nghiên cứu khả năng thay thế bã mía cho mạt cưa cây cao su để trồng nấm linh chi giống nhật (ganoderma lucidum)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO TRƯỜNG ðẠI HỌC CẦN THƠ VIỆN NGHIÊN CỨU VÀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ SINH HỌC LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP NGÀNH CÔNG NGHỆ SINH HỌC NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG THAY THẾ Bà MÍA CHO MẠT C

BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO TRƯỜNG ðẠI HỌC CẦN THƠ VIỆN NGHIÊN CỨU VÀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ SINH HỌC

NẤM LINH CHI GIỐNG NHẬT (Ganoderma lucidum)

MSSV: 3102788 LỚP: CNSH K36

Cần Thơ, 08/2013

BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO TRƯỜNG ðẠI HỌC CẦN THƠ VIỆN NGHIÊN CỨU VÀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ SINH HỌC

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP NGÀNH CÔNG NGHỆ SINH HỌC

NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG THAY THẾ BÃ MÍA CHO MẠT CƯA CÂY CAO SU ðỂ TRỒNG

NẤM LINH CHI GIỐNG NHẬT (Ganoderma lucidum)

MSSV: 3102788 LỚP: CNSH K36

Cần Thơ, 08/2013

PHẦN KÝ DUYỆT

DUYỆT CỦA HỘI ðỒNG BẢO VỆ LUẬN VĂN

Cần Thơ, ngày tháng năm 2013

CHỦ TỊCH HỘI ðỒNG

LỜI CẢM TẠ

ðể hoàn thành luận văn tốt nghiệp ðại học, ngoài sự cố gắng của bản thân, tôi

còn nhận ñược sự hướng dẫn, ủng hộ, giúp ñỡ của rất nhiều người

Xin cảm ơn ba mẹ, anh chị và tất cả các bạn ñã ñộng viên, khuyến khích, hỗ trợ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện ñề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám Hiệu trường ðại Học Cần Thơ, Ban Giám

ðốc Viện Nghiên cứu và Phát triển Công nghệ Sinh học - Trường ðại Học Cần Thơ ñã

tạo ñiều kiện thuận lợi cho tôi học tập, nghiên cứu và thực hiện thành công ñề tài luận văn này

Xin chân thành cảm ơn tất cả quý thầy cô trường ðại Học Cần Thơ ñã nhiệt tình giảng dạy và truyền ñạt kiến thức chuyên môn cho tôi trong suốt quá trình học tập tại trường

Tôi xin chân thành cảm ơn cô Bùi Thị Minh Diệu, anh Trần Văn Ngoan, Thầy Võ Văn Song Toàn ñã tận tình hướng dẫn, bổ sung kiến thức và tạo ñiều kiện cho tôi trong thời gian thực hiện ñề tài ðặc biệt là cô Bùi Thị Minh Diệu cố vấn học tập lớp Công nghệ Sinh học khóa 36, ñã luôn quan tâm, ñộng viên và tạo ñiều kiện tốt cho tôi trong suốt quá trình học và thực hiện ñề tài

Xin gửi lời cảm ơn ñến các Thầy cô, cán bộ của Viện và các anh chị cán bộ PTN Sinh học Phân tử, PTN Phân tích vô cơ ñã giúp ñỡ và tạo ñiều kiện thuận lợi cho tôi thực hiện tốt ñề tài

Tôi xin kính chúc quý thầy cô cùng các bạn sinh viên - những người luôn tận tình giúp ñỡ tôi luôn dồi dào sức khoẻ và công tác tốt

Cần Thơ, ngày tháng năm 2013

có năng suất cao và ñạt hiệu quả kinh tế là nghiệm thức sử dụng 80% bã mía và 20% mạt cưa (thời gian tơ lan khắp khối cơ chất theo thời gian là 29 ngày; hiệu suất sinh học ñạt 21,343%; hàm lượng ñạm ñạt 2,2071% và tro tổng số ñạt 2,820%.)

Từ khóa: bột bắp, bã mía, cám gạo, mạt cưa, nấm linh chi giống Nhật

(Ganoderma lucidum)

