Giá dầu thế giới tứ tháng 6/2014 đến tháng 12/2014 Nguồn: EIAb Tình hình Việt Nam: - Thị trường xăng dầu Việt Nam vốn phụ thuộc nhiều vào thị trường thế giới bằng chứng là năm 2014, sản
Trang 1NHÓM THUYẾT TRÌNH KINH TẾ VĨ MÔ
K53 | Tài chính – Ngân hàng | Khối 1
ST
1 Đinh Thị Minh
10 Đỗ Thị Ngọc
11 Lê Mạnh Tùng
12 Nguyễn Thị Minh
Tâm
Trang 2SỰ SỤT GIẢM CỦA GIÁ DẦU (GIAI ĐOẠN NỬA CUỐI NĂM 2014 - ĐẦU NĂM 2015)
1 THỰC TRẠNG GIÁ DẦU GIẢM (GIAI ĐOẠN NỬA CUỐI NĂM 2014 - ĐẦU
NĂM 2015):
a) Tình hình thế giới:
- 2014 là một năm đầy biến động đối với thị trường dầu mỏ thế giới:
+ Kết thúc 6 tháng đầu năm, giá dầu thô ngọt nhẹ tại Mỹ đóng cửa phiên giao dịch ngày 30/6
là 105,37 USD/thùng
+ Trong khi đó, đà giảm mạnh của giá dầu lại bắt đầu xuất hiện từ tháng 8 trở về cuối năm Trong tháng 8, giá dầu giảm còn 96,54 USD/thùng, giảm 6,8% so với giá bình quân tháng 7 Ngày 27/11, sau phiên họp tại Vienna, 12 thành viên của Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) nhất trí giữ nguyên sản lượng ở mức 30 triệu thùng/ngày như thỏa thuận từ tháng 12/2011 Phản ứng trước quyết định của OPEC, giá dầu trên thị trường thế giới tiếp đà đi xuống Chỉ ít phút sau cuộc họp tại Vienna, giá dầu giao tháng 1/2015 trên thị trường New York đã giảm xuống còn 69,11 USD/thùng; tại London, giá dầu Brent Biển Bắc giao cùng kỳ
có giá 72,74 USD/thùng, cũng là mức thấp nhất trong 4 năm qua Điều này khiến giá dầu bình quân tháng 12/2014 chỉ còn ở mức 75,79 USD/ thùng, giảm 28,3% so với tháng 6 Giá tiếp tục giảm sâu trong 2 tháng đầu năm 2015 và đứng ở ngưỡng trên dưới 52 USD/thùng
Trang 3Giá dầu thế giới tứ tháng 6/2014 đến tháng 12/2014 (Nguồn: EIA)
b) Tình hình Việt Nam:
- Thị trường xăng dầu Việt Nam vốn phụ thuộc nhiều vào thị trường thế giới (bằng chứng là năm 2014, sản xuất sản phẩm xăng dầu trong nước mới đáp ứng 30% nhu cầu); vì vậy, giá dầu thế giới giảm đã khiến giá xăng dầu trong nước phải thay đổi tổng cộng 19 lần (tăng 5 lần, giảm 14 lần) trong năm 2014, đánh dấu mức thay đổi kỷ lục của mặt hàng này trong một năm Chưa dừng lại ở đó, đến tháng 1/2015, giá bán lẻ xăng dầu đã được điều chỉnh giảm liên tiếp 2 lần (xăng giảm 2 210 VNĐ/lít, diesel giảm 1 820 VNĐ/lít, dầu hỏa giảm 1 790 VNĐ/lít, mazut giảm 1 280 VNĐ/kg)
Trang 4Giá xăng RON 92 của Petrolimex từ tháng 2/2014 đến tháng 1/2015 (Nguồn: Nguyễn Thảo/BizLIVE)
- Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam (VINPA) Phan Thế Ruệ cho biết, giá dầu thế giới xuống thấp kéo dài khiến cơ quan quản lí Nhà nước và doanh nghiệp không thể chủ động đối phó Trong cuộc họp đánh giá lại tình hình hoạt động xăng dầu năm 2014 vừa qua của VINPA, phần lớn các đầu mối xăng dầu đều kêu rất khó khăn do càng nhập nhiều thì càng kinh doanh lỗ
2 NGUYÊN NHÂN GIÁ DẦU GIẢM:
- Một là, do sự gia tăng các nguồn năng lượng thay thế.
