giá trị tiểu thuyết nhắm mắt thấy paris của dương thụy

Những con người hiện đại, những lối sống tích cực cũng như tiêu cực, những chuyện tình,… tất cả đã được tác giả phản ánh một cách chân thực nhất trong tác phẩm của mình.. Và tác giả Dươn

1.1 Vài nét về tiểu thuyết

1.1.1 Nguồn gốc và sự phát triển của tiểu thuyết

1.1.2 Khái niệm tiểu thuyết

1.1.3 Đặc điểm của tiểu thuyết

1.2 Sơ lược đôi nét về tình hình sáng tác ở Việt Nam giai đoạn đầu thế kỉ XXI

1.3 Vài nét về tác giả và tác phẩm

1.3.1 Tác giả

1.3.2 Tác phẩm Nhắm mắt thấy Paris

CHƯƠNG 2: GIÁ TRỊ NỘI DUNG TRONG TIỂU THUYẾT

NHẮM MẮT THẤY PARIS CỦA DƯƠNG THỤY

2.1. Nhắm mắt thấy Paris – những người trẻ tuổi trên con đường lập nghiệp

2.1.1. Những khó khăn của những người trẻ tuổi trên con đường lập nghiệp

2.1.2. Nghị lực, bản lĩnh và những kết quả đạt được của người trẻ tuổi trên con đường lập

nghiệp

2.1.3. Những công dân có tinh thần dân tộc, ý thức trách nghiệm cao với Tổ quốc trên

con đường lập nghiệp

2.2. Nhắm mắt thấy Paris – quan niệm về tình yêu và cuộc sống

2.3. Nhắm mắt thấy Paris – đặc trưng văn hóa phương Đông và phương Tây

2.4. Mối quan hệ gia đình ở phương Đông và phương Tây

2.5. Nhắm mắt thấy Paris – những bức tranh phong cảnh sống động Á –Âu

CHƯƠNG 3: GIÁ TRỊ NGHỆ THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT

NHẮM MẮT THẤY PARIS CỦA DƯƠNG THỤY

3.1. Kết cấu trong tiểu thuyết Nhắm mắt thấy Paris

3.2. Người trần thuật và ngôn ngữ trần thuật trong tiểu thuyết Nhắm mắt thấy Paris

3.2.1. Người trần thuật

3.2.2. Ngôn ngữ trần thuật

3.3. Thời gian, không gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Nhắm mắt thấy Paris

3.3.1. Không gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Nhắm mắt thấy Paris

3.3.2. Thời gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Nhắm mắt thấy Paris

KẾT LUẬN

TƯ LIỆU THAM KHẢO

MỤC LỤC

NHẬN XÉT CỦA CÁN BỘ HƯỚNG DẪN

PHẦN MỞ ĐẦU

6 Lí do chọn đề tài

Đất nước Việt Nam đang dần hòa nhập vào một kỉ nguyên mới với nhiều sự thay đổi tích cực trong mọi mặt, từ chính trị, kinh tế, cho đến văn hóa nghệ thuật Và văn học cũng trên đà phát triển với những bước ngoặt lớn của thời đại Cùng với những xu hướng

đã “điểm mặt đặt tên” và có những thành tựu đáng kể, nhà văn say mê tìm cho mình

những xu hướng mới mẻ hơn, lạ hơn để khẳng định phong cách riêng của mình Văn học

nữ tính đã được công nhận trên văn đàn Những đề tài tưởng chừng nhàm chán trong những khoảng thời gian không gian vô cùng chật chội và tù túng như vấn đề hôn nhân gia đình, yêu đương, con cái, rồi những cuộc tình tay ba, tay tư,… tất cả đã được nhà văn khai thác theo một suy nghĩ khác, một cái nhìn khác, đằng sau những thứ tầm thường là biết bao những ám ảnh, những góc khuất, bao nhiêu là chiêm nghiệm từ chính những người phụ nữ Bên cạnh đó, vấn đề giới tính cũng có những chuyển biến khá cởi mở, yếu tố tính dục được tác giả xem trọng và đưa vào các tác phẩm của mình Những vấn đề thầm kín, chuyện yêu đương cũng được các tác giả mổ xẻ và hấp dẫn được vô số độc giả bởi yếu tố

nhạy cảm này Các tác phẩm như Dị bản của Keng (Đỗ Thị Thùy Linh), Tuyết đen của Giao Chi, Chuyện tình New York của Hà Kin,… đã để lại những dấu ấn sâu sắc cho độc

giả với con số phát hành khiến nhiều người phải ghen tị Bước sang thế kỷ XXI, con người ngày càng hội nhập một cách toàn vẹn và đầy đủ với thế giới, những con người trẻ, khao khát khẳng định cá tính, năng lực của mình, hòa nhập vào thời đại mới và chủ động trong cách giải quyết cuộc sống là những đề tài hấp dẫn mà nhiều tác giả hiện đại muốn phản ánh trong các tác phẩm của mình Gắn liền với hơi thở của thời đại, gần gũi với cách sống, cách nghĩ của rất nhiều giới trẻ hiện nay, xu hướng khẳng định cái tôi đã được độc giả đón nhận nồng nhiệt Điển hình là qua các tác phẩm của nhà văn mới Dương Thụy

Hòa chung vào xu thế tìm kiếm những thứ mới mẻ, lạ lẫm vào trong trang viết, vận dụng những vốn sống có được từ bản thân, chị đã cho ra đời hàng loạt những tác phẩm, cả

truyện ngắn và tiểu thuyết, gây “sốt” cho người đọc Tiểu thuyết Nhắm mắt thấy Paris

đã thể hiện rõ phong cách của Dương Thụy Những con người hiện đại, những lối sống tích cực cũng như tiêu cực, những chuyện tình,… tất cả đã được tác giả phản ánh một cách chân thực nhất trong tác phẩm của mình

Nam Cao viết trong Đời thừa: “Văn chương không cần đến những người thợ khéo

tay, làm theo một vài kiểu mẫu đưa cho Văn chương chỉ dung nạp những người biết đào sâu, biết tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi, và sáng tạo những cái gì chưa có…”

[15; tr.80] Và tác giả Dương Thụy – một nhà văn rất mới trong văn học đương đại Việt

Nam - đã biết “khơi những nguồn chưa ai khơi” đó bằng một loạt tiểu thuyết nói về đời

sống du học sinh, về những người trẻ, về những phong cảnh, những phong tục tập quán,

những yếu tố “ngoại” nơi trời Tây xa xôi mà không phải mấy ai cũng được biết đến Viết

về phương Tây đã hiếm, mà viết về người phụ nữ, những người trẻ tuổi, những con người Việt Nam trên các nước châu Âu lại còn hiếm gặp hơn, thế nhưng ta lại bắt gặp những gương mặt trẻ, những cô gái đầy nhiệt huyết, đầy niềm đam mê và tài năng nơi đất khách quê người trong các tác phẩm của Dương Thụy Không phải tình cờ mà các tác phẩm của Dương Thụy, đặc biệt là những cuốn tiểu thuyết hàng trăm trang lại trở thành một cơn

“sốt” cho độc giả hiện nay, hàng loạt tác phẩm của Dương Thụy xuất bản ra bán “đắt như tôm tươi” và được tái bản liên tục trong một thời gian ngắn và một số tác phẩm được nâng lên thành “best – seller” [23] Vậy lí do gì làm cho những tác phẩm của Dương

Thụy được sự quan tâm sâu sắc của độc giả? Phải chăng tác giả là nhà văn thị trường như một loạt các tác phẩm của Trung Quốc trong đó có sáng tác của Tân Di Ổ đang lan tràn khắp trong các tiệm sách ở Việt Nam, viết theo kiểu mau đến mau đi, lên xuống có thời theo xu hướng hiện nay? Tác phẩm của Dương Thụy có chỗ đứng của nó hay không?

Những lí do tạo nên sự hấp dẫn của nó đến với người đọc? M Gorki từng nói: “Mỗi cuốn sách đều là một bậc thang nhỏ mà khi bước lên, tôi tách khỏi con thú và đến tới gần con người, tới gần quan niệm về cuộc sống tốt đẹp nhất và về sự thèm khát cuộc sống.” Và

quả thật, đọc được một quyển sách mà ta bị cuốn hút ngay từ đầu đến cuối tác phẩm là một điều thật sự tuyệt vời Quyển sách ấy có thể không hay với người này, nhưng đối với

một người khác, họ lại thấy hay vì họ tìm được chính mình trong ấy Đó có phải một trong những lí do giải thích cho những thành công bước đầu trong sáng tác tiểu thuyết của Dương Thụy? Và nhiều những lí do khác làm người viết quan tâm và quyết định chọn

quyển tiểu thuyết Nhắm mắt thấy Paris của Dương Thụy làm đề tài cho luận văn tốt

nghiệp của mình

7 Lịch sử vấn đề

Đề tài: “Giá trị tiểu thuyết Nhắm mắt thấy Paris của Dương Thụy” là một đề tài

nghiên cứu về tác phẩm rất mới trong văn học hiện đại Việt Nam, tác phẩm được ra đời vào năm 2010 nên việc nghiên cứu vẫn còn rất ít được đề cập đến trong các tư liệu văn học, và các ý kiến trên các văn đàn cũng hầu như là rất ít, đa số chỉ là những cảm nhận của độc giả nên người viết không đề cập đến trong một đề tài mang tính khoa học

Tuy nhiên, ít nhưng không phải là không có, vẫn có một số bài phỏng vấn của các nhà báo từ tác giả và một vài ý kiến của một số nhà văn cùng thời với tác giả đã cho những nhận xét khá hay, bổ ích và khá quan trọng, giúp cho người viết phần nào tiếp cận được các tác phẩm một cách dễ dàng hơn, và cũng đã giúp người viết khá nhiều trong việc nghiên cứu đề tài của mình

Nhà văn Phan Hồn Nhiên đã có những nhận xét khá sâu sắc về Dương Thụy cũng

như về tác phẩm của chị: “Dương Thụy giữ một thái độ sáng suốt, soi chiếu nhân vật một cách công bằng và chẳng ngại ngần mà không nói thẳng tận cùng bản chất Từ một anh sếp Tây biết làm việc, biết hưởng thụ, biết cách tranh thủ tình cảm các nhân viên Việt một cách láu lỉnh, cho đến cô gái trẻ lãng mạn, xao lòng nhưng luôn cố gắng “bóp thắng” đúng lúc đều hiện ra rất chân thật Ngay cả vấn đề chừng như khá nhạy cảm là sex, Dương Thụy cũng có cách đề cập độc đáo: hài hước, không che đậy úp mở và không tránh né Đọc những truyện như thế, không những chẳng thấy rợn bởi sự dung tục, người đọc còn được chia sẻ với Dương Thụy đôi mắt nhìn tươi tắn và trong trẻo” [23]

Cách nhận xét khá chân thật và khái quát về tác phẩm Dương Thụy mà điển hình là tác

phẩm Oxford thương yêu đã làm nền chung cho hầu hết các sáng tác của Dương Thụy

Để khi đến với Nhắm mắt thấy Paris, các nhận xét trên lại một lần nữa được khẳng định

rõ ràng hơn nữa

Trong bài phỏng vấn với báo Phụ nữ online tháng 3 năm 2012 do Thanh Trúc thực

hiện, với nhan đề: Nhà văn Dương Thụy – văn chương không phải để đánh đố độc giả, Dương Thụy đã đưa ra những ý kiến rất chân thật về tác phẩm Cung đường vàng nắng

của mình Nhà văn chia sẻ: “Thế mạnh của tôi là những năm tháng du học nước ngoài, tôi nghĩ bạn đọc rất muốn biết về những khó khăn, trở ngại của một du học sinh cũng như những nổ lực của họ ra sao để đạt được kết quả tốt.” [22] Bài phỏng vấn của nhà báo

Phong Điệp với tác giả có nhan đề: Cây bút trẻ Dương Thụy: “Tôi viết hồn nhiên như

tôi sống.” Nhà văn đã khẳng định trong tác phẩm của mình: “Nhiều độc giả trách tôi hay

viết truyện kết thúc có hậu, nhưng tôi thích những kết thúc như thế vì tôi cho rằng cuộc sống vốn tốt đẹp nếu chúng ta làm chủ được cuộc đời mình Tôi không thay đổi nếu viết lại vì mạch truyện đã tự nó tạo nên một kết thúc như thế.” [22]

Những lời tâm sự chân thành của chính tác giả khi nói về những tác phẩm của mình là những điều chính xác nhất về các tác phẩm ấy Dương Thụy đã cho người đọc biết những lợi thế, những cách suy nghĩ của mình trong quá trình sáng tạo nên tác phẩm nghệ thuật Những điều mà Dương Thụy chia sẻ là vô cùng bổ ích, để khi bước vào nghiên cứu tiểu

thuyết Nhắm mắt thấy Paris, ta có cái nhìn đúng hơn về ý đồ của tác giả và có một công

trình nghiên cứu có giá trị hơn

Nhà phê bình Bùi Công Thuấn đã có một bài phê bình tác phẩm Nhắm mắt thấy

Paris trên trang Phongdiep.net Trong đó ông đã có những nhận xét khá nặng lời cho tác

phẩm Ông nêu rõ “Trước hết, cách kể truyện không mới nếu không nói là cấu trúc truyện khá đơn giản Mạch thời gian và những bước thăng tiến của Mai là mạch chính Không

có các mạch phụ, không có nhiều tuyến đan xen nhau Việc khai thác scandal tình dục như là cốt lõi của truyện cũng không có gì mới Louis vì tình dục mà bị đuổi việc Lafatoine vì tình dục mà thân bại danh liệt Mai cũng vì tình dục mà mất đời con gái và

bị tổn thương trầm trọng Điều đáng nói là tác giả đã cổ vũ thái quá cho tự do tình dục

và lối sống thực dụng phương Tây (đậm đặc ở chương 14, 15) và nhất là ở nhân vật Pink Lady (chương 16) Điều này sẽ ảnh hưởng không nhỏ với người đọc trẻ Việt Nam” [18]

Hàng loạt các lí lẽ đưa ra với cái nhìn của một nhà phê bình như vậy có chính xác hay

không? Tác phẩm Nhắm mắt thấy Paris có thật sự là một tác phẩm thất bại hay không?

