này sinh sôi, nảy nở bất kì lúc nào,mùa mưa cũng như mùa nắng Đặc biệt vào mùa mưa, chúng tàn phá nhiều hơn

 Một số sâu bệnh và côn trùng thường phá hoại cây lan

-Rệp sáp: chúng thường hút nhựa cây lan Chúng bám ở phía dưới lá lan, làm cho cây lan khô, héo dần Rệp sáp thuộc ho5Cocoidea có vỏ cứng màu nâu, lây lan do kiến mang đến Để trị, người ta dùng bông gòn có tẩm một ít alcol 90o để gở chúng Biện phápnày đối với một vài chậu lan thì được nhưng không thể áp dụng cho một vườn lan lớn Đối với các vườn lan lớn, chúng ta có thể phun thuốc Wafaron để trị chúng

-Sâu: do ấu trùng của các loài bướm Bướm đẻ trứng trên lá cây lan, chúng phát triển và cắn đục lá, thân, hoa của cây lan Chúng ta có thể phòng trừ sâu bướm bằng cách phun thuốc Malathion

Héo rễ do nấm Sclerotium rolfsii

Nhện đỏ phá lan

D.III.3 Bệnh do virus

Gặp bệnh này cây lan sẽ có hình dạng bất thường thể hiện ở lá thân Lá nhỏ đi hoặc không đều, màu sắc lá cũng khác, trên lá có khi có nhiều đốm đen, việc ra hoa sẽ khó hơn, hoặc hoa sẽ biến dạng về màu sắc và hình dạng Trong trường hợp này, một khi chúng ta xác định bệnh do virus thì việc chữa trị là rất khó, hầu như không được, cần nhổ

bỏ để khỏi lây lan sang các cây khác

Virus thường lây Lan qua các dụng cụ tách chiết, bệnh cũng lây lan bằng các côn trùng châm hút, bệnh phát triển theo các vết thương

Virus ORSV

E NHÂN GIỐNG LAN MOKARA

E.I Nhân Giống Lan Mokara Theo Cách Truyền Thống

E.I.1 Phương pháp nhân giống bằng hạt:

Trong thiên nhiên hạt lan sẽ nảy mầm, nhưng không phát triển trừ phi bị nhiễm trùng bởi địa y (nấm mốc cộng sinh, nấm mycorrhizal), các nấm này cung cấp đường và chất dinh dưỡng cần thiết cho các cây con cho đến khi cây này đủ sức tự sản xuất ra thức ăn.

Khi hạt lan nảy mầm, bắt đầu trở thành những trái banh, nhỏ được gọi là thân hành

(protocorms – hạt mầm) Những hạt này màu trắng khi còn nhỏ và một thời gian sau trở thành màu xanh lục

Hình trên, hạt Epidendrum radicans nảy mầm tạo nên thân hành màu xanh lục sau

2 tuần Hạt mầm Cyrtopodium punctatum sống trong giá thể (media) đã được hơn 2 tháng

Sau đó các hạt mầm này mọc dài ra và đủ mạnh để tạo ra chiếc lá đầu tiên Khi lớnlên các mầm này sẽ đủ sức tự sản xuất ra thức ăn và không cần địa y (nấm mốc cộng sinh) nữa

Nảy mầm cộng sinh trong vỏ

Trước khi cách nuôi cấy trong ống nghiệm (vitro) được khám phá ra, người ta xử dụng những địa y (nấm mốc) mọc trên rễ lan đã phát triển Hạt tươi được gieo rất gần rễ các hạt cũ và giữ đủ ẩm để bắt đầu nảy mầm

Khuyết điểm của phương pháp này là cây con có thể bị chết bởi sâu bọ, do đó không thể gieo hạt một số lượng lớn được

Nảy mầm cộng sinh (symbiotic) trong ống nghiệm (in vitro)