Ví dụ: Nhật Bản đã khởi động lại ngành công nghiệp điện hạt nhân => giảm bớt nhập khẩu
dầu
- Hai là, sản lượng dầu thô của OPEC không hề suy giảm Các nhà sản xuất dầu mỏ ở vùng
Vịnh, đứng đầu là Ả-rập Xê-út có ý đồ tranh thủ cơ hội USD mạnh lên và nhu cầu về năng
lượng yếu đi để phá vỡ ngành sản xuất dầu bằng đá phiến vốn đang là mối đe dọa duy nhất đối
với ngành kinh tế năng lượng
Trang 5- Ba là, vai trò của các nước lớn:
+ Sự phục hồi của kinh tế Mỹ => FED thắt chặt thị trường tiền tệ => USD mạnh lên => giá dầu giảm
+ Giá dầu giảm sẽ khiến Nga bị thiệt hại lớn vì công nghiệp năng lượng là xương sống của kinh tế Nga Có thể nói, đối với Nga, giá dầu liên tục giảm còn khiến nước này nguy khốn hơn bất cứ biện pháp trừng phạt kinh tế nào Do đó, mặc dù giá dầu giảm cũng gây ảnh hưởng tiêu cực đến các nước phương Tây do Mỹ đứng đầu, nhưng vì một loạt lí do kinh tế - chính trị (như muốn gây áp lực lên Nga để Nga khó hồi phục kinh tế), các nước phương Tây vẫn rất mong muốn nhìn thấy giá dầu giảm
=> Cung dầu lớn hơn cầu dầu: cung: 93,5 - 94 triệu thùng/ngày
cầu: 92 triệu thùng/ngày
*Phân tích cú sốc cung có lợi với nền kinh tế:
- Các nguyên nhân ở trên ảnh hưởng đến đường AS.
- Giá nguyên liệu đầu vào giảm khiến cho các công ty sản xuất được nhiều hàng hóa dịch vụ hơn ở mức giá thấp hơn Sự kiện này làm dịch chuyển đường tổng cung sang phải và xuống dưới Trên hình ASAS
Trang 6- So sánh điểm cân bằng ban đầu với điểm cân bằng mới, rút ra ảnh hưởng của cú sốc kinh tế
này:
+ Trong ngắn hạn, nền kinh tế di chuyển dọc theo đường tổng cầu ban đầu AD, từ A đến B.