Bài phê bình quả rất bổ ích cho ta có cách đánh giá chính xác nhất sau khi nghiên cứu về

tác phẩm này để tìm ra được cái hay cái dở trong quyển tiểu thuyết của nhà văn Dương Thụy.

Trong một bài viết khác của tác giả Nguyễn Thị Nam Hoàng với nhan đề Tiểu

thuyết và những ngả đường của khát vọng trẻ (qua trường hợp Dương Thụy) được

đăng trên báo Văn nghệ trẻ với chủ điểm Tiểu thuyết 10 năm đầu thế kỉ XXI cũng đã có

những nhận định khái quát về tác phẩm Dương Thụy, trong đó có Nhắm mắt thấy Paris

“Nếu như ở Oxford thương yêu có những đoạn người kể chuyện nói thay nhân vật quá

nhiều khiến người đọc không khỏi có cảm giác về sự lộ liễu của ý tưởng và sự giản đơn

trong trần thuật, thì đến Nhắm mắt thấy Paris, tác giả đã dụng công hơn rất nhiều trong

kỹ thuật tiểu thuyết Tư thế “biết tuốt” của người kể chuyện từ ngôi thứ ba đã bị phủ định, câu chuyện được tái hiện từ nhiều điểm nhìn, nhiều giọng kể khác nhau Đặc biệt, những dòng email của các nhân vật được đặt cuối mỗi chương đã tạo ra hàng loạt các tấm gương phản chiếu tâm lý để qua đó nhân vật hiện lên sinh động hơn, đa dạng hơn và cũng hấp dẫn hơn Diện mạo của cuốn tiểu thuyết vì thế cũng mang một dáng vẻ hiện đại

và để lại nhiều dư vị” [9]

Hai bài viết của hai tác giả khác nhau về tác phẩm Nhắm mắt thấy Paris với những cách

cảm nhận, đánh giá khác nhau, người khen, kẻ chê,…Những xu hướng khác nhau trong cùng một tác phẩm sẽ là những nguồn tư liệu hữu ích cho việc nghiên cứu quyển tiểu thuyết này một cách khách quan và trung thực hơn

Một tác phẩm thật sự có giá trị khi đã được tôi luyện dưới ngọn lửa của thời gian Qua thời gian, những lời nhận xét khen chê sẽ được trả lời rõ rệt Tác phẩm của Dương Thụy có phải chỉ là một phút nhất thời huy hoàng hay không vẫn còn quá sớm để khẳng định được Văn chương dưới cảm nhận của từng người sẽ có những nhận xét khác nhau Các tác phẩm của Dương Thụy được khen thì lắm mà bị chê cũng nhiều Nhưng tác giả

vẫn không nản chí, vẫn không ngừng viết cho dù “chỉ còn một người đón đọc” [22] Đó

mới chính là tinh thần của những nhà văn yêu văn chương và xem văn chương như một thú vui chia sẻ với mọi người

Bên cạnh những bài nghiên cứu, những lời nhận xét và các bài phỏng vấn về tác phẩm cũng như về tác giả Dương Thụy, thì cũng có khá nhiều bài viết xuất hiện trên web, blog, đặc biệt là các bài viết trên Website Dương Thụy Tuy nhiên, những bài viết này có

nhiều xuất xứ khác nhau, mang tính tự phát cá nhân nên người viết không xem nó là lịch

sử nghiên cứu Qua những nghiên cứu về các nhận định của các nhà văn cùng thời hay qua những bài báo với lời nói hết sức chân thật từ chính tác giả, người viết thiết nghĩ, là rất quý báu và quan trọng, cũng đã góp một phần rất lớn vào việc nghiên cứu đề tài một cách sâu sắc và trọn vẹn hơn Nhưng những nhận định, đánh giá này vẫn còn khá sơ lược, chưa khai thác được có hệ thống như một công trình nghiên cứu thật thụ Những nhận định trên còn khá chung chung, khái quát về một thời đại sáng tác hay một khía cạnh của tác giả mà chưa làm bật nổi lên được yếu tố trọng tâm của đề tài là giá trị nội dung và

nghệ thuật trong tiểu thuyết Nhắm mắt thấy Paris của Dương Thụy Vì thế, người viết sẽ

cố gắng làm sáng tỏ hơn những vấn đề trong đề tài của công trình nghiên cứu này

8 Mục đích – yêu cầu nghiên cứu

Việc nghiên cứu đề tài Giá trị tiểu thuyết Nhắm mắt thấy Paris của Dương Thụy

giúp ta tìm hiểu rõ hơn một trong những tác phẩm độc đáo của Dương Thụy Dương Thụy

đã khai thác những đề tài mới mẻ, áp dụng và tiếp thu những cái mới, những cái đã hội nhập vào các tác phẩm của mình như thế nào? Trên cơ sở đó, ta rút ra được những thành công mà Dương Thụy đã làm được trong quá trình sáng tác của mình vào tiến trình hiện đại hóa văn học Và muốn làm được những điều nói trên, ta phải thực hiện được những yêu cầu cơ bản sau Đầu tiên, phải làm rõ giá trị nội dung và nghệ thuật của quyển tiểu

thuyết Nhắm mắt thấy Paris của Dương Thụy trong đề tài nghiên cứu Tiếp theo, ta phải

phân tích, và có cái nhìn khách quan về ưu điểm cũng như những hạn chế trong quyển tiểu thuyết này nhằm giúp độc giả có một hướng tiếp cận tốt hơn về tác phẩm Đồng thời cũng nêu lên được vai trò của tác phẩm và những đóng góp của Dương Thụy vào tiến trình văn học hiện đại Việt Nam

9 Phạm vi nghiên cứu

Đối với công trình nghiên cứu này, người viết tập trung nghiên cứu vào quyển tiểu

thuyết Nhắm mắt thấy Paris để làm bật lên những giá trị nội dung và giá trị nghệ thuât

Bên cạnh đó, người viết cũng nghiên cứu về những vấn đề khác có liên quan đến đề tài nghiên cứu trong phạm vi tư liệu tìm kiếm được và được ghi trong mục tư liệu tham khảo

như các vấn đề về tiểu thuyết, đặc điểm của văn học, phong tục văn hóa của Việt Nam so với các nước phương Tây nhằm liên hệ, so sánh, đối chiếu để làm nổi bật hơn đề tài mà mình đã chọn.

10.Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu đề tài về tiểu thuyết Nhắm mắt thấy Paris của Dương

Thụy, người viết đã sử dụng kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau để phục

vụ cho quá trình nghiên cứu đề tài được rõ ràng và đầy đủ hơn

Phương pháp thống kê: tập hợp các nguồn tư liệu, những bài viết có liên quan đến

Phương pháp so sánh, đối chiếu: so sánh giữa các tác phẩm, nhận ra những điểm chung và những điểm riêng, những cái hay và nét hạn chế trong tác phẩm, và quá trình so sánh các nền văn học khác nhau giữa Việt Nam và các nước, so sánh về các phong tục tạp quán giữa Tây và Ta cũng góp phần làm cho đề tài nghiên cứu được cụ thể và sinh động hơn

Cuối cùng, người viết vận dụng kết hợp hai phương pháp diễn dịch và quy nạp để trình bày kết quả nghiên cứu của mình

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG

1.4 Vài nét về tiểu thuyết

1.4.1 Nguồn gốc và sự phát triển của tiểu thuyết

Để tìm hiểu về khái niệm của tiểu thuyết, trước hết ta phải tìm hiểu sơ lược đôi nét

về nguồn gốc ra đời cũng như lịch sử của tiểu thuyết

Tiểu thuyết xuất phát từ một thể loại của văn học châu Âu, nảy sinh từ văn học cổ đại Hy La Xét về góc độ thời đại, tiểu thuyết bộc lộ rõ nhất trong các sáng tác thuộc đề

tài tiểu thuyết hiệp sĩ như Chuyện Tristan và Iseult Thời Phục Hưng, tiểu thuyết tiếp tục

có cơ hội phát triển qua nhiều thể khác nhau: thể truyện như các tác phẩm của G Boccaccio; thể trường ca của M Boiardo, L Ariosto,…; và thể kịch mà đầu tiên là W Shakespeare và tiểu thuyết đã thật sự trở thành đích thực vào cuối thời Phục Hưng với tác

phẩm Don Quijote, nhà quý tộc tài ba xứ Mancha của Miguel de Cervantes Theo xu

hướng phát triển, một loại tiểu thuyết nữa ra đời đó là tiểu thuyết du đãng, khai thác các đặc điểm trào phúng trong các tác phẩm của F Rabelais, Era smus,… Thời văn học chủ nghĩa cổ điển, tiểu thuyết bị coi nhẹ đến cuối thời điểm này mới có sự phát triển về tâm lý

văn xuôi hình thành tiểu thuyết tâm lý trong đó có tác phẩm La Princesse de Clèves của

bà de La Fayette Thời đại Khai Sáng, dạng tiểu thuyết và các kiểu kết cấu tiểu thuyết

xuất hiện ngày càng nhiều và có sự kết hợp với nhau, điển hình như Truyện hiệp sĩ Des

Grieus và nàng Manon Lescautcaut của linh mục Prévost, hay S Richardson với Pamela hay là đức hạnh được đền bù Các nhà tiểu thuyết Anh như H Fielding, T

Smollett cũng có những đóng góp đáng kể cho nền tiểu thuyết trong việc hình thành kiểu tiểu thuyết hiện thực chủ nghĩa và việc miêu tả số phận con người trong môi trường xã hội Thế kỉ XIX, các tiểu thuyết gia lớn như Balzac, Stendhal, Flaubert,… đã xây dựng nên một nền tiểu thuyết với quy mô lớn và những thành tựu nổi bật trong tiểu thuyết hướng tâm và tiểu thuyết toàn cảnh Song song với sự phát triển của Pháp, nền tiểu thuyết Nga – sau khi đã hội nhập với các nước châu Âu – cũng đã đạt được trình độ vượt bật L Tolstoi được xem là một bậc thầy về tiểu thuyết trong việc tái hiện đời sống nội tâm của

nhân vật và có nghệ thuật trần thuật đạt tới đỉnh cao sánh ngang với tầm vóc của sử thi Dostoievski với những kiểu tiểu thuyết đường phố cho đến tiểu thuyết đối thoại, đưa con người cá nhân, trải nghiệm riêng tư chung với những vấn đề lớn lao của xã hội, những suy

tư về số phận của cả thế giới Bước vào thế kỉ XX, tiểu thuyết phát triển mạnh mẽ với chiều hướng đa dạng và đối nghịch với nhau về mọi mặt Nhiều kiểu tiểu thuyết ra đời đánh đấu những tên tuổi lỗi lạc, những kiệt tác của nền văn chương thế giới Một số nhà văn như M Proust, J Joyce,…đã phá vỡ những quy phạm truyền thống của tiểu thuyết, phát huy những cái mới, cái sáng tạo, trật tự thời gian không gian bị xáo trộn, cái khách quan lẫn lộn với cái chủ quan,…tạo nên nét độc đáo mới cho tiểu thuyết

Ở Trung Quốc, khởi thủy, tiểu thuyết có nghĩa là lời bàn góp vụn vặt (Trang Tử ngoại vật), hay là lời trần thuật (Chính danh) Xuất phát từ việc nhà vua muốn tìm hiểu

dân chúng của mình đã cho ghi chép những giai thoại, những câu chuyện vặt vãnh nơi thôn xóm Theo quan niệm thời bấy giờ, do có nguồn gốc bình dân nên tiểu thuyết không được coi là chính thư, không thể sánh ngang được với thơ ca Vì thế, tuy xuất hiện từ rất sớm, manh nha từ thời Ngụy Tấn (thế kỉ III - IV) nhưng phải trải qua một thời gian dài hàng chục thế kỉ, tiểu thuyết mới được hình thành và phát triển, bước đầu đạt được những thành tựu đáng kể Đời Đường thịnh hành loại tiểu thuyết truyền kỳ Đời Tống phát triển

loại tiểu thuyết “thoại bản” Từ đời Minh, tiểu thuyết bắt đầu phát triển rực rỡ với những

kiệt tác được sáng tác dưới dạng chương hồi Tứ đại kỳ thư Trung Hoa lần lượt ra đời với

Tam quốc diễn nghĩa của La Quán Trung, Tây du ký của Ngô Thừa Ân, Thủy hử của

Thi Nại Am và Hồng lâu mộng của Tào Tuyết Cần

Trên nền phát triển của văn học thế giới, văn học Việt Nam cũng bắt đầu có những biến chuyển Từ khoảng thế kỷ XIII – XIV trở đi, văn xuôi thành văn đã dần dần ra đời thay thế cho các loại truyện kể dân gian bằng phương thức truyền miệng như truyện cổ

tích, truyền thuyết, truyện dã sử,…Nhiều tác phẩm đáng chú ý như Lĩnh Nam chích quái của Trần Thế Pháp, Việt điện u linh của Lý Tế Xuyên, Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn

Dữ, Tang thương ngẫu lục của Phạm Đình Hổ và Nguyễn Án, với cốt truyện được xây

dựng phong phú, nhân vật được phác họa ngày càng rõ nét hơn là những mầm mống ban

đầu của tiểu thuyết Đến đầu thế kỷ XIX, Hoàng Lê nhất thống chí của Ngô gia Văn phái

xuất hiện với quy mô lớn theo kết cấu chương hồi Tuy vẫn còn mang đậm chất sử thi,

còn vương vấn hình thức thể hiện của loại thể truyện kể, nhưng Hoàng Lê nhất thống chí