Trong phương pháp này địa y (nấm mốc cộng sinh) đã được nuôi sẵn trong ống nghiệm Hạt lan được khử trùng và chuyển vào trong ống nghiệm, sẽ tiêm nhiễm với địa

y và bắt đầu phát triển

Sự khó khăn của cách làm này là làm sao giữ cho sự phát triển của địa y và sự pháttriển của hạt lan cân bằng Nếu không cân bằng địa y sẽ phát triển quá nhanh và giết chết các hạt lan

Nẩy mầm không cộng sinh (asymbiotic) trong ống nghiệm (in vitro)

Để giảm thiểu sự rủi ro thất bại người ta không dùng địa y cộng sinh để cho hạt lan ăn Công việc này được làm bởi giá thể (media) mà hạt được trồng lên Giá thể trồng cung

cấp cho hạt lan đường và chất dinh dưỡng cho đến khi chúng đủ lớn để tự sản xuất thức ăn.

E.I.2 Phương pháp lai

 Chọn cặp bố mẹ tạo hạt:

Hoa bố mẹ có màu sắc hấp dẫn khác nhau ở cùng loại Chú ý đến tính chống chịu, các cặp chọn nên có nguồn gốc địa lý cách xa nhau.Tính trội ở lan là đỏ hồng tím đỏ Nắm vững các đặc điểm sinh trưởng của bố mẹ trong các thời kỳ đặc biệt là thời kỳ ra hoa

 Lai tạo giống:

Khi hạt tách ra lâu nhất là ba ngày sau phải gieo hạt ngay Hạt lan vỏ cứng khả năng hút nước rất kén, rất khó nảy mầm Do đó khi gieo hạt lan phải qua khâu xử lý hạt, và phải gieo hạt trong môi trường nhân tạo

Khâu xử lý hạt như sau: cho hạt vào lọ thuỷ tinh đổ nước oxy già nồng độ 3% ngâm trong 16 phút, sau đó hút dung dịch oxy già ra ngoài rửa 3 lần với nước cất Sau đó cho vào phòng cấy vô trùng để cấy Chiếu sáng 18 giờ Nếu không có ánh sáng tự nhiên chiếusánh nhân tạo 4000lux

Môi trường nhân tạo gồm các thành phần sau:

Ca(PO4)2 0.2gam+nước cất+2 giọt HCl 0,1N

E.I.3 Phương pháp nhân giống bằng cách cắt ngọn

Cây mẹ có độ tuổi từ 6 tháng đến 1 năm có thể cho ghép cắt cành để nhân giống.Cắt cành tốt nhất là vào đầu mùa mưa, điều kiện môi trường thuận lơi, khí hậu mát

mẻ, cây cỏ phát triển tốt Có thể cắt cành vào bất cứ diệp nào trong năm miễn phù hợp về điều kiện môi trường

Mỗi lần cắt cho nhiều cây con, một đoạn 3-5cm với ít nhất hai tầng gió rễ là có thểtách thành cây mới Cây con sau khi tách trồng trong giá thể mới như cây trưởng thành,vàcây con sau khi tách phần có ngọn sẽ nhanh cho hoa hơn Cây con cần để nơi có độ ấm cao, thoáng, ít nắng, tưới theo kiểu phun sương 4 lần trong ngày, khi cây có rễ chắc mới bắt đầu bón phân và đưa ra nắng Cây mẹ sau khi cắt ngọn sẽ ra chồi nách và phát triển thành thân mới