Khi nền kinh tế di chuyển giữa 2 điểm này, sản lượng tăng từ Y lên Y, mức giá giảm từ P
xuống P
Sự gia tăng của mức sản lượng cho thấy nền kinh tế đang tăng trưởng Mặc dù không được diễn tả trên đồ thị nhưng cách các công ty phản ứng với sự tăng trưởng này chính là thuê thêm
lao động để tăng sản xuất Chính điều này giúp giảm tỉ lệ thất nghiệp
+ Trong dài hạn, theo lí thuyết tiền lương cứng nhắc (sticky wage theory), vấn đề chủ yếu là
tình trạng tăng trưởng này ảnh hưởng thế nào đến tiền lương danh nghĩa Trước tiên, doanh nghiệp và người lao động phản ứng lại sự sụt giảm mức giá bằng cách kì vọng về một mức giá thấp hơn và thỏa thuận một mức lương thấp hơn Trong trường hợp này, SRAS sẽ dịch chuyển
xa hơn về bên phải, khiến nền kinh tế tăng trưởng càng nóng Tuy nhiên, khi sản lượng càng tăng lên, người lao động sẽ thỏa thuận lại với doanh nghiệp để đòi hỏi một mức lương cao hơn Sự gia tăng trong tiền lương sẽ khiến các doanh nghiệp nhận thấy việc sản xuất kém hiệu quả hơn Do đó các doanh nghiệp sẽ giảm bớt sản xuất, khiến cho đường AS dịch sang trái
Trang 7Khi dịch trở về lại AS, mức sản lượng trở về mức sản lượng tiềm năng (Y) và mức giá lên lại mức giá ban đầu (P)
3 TÁC ĐỘNG CỦA SỰ SỤT GIẢM GIÁ DẦU:
a) Tác động của sự sụt giảm giá dầu trên quy mô toàn cầu:
*Với các nước nhập khẩu dầu (Mỹ, châu Âu, một số nước châu Á, khu vực Trung Đông
- Bắc Phi):
- Tác động chung:
+ Người tiêu dùng có thêm tiền chi tiêu do xăng giảm => kích thích tiêu dùng
+ Hạ chi phí sản xuất các mặt hàng cần nhiên liệu dầu => tăng sức sản xuất của nền kinh tế
+ Giảm gánh nặng trợ giá cho Chính phủ
Trang 8+ Giảm nhẹ áp lực lạm phát (do giá dầu chiếm đáng kể trong rổ hàng hóa tính CPI) Lạm phát giảm do giá dầu giảm góp phần làm tăng trưởng GDP ở một số nước, do chính sách nới lỏng tiền tệ
=> TÓM LẠI: giá dầu giảm mạnh tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế các nước này
- Cụ thể một số nước, khu vực:
+ Trung Quốc: là quốc gia được hưởng lợi hàng đầu nhờ đà lao dốc của giá dầu do phải nhập khẩu tới 60% nhu cầu về dầu mỏ => nhanh chóng thu mua dầu để tích trữ Tổ chức Energy Aspects có trụ sở ở London (Anh) dự báo năm 2015, Trung Quốc có thể gia tăng mức nhập khẩu dầu lên 700.000 thùng/ngày Trung Quốc đã dự trữ được 91 triệu thùng dầu, đạt tỉ lệ lấp đầy 88% đối với 4 khu vực dự trữ dầu chiến lược xây vào năm 2009 Ngoài ra, giá dầu thấp còn tạo thêm lợi thế cho Trung Quốc trong quan hệ với Nga
+ Mỹ:
\ Giá dầu giảm có tác dụng như trực tiếp bơm tiền vào túi người tiêu dùng Mỹ Theo Ngân hàng Goldman Sachs, việc xăng giảm giá trong 6 tháng qua tương đương mức giảm thuế 75 tỉ USD cho người tiêu dùng Mỹ
\ Giá dầu tăng 30%, nền kinh tế Mỹ tăng trưởng khoảng 0,6% Sự độc lập về năng lượng cho phép Mỹ bớt đi mối lo ngại về khả năng gián đoạn nguồn cung từ nước ngoài Khả năng độc lập về năng lượng còn tăng uy tín và tạo đòn bẩy cho Mỹ trong đàm phán quốc tế
Trang 9+ Châu Âu: những nước thuộc Eurozone vốn phụ thuộc vào nhập khẩu dầu mỏ sẽ giảm nhẹ gánh nặng ngân sách