đã vượt qua lối sao chép giản đơn vốn là đặc trưng của văn học dân gian trước đó

Đến đầu thế kỷ XX, hàng loạt tác phẩm được viết bằng chữ quốc ngữ ra đời đã nâng tiểu thuyết lên thành một thể loại chính thống của văn học Việt Nam và dần đưa tiểu thuyết Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển Hồ Biểu Chánh đã cho ra đời rất nhiều

tiểu thuyết, đặc sắc như Ngọn cỏ gió đùa, Cha con nghĩa nặng, Con nhà nghèo, Khóc

thầm,… đã đánh dấu một bước tiến mới cho văn học mở đầu thế kỉ XX Nối tiếp sau đó,

nhóm Tự lực văn đoàn tiếp tục xuất bản hàng loạt tiểu thuyết mang khuynh hướng lãng

mạn độc đáo như Gánh hàng hoa và Đời mưa gió của hai tác giả Nhất Linh – Khái Hưng, Đoạn tuyệt của Nhất Linh, Hồn bướm mơ tiên của Khái Hưng, Con đường sáng

của Hoàng Đạo,… Tiểu thuyết những năm sau 1945 đã có một cái nhìn mới về hiện thực

cuốc sống Các tác phẩm Bước đường cùng của Nguyễn Công Hoan, Tắt đèn của Ngô Tất Tố, rồi Số đỏ của Vũ Trọng Phụng, Sống mòn của Nam Cao,… đã thể hiện những

quan điểm nghệ thuật khác nhau của tác giả, tạo nên sự phong phú về đề tài cũng như về phong cách sáng tác Trong điều kiện công nghệ in ấn bằng máy móc đang phát triển ở Việt Nam và quá trình hội nhập giao lưu với văn hóa phương Tây, nhiều phong cách mới lần lượt ra đời, tiểu thuyết Việt Nam đã thật sự phát triển và ngày càng giữ một vị trí quan trọng trong nền văn học hiện đại Việt Nam

Bức tranh sơ lược trên đã cho ta thấy rõ hơn về nguồn gốc, sự ra đời cũng như sự phát triển của thể loại tiểu thuyết trong tiến trình văn học hiện đại của Việt Nam nói riêng

và của thế giới nói chung Tiểu thuyết đã thật sự giữ một vai trò quan trọng trong các sáng tác của nhiều tác giả hiện nay và đã đạt được những thành tựu vượt bậc Vậy tiểu thuyết là gì? Ta sẽ tìm hiểu rõ hơn về khái niệm của tiểu thuyết

1.4.2 Khái niệm tiểu thuyết

Về mặt tên gọi, tiểu thuyết là một thuật ngữ Hán – Việt Tiểu là nhỏ nhặt, thuyết là nói, bàn Tiểu thuyết nói chung là bàn luận về một số vấn đề nhỏ nhặt Nhưng trong thực

tế văn học hiện nay cho thấy, tiểu thuyết là một “tác phẩm chứa đựng dung lượng cuộc sống rộng lớn, nhiều trang (có khi còn gọi là dài hơi) so với các thể loại khác.” [8; tr.20]

Vậy phải hiểu thuật ngữ tiểu thuyết như thế nào cho đúng? Đó là vấn đề rất đáng quan tâm trong tiến trình nghiên cứu văn học hiện đại hiên nay.

Về mặt định nghĩa, cũng có khá nhiều những ý kiến khác nhau về khái niệm tiểu thuyết và hiện nay vẫn chưa đồng nhất quan điểm giữa các tác giả Mỗi người đều có những cái nhìn riêng, có tác giả lý giải tiểu thuyết ở phương diện nội dung, có tác giả lại

lý giải ở phương diện nghệ thuật, có người thì dựa vào dung lượng của tiểu thuyết để phân chia thành nhiều loại khác nhau Điển hình trong một số tự điển, một số nghiên cứu

như sau: Theo Tự điển Hán – Việt (Nhà xuất bản Sài Gòn, 1953) thì “Tiểu thuyết là một thể loại văn xuôi kể một câu chuyện.” [8; tr.29] Một khái niệm khác trong Từ điển tiếng

Việt (Nhà xuất bản Đà Nẵng, 2004) định nghĩa tiểu thuyết là “Truyện dài bằng văn xuôi

có dung lượng lớn, với nhiều nhân vật hoạt động trong phạm vi lịch sử, xã hội rộng lớn.”

[8; tr.30] Còn trong 150 thuật ngữ văn học của tác giả Lại Nguyên Ân, ông lại cho tiểu

thuyết là: “Tác phẩm tự sự, trong đó sự trần thuật tập trung vào số phận một cá nhân trong quá trình hình thành và phát triển của nó; sự trần thuật ở đây được khai triển trong không gian và thời gian nghệ thuật đến mức đủ để truyền đạt “cơ cấu” của nhân cách.”

[1; tr.313] Lại có một định nghĩa cụ thể hơn về tiểu thuyết trong quyển Lí luận văn học

của tác giả Phương Lựu, theo Phương Lựu thì “Tiểu thuyết là hình thức tự sự cỡ lớn đặc biệt phổ biến trong trong thời cận đại và hiện đại Với những giới hạn rộng rãi trong hình thức trần thuật, tiểu thuyết có thể chứa đựng lịch sử của nhiều cuộc đời, những bức tranh phong tục đạo đức xã hội, miêu tả cụ thể các điều kiện sinh hoạt giai cấp, tái hiện nhiều tính cách đa dạng.” [12; tr.387] Ngoài ra, tiểu thuyết còn được định nghĩa khá rõ

ràng trong quyển 25 năm – một vùng tiểu thuyết, các tác giả nêu lên “Tiểu thuyết, còn

gọi là truyện dài, là một thể loại văn học bằng văn xuôi, nhiều trang, nhân vật, tình tiết phức tạp, nhiều tuyến, nhiều tầng, hoạt động trong một không gian, thời gian không hạn chế.” [8; tr.30]

Qua những định nghĩa trên về tiểu thuyết, ta thấy được, qua thời gian, các định nghĩa của tiểu thuyết dần được bổ sung và được hiểu một cách chính xác, đầy đủ hơn Tìm hiểu qua một loạt những nhận định trên, đồng thời căn cứ vào thực tiễn phát triển hiện nay của thể loại tiểu thuyết, người viết nhận thấy: Tiểu thuyết (hay còn gọi là truyện dài), là một thể loại văn xuôi có dung lượng lớn, chứa đựng nhiều tình tiết phức tạp,

những bức tranh cụ thể, bao quát về cuộc sống, về một giai đoạn lịch sử, tái hiện những hình ảnh thực trong đời sông (có thể có hư cấu), có nhiều tính cách, nhiều nhân vật trong không gian, thời gian không giới hạn.

1.4.3 Đặc điểm của tiểu thuyết

Tiểu thuyết tuy là một thể loại mới hơn so với các thể loại khác nhưng hiện nay lại

là một trong những thể loại quan trọng trong văn học hiện đại Việt Nam cũng như trên thế giới Nó cũng có những đặc điểm quan trọng để cấu thành nên một thể loại nhất định để phân biệt rõ ràng giữa tiểu thuyết với các thể loại khác

1.4.3.1 Tiểu thuyết là thể loại giàu chất văn xuôi, tức là tái hiện cuộc sống

không thi vị hóa, không lãng mạn hóa, không lý tưởng hóa

Đó là đặc điểm cơ bản nhất để làm cho tiểu thuyết khác với truyện thơ trường ca,

thơ trường thiên hay sử thi Nói về chất văn xuôi, “có lẽ Hêghen là người đầu tiên nói một cách khá sâu sắc về tính “văn xuôi” (caractere prosaique) của thể loại tiểu thuyết Hêghen sử dụng từ này không phải theo nghĩa hẹp (văn xuôi khác với thơ ca), mà muốn nói đến một đặc trưng thẩm mĩ của thể loại Ông cho rằng “tiểu thuyết theo ý nghĩa hiện đại giả thiết phải có một hiện thực đã làm thành văn xuôi làm tiền đề cho nó” [17;

tr.100] Tiểu thuyết phản ánh tất cả những màu sắc của cuộc sống, từ nét đẹp đẽ, kỳ bí trong truyện cổ tích đến những anh hùng như trong các sử thi anh hùng ca Tiểu thuyết chứa đựng tất cả những hỷ, nộ, ái, ố, những cung bậc của cuộc sống và tất cả các phạm trù của mĩ học Tất cả những thứ ấy làm nên chất văn xuôi trong tiểu thuyết, hình thành nên tính chất đặc trưng cho tiểu thuyết: chất văn xuôi Thời gian đầu trước khi định hình nên thể loại tiểu thuyết như ngày nay, tiểu thuyết ở phương Tây cũng như phương Đông đều

có thể xuất hiện dưới dạng văn vần chứ không nhất thiết phải là văn xuôi Tác phẩm Nhị

độ mai, Hoa tiên, …đều được coi là tiểu thuyết bằng thơ, nhưng những tác phẩm trên, do

bị hạn chế bởi sở đoản của thơ trong thể loại văn vần, bị chi phối bởi niêm luật nên các tác phẩm không thật sự đi sâu vào mọi mặt của đời sống và diễn biến tâm lý nhân vật và diễn tả nó một cách sâu sắc nhất Và dĩ nhiên, thể loại tiểu thuyết cũng không thể phát huy được hết sở trường của mình, cho nên khái niệm tiểu thuyết bằng văn vần chưa kịp định hình đã bị tiểu thuyết bằng văn xuôi lấn lướt

Các tác giả lớn như Baldaz, L Tolstoi, Doxtoievski, Vũ Trọng Phụng, Nam Cao, Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoan,… đã cho ra đời những tác phẩm thể hiện đậm nét chất

văn xuôi Chẳng hạn như Số đỏ của Vũ Trọng Phụng, ta thấy được nụ cười trào phúng,

mỉa mai vào cái xã hội mà ai cũng cho mình là thượng lưu, là văn minh, là Âu hóa Qua

những “số đỏ” mà Xuân tóc đỏ có được: từ một thằng ma cà bông, sống đầu đường xó

chợ, phải nhặt banh sân quần vợt rồi bán thuốc dạo, Xuân bỗng chốc trở thành người có địa vị, là ông đốc tờ Xuân, là sinh viên trường thuốc, là một cây hy vọng của quần vợt Bắc kì, một vĩ nhân cứu quốc, một bậc thượng lưu của xã hội,…Vũ Trọng Phụng đã vạch trần được cái xã hội lúc bấy giờ, tạo nên tiếng cười châm biếm vào cái xã hội tư sản nhố nhăng

Tiểu thuyết tái hiện cuộc sống không thi vị hóa, lãng mạn hóa, lí tưởng hóa mà nó tái hiện lại một cuộc sống rất chân thật Tiểu thuyết phơi bày những bộ mặt khác nhau của

xã hội, soi chiếu từng góc cạnh của cuộc đời Như trong tác phẩm Sống mòn của Nam

Cao Bằng ngòi bút của mình, tác giả đã tái hiện lại bi kịch của người trí thức tiểu tư sản trong xã hội cũ, cái xã hội tàn nhẫn vùi dập mọi ước mơ, hoài bão, tước đi ý nghĩa sự sống chân chính của con người, khiến con người sống mòn, chết mòn trong tuyệt vọng Trong từng nhân vật, Nam Cao đã phanh phui, bóc trần mọi ngõ ngách sâu kín vốn có trong lòng dạ con người Tâm lí nhân vật được thể hiện qua những cảnh cắn rứt hành hạ lẫn nhau, giữa cái chật hẹp của hạnh phúc và tự làm tình làm tội mình qua một chuỗi ân hận, dằn vặt, xót xa Thứ đã nhiều lần nghĩ xấu về Đích, khi thấy Đích bệnh nặng không qua khỏi một mặt Thứ mong cho hắn chết ngay đi, một mặt lại thấy cảm thương cho Đích Hay khi y nghi ngờ vợ, tát vợ một cái để rồi lại tự mình đau khổ Chính nghèo hèn đã đẩy nhân vật vào cuộc sống chạy theo cơm áo gạo tiền mà không biết mình đang bị bào mòn bởi chính cái nghiệt ngã đó Và từ đây, con người có những hành vi ích kỉ, hẹp hòi, nghi ngờ lẫn nhau: Thứ nghi ngờ Oanh, Đích lừa công sức bạn bè mình để kiếm tiền, nghi ngờ

cả Oanh ở nhà không chung thủy,… Những cái lẩn quẩn trong sự nghèo khổ, ghen tuông, ghen ghét, đố kị đã đẩy con người vào bi quan, không lối thoát Nhờ vào chất văn xuôi mà tiểu thuyết mới phát huy được mọi ưu thế và phát triển mạnh mẽ, trở thành tiểu thuyết hiện đại như hiện nay

Tiểu thuyết mang đẫm chất văn xuôi, gần gũi với cuộc sống nhưng tiểu thuyết không phải là bức tranh chụp lại của hiện thực cuộc sống Cuộc sống chỉ là chất liệu làm

nên tiểu thuyết Nhà văn ghi nhận lại những điều “tai nghe mắt thấy”, những cảm nhận

có thật từ cuộc sống, sau đó, qua cảm quan nghệ thuật của mình, nhà văn tiếp tục nhào nặn và sáng tạo nên tác phẩm nghệ thuật Bởi thế nên, tiểu thuyết không chỉ phản ánh cuộc sống mà còn giúp cho ta có cái nhìn tinh tế và hiểu sâu sắc hơn về cuộc sống