Nên nhớ là cây phải được cắt bằng kéo cất cành đã được khử trùng và sau đó phải trét vadơlin có trộn Zineb, sơn, hoặc vôi vào vết cắt để tránh sự nhiễm trùng và cuối cùng

ta làm những động tác tiếp tục như cây thay chậu

Một phương pháp khác được đề cập đến, tuy đơn giản nhưng có hiệu quả hơn Dâyđồng là dụng cụ duy nhất dùng cho công tác này, được buộc vào thân cây và xiết chặt, vì thế mạch dẫn nhựa bị ức chế là nguyên nhân tạo sự kích thích cây mọc chồi mới Khi chồi nhú ra khỏi thân, ta gỡ dây đồng ra, cây con sẽ lớn dần Tốt nhất là đợi cây con phát triển thành thục và mọc rễ ta sẽ cắt cây con lìa khỏi thân cây mẹ Tuyệt đối đừng bao giờ cắt ngọn cây mẹ để phần gốc còn lại nuôi dưỡng cây con, vì nó sẽ mắc phải những khuyếtđiểm như phương pháp trên

Với phương pháp này ta sẽ có cây con mới nhưng sức khỏe cây mẹ vẫn bình thường, cây không bị ” xốc” bảo đảm sự ra hoa trong mùa kế tiếp.

E.I.4 Phương pháp nhân giống bằng cách tách cây con (keiki)

Cây con là một cây nhò dâm ra từ thân hay cuống hoa cũ Tách cây con là một kỹ thuật đơn giản dễ làm và cây con tách ra có tỉ lệ sống cao Ngoại trừ với Phalaenopsis sự xuất hiện của cây con báo hiệu cây già hoặc chăm sóc kém

Keiki

E.I.5 Phương pháp nhân giống bằng cách chiết

Cách ngọn 20-30cm, cắt một lớp cắt để bóc vỏ đi Bọc quanh vết cắt bằng một tảng rêu giữ ẩm, có tẩm dung dịch tạo rễ Sau khi rễ được tạo thành cây con được tách ra

và để vào chậu

E.I.6 Phương pháp nhân giống bằng hom

Đây là phương pháp nhân giống đơn giản bằng cách cây con được cắt thẳng từ đọan trên cùng (đọt) của cây mẹ Thông thường tùy theo yêu cầu quy cách hom giống tối thiểu phải bao gồm từ 2- 3 rễ đâm ra từ thân cây mẹ Kích cỡ thường để trồng là tối thiểu

25 – 30 cm, có thể tới 50 – 60 cm Hom càng dài thì khả năng cây càng khỏe do có nhiều

rễ, sau khi cắt trồng sang vườn mới thì khả năng phục hồi nhanh, mau ra hoa trở lại Tùy theo đặc tính giống, sau 3 tháng cây con cắt từ đọt đã có thể cho hoa nhưng thông thường

để dưỡng cây người ta cắt bỏ các phát hoa ở giai đọan này

Nhược điểm của phương pháp này là giống đợt đầu nhân ra với số lượng hạn chế,

cứ một cây mẹ thì cắt được một đọt - tức 1 cây con Tuy nhiên sau khi cắt đọt, cây mẹ nếu chăm sóc tốt từ các nách lá, tập trung phần trên gần chỗ cắt sẽ ra tiếp tục các mầm cây con Thông thường từ cây mẹ sẽ ra được 2 - 3 chồi, tối đa có thể 4 chồi, sau khỏang 6tháng cây con sẽ phát triển hòan chỉnh và có thề tách ra để trồng Giá thành cây giống cũng cao giống như cây mẹ

E.I.7 Phương pháp nhân giống bằng hom cải tiến

Biện pháp cắt hom lấy phần ngọn làm cây giống, còn phần gốc sẽ phát triển các

chồi con thành cây thành phẩm để trồng đang được nhà vườn trồng lan cắt cành Mokara

áp dụng rộng rãi Tuy nhiên, một điểm hạn chế của phương pháp này là hệ số nhân chồi không cao Từ một cây mẹ ban đầu, sau khi cắt hom, lấy phần ngọn ta được 01 cây thành phẩm thì số lượng chồi con sinh ra không nhiều, từ 2 – 3 chồi, tối đa có thể 4 chồi Để cảithiện hệ số này, chúng tôi đã tiến hành thí nghiệm bằng áp dụng các biện pháp kỹ thuật