+ Khu vực Trung Đông - Bắc Phi: giá dầu giảm sẽ giúp các nước như Ai Cập, Marocco, Jordan, Lebanon,… tiết kiệm được một khoản tiền lớn cho ngân sách nhà nước trong việc nhập khẩu dầu mỏ Ai Cập đứng đầu danh sách các nước được lợi nhờ giảm bớt tiền nhập dầu
mỏ, tiếp đến là Tunisia Tuy nhiên, giá dầu giảm sẽ khiến một số đồng minh là nước xuất khẩu dầu cắt giảm các khoản viện trợ, đầu tư vào các nước này
*Với các nước xuất khẩu dầu:
- Tác động chung:
+ Cổ phiếu các công ty liên quan đến ngành năng lượng đã giảm trong phiên giao dịch 16/3 8 trong 9 công ty giảm điểm trong chỉ số S&P 1500 là các hãng thuộc ngành dầu mỏ và khí đốt
+ Về chính trị: là mặt hàng chiến lược, giá dầu giảm liên tục tất yếu dẫn tới một cuộc chiến chính trị sử dụng dầu lửa làm vũ khí
- Cụ thể một số nước, khu vực:
+ Venezuela: ngay sau khi OPEC thông báo tiếp tục duy trì sản lượng ở mức 30,66 triệu
thùng/ngày bất chấp sự dư thừa nguồn cung đồng nghĩa với việc tiếp tục tạo đà cho giá dầu giảm, Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro đã lập tức thông báo cắt giảm ngân sách quốc gia, kêu gọi giảm lương của các quan chức cấp cao trong Chính phủ, kể cả lương Tổng thống Dầu mỏ là mặt hàng xuất khẩu chiến lược của Venezuela (chiếm 96% nguồn thu ngoại tệ)
Trang 10Giá dầu giảm do đó đã trở thành thách thức lớn với chính quyền Venezuela vốn đang chật vật đối phó với tỉ lệ lạm phát ở mức cao và tình trạng thiếu lương thực, thuốc chữa bệnh Theo ước tính, khi giá dầu giảm 1 USD/thùng, Venezuela sẽ thất thu khoảng 720 triệu USD
+ Nga: theo một thăm dò quy mô toàn cầu do Hãng Bloomberg thực hiện cuối tháng 11/2014, Nga là quốc gia thiệt hại nặng nề nhất với tình trạng giảm giá dầu do hơn 50% ngân sách nước này phụ thuộc vào nguồn thu từ xuất khẩu dầu khí và dầu khí chiếm tới 2/3 kim ngạch xuất khẩu Cùng với các biện pháp trừng phạt kinh tế của Mỹ và châu Âu, giá dầu giảm có thể đẩy kinh tế Nga rơi vào suy thoái trong quý I/2015 Ngân hàng Bank of America cho rằng, Nga sẽ lâm vào tình trạng khủng hoảng kinh tế và dự báo tăng trưởng GDP của Nga sẽ giảm 1,5% vào năm 2015
+ Khu vực Bắc Phi: giá dầu hạ có nguy cơ gây ra căng thẳng mới trong khu vực do những mâu thuẫn về lợi ích giữa các nước xuất khẩu và nhập khẩu dầu
+ Các nước vùng Vịnh: chịu thiệt hại kép về thu nhập, vừa do giá dầu giảm bằng đồng nội địa
và vừa do giá USD tăng Chính phủ các nước này sẽ buộc phải cắt giảm chi tiêu, ảnh hưởng tiêu cực đến khu vực tư nhân, làm giảm lợi nhuận của phần lớn các ngân hàng thương mại và giảm lợi ích tài chính dành cho người lao động dưới hình thức tăng lương và trợ cấp xã hội
Sự bất ổn dễ lây lan này có khả năng sẽ biến thành những cuộc cách mạng - các nhà phân tích
lo ngại rằng việc giảm giá dầu sẽ là một thứ vũ khí chính trị nhằm gây bất ổn tại một số nước xuất khẩu dầu tại vùng Vịnh
b) Tác động của sự sụt giảm giá dầu đến nền kinh tế Việt Nam:
Trang 11Giá dầu càng giảm thấp bao nhiêu thì những xáo trộn đối với đời sống kinh tế - xã hội càng lớn bấy nhiêu:
- Giá xăng giảm hơn
1/3, từ mức đỉnh
khoảng 25 000 đồng/lít
xuống chỉ còn gần 16
000 đồng/lít
=> Thu nhập thực tế
của người tiêu dùng
tăng, khiến tiêu dùng
trong nước tăng
Những tháng cuối năm
2014 đã ghi nhận tình
trạng giảm phát.