1.4.3.2 Nhân vật trong tiểu thuyết là con người nếm trải

Tiểu thuyết là loại hình tự sự cỡ lớn, tiểu thuyết là thể loại có thể vẽ nên bức chân dung con người tỉ mỉ và rõ ràng nhất với toàn bộ những diễn biến, sự kiện xoay quanh nhân vật đó Nếu như các thể loại khác như sử thi, truyện cổ tích,…nhân vật thường được định hình những tính cách đặc trưng từ đầu cho đến cuối tác phẩm như trong truyện cổ

tích Thạch Sanh: Nhân vật Thạch Sanh tốt bụng và dũng cảm, còn Lý Thông thì độc ác,

xảo trá trong suốt câu chuyện và không hề thay đổi thì trong tiểu thuyết, con người phải nếm trải những đau khổ, vui buồn, những biến cố thăng trầm trong cuộc đời Tính cách của nhân vật, vì thế, cũng có thể sẽ thay đổi trong từng tình huống, từng bước ngoặt lớn

trong cuộc đời họ Như trong tiểu thuyết Tắt đèn của Ngô Tất Tố, chị Dậu vốn mang bản

chất hiền lành, nhút nhát và cam chịu, nhưng khi anh Dậu bị bọn cai lệ đánh đập thừa sống thiếu chết, tức nước vỡ bờ, với sức mạnh của người đàn bà lực điền, chị đã vùng dậy, chống lại bọn chúng để bảo vệ chồng mình Rồi trong đoạn cuối tác phẩm, sau những

ức hiếp, chị đã vùng chạy đi trong đêm tối, tự tìm lối thoát cho bản thân mình

Tất cả những nhân vật trong tiểu thuyết, họ phải nếm trải, đương đầu với thực tại của cuộc sống Và cuộc sống sẽ làm họ thay đổi tiến bộ hơn, nhưng đôi khi lại biến họ sống tiêu cực hơn qua những va vấp, chướng ngại của cuộc đời

1.4.3.3 Trong tiểu thuyết có yếu tố thừa

Tiểu thuyết không chỉ so với thơ ca mà ngay cả so với các thể loại khác như truyện ngắn hay truyện vừa cũng hơn hẳn về khả năng thể hiện cuộc sống không giới hạn, bởi trong tiểu thuyết còn dung nạp những yếu tố thừa như những suy tư của nhân vật về thế giới và cuộc đời, sự phân tích chi tiết hơn những diễn biến tình cảm của nhân vật, sự trình bày tường tận về tiền sử của nhân vật, hay các đoạn trữ tình ngoại đề Tuy gọi là yếu tố thừa, là những cái bên ngoài nhưng đó lại là một trong những phần quan trọng làm nên

chất tiểu thuyết Nó góp phần làm cho tiểu thuyết có dung lượng lớn hơn các thể loại khác, nó làm rõ hơn về nhân vật, giúp nhà văn lồng vào tiểu thuyết những tư tưởng, những suy nghĩ của mình vào trong tác phẩm Đọc những tác phẩm của các tác giả lớn như Victor Hugo hay Đôxtôiepki, chúng ta sẽ thấy rất nhiều những đoạn miêu tả tâm trạng, phân tích những suy nghĩ, diễn biến tâm lí nhân vật về cuộc đời, về số phận, và cả những lời bình luận của chính tác giả, những suy tư của chính bản thân mình

Lấy ví dụ trong tiểu thuyết Oxford thương yêu của Dương Thụy có đoạn “Kim

bực mình nghĩ lỗi này do các phương tiện truyền thông chỉ đua nhau ca ngợi những gương mặt Việt Nam thành công ở nước ngoài, rồi báo chí hè nhau hoan hô các học sinh

- sinh viên đoạt giải thưởng và các huy chương quốc tế Nhưng những trường hợp đặc biệt này chiếm bao nhiêu phần trăm? Còn bao nhiêu du học sinh học hành lẹt đẹt, ngoại ngữ lõm bõm, cày ngày cày đêm cũng chỉ mong vượt qua được ngưỡng không bị điểm liệt sao họ không đưa tin? Rồi chịu khó lên mạng Internet mà xem, ở khắp nơi trên thế giới còn bao nhiêu sinh viên Việt Nam bế tắc đến nỗi phải vào bệnh viện tâm thần hay thương tâm nhất là tự hủy mình, sao báo chí không lên tiếng? Kim căm ghét cái thói sĩ diện và hay ca ngợi của dân mình Hay là càng tự ti nên mới càng tự tôn, dạng như Thúy Hà, giáo viên Đại học đó? [4; tr.19] Cách phân tích tâm lí nhân vật Kim chi tiết hơn và những

thông tin mà Dương Thụy đưa vào tác phẩm làm cho hình tượng nhân vật sâu sắc hơn và thể hiện được cái nhìn hiện thực của tác giả

Bởi thế nên, có tên gọi là yếu tố thừa nhưng thực chất đó lại là yếu tố không thể thiếu trong tiểu thuyết Tất cả những yếu tố kể trên đã làm nên một thể loại mang tên tiểu thuyết, một thể loại có sức phản ánh tỉ mỉ nhất, trọn vẹn nhất, sâu sắc nhất và đầy đủ nhất

1.4.3.4 Tiểu thuyết có khả năng tổng hợp nhiều nhất các khả năng nghệ

thuật của các loại văn học khác

Tiểu thuyết có thể tổng hợp những phong cách nghệ thuật của các thể loại văn học khác Những rung động tinh tế trong thơ ca, tính hiện thực thời sự của kí, những xung đột giằng co của kịch,… tất cả đều được các tác giả đưa vào trong tác phẩm tiểu thuyết của mình Tiểu thuyết vận dụng màu sắc của hội họa, âm thanh trong âm nhạc, những lát cắt khác nhau trong điện ảnh, cả những bộ môn khoa học khác như tâm lí học, đạo đức học, khoa học tự nhiên, khoa học viễn tưởng một cách linh hoạt, làm cho tiểu thuyết trở nên

hấp dẫn hơn và có giá trị hơn Đọc một loạt tác phẩm tiểu thuyết như Mật mã Da Vinci,

Biểu tượng thất truyền, Lâu đài số, Thiên thần và ác quỷ của tác giả Dan Brown, ta thấy

trong đó là sự kết hợp của nhiều lĩnh vực khác nhau: tôn giáo, hội họa, kiến trúc, điêu khắc, và cả yếu tố khoa học viễn tưởng Tất cả hòa với nhau tạo nên những tác phẩm tiểu thuyết gây rất nhiều sự tranh cãi cho các nhà bình luận văn học về giá trị của nó Hay chất

huyền thoại pha chút viễn tưởng, khoa học trong Trăm năm cô đơn của G Marquez, yếu

tố sử thi và tính trữ tình trong Chuông nguyện hồn ai của Hêmingguây,…

1.5 Sơ lược đôi nét về tình hình sáng tác ở Việt Nam đầu thế kỉ XXI

Cùng với nền văn học thế giới, văn học Việt Nam đang có sự chuyển mình cùng với quá trình đổi mới của đất nước Trong xu thế chung của thời đại, xu thế đổi mới của đất nước, văn học Việt Nam cũng có những hiện tượng thu hút với công chúng, có những tác phẩm lôi cuốn độc giả và có nhiều ý kiến tranh luận của các nhà nghiên cứu phê bình…Những tác phẩm thể hiện phương pháp sáng tác của chủ nghĩa tượng trưng, chủ nghĩa hiện sinh, chủ nghĩa hiện thực kỳ ảo, chủ nghĩa hiện sinh kết hợp trong mỗi tác

phẩm tạo nên dư luận với những ý kiến đánh giá khác nhau Hàng loạt tác phẩm như Tự

sự 265 ngày, Cõi người rung chuông tận thế của Hồ Anh Thái, Nỗi buồn chiến tranh

của Bảo Ninh, Nằm nghiêng của Phan Huyền Thư; đặc biệt là Tuyển tập truyện

ngắn Nguyễn Huy Thiệp, mặc dù cho đến bây giờ, ý kiến về nhà văn này vẫn rất khác

nhau Tập truyện ngắn mới của Nguyễn Thị Thu Huệ Nào, ta cùng lãng quên, vừa mới

xuất bản, cũng được hào hứng đón đọc Có những cây viết trẻ, vừa mới xuất hiện tác

phẩm đầu tay, như Nguyễn Ngọc Thuần với Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, Một thiên

nằm mộng, Nguyễn Ngọc Tư tiêu biểu với truyện ngắn Cánh đồng bất tận và Phương

Trinh với Mây bay ngang rồi mây bay qua, Quả táo, là những truyện ngắn khá tinh tế,

hứa hẹn mới lạ… cũng đã được người đọc chú ý ngay

Yếu tố kỳ ảo được nhiều nhà văn trẻ thể hiện trong Thiên thần sám hối của Tạ Duy Anh, Cõi người rung chuông tận thế của Hồ Anh Thái, Bóng đè của Đỗ Hoàng Diệu, Giấc ngủ nơi trần thế của Nguyễn Thị Ấm, Hồn trinh nữ của Võ Thị Hảo, Cứu

tinh của Hồ Anh Thái, Thợ may của Phạm Hải Vân… Cái ác qua yếu tố kỳ ảo được thể

hiện dưới nhiều hình thức hết sức đa dạng Có khi nó là sự thể hiện mặc cảm phụ bạc và

con người tâm linh sám hối như trong Hoa đại trắng của Đức Ban Cũng có khi đó là thói nghiện ngập, đam mê thái quá đến mức bệnh hoạn như trong Điếu cày của Phạm Hải

Vân Như vậy, bằng việc hữu hình hóa cái ác qua yếu tố kỳ ảo, các cây bút viết truyện ngắn sau 1975 đã thể hiện nỗi lo âu khắc khoải về sự suy mòn của nhân tính, của đạo lý truyền thống Giữa lúc giá trị đạo đức bị tấn công từ nhiều phía, ở hiền chưa chắc đã gặp lành, con người tìm đến yếu tố kỳ ảo để tìm đến một giải pháp thăng bằng tâm linh giữa

xã hội đầy biến động Bên cạnh đó, nhu cầu đào sâu tìm hiểu con người cá nhân, con người bản thể đang trở thành tâm điểm chú ý của nền văn học Vì thế, dễ nhận thấy, văn học đương đại đang quan tâm nhiều đến sự giải phóng cái tôi cá nhân, con người cá nhân

tự do và hiện sinh Chủ đề giới tính xuất hiện ngày càng nhiều trong văn học với rất nhiều tên tuổi như Tạ Duy Anh, Hồ Anh Thái, Nguyễn Ngọc Thuần, Nguyễn Ngọc Tư… Đây thực sự là vấn đề lớn cần nhiều thời gian xem xét và có sức vẫy gọi rất lớn với những ai tâm huyết muốn tìm hiểu

Thơ ca Việt Nam những năm đầu thế kỷ XXI đang có dấu hiệu của sự chuyển động và đang tạo ra được diện mạo mới Nổi lên như một hiện tượng, nhà thơ Vi Thùy Linh có những cách tân thể hiện được nhiều người chú ý và một số nhà thơ trẻ khác như: Nguyễn Hữu Hồng Minh, Ngô Tự Lập, Lê Thu Thủy, Phan Huyền Thư, Văn Cầm Hải, Nguyễn Quyến, Nguyễn Vĩnh Tiến, Ly Hoàng Ly, Dạ Thảo Phương, Nguyễn Danh Lam… đã tạo được cho mình tiếng nói riêng ở trên thi đàn

Văn học Việt Nam những năm đầu của thế kỉ XXI đã có những chuyển biến rõ rệt Tồn tại song song cùng những giá trị truyền thống có từ xưa đến nay, thì văn học được các tác giả cách tân không mệt mỏi Các tác giả của đủ mọi tầng lớp, đặc biệt là các tác giả nữ dần ra đời với số lượng đông đảo Nhà văn có cái nhìn sống hơn về thực trạng của đời sống Những vấn đề mới còn rất nhạy cảm như tâm linh, như sex đều được nghiên cứu và phơi bày ra dưới con mắt của văn chương Những kết cấu và nội dung lạ đang được khai thác và hứa hẹn sẽ có những tác phẩm văn chương để đời cho nền văn học của tuổi trẻ trong thế kỉ đổi mới hiện nay

1.6 Vài nét về tác giả và tác phẩm

1.6.1 Tác giả

1.6.1.1 Cuộc đời

Dương Thụy tên thật là Dương Thụy Phương Khanh, sinh năm 1975 tại Sài Gòn Tốt nghiệp Cử nhân văn chương Pháp của trường Khoa học Xã hội và Nhân văn thành phố Hồ Chí Minh năm 1997

Năm 1999, chị tốt nghiệp bằng MBA (quản trị kinh doanh) Sau khi tốt nghiệp, Dương Thụy dấn thân vào con đường báo chí, chị làm phóng viên cho tờ báo Hoa học trò

Năm 2005, Dương Thụy lập gia đình và có được hai đứa con một trai một gái Tốt nghiệp Cử nhân văn chương Pháp cộng với bằng thạc sĩ quản trị kinh doanh của Đại Học Liège - Vương Quốc Bỉ năm 2002 và những khóa tu nghiệp ở nước nhiều nước châu Âu đã góp một phần vốn sống không nhỏ vào sự nghiệp sáng tác của Dương Thụy

Những phong cảnh, những phong tục tập quán thật sự qua cảm nhận của tác giả khi

ở trời Tây đã làm nên những đặc sắc cho hầu hết những tác phẩm của Dương Thụy Thậm chí, có thể nói, chính những kinh nghiệm sống của bản thân trong suốt thời du học và tu nghiệp đã tạo cảm hứng cho những tác phẩm của chị

Thời gian “dấn thân” vào sự nghiệp báo chị lại góp thêm một phần vào bút lực

của Dương Thụy Nhanh nhạy hơn với lối viết tốc kí phổ biến trong báo chí xen cùng tình cảm đối với văn chương, Dương Thụy có thể sáng tác theo kiểu tranh thủ thời gian và cho

ra đời những tác phẩm đặc sắc lôi cuốn hàng triệu người đọc

1.6.1.2 Sự nghiệp sáng tác

Tác phẩm đầu tay vào năm lớp mười với tựa đề Búp bê băng giá được đăng làm

nền cho một loạt những tác phẩm tiếp theo ra đời với động lực lớn nhất cho thời sinh viên

là tiền nhuận bút Nhưng các tác phẩm trên chưa nói lên được tên tuổi của Dương Thụy Mãi đến năm 1997, các tác phẩm của Dương Thụy được xuất bản đều dặn và dần được