để tác động vào để nâng cao khả năng ra chồi của các giống Mokara Các lọai phân bón

lá có hàm lượng đạm cao như 31-11-11 kết hợp lọai có chứa axit amin, rong biển được phun liên tục vào thời điểm trước khi cắt đọt 1 tháng và sau khi cắt 6 tháng

Cây lan Mokara được xử lý ra chồi sau khi cắt đọt 3 tháng

Kết quả thu được cho thấy: đối với cả 2 giống thí nghiệm, tất cả các công thức có

xử lý phân bón lá 31-11-11 kết hợp với rong biển, phân Terra Sorb ( có chứa acid amin )

đã cho số lượng chồi thu được cao hơn hẳn so với đối chứng từ 64 – 114% Cũng như caohơn so với công thức chỉ xử lý phun phân bón lá lọai 31-11-11 Số lượng chồi đạt tiêu chuẩn sau 6 tháng cắt đọt trong công thức này cũng cao hơn so với công thức đối chứng

và công thức phun 31-11-11 Trong công thức có xử lý rong biển là lọai phân bón lá có chứa chất kích thích sinh trưởng Cytokinin Đây là loại chất điều hòa sinh trưởng có tác dụng kích thích sự phân hóa cơ quan của thực vật, đặc biệt là phân hóa chồi Nếu tỷ lệ Auxin cao hơn Cytokinin thì kích thích ra rễ, còn tỷ lệ Cytokinin cao hơn Auxin thì kích thích sự phát triển của chồi nách, giải phóng cây khỏi sự kìm hãm của chồi ngọn Ngòai

ra, lọai phân bón có chứa acid amin cũng góp phần cho sự phát triển về chiều cao của cácchồi nách sau khi đọt cây mẹ bị cắt

E.II Nhân Giống Lan Mokara In vitro

E.II.1 Khái quát phương pháp nuôi cấy in vitro

 Khái quát chung về nuôi cấy mô tế bào thực vật

Lịch sử phát triển của nuôi cấy mô PGS-TS Lê Văn Hoàng- Nhà xuát bản và kỹ thuật Hà Nội

Năm 1665, Robert Hooke quan sát thấy tế bào sống dưới kính hiển vi và đưa ra khái niệm tế bào Năm 1838, Matthias Schleiden và Theodore Schwann đã đề xướng học thuyết cơ bản của sinh họclà học thuyết tế bào

Năm 1875, Oscar Hertwing chứng minh bằng quan sát kính hiển vi sự thụ thai là

do sự hợp nhất của nhân trứng và nhân tinh trùng Sau đó, Hermann P., Schneider F.A và Butschli O đã mô tả chính xác quá trình phân chia tế bào

Năm 1883, Wilhem Roux lần đầu tiên lý giải về phân bào giảm nhiễm ở cơ quan sinh dục

Năm 1902, Haberlandt lần đầu tiên nuôi cấy mô cây một lá mầm nhưng không thành công

Năm 1934, Kogl lần đầu tiên xác định vai trò của IAA, một hoomon thực vật đầu tiên thuộc nhóm auxin có khả năng kích thích sự tăng trưởng và phân chia tế bào

Năm 1939, ba nhà khoa học Gautheret, Nobecourt, White đã đồng thời nuôi cấy

mô sẹo thành công trong thời gian dài từ mô thượng tầng ở cà rốt và thuốc lá

Năm 1941, Overbeek và cộng sự đã sử dụng nước dừa nuôi cấy phôi non ở cây cà Datura

Năm 1955, Miller và cộng sự đã phát minh ra cấu trúc và sinh tổng hợp từ chất kinetin-hoomon có vai trò trong quá trình phân bào và phân hoá chồi ở mô nuôi cấy

Năm 1957, Skoog va Millert đã phát hiện vai trò tỷ lệ nồng độ của các chất auxin

và cytokinin trong môi trường nuôi cấy Năm 1952, Morel và Martin đã tạo ra cây sạch