- Doanh nghiệp khai thác dầu khí: giảm sản lượng, dừng khai thác một số mỏ có chi phí khai thác cao
=> TR và lợi nhuận trước thuế giảm
Ví dụ: Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN):
+ Giá dầu là 100 USD/thùng:
\ TR = 718 000 tỉ VNĐ.
\ Lợi nhuận trước thuế = 58
000 tỉ VNĐ.
+ Giá dầu là 40 USD/thùng:
\ TR = 434 500 tỉ VNĐ.
\ Lợi nhuận trước thuế = 25
200 tỉ VNĐ.
- Doanh nghiệp khác: giá cước vận tải giảm
=> Chi phí giảm, lợi nhuận tăng
- Lượng xuất khẩu dầu thô giảm
=> Hụt thu ngân sách Nhà nước
Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư:
+ Giá dầu là 60 USD/thùng: ngân sách hụt thu 1 500 tỉ VNĐ.
+ Giá dầu là 50 USD/thùng: ngân sách hụt thu 9 500 tỉ VNĐ.
+ Giá dầu là 40 USD/thùng: ngân sách hụt thu 11 500 tỉ VNĐ.
=> TÓM LẠI:
- Tích cực:
Trang 12+ Nền kinh tế Việt Nam sẽ có sự tự chủ hơn, ít phụ thuộc vào xuất khẩu dầu mỏ và chi tiêu cũng sẽ dần hướng tới tiết kiệm
+ Giá dầu giảm tạo cơ hội thuận lợi để ổn định kinh tế vĩ mô, kích thích doanh nghiệp phát triển Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia dự báo, với diễn biến giá dầu như trên thì giá cả trong nước và thế giới sẽ giảm Lạm phát trong năm 2015 có thể giảm khoảng 1,1% so với năm 2014 và đạt khoảng 3% Tuy chỉ số lạm phát theo dự báo sẽ giữ ở mức thấp, nhưng đây không phải là dấu hiệu của giảm phát vì hiện nay, tất cả các chỉ số “cung” và “cầu” của nền kinh tế đều đang có xu hướng tăng cao:
\ Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tháng 1/2015 tăng 17,5% so với cùng kỳ, trong đó công nghiệp chế biến chế tạo tăng 19,4%
\ Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tháng 1/2015 ước tính đạt 275,5 nghìn tỉ VNĐ, tăng 2,2% so với tháng trước
\ Vốn đầu tư cho nền kinh tế cũng đang tăng nhanh, ước tính vốn đầu tư thực hiện từ ngân sách Nhà nước tháng 1/2015 đạt 12 996 tỉ VNĐ, tăng 8,5% so với cùng kỳ năm 2014
- Tiêu cực: tốc độ tăng trưởng kinh tế giảm
Theo Bộ trưởng Bộ Kế hoạch & Đầu tư Bùi Quang Vinh, với 3 kịch bản giá dầu thô là 60 USD/thùng, 50 USD/thùng, 40 USD/thùng thì tốc độ tăng trưởng kinh tế sẽ giảm tương ứng 0,21%, 0,56% và 1% so với dự kiến Như vậy, ở tình huống xấu nhất, tăng trưởng kinh tế của năm 2015 sẽ chỉ đạt 5,2% thay vì 6,2% như dự kiến chỉ tiêu Chính phủ đề ra
Trang 13KẾT LUẬN: TS Trần Du Lịch, Ủy viên Ủy ban Kinh tế của Quốc hội nhìn nhận rằng,
khoảng 6 tháng nữa mới đánh giá được chính xác những tác động của việc giá dầu giảm Tuy nhiên, có thể thấy, giá dầu giảm thì kinh tế Việt Nam sẽ có lợi vì giảm được chi phí sản xuất, nâng được sức cạnh tranh Theo TS Trần Du Lịch, giá dầu giảm ảnh hưởng tới thu ngân sách