đón nhận nhiều hơn Cái tên Dương Thụy được nhắc đến qua khá nhiều truyện ngắn: Dấu

lặng trong điệp khúc (1997, NXB Văn Nghệ), Người thổi kèn (1999, NXB Kim Đồng), Hai người đến từ phương xa (2002, NXB Kim Đồng), Cô gái Sài Gòn (NXB Trẻ, 2003), Cắt đuôi (NXB Kim Đồng, 2004), Bồ câu chung mái vòm (NXB Trẻ, 2004), Hành trình của những người trẻ (NXB Trẻ, 2005)

Trên đà sung sức, bút lực dồi dào, Dương Thụy lấn sân sang lĩnh vực tiểu thuyết và

thành công vang dội với Oxford thương yêu (2007)– “best seller” [23] trong một năm

đầu xuất bản, tái bản 14 lần, gần 55000 bản đã được bán ra Tiếp theo đó, hàng loạt tác phẩm cả truyện ngắn lẫn tiểu thuyết lại được ra đời và được độc giả đón nhận nồng nhiệt

Các tác phẩm được tái bản liên tục như Cáo già, gái già và tiểu thuyết diễm tình (2008),

tái bản tổng cộng 6 lần, trong đó đã tái bản lần thứ nhất với 3000 cuốn sau chưa đầy một

tháng phát hành; Venise và những cuộc tình Gondola (2009), quyển này hiện tái bản lần 6; Nhắm mắt thấy Paris – “Best seller”, chỉ 4 ngày đã in tái bản 5.000 cuốn, nay sách này đã tái bản lần 6; Hè của cô bé mất gốc (2010) ; Trả lại nụ hôn (2011), vừa in ra chỉ

một tuần đã tái bản lần 1, in 3000 cuốn và sau đó lại tái bản lần 2 in 5000 cuốn, tổng cộng

11000 cuốn đã được bán ra thị trường Và gần đây nhất là tiểu thuyết Cung đường vàng

nắng (2012), trở thành hiện tượng trong hội sách TP.HCM, chỉ trong 3 ngày đầu hội sách,

quyển sách này đã được bán ra 10000 bản, sau đó nhanh chóng tái bản thêm lần hai

Không những thế, vào tháng 10 năm 2011, quyển Oxford thương yêu đã có phiên bản tiếng Anh do NXB Trẻ ấn hành với tựa đề Believe Oxford Và tháng 9 năm 2013, tác phẩm Nhắm mắt thấy Paris được phát hành phiên bản tiếng Anh với tên goi Paris

Through Closed Eyes.

Với những tác phẩm của mình, Dương Thụy cũng đã dành được một số các giải

thưởng văn học: Năm 1999, chị đạt giải hai “Hương Đầu Mùa” của báo Sinh viên Việt Nam – Hoa Học Trò Năm 2004, Dương Thụy nhận giải hai “Truyện ngắn hay 2004” của báo Tiếp Thị Gia Đình và năm 2005, chị nhận giải ba “Văn học Tuổi Hai Mươi” của NXB

Trẻ

Với những tác phẩm được ra đời liên tục và được độc giả đón nhận, Dương Thụy ngày càng được người đọc biết đến và dành nhiều tình cảm yêu quý nhiều hơn Và với những nhiệt huyết và niềm say mê của mình, với vị trí là một nhà văn trẻ, chị sẽ còn cho

ra đời nhiều những tác phẩm thú vị hơn nữa

1.6.2 Tác phẩm Nhắm mắt thấy Paris

Nhắm mắt thấy Paris xuất bản năm 2010, là một quyển sách “best seller” [23],

chỉ bốn ngày đã in tái bản 5000 cuốn, và hiện đã được tái bản lần thứ 6 Tiếp nối sự thành

công, Nhắm mắt thấy Paris vừa cho phát hành bản tiếng Anh với tên gọi Paris Through

Closed Eyes vào tháng 9 năm 2013.

“Tôi đã viết truyện này vào tháng 5 – 2008 với tựa đề “Rạng đông trời Paris”

Bối cảnh truyện diễn ra phần lớn ở Paris, và những nhân vật chính đều làm việc trong Tập đoàn mỹ phẩm L’Aurore (trong tiếng Pháp nghĩa là Rạng Đông)…Mãi một năm rưỡi, vào tháng 10 -2009, tôi mới hoàn tất tiểu thuyết này sau rất nhiều khoảng dừng, do tôi luôn phải viết trong hoàn cảnh tranh thủ tối đa thời gian rãnh Khi đọc lại tác phẩm,

tôi thấy tựa cũ có vẻ “hô khẩu hiệu” và quyết định chọn tựa “Nhắm mắt thấy Paris” Khi

nhắm mắt, là khi người ta không còn thấy gì nữa hết Nhưng đó cũng là lúc hiện lên

những khoảnh khắc hoài ghi dấu trong cuộc đời mình… “Nhắm mắt thấy Paris”, Paris

của quá khứ đã qua hay Paris của tương lai đầy hứa hẹn Tất cả những nhân vật trong tiểu thuyết này đều có một lí do riêng để nhớ về Paris và hẹn gặp lại tại đây Bản thân tôi cũng thường nhắm mắt thấy Paris và Paris từ lâu đã là chốn đi về đầy yêu thương Riêng đối với độc giả, tôi tự thuyết phục mình rằng sau khi đọc xong cuốn sách này, mọi người cũng tìm được cho mình một lí do để “thấy Paris” Tôi hoàn toàn tin tưởng vào điều đó!”

[19; tr.6] Đó là khái quát của Lời nói đầu trong quyển tiểu thuyết Nhắm mắt thấy Paris

Dương Thụy đã giải thích việc đặt nhan đề và ý nghĩa của nhan đề mình đặt ra giúp người đọc tiếp cận dễ dàng hơn khi tìm hiểu sáng tác của mình

Truyện kể về nhân vật chính là Mai, một cô gái trẻ đầy nhiệt huyết và luôn ra sức khẳng định chính mình Trong một lần dự hội nghị ở Hồng Kông của tập đoàn mỹ phẩm L’Aurore, Mai gặp được Louis – kĩ sư Hóa học người Pháp và Daniel Ng – sếp vùng khu vực châu Á đến từ Singapo Cả hai người đều có ấn tượng với Mai sau khi gặp gỡ và tiếp xúc với cô Louis chưa hết vui mừng vì được làm việc tại Việt Nam và được gần Mai thì nghe được tin cô đã nhận thông báo sang Pháp tu nghiệp trong vòng một năm nhờ tiến cử ngầm của Daniel Tại Pháp, bằng tất cả năng lực và sự phấn đấu của mình, Mai dần được công nhận và được công ty đưa vào danh sách những manager cao cấp đầy tiềm năng, cô

sẽ có cơ hội học hỏi và làm việc trong môi trường đa quốc gia, được bổ nhiệm vào trong những vị trí cấp cao sau khi về nước Trong thời gian Mai ở Pháp thì Tuyết Hường – có

biệt danh là Pink Lady – phó phòng nhân sự của L’Aurore tại Việt Nam đã dùng “nhất cự

li, nhì tốc độ” để cướp mất Louis Bằng scandal tình dục, Tuyết Hường đã lấy được một

món tiền khổng lồ sau khi làm cho tổng giám đốc Jean-Paul tại Việt Nam thân bại danh liệt: bị đuổi việc và vợ đòi li dị Louis cũng bị buộc thôi việc, phẫn uất vì bị lừa gạt đến mức phải tự tử Daniel bị buộc phải chủ động xin thôi việc Mai đau khổ gạt đi mối tình đầu trong nước mắt

Tiểu thuyết có một kết thúc có hậu Sau ba năm, những người ngày cũ lại gặp lại nhau Ai cũng có những hướng đi riêng cho mình Mai cũng thanh thản hơn trong mối quan hệ với Louis qua phép thử của Daniel Và mối tình của cô với Daniel đang có những tiến triển tốt đẹp

Khép lại Nhắm mắt thấy Paris, độc giả vẫn còn thích thú với những khung cảnh xinh đẹp của những vùng đất mới lạ, đặc biệt là Paris Tác phẩm như thôi thúc thêm khát khao được chinh phục những cái mới để khẳng định được chính mình Đọc xong tác phẩm, người đọc cảm giác tin tưởng hơn vào tương lai với những con người trẻ trung và đầy nhiệt huyết, và hiểu hơn về những góc cạnh cuộc sống trong giai đoạn hội nhập hiện nay

CHƯƠNG 2: GIÁ TRỊ NỘI DUNG TRONG TIỂU THUYẾT

NHẮM MẮT THẤY PARIS CỦA DƯƠNG THỤY

Văn học là sự phản ánh hiện thực Các tác giả khi cho ra đời một tác phẩm đều muốn gửi gắm vào đó một phần thực trạng của cuộc sống Bởi vốn dĩ hiện thực chính là nguồn tư liệu chân thực, sống động nhất để tác giả khai thác tác phẩm của mình Nhà văn – với tư cách là một người thư kí – ghi chép lại đời sống hiện thực, sau đó, trong vai trò là một người thợ xây tài ba, nhà văn tiếp tục nhào nặn và sáng tạo nên tác phẩm nghệ thuật mang dấu ấn của tác giả đó Hiện thực cuộc sống trong tác phẩm, hay nói cách khác là cảm quan nghệ thuật của tác giả, là cái nhìn qua lăng kính của tác giả với thế giới bên ngoài Vì thế, để có một tác phẩm đi vào lòng người đọc, tác giả đó phải có những cảm nhận trung thực, khách quan, những cái tốt, cái xấu, cái bi, cái hài đều được phản ánh rõ nét, đúng với những gì đã và đang được diễn ra trong cuộc sống Và một trong những cái hay của Dương Thụy chính là đem được cuộc sống hiện thực vào trong tác phẩm của mình, tạo nên một thế giới nghệ thuật đặc sắc

2.6 Nhắm mắt thấy Paris – những người trẻ tuổi trên con đường lập nghiệp

Nhắm mắt thấy Paris đã xây dựng nên những hình tượng nhân vật với khát khao

khẳng định định bản thân mình Trên bước đường tìm kiếm sự thành công, họ sẽ phải trải

qua rất nhiều khó khăn thử thách Những nhân vật trong Nhắm mắt thấy Paris có những

xuất phát điểm khác nhau, cách nghĩ, cách tư suy khác nhau,… nhưng họ đều chung một mục tiêu được chinh phục sự thành công và khao khát khẳng định năng lực của mình.2.1.1 Khó khăn của những người trẻ tuổi trên con đường lập nghiệp

Trên con đường vươn tới tương lai, khó khăn là điều đầu tiên mà không ai tránh khỏi được Mai - một cô gái trẻ đầy nhiệt huyết và không ngừng phấn đấu thể hiện năng lực của mình Xuất thân từ một gia đình có giáo dục và sống trong sự thương yêu, ít va chạm với cuộc sống khắc nghiệt, Mai hồn nhiên, nhân hậu và tin tưởng vào những điều tốt đẹp hơn trong tương lai Nhưng Mai đâu biết rằng, trong cuộc sống hiện tại của cô còn lắm những thủ đoạn gian ngoa của rất nhiều người, việc nhận diện ra những bộ mặt khác

nhau của nhiều người sau cái vẻ bên ngoài luôn mỉm cười vui vẻ và đối phó với họ là một điều không phải ai cũng làm được Mai đã phải chịu bao khốn đốn khi phải đối mặt với những con người như thế Dù rất ghét Tuyết Hường, nhưng khi nghe cô nàng tố khổ về gia đình với những giọt nước mắt tràn mi, cô đã tin và cho Tuyết Hường sống cùng trong

những ngày công tác ở Milan và ở căn phòng cô thuê tại Paris “Mai phân vân, giác quan thứ sáu vốn thính nhạy của cô mách bảo đối thủ là một kẻ đáng gờm và chưa chắc những

gì Hường nói là sự thật Nhưng chứng kiến vẻ tội nghiệp của Hường, cô lắc đầu tự thuyết phục: Nó cũng khổ nhiều quá rồi…” [19; tr.215] Mai tin vào quy luật nhân quả cuộc đời

“Mai chưa tha thứ cho đối thủ đã gây ra cho mình biết bao đau đớn, nhưng giờ nhìn cô nàng khổ sở, Mai chép miệng: Rồi ông trời sẽ xử nó Mình không có quyền phán xét, bản thân mình cũng không phải tốt đẹp trọn vẹn” [19; tr 216-217] Cô phản kháng theo bản

năng của mình, yêu ghét rõ ràng, không lọc lừa mưu mẹo Đối với Tuyết Hường, Mai không thể nào làm ra vẻ thân thuộc gần gũi được, dù chỉ là giả tạo Mai cảnh giác dè chừng Tuyết Hường một cách tuyệt đối Cô vừa khinh thường vừa có chút sợ những chiêu trò của Tuyết Hường, vì vốn dĩ, Mai biết, những người không chấp nhận được cái xấu như Mai không bao giờ đấu lại với những người như Hường Khi được Louis mời lên

phòng uống một ly cà phê, Mai phản ứng “Dịp khác đi Hôm nay ngày làm việc, em đã nói không muốn về công ty trễ Pink Lady có nhiều “chiêu” kinh khủng lắm Em không muốn nó phá trước khi đi Paris.”, “Nó nguy hiểm lắm!” [19, tr 75] Rồi trong lần họp tại

Hồng Kông ở những trang đầu của tiểu thuyết, vì tính tình thẳng thắn của mình, Mai nói lên chế độ đãi ngộ của công ty ở Việt Nam là không tốt, cô chưa hài lòng vì điều đó

“Thần khẩu hại xác phàm” [19; tr.52], những lời nói đó đã khiến cô một phen gần như

mất việc và bị đe dọa cả tương lai ở những công ty khác Bản tính vốn ghét kết bè phái nhưng sau khi xin lỗi ông tổng giám đốc, Mai coi như phải làm một kẻ tay mắt cho sếp

tổng để sếp dễ bề lãnh đạo toàn công ty theo ê – kíp của riêng mình “Ông Tổng giữ cô lại chỉ với một dặn dò: “Từ nay đừng làm điều dại dột! Hãy làm việc tận tâm cho tôi!” Mai hiểu ý ông muốn cô phải lập công chuộc tội bằng cách nghe ngóng tình hình trong công

ty, làm gián điệp để hại những người dám có ý chống đối.”[19; tr.62], nên cô đang “âm thầm tìm việc mới để sớm rời khỏi công ty L’Aurore Việt Nam” [19; tr62] Những người

như Mai cũng khá phổ biến trong đời sống ngày nay Những ai quá nhân hậu, sống và làm

việc bằng năng lực của mình sẽ dễ bị người khác chèn ép, bóc lột Và để được yên thân,

họ chỉ có thể tránh ít tiếp xúc và không đụng chạm đến những người quỷ quyệt, lắm mưu nhiều kế Lúc nào Mai cũng mong tìm cho mình một công việc tốt, phù hợp với năng lực bản thân và có cơ hội được học hỏi và thăng tiến cao hơn Nhưng rồi Mai nhận ra, ở những nơi khác, vẫn sẽ tồn tại những Tuyết Hường thứ hai, những ông Lafatoine thứ hai

“Mai thuộc tuýp người yêu ai thì yêu hết lòng, nhưng đã ghét ai thì đi chung cầu thang cũng thấy lợm giọng Cô được nuôi dạy rằng muốn thành công phải dựa hoàn toàn vào năng lực, nên sớm sốc nặng khi chứng kiến cuộc đời này muốn ngoi lên nhiều khi phải bằng những cách xấu xa.” [19; tr.70] Trong tình yêu cũng vậy, dẫu biết rằng Louis chỉ là

một con cờ của Tuyết Hường, là một người bị hại, nhưng Mai không thể nào quay lại với Louis vì niềm tin cô dành cho anh đã mất

Hoàn toàn trái ngược với Mai là Tuyết Hường, một nhân vật được xem là phản diện trong trang tiểu thuyết Hường cũng phải trải qua rất nhiều khó khăn trong cuộc đời Sinh ra trong một gia đình nghèo, lại không có được sự yêu thương, chăm sóc của gia

đình “nhà tui nghèo lắm, ba mẹ tui đánh nhau mỗi ngày, mấy thằng em bỏ học lang thang đầu đường xó chợ”, rồi Tuyết Hường “phải chịu đói vàng mắt, vừa ngồi học bài vừa run lên vì rét mà chẳng có lấy một chiếc áo ấm ” [19; tr.213] Khó khăn về vật chất

ban đầu là thế, Tuyết Hường còn chịu những nỗi đau về tinh thần Với xuất thân nghèo nàn, cô bị người đời khinh miệt, xa lánh thậm chí phỉ bán mình, cô cay đắng tự hỏi bản

thân mình “Tại sao mình sinh ra đã gặp cảnh sa sút, ba mẹ chửi lộn và đập lộn mỗi ngày, mấy thằng em phá như quỷ và hàng xóm xung quanh ghẻ lạnh? Chị em mình đã phải nỗ lực gấp trăm ngàn lần Quỳnh Mai mới thoát khỏi vũng nước tù đọng quê nhà, em đã vất

vả gấp vạn lần con bé đó mới được lọt vào L’Aurore Ngày ngày em làm việc miệt mài đến tám chín giờ tối mới về…” [19; tr.112] Ngòi bút Dương Thụy đã phản ánh những

hiện thực khách quan tồn tại trong cuộc sống con người Tuyết Hường một cách chân thực Gia cảnh túng thiếu, không nhận được tình thương của người thân và cộng đồng, cô

còn thất vọng trong mối tình đầu đầy mơ mộng “Năm thứ hai Đại học cô đã nếm mùi trái cấm, những tưởng đó là yêu, là có thể suốt đời bên nhau vĩnh viễn Hai người cùng trải qua những giây phút vụng trộm trên tấm nệm bốc mùi, tiếng chửi thề thật rõ bên ngoài cửa sổ Căn phòng bằng ván ép, nằm trong một con hẻm chật ở Quận 4.” [19; tr.187]

Những khó khăn về vật chất càng lúc càng đè nặng lên tinh thần của cô Cô sống trong cảnh hoài nghi tất cả và ganh ghét những ai có cuộc sống tốt đẹp hơn mình như Mai

Bên cạnh hai nhân vật chủ đạo làm nên sức lôi cuốn cho trang tiểu thuyết, Dương Thụy còn đề cập đến những khó khăn của Louis và Daniel trên bước đường dấn thân vào tương lai – hai chàng trai người nước ngoài đều là những người giỏi, nền giáo dục cao nhưng lại có hai tính cách cũng khá trái ngược nhau Louis xuất thân từ gốc quý tộc Pháp,

kỹ sư Hóa, mang trong người vẻ phóng khoáng vốn có của người châu Âu, anh đã phải đối mặt với bước ngoặt lớn trong cuộc đời mình Lần đầu tiên được làm việc tại Việt Nam, Louis được ưu đãi đặc biệt và sự săn đón của Pink Lady Chàng nhanh chóng lao

vào cuộc tình trôi qua trong thoáng chốc vì ham của lạ, vì “tưởng đó chỉ là nhu cầu vui thú trong chốc lát như ở bên châu Âu” [19; tr.192] Rơi vào bẫy của Tuyết Hường, Louis

đã phải nếm trải những thất bại lớn đến lúc phải rơi vào tuyệt vọng Còn Daniel, sếp vùng của khu vực Đông Nam Á, một chàng trai khá thành công trong tiểu thuyết về sự nghiệp, thế nhưng Daniel cũng vấp phải những nỗi đau về tình cảm Là một người sống nội tâm,

ghét những thứ giả tạo “anh ước mình có thể trốn khỏi đám đông, lánh xa chốn phù du vô nghĩa này” [19; tr.36], “Daniel thở dài ước mình có thể sống chậm lại” [19; tr.37] Daniel mong tìm được một người có thể hiểu và chia sẻ với mình nhưng khi “anh rất cần những lời động viên từ em Vậy mà… Anh buồn lắm Đây là lần thứ mấy rồi em đề cập đến chuyện chia tay.” [19; tr.42] Danie sống thiên về tình cảm, thất bại trong sự nghiệp

có lẽ sẽ không đau buồn bằng những thất vọng trong chuyện tình cảm khi không tìm được người có thể hiểu, thông cảm và bên cạnh mình

Trong cuộc sống hiện đại, con người phải đối mặt với những thử thách lớn lao để thay đổi tương lai của mình Và tất cả mọi người đều phải trải nghiệm và hiểu được những mặt trái tồn tại trong xã hội ngày nay Đó là sự a dua, nịnh nọt và những bộ mặt

khác nhau của con người Khi đi dự tiệc ở Hồng Kông, Mai nhận ra “môi trường công ty không phải là nơi kết bạn thâm giao, chỉ là những nụ cười giả tạo, những cái bắt tay hờ hững, những cái hôn má giả vờ” [19; tr.13] Những buổi tiệc sang trọng với “những ly rượu chat đỏ đắt tiền, những thức ăn cầu kì lạ miệng, những tiếc mục văn nghệ hổ lốn, những tiếng cười a dua, những ánh mắt giả tạo…” [19; tr.36] để những người là sếp vùng

như Daniel còn phải gọi là chốn phù du vô nghĩa Sự giả tạo tồn tại ở khắp mọi nơi trên

thế giới “Lúc nào họ cũng cười và làm ra vẻ happy, nhưng kỳ thực khó có ai hiểu họ muốn gì” [19; tr.65] Đằng sau bộ mặt vui vẻ đó là biết bao toan tính, rấp tâm để hãm hại

người này, nói xấu người kia, nhằm chuộc lợi cho mình Cái xã hội mà những người giỏi

“Giỏi thì có giỏi nhưng xã hội này vàng thau lẫn lộn, sâu bọ ngoi lên làm người.” [19;

tr.53] Đọc tác phẩm, ta chợt nhận ra, ở đâu cũng có những cái ác, cái xấu xa, ở đâu cũng

có sự bất công, những người kết bè kết phái để làm hại người khác

Viết về những người trẻ tuổi, Dương Thụy đã khái quát những khó khăn, vấp ngã

của mỗi người, làm nên một xã hội thu nhỏ trong Nhắm mắt thấy Paris, bật lên những

tính cách và hoàn cảnh khác nhau của từng nhân vật Những trở ngại vướng mắc đều rất gần gũi và dễ dàng nhận thấy ở đâu đó trong xã hội thực tại mà chúng ta đang sống Chính điều đó làm cho tác phẩm mang giá trị hiện thực cao hơn và sống động hơn

2.1.2 Nghị lực, bản lĩnh và những kết quả đạt được của người trẻ tuổi trên

con đường lập nghiệp

Một con người trên bước đường vươn tới tương lai, sự thành công chỉ có được qua quá trình cố gắng và phấn đấu không ngừng để vượt qua những khó khăn, và những nhân vật trong Nhắm mắt thấy Paris đã làm được điều đó

Mai với xuất thân từ gia đình nề nếp, cô ảnh hưởng khá nhiều đức tính tốt từ gia đình Tuy phải đối mặt với những ranh ma quỷ quyệt của những người làm chung công ty, đặc biệt là Tuyết Hường, nhưng cô vẫn giữ mình không sa vào ê – kíp riêng của họ Cô ghét những nụ cười giả tạo và cố gắng sống thật với bản thân mình Mai không thể đấu lại với những con người xảo trá, nhưng Mai không hẳn là yếu đuối, bằng năng lực và sự phấn đấu không ngừng, Mai đã thực sự chứng tỏ được bản thân Những cô gái trẻ với bản tính bộc trực nhưng khá bướng bỉnh như Mai hiện nay, phải có những trải nghiệm, tự mình dấn thân và rút kết những kinh nghiệm cho mình Như thế, họ mới có thể thành công Và Mai đã khẳng định được thực lực của mình Nhờ vào những hiểu biết của mình trong

công việc, sau lần “bán cái” của Daniel, Mai đã được cấp trên chú ý và có cơ hội được

sang Paris tu nghiệp trong vòng một năm Tại Paris, phải đương đầu với những khó khăn,

áp lực, Mai lao đầu vào làm việc Mọi người phải kinh ngạc trước sức làm việc đáng nể

của cô “Buổi tối Mai phải ngồi viết báo cáo đến khuya, sáng thức dậy rất sớm chạy vào văn phòng trước sếp Valérie Liên tục cả tháng trời cô cố gắng làm quen địa bàn, tham

gia các cuộc hội thảo với nhóm Langôma và văn phòng Marketing, có mặt tại những buổi chụp hình người mẫu, các buổi họp báo, những sự kiện thời trang có Langôma tài trợ mỹ phẩm…” rồi nhìn Mai “toàn ôm bánh mì hoặc fastfood vừa nhai vừa làm việc” [19;

tr.120], cô đã cống hiến hết thời gian và sức lực của mình cho công việc Và những cố gắng không mệt mỏi, niềm ham muốn được khẳng định chính mình của Mai đã được đền đáp, khi cô được làm đại diện cho nhãn hàng Langôma tham gia vào lễ hội Noel tổ chức cho nhân viên ở Paris và được làm việc với huyền thoại L’Aurore – chủ tịch tập đoàn De Buffon Và rồi sau đó, ông giám đốc nhân sự đã đem đến cho Mai một tin vô cùng tốt

lành Thành quả Mai làm việc cật lực trong vòng sáu tháng qua “Tập đoàn chính thức đưa tên Lê Quỳnh Mai vào danh sách manager cao cấp đầy tiềm năng với những chính sách đãi ngộ xứng đáng.” “Ông nhận ra sức trẻ đang cuồn cuộn chảy trong cô: sự nhiệt tình, vẻ năng động, sức sáng tạo, tính chuyên nghiệp” [19; tr.200] Mai đã thực sự trưởng

thành và đã tạo được chỗ đứng cũng như cái nhìn đầy ngưỡng mộ của những người khác dành cho cô

Bước đường tìm đến sự thành công có rất nhiều vấp ngã, và mỗi người không ai giống ai trong quyết định tương lai của đời mình Tuyết Hường mang trong mình những

đố kỵ, những mưu mô Cô dùng mọi các để đạt được mục đích của mình Chấp nhận làm

người tình của tổng giám đốc Jean-Paul, “Tuyết Hường được xem là “cục cưng” của Lafatoine và là cái gai trong mắt những đồng nghiệp khác” [19; tr.58] Cô dùng cách nói

xấu, khai thác những điểm yếu của người khác để báo cáo với sếp, dùng những chiêu trò

để lật đổ người khác Bằng sự khôn ngoan của mình, Tuyết Hường nhanh chóng leo lên cái ghế phó phòng nhân sự ở tuổi hai mươi lăm, đang tạm thời giữ quyền trưởng phòng

trong khi bà sếp đang nghỉ hộ sản và cô còn âm mưu “xử đẹp” bà sếp để làm trưởng phòng Ma mãnh hơn, Tuyết Hường biết “cách làm cho “con mồi” của mình sập bẫy mà vẫn cứ đinh ninh ta đây là “thợ săn” [19; tr.83] Nhờ vào “scandal tình ái” làm Louis

mất việc, ông giám đốc Jean-Paul thân bại danh liệt, gia đình tan nát, Tuyết Hường đã nhận được một khoảng bồi thường hậu hĩnh đủ cho cô thực hiện những ước mơ của mình trong tương lai Tuyết Hường điển hình cho mẫu người nham hiểm trong xã hội hiện nay, lấy nỗi đau của người khác làm lợi cho bản thân mình

Dương Thụy đã rất thành công khi xây dựng hình ảnh hai nhân vật trái ngược nhau

“hai cô gái đó là những người trẻ nhiều hoài bão nhưng lắm mưu mẹo, khá thông minh nhưng ưa chứng tỏ, thừa năng lực làm việc nhưng thiếu kinh nghiệm sống Hãy cứ va chạm, hãy cứ cọ xát, hãy cứ bị thương Rồi họ sẽ trưởng thành hơn, không thành công thì cũng thành nhân Với bản chất trời sinh, họ sẽ tốt đẹp hơn hay xấu xa hơn, sẽ cao quý hơn hoặc nguy hiểm hơn Tất cả đều là một quá trình có tính toán, có hoạch định, có vay

có trả.” [19; tr.57] Hai cô gái đã chọn cho mình những hướng đi khác nhau trên con