từ xuất khẩu dầu thô Nhưng khi doanh nghiệp giảm được chi phí, tăng tính cạnh tranh thì phần thu tăng lên của nền kinh tế sẽ bù đắp “Việt Nam không sợ rằng giảm giá dầu thô thì sẽ thất thu ngân sách”, TS Trần Du Lịch khẳng định
4 CÁC DỰ ĐOÁN TRONG TƯƠNG LAI:
a) Triển vọng tốt:
- Như đã biết, hầu hết các thành viên OPEC đang phải chịu những ảnh hưởng nghiêm trọng từ
sự tụt dốc của giá dầu Venezuela, Nigeria, Libya đều đã đề xuất yêu cầu OPEC cắt giảm sản lượng nhằm cứu vớt giá dầu thô Nga không là một thành viên của OPEC, nhưng nền kinh tế của nước này cũng đang rơi vào khủng hoảng vì giá dầu quá thấp Do đó, theo một số giả thuyết, OPEC và Nga có thể sẽ bắt tay cùng cắt giảm sản xuất, việc “cắt giảm liên minh” này
sẽ được thông báo trong cuộc họp sắp diễn ra của tổ chức vào tháng 6 tới
“Chúng ta đã hoàn thành phần việc của mình, giờ là lúc để những nước thao túng hơn cả như Nga và Ả-rập Xê-út làm phần việc của họ… Phía Ả-rập nói rằng, sự cắt giảm này không phải chỉ có mình họ mà sẽ là một sự cắt giảm liên minh.” - trích lời Jason Whitley, một nhà quản lí danh mục đầu tư thuộc EnergyX Capital Management, Houston Whitley cũng nói rằng, nếu
Trang 14thực sự có một sự cắt giảm sản lượng vào tháng 6 này, thì giá dầu thô Mỹ có thể tăng lên mức 65$ - 70$/thùng vào cuối năm 2015
b) Triển vọng xấu:
*Triển vọng xấu: OPEC không cắt giảm sản lượng nhưng dự trữ dầu cũng chưa đạt mức đầy.
- Martin King - phó Chủ tịch Viện Nghiên cứu FirstEnergyCapital nhận định dự trữ dầu của
Mỹ sẽ tiến rất gần tới mức đầy, nhưng sẽ không đến ngưỡng chảy tràn King cho rằng, kể cả OPEC có không cắt giảm sản lượng thì lượng dự trữ dầu cũng sẽ giảm do mùa hè đang đến gần, và lượng cầu về dầu vào mùa hè thì luôn ở mức cao bởi mùa hè vốn là mùa cao điểm lái xe
=> Dự báo King đưa ra: giá dầu sẽ dao động trong mức trung bình 50$/thùng trong năm nay
*Triển vọng xấu nhất: OPEC không cắt giảm sản lượng, dự trữ dầu đầy, các lệnh trừng phạt với Iran bị gỡ bỏ.
- Càng tiến gần đến mùa cao điểm lái xe, càng có nhiều lo ngại về dự trữ dầu Các bể chứa ở Cushing, Okla có thể chứa tới 81 triệu thùng dầu 10 ngày trước, chúng còn chứa 51 triệu thùng, chỉ trong vòng một tuần, Mỹ đã sản xuất được nhiều hơn là sản lượng của chính họ trong một thập kỷ Những phần dầu được sản xuất thêm được chuyển đến các cơ sở dự trữ khác, nhưng nếu như lượng dự trữ thực sự vượt quá sức chứa, Mỹ sẽ buộc phải bán tống bán tháo lượng dầu sản xuất thừa đó, và việc này sẽ chỉ khiến cho giá dầu giảm sâu hơn nữa