đường lập nghiệp Quỳnh Mai chứng tỏ bằng năng lực, bằng sự cống hiến còn Tuyết Hường lại dùng mưu mẹo để đè đầu cưỡi cổ người khác Tuy con đường khác nhau nhưng

họ đều có khao khát khẳng định cái tôi bản thân, khẳng định tài năng của mình Ở Tuyết Hường, hoàn cảnh sống và những đố kỵ càng làm cô khát khao vươn lên khỏi vũng bùn của sự quê mùa, dốt nát, của sự khinh rẻ từ mọi người Tác phẩm của Dương Thụy viết ra

là để phản ánh đời sống hiện thực Chưa xét ai đúng ai sai giữa Mai và Hường Nhưng một phần cũng do chính hoàn cảnh sống và sự giáo dục dạy cho họ cách để vào đời Tuyết Hường với cách nghĩ không còn gì để mất, cô sẵn sàng đánh đổi tất cả để có được những thứ mình muốn Còn Quỳnh Mai, cô còn gia đình, còn những người yêu thương Cô không cho phép mình vượt qua người khác bằng mưu mô, thủ đoạn Dương Thụy đã có cái nhìn đầy nhân văn khi khai thác hai nhân vật Tình yêu thương và cái nhìn của xã hội

sẽ ảnh hưởng đến lối sống của con người Nếu gia đình Tuyết Hường tuy vất vả nhưng hạnh phúc, Tuyết Hường có cần đánh đổi nhiều thứ và lúc nào cũng ghen ghét Mai để thỏa mãn sự đố kỵ của mình Nếu người đời nhìn nhận và biết yêu thương những mảnh đời khác nhau trong xã hội, thì Tuyết Hường sẽ không có trong người những nham hiểm, lọc lừa Sự nhân từ, chịu đựng của Mai, đối với Tuyết Hường bây giờ chỉ là sự ngu ngốc

và nhu nhược, hèn yếu Và sự thực, chính cuộc sống đã dạy cho cô những điều đó Dương Thụy, sau những diễn biến xung đột lên đến cao trào khi Mai và Tuyết Hường gặp nhau,

đã để cho Tuyết Hường không xuất hiện ở phần kết Tất cả những người cũ đã gặp lại trong ngày mừng khai trương nhà hàng của Daniel, và không ai nhắc đến cô nàng Pink Lady Người đọc chỉ biết cô ôm một món tiền lớn và đang dự định một kế hoạch nào đó cho riêng mình Có lẽ cô cũng thành công nhờ vào sự khôn lanh của mình Nhưng cũng

có thể cô đã thất bại Dương Thụy tạo một cái kết mở cho riêng Tuyết Hường, hay nói

khác hơn là không phán xét cuộc đời của cô ấy Có lẽ nhiều người đọc sẽ không hài lòng

vì điều đó Vì ở góc độ độc giả, họ mong cái câu “ác giả ác báo”, họ muốn hả hê hơn khi

nhìn thấy Tuyết Hường thất bại Nhưng lỗi ở đây, không một phần là do Tuyết Hường Con người ai cũng có những lúc sai lầm, Tuyết Hường đã dùng những sai lầm ấy để chuộc lợi cho mình Đó là hiện thực của cuộc sống hiện nay

Cả Louis và Daniel, sau sự cố “scandal tình ái” của Tuyết Hường, họ cũng đã học

được một bài học để đời Louis bị buộc từ chức vì có quan hệ với nhân viên bản xứ, đổ vỡ tình yêu và niềm tin nơi Mai Anh dường như tuyệt vọng và bi quan đến mức tự vẫn Nhưng rồi thời gian đã dần xóa nhòa những vết thương của một thời hiếu thắng, Louis cũng đã tìm được một công việc ở Úc Và sau ba năm, ngày gặp lại Mai, hai người đã có thể hóa giải những ký ức đã qua và thấy lòng thanh thản hơn Daniel – sau khi phải tự nguyện nộp đơn nghỉ việc và được đền bù một món tiền xứng đáng – anh dần thực hiện được ước mơ kinh doanh của mình Chuỗi năm nhà hàng Princesse d’Asie và tình yêu mới là phần thưởng xứng đáng cho Daniel

Đề tài là những người trẻ tuổi trên con đường tìm kiếm và khẳng định tài năng của mình, Dương Thụy đã phác họa khái quát bức tranh hiện thực xoay quanh những nhân vật cùng làm việc trong một tập đoàn đa quốc gia lớn Ở đó, những nghị lực, quan niệm, bản chất của mỗi người được bộc lộ rõ rệt Ai cũng lựa chọn cho mình một hướng đi riêng để chứng tỏ bản thân Tuy nhiên, trên những ngã rẽ lớn trong những bước ngoặt của cuộc đời, họ sẽ mạnh mẽ, bản lĩnh hơn, hay ranh ma, gian xảo hơn,… tất cả sẽ được đền bù

xứng đáng “Không thành công cũng thành nhân” [19; tr.57] – Đó là điều mà Dương

Thụy muốn gửi gắm đến độc giả qua tác phẩm của mình

2.1.3 Những công dân có tinh thần dân tộc, ý thức trách nghiệm cao với Tổ

quốc trên con đường lập nghiệp

Làm việc trong một tập đoàn đa quốc gia, tiếp xúc với rất nhiều người đầy tài năng

và cao cấp, Mai vẫn không bao giờ nản lòng và luôn cố gắng thực hiện tốt công việc của mình, Mai luôn tìm cách không để người ta xem thường mình mà ngược lại phải tôn trọng mình Khi dự hội nghị ở Hồng Kông, dù rất bất ngờ trước lời giới thiệu của Daniel về Mai

cho chiến lược quảng bá sản phẩm mới, với “giọng run run nhưng rõ ràng, Mai đã từ tốn giải thích với mọi người về những đặc điểm của thị trường Việt Nam” [19; tr.32] Tiếp tục

bị mấy sếp lớn “đấu tố”, “cô dần lấy lại bình tĩnh và chậm rãi trả lời từng câu chất vấn

Cô cho mọi người thấy mình theo sát thị trường, nắm kỹ thông tin hiểu rõ thời cuộc và quan trọng là có tầm nhìn chiến lược.” [19; tr.33] Khi được đi Paris tu nghiệp trong vòng một năm, “Mai quyết định phải nắm lấy cơ hội này, phải cương quyết tiến lên phía trước” [19; tr.59] Ngày đầu tiên bước vào L’Aurore ở Paris, cô “vừa mới đặt chân vô phòng con mẹ sếp Valérie Laillé là đã bị dội nước sôi phỏng tùm lum Không thèm welcome một tiếng gọi là, bả thẳng thừng hăm dọa sẽ đuổi cổ em về Việt Nam nếu em không được việc.”, rồi “Nhóm Sales thấy tình cảnh em cũng không thông cảm cho, tụi nó chạy ào ào, làm như em đã quen với địa bàn từ lâu rồi.” [19; tr.123] Dù gặp rất nhiều khó khăn và áp lực công việc, nhưng Mai đã chứng tỏ được năng lực của mình “những nhiệm vụ tưởng chừng “bất khả thi” đều được cô hoàn thành.” [19; tr.128] Bằng tính

nhiệt tình, biết lên kế hoạch, siêng năng, cô đã hòa nhập vào công việc mới rất nhanh và

giành được những hậu đãi xứng đáng Dù là một cô gái nhỏ nhắn “trẻ lắm, như sinh viên” [19; tr.18], nhưng Mai vẫn chứng tỏ được mình có năng lực và có thể làm được

nhiều việc to tát khác Cô đã thể hiện đúng với tinh thần dân tộc, dù trong môi trường vô cùng khốc liệt, nhưng khó khăn không làm cô nản lòng, không làm cô đánh mất chính mình, mà chính những trở ngại đó lại càng thôi thúc cô không ngừng phấn đấu để chứng

tỏ bản thân mình Với tinh thần say mê học hỏi, tìm tòi những cái mới, cô muốn biết nhiều hơn để về lại Việt Nam với những kinh nghiệm học hỏi được của mình, sau khóa tu nghiệp, cô mong muốn được luân chuyển sang các quốc gia khác nhau, học hỏi kinh

nghiệm qua các môi trường đa quốc gia trước khi về lại Việt Nam vì “môi trường đó chưa chuyên nghiệp và cần phải có sự pháp triển đồng bộ” [19; tr.199] Hiểu được những

khó khăn của đất nước mình, nên dù Paris và những quốc gia khác là điểm đến lí tưởng, những những con người như Mai vẫn giữ trong mình một dòng máu và một tinh thần Việt Nam

Đại diện cho tiếng nói của một thế hệ trẻ may mắn được sinh ra và lớn lên tại Sài Gòn sau chiến tranh, năm 1975, với cách nhìn phóng khoáng, cởi mở về đời sống năng động, trẻ trung cùng với ngồi bút đầy vốn hiểu biết của mình, Dương Thụy không khai thác những kiểu nhân vật đã quen thuộc mà xây dựng một hình tượng nhân vật kiểu mới: thế hệ những người Việt trẻ trên con đường hội nhập với thế giới hiện đại Tuy có va vấp,

có nông nổi, có những hiếu thắng, bướng bỉnh của tuổi trẻ, nhưng nổi bật hơn hẳn trong bức chân dung của những nhân vật này là tâm hồn trẻ trung, sôi nổi, đầy nhiệt huyết, là tinh thần dám dấn thân và sống hết mình cho những hoài bão, những khát khao được tự

khẳng định chính mình Trong Nhắm mắt thấy Paris, mỗi người đều có một hướng đi

riêng, một sự lựa chọn khác nhau, mỗi người đều nếm trải những đau đớn, những nỗi thất vọng,… Họ băn khoăn, họ hoang mang,… nhưng rồi, khi thời gian đi qua, họ sẽ trưởng thành hơn, và tìm cho mình được một con đường tốt đẹp hơn

2.2 Nhắm mắt thấy Paris – quan niệm về tình yêu và cuộc sống

Không bao trùm tất cả cuộc sống xã hội, chỉ viết về tầng lớp tri thức, bao gồm những người cùng làm trong một tập đoàn mỹ phẩm L’Aurore và một số người có liên

quan, nhưng đọc Nhắm mắt thấy Paris, ta vẫn có thể cảm nhận được cuộc sống vô cùng

phong phú và phức tạp Dương Thụy đã phơi bày tất cả những cái tốt xấu ở bên trong những con người mà bên ngoài lúc nào cũng đạo mạo, chỉnh chu Viết về cuộc sống với những mặt trái đang gây bức xúc cho xã hội hiện nay, Dương Thụy đã đưa ra những quan niệm về cuộc sống và tình yêu rất ý nghĩa Có những điều tưởng chừng như gẫn gũi nhưng mấy ai lại nhận ra

Sự tha thứ là điều đầu tiên mà Dương Thụy muốn gửi gắm qua tiểu thuyết Nhắm

mắt thấy Paris Theo từ điển Tường giải và liên tưởng Tiếng Việt của tác giả Nguyễn

Văn Đan, ông giải thích “Tha thứ là coi một lỗi, một tội như là không có” [3; tr.752] Tha

thứ là xóa bỏ những lỗi lầm mà người khác gây ra cho mình Như Jean-Paul – một nhân vật vốn đầy thủ đoạn đã hành hạ Mai không ít trong thời gian Mai làm việc trong L’Aurore, nhưng sau bao biến cố của cuộc đời, bị Tuyết Hường hại ông mất trắng cả danh

dự lẫn sự nghiệp, ông đã “thấy mình không có gì phải oán hận cuộc đời Và tôi cũng không còn oán hận Pink Lady Nhắc đến cô ấy, tôi chỉ muốn chắc rằng giờ cô và Louis cũng không còn căm thù cô ấy nữa” [19; tr.270] Ông nhận ra một chân lý lớn lao của cuộc đời “Chỉ là tôi muốn cô hiểu rằng khi tha thứ, mình sẽ được cuộc đời đền bù gấp bội” [19; tr.271] Tha thứ làm con người thấy lòng mình thanh thản hơn, tha thứ làm

người ta có thời gian để dành cho những thứ khác nhiều hơn, đó là cái tình, đó là niềm hạnh phúc có được từ những thứ rất đơn giản Giờ ông đã độc thân, và dùng thời gian

rãnh để viết sách, công việc mà mình hằng mơ ước Không còn quyền cao chức trọng, nhưng ông thấy vui vẻ và hài lòng hơn với cuộc sống hiện tại của mình Không còn những

mưu tính, lọc lừa, không còn những cuộc chiến thương trường gay gắt, vì đơn giản “ở tuổi này, trải qua những biến cố trong đời, giờ tôi không xem thành công là cái đích của mỗi người” [19; tr.271]

Còn Mai, qua những gì Tuyết Hường đã gieo rắt cho cô với những nỗi đau, sự uất nghẹn và những giọt nước mắt, nhưng đến kết thúc truyện, Mai không nhắc đến Tuyết Hường vì cô biết mình cũng không có quyền phán xét người khác Hãy để cho cuộc đời đáp trả những gì mà Tuyết Hường đã gây ra Đó cũng là một cách Mai xem là tha thứ cho những con người đầy dụng tâm nhưng cũng lắm đau khổ và cô đơn như Tuyết Hường

“rồi mọi thứ sẽ tự sắp xếp” [19; tr.272] Trải qua trước những biến cố của cuộc đời, Mai

nhận ra tha thứ cho người khác cũng là một cách giải tỏa tâm trạng cho mình Khi tha thứ cho một ai đó, ta lại nhận được những điều khác tốt đẹp hơn trong cuộc sống Mai đã tha thứ cho những gì mà Louis đã mắc phải sau bao ngày tưởng chừng như không thể đối mặt

được “Cô sợ gặp lại anh, sợ chạm mặt anh, sợ sượng sùng đưa má ra cho anh hôn xã giao…Nhưng những gì đã trải qua, không thể nào trở lại được Sau những tổn thương, tình yêu non trẻ không được bồi đắp, đã phai mờ dần theo thời gian.” [19; tr.266] Phép

thử của Daniel bằng cách cho Mai và Louis đối diện với nhau đã giải tỏa hết những gút mắc trong lòng hai người Mai đã tìm được ý nghĩa thật sự của hương vị tình yêu Tất cả đang dần bước sang trang mới và những hướng đi mới trên con đường tương lai của riêng mỗi người

Tiểu thuyết Nhắm mắt thấy Paris của Dương Thụy còn phản ánh giá trị của tình

yêu thương lớn lao Ai cũng có những niềm khao khát được thương yêu và được sống

hạnh phúc bên cạnh những người mình yêu quý nhất Trải qua những đau đớn cho mối

tình đầu tan vỡ, cuối cùng Mai cũng nhận ra được “Có một dạng tình yêu khác, đó là khi người ta nhận được những yêu thương thầm lặng, những sẻ chia, những hỗ trợ và cảm thông sâu sắc, để thấy người mình yêu cao thượng hơn và tình yêu cũng bền vững hơn”

[19; tr.272] Mai đã tìm ra một tình yêu thật sự cho mình Daniel chân thành, anh luôn khao khát tìm được người có thể cảm thông chia sẻ với mình Và cuối cùng hạnh phúc đã

đến với họ Tình yêu thương không hẳn là sex, là cơn thỏa mãn thoáng qua, tình yêu đích thực phải là sự đồng cảm từ hai trái tim

Như Louis, anh cũng yêu Mai thật lòng, nhưng vì một chút hiếu thắng tuổi trẻ, cái

tính phóng khoáng của người châu Âu đã làm anh mất tất cả Louis hối tiếc “Suy cho cùng, tình dục là cái thá gì! Có thì được vài khoảnh khắc hưởng thụ, không thì cũng chẳng chết ai! Thậm chí bất lực càng hay, sẽ không bị đuổi việc nhục nhã và phá hủy hết những gì đã gầy dựng.” [19; tr.240] Louis yêu Mai nhưng anh không làm cô thật sự tin

tưởng anh và trao trọn trái tim cho anh, nên khi biết anh có mối quan hệ với Tuyết Hường, Mai đã bị tổn thương quá lớn và không thể nào tha thứ được Tình cảm yêu

thương là một thứ rất quý và đáng trân trọng, ngay cả những người ở “Đông Âu hào phóng trong tình yêu hay người Á Châu thận trọng khi trao mình, chẳng ai chấp nhận người mình yêu chơi trò tình dục với người khác.” [19; tr.242]

Cay độc như Tuyết Hường, sau một tình yêu vội vàng vào năm thứ hai đại học, gần như vô cảm khi đến với Louis chỉ vì sự ganh ghét, đố kỵ với Mai, nhưng trong giấc mơ

chập chờn, cô vẫn mong ước có “một gia đình hạnh phúc, có chồng yêu thương và đang mang thai một đứa con khác.” [19; tr.222], cô từng ao ước “có một ai đó yêu mình thật lòng, cả hai sẽ an ủi nhau, chia sẻ vui buồn và yêu thương nhau hết mực.” [19; tr.187]

Mỗi người đều có những quan niệm khác nhau cho cuộc sống và tình yêu của

mình Maman Christine với cách nghĩ “tình cho không biếu không” [19; tr.172] Bà trân trọng từng giây từng phút của cuộc đời, mong muốn có được yêu thương “mỗi thời khắc của cuộc đời thật quý giá Hãy tận hưởng, đừng so đo nhiều với cuộc đời.” [19; tr.172] Lan lại bi quan khi không tin vài hai chữ chung thủy Đối với Lan “Những ông nào vẫn còn chung thủy thì thật ra là chưa có khả năng để ngoại tình” [19; tr.173] Còn Mai

“Tình yêu phải là một tình cảm cao thượng hơn, vĩ đại hơn, là khi cả hai sống chết vì nhau, chung thủy đến hơi thở cuối cùng.” [19; tr.179] Và Dương Thụy cũng là một nữ

doanh nhân thành đạt, chị hiểu được, sau những bon chen của cuộc đời, con người cuối cùng cũng tìm về những giá trị chân - thiện – mĩ của cuộc đời

Dương Thụy – tuy vẫn còn ảnh hưởng nhiều từ những quan niệm truyền thống

trong vấn đề nam nữ nhưng qua những nhân vật trong tác phẩm của mình trong Nhắm

mắt thấy Paris, chị đã phần nào bộc lộ rõ những quan niệm mới mẻ của mình Vẫn tin

vào giá trị của tình yêu đích thực, nhưng Mai không đặt nặng vấn đề trinh tiết, cô sẵn sàng trao trọn yêu thương cho người mình đã chọn Mai chỉ mong muốn hạnh phúc, một thứ hạnh phúc bình dị như bao người con gái khác Giá trị của tình yêu không dễ dàng mà nhận ra được, đó phải có một quá trình trải nghiệm và tự tích lũy cho bản thân mình, và trên hết, trao yêu thương cho người khác là cách tạo yêu thương cho chính bản thân mình

Do sống và làm việc ở nhiều nước, Dương Thụy cũng thoáng hơn cho tình yêu và tình dục Nhưng bản thân là người con gái Á đông, chị có đôi lúc cổ vũ cho tình yêu đích thực nhưng cũng không quên nhắc nhở về truyền thống đạo đức dân tộc Và với chị, tình yêu đích thực phải là tình cảm xuất phát từ chính con tim, là sự sẻ chia và yêu thương chân thật của hai người, khi đó tình yêu sẽ trường tồn và bất diệt

Dùng lời của nhân vật, tác giả đã gửi gắm đôi điều mà mình chiêm nghiệm được Qua lời của bà Christine, quan niệm tình yêu của bà rất phóng khoáng với những tư tưởng

được ảnh hưởng sâu sắc của một người phụ nữ gốc Pháp Bà thẳng thắn lên tiếng “Phụ

nữ có thì, con à Giờ maman muốn được hưởng lại chút mặn nồng trong vòng tay đàn ông trẻ đẹp cũng không dễ Tiền bạc nào mua được tuổi trẻ? Của cải nào mua được người tình đẹp? Tiết hạnh chẳng là gì cả nếu sau này con phải lấy một ông chồng cục mịch và trao cho ông tiết hạnh của mình Tình cho không biếu không, con ơi! Mình không cho xả láng, nhưng nếu mình thấy đối tác xứng đáng, hãy cho đi con, vì con sẽ nhận lại gấp bội.” [19; tr.172] Trong thời khắc mà thần chết đang chực chờ trước mặt, bà dễ dãi

“chừng nào con già như maman rồi con mới hiểu: mỗi thời khắc của cuộc đời thật quý giá Hãy tận hưởng, đừng so đo nhiều với cuộc đời!” [19; tr.172] Dương Thụy đã thay

cho tiếng lòng của biết bao người phụ nữ sống trong thời buổi hiện đại nhưng vẫn còn lắm bất công Tác phẩm của Dương Thụy đã đưa ra một cái nhìn mới hơn, một niềm tin mới cho những con người vốn cam chịu bước lên giải phóng ràng buộc không phù hợp để nắm giữ hạnh phúc của đời mình

Ai cũng có cái lý khi nêu lên quan niệm của mình Tùy vào tuổi tác, vào hoàn cảnh sống, mỗi người sẽ tìm được một con đường đúng đắn trong muôn lối của cuộc đời phía

trước Nhắm mắt thấy Paris đưa người đọc đến với những con người khác nhau, những

cách nghĩ khác nhau trong đời sống hiện đại, giúp họ nhìn thấy sự đa chiều của cuộc đời

2.3 Nhắm mắt thấy Paris – đặc trưng văn hóa phương Đông và phương Tây

Bối cảnh tác phẩm chủ yếu là ở Paris và các nước châu Âu, trừ Hồng Kông, Dương Thụy đã cho ta cái nhìn cận cảnh hơn về những phong tục tạp quán của các nước, cũng như những quan niệm khác nhau về công việc, cuộc sống và con người Người châu Á, vốn ảnh hưởng bởi hệ thống Phật giáo và triết lí của Nho gia Họ quan niệm rất chặt chẽ

về nam và nữ, đặc biệt là quan niệm về sự khác biệt công việc giữa nam và nữ Các nhân vật trong truyện, tuy là những con người trẻ, đang trong thời đại hòa nhập, nhưng do được ảnh hưởng từ gia đình và trường lớp, họ cũng khó mà thay đổi được Như khi Mai nghe

Louis đòi đi “chợ trời” ở Hồng Kông, cô đã phán xét “Đàn ông lồng lộng mà đòi đi chợ trời!” [19; tr.7] Ở những nước như Việt Nam, theo truyền thống từ ngàn đời xưa, việc

chợ búa bếp núc được mặc định là của phái nữ, đàn ông phải là trụ cột, giải quyết các việc lớn lao trong nhà Mai tuy đã làm việc trong công ty nước ngoài và được đi công tác ở khá nhiều nước, nhưng cô vẫn không thể thay đổi cách nhìn Đó là một đặc điểm đặc trưng của người Việt Trong khi ở nước ngoài, việc đó xem như là bình thường Họ sống

và làm theo những gì mình muốn, không gò bó theo những triết lý mà theo họ là lạc hậu, miễn sao họ đạt được mục đích của chính mình Người phụ nữ được ưu tiên hàng đầu và

có những đặc quyền nhất định

Hiện nay, do ảnh hưởng từ quá trình hội nhập, quan niệm ở nước ta đã dần có sự chuyển biến bằng việc phái nam chia sẻ công việc gia đình với phái nữ, phụ nữ cũng ra ngoài làm việc và có những quyền lợi riêng nhưng nhìn chung quan niệm trọng nam khinh nữ vẫn còn tồn tại Ngay chính những người phụ nữ như Mai cũng không thoát

khỏi những quan niệm ấy “Phụ nữ châu Á nói chung dù hiện đại đến mấy vẫn còn bị uy đàn ông có chức quyền ảnh hưởng Hình như họ tự nguyện cho đàn ông control mình và luôn muốn làm vừa lòng đàn ông.” [19; tr.41] Bà Christine “thở dài – Thật là bất công cho phụ nữ, tuổi hưởng thụ chỉ có khoảng chừng hai mươi năm, lại xen kẽ những năm tháng bầu bì, nuôi con nhỏ Còn đàn ông thì niềm vui bất tận!”…Chưa có một bà già Việt Nam nào dám phát biểu về sự “bất công” này.” [19; tr.178] Nhân vật Christine đã thay

Dương Thụy nói lên những gì mà chị thấy được, cảm được trong những chuyến đi của

mình Chị cũng muốn lên tiếng cho sự bất công của người phụ nữ, cũng muốn đôi lúc đứng lên phá tan xiềng xích của lễ giáo phong kiến để sống thật với lòng mình.Những quan niệm cũ kì, lệ thuộc trong đời sống hiện nay dần không còn phù hợp Người phụ nữ phải có tiếng nói của mình và làm những công việc lớn lao hơn cho xã hội thay vì chỉ thêu

thùa bếp núc Đạo lí “tam tòng tứ đức”, “công dung ngôn hạnh” tuy vẫn có những cái

hay đặc trưng cho những phẩm chất cao quý của người Việt, nhưng cũng có những điều hạn chế cần được hiểu lại một cách đúng đắn hơn Và dĩ nhiên, vai trò cũng như cách ứng

xử đối với phụ nữ cũng phải được đề cao trong xã hội hiện nay

Dẫu biết là phong tục mỗi nơi khác nhau, nhưng bây giờ là thời đại của sự hội nhập, ta nên bỏ đi những thành kiến cổ hủ, áp đặt vào sự tự do của con người Giữ lại những cái hay cái đẹp, loại bỏ những thứ không phù hợp Như vậy thì đất nước mới ngày càng phát triển về kinh tế lẫn xã hội

Vị trí xã hội là một vấn đề khá quan trọng trong đời sống hiện nay Ở phương Đông và phương Tây, cách đánh giá về con người trong xã hội cũng có những nét khác

biệt đặc trưng mà qua Nhắm mắt thấy Paris, ta lại thấy được một cách rõ rệt hơn.

Khi Mai biết được Daniel là sếp vùng của mình, cô ngạc nhiên thốt lên “Anh trẻ quá!” [3; tr.12] Chỉ một câu nói của Mai nhưng phần nào đã đánh giá được chất lượng thẩm định năng lực ở Việt Nam Theo quan niệm “gừng càng già càng cay”, chỉ những

người lớn tuổi, giàu kinh nghiệm mới được đứng vào những vị trí cấp cao trong một cơ quan, còn những người trẻ, tuy năng lực và sức khỏe tốt, nhưng chỉ được làm theo sự chỉ dẫn của cấp trên Trong khi đó, người nước ngoài bổ nhiệm một vị trí dựa vào những cái

mà người đó làm được, không cần phân biệt tuổi tác Đó cũng là một cái hay giúp các

nước khác phát triển Tư duy “sống lâu lên lão làng” của người Việt Nam cũng có những

cái tốt Những người lớn tuổi thì đáng kính trọng hơn và giàu vốn sống hơn, cách suy nghĩ cũng chính chắn hơn so với người trẻ tuổi Tuy nhiên, thế hệ trước còn có nhiều quan niệm cổ hủ, cứng ngắt và khuôn khổ trong cuộc sống cũng như công việc Những điều đó dần không còn phù hợp với cuộc sống hội nhập không ngừng vận động và thay đổi Những con người trẻ, tiếp xúc với những thành tựu khoa học kĩ thuật tiên tiến, giàu nhiệt huyết, năng động trong việc thay đổi và nắm bắt thị trường thì có thể dễ dàng đáp