TỪ VIẾT TẮT

BM: Bã mía

CG: Cám gạo

NT: Nghiệm thức

MỤC LỤC

Trang

PHẦN KÝ DUYỆT

LỜI CẢM TẠ

TÓM LƯỢC i

TỪ VIẾT TẮT ii

MỤC LỤC iii

DANH SÁCH BẢNG iv

DANH SÁCH HÌNH

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU 1

1.1 ðặt vấn ñề 1

1.2 Mục tiêu ñề tài 1

CHƯƠNG 2: LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU 2

2.1 Sơ lược về nấm 2

2.2 Tổng quan về nấm linh chi 3

2.2.1 Phân loại 3

2.2.2 ðặc ñiểm hình thái 3

2.2.3 ðặc ñiểm sinh thái 4

2.2.4 Các nhân tố ảnh hưởng ñến sinh trưởng và phát triển của nấm 4

2.2.5 Giá trị dược tính 5

2.3 Thành phần hóa học trong cơ chất 6

2.3.1 Mạt cưa cây cao su 6

2.3.2 Bã mía 6

2.4 Thành phần hóa học trong dưỡng chất 7

2.4.1 Cám gạo 7

2.4.2 Bột bắp 8

2.5 Tình hình sản xuất nấm linh chi trong nước và quốc tế 9

3.1 Phương tiện 11

3.1.1 ðịa ñiểm – thời gian nghiên cứu 11

3.1.2 Vật liệu nghiên cứu 11

3.1.3 Thiết bị - dụng cụ - hóa chất 11

3.2 Phương pháp nghiên cứu 12

3.2.1 Phân lập giống linh chi 12

3.2.2 Khảo sát ảnh hưởng của loại cơ chất ñến năng suất và chất lượng nấm 12

CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ THẢO LUẬN 18

4.1 Kết quả phân lập nấm 18

4.2 Ảnh hưởng của loại cơ chất ñến sự tăng trưởng của nấm linh chi 18

4.2.1 Tơ lan kín khối cơ chất theo thời gian 18

4.2.2 Ảnh hưởng của cơ chất ñến năng suất nấm 19

4.2.3 Ảnh hưởng của cơ chất ñến hiệu quả kinh tế 20

4.2.4 Hiệu suất sinh học 21

4.2.5 Ảnh hưởng cơ chất ñến lượng tro trong nấm linh chi 22

4.2.6 Ảnh hưởng của cơ chất ñến ñạm tổng số trong nấm linh chi 23

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN KIẾN NGHỊ 25

5.1 Kết luận 25

5.2 Kiến nghị 25

TÀI LIỆU THAM KHẢO 26

PHỤ LỤC 29

DANH SÁCH BẢNG

Trang

Bảng 1 Thành phần nấm linh chi 5

Bảng 2 Thành phần hóa học trong mạt cưa cây cao su 6

Bảng 3 Một số thành phần trong bã mía 7

Bảng 4 Thành phần hóa học của các loại cám gạo 8

Bảng 5 Thành phần hóa học các loại bột bắp 9

Bảng 6 Phần trăm số bịch phôi có tơ nấm phát triến lan khắp khối cơ chất theo thời

gian (ñơn vị tính: %) 18

Bảng 7 Hiệu quả kinh tế 21

Bảng 8 Hiệu suất sinh học sau hai ñợt thu 21

Bảng 9 Tro tổng số của các nghiệm thức 33

Bảng 10 ðạm tổng số của các nghiệm thức 34

Bảng 11 Khối lượng nấm thu ñược sau hai ñợt 34

DANH SÁCH HÌNH

Trang

Hình 1 Nấm linh chi 3

Hình 2 Quy trình sản xuất nấm 13

Hình 3 Chuẩn bị bịch phôi 15

Hình 4 Trồng và chăm sóc nấm 16

Hình 5 Hệ sợi nấm linh chi sau khi phân lập 18

Hình 6 Trọng lượng trung bình sau hai ñợt thu hoạch 20

Hình 7 Ảnh hưởng của cơ chất ñến lượng tro tổng số 22

Hình 8 Ảnh hưởng của cơ chất ñến lượng ñạm tổng số 23

Hình 9 Một số thiết bị sử dụng trong phân tích và trồng nấm 29

1 CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU

1.1 đặt vấn ựề:

Việt Nam là một nước mà sản xuất nông nghiệp chiếm ưu thế nên nguồn phụ phế phẩm như bã mắa, rơm rạ,Ầ rất dồi dào, nếu không ựược xử lý ựúng cách sẽ gây ô nhiễm môi trường Nấm ăn và nấm dược liệu là những loại thực vật có thể sử dụng các loại cơ chất giàu cellulose kể trên ựể phát triển Vì vậy, việc tận dụng nguồn cơ chất này ựể trồng nấm phục vụ cho nhu cầu xã hội, lại giúp tiêu thụ các nguồn phụ phế phẩm này, giảm ô nhiễm môi trường là rất khả thi Trong số các loại nấm, linh chi là một loại nấm quý với nhiều dược tắnh, có giá trị trong y học nên có nhu cầu cao và

ựược nuôi trồng ngày càng nhiều Tuy nhiên, ở nước ta hiện nay nấm linh chi ựược

trồng chủ yếu trên cơ chất mạt cưa cây cao su (tập trung ở miền đông Nam Bộ) không

ựủ cung cho nhu cầu thị trường, làm tăng giá thành sản phẩm

Ở các tỉnh đồng bằng Sông Cửu Long nhiều mô hình trồng nấm linh chi cũng tỏ

ra khá hữu hiệu (như mô hình của cô Trần Thị Thum ngụ ấp An Lợi, xã An Bình A, thị

xã Hồng Ngự, tỉnh đồng Tháp; mô hình của bà Thái Thị Em ấp Phụng Châu, xã Sơn

định, huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre) nhưng vẫn còn hạn chế vì nguồn cơ chất là mạt cưa cây cao su thu mua khó và giá thành cao do chi phắ vận chuyển Trong khi ựó, nguồn bã mắa ở các tỉnh ựồng bằng sông Cửu Long lại khá phổ biến và giá rẻ Do ựó,

ựề tài ỘNghiên cứu thử nghiệm sản xuất nấm linh chi giống Nhật (Ganoderma

lucidum) trên bã mắaỢ nhằm nghiên cứu quy trình thắch hợp ựể trồng nấm linh chi trên

nguồn cơ chất này ựể sản xuất nấm dược liệu quắ, ựồng thời giải quyết ựược một phần phụ phẩm bã mắa từ các nhà máy ựường ở ựịa phương, giảm nguy cơ ô nhiễm môi trường

1.2 Mục tiêu ựề tài:

Xác ựịnh tỷ lệ thay thế hợp lý của bã mắa cho mạt cưa cây cao su ựể thiết kế quy

trình sản xuất nấm linh chi (Ganoderma lucidum) hoàn thiện hơn

2 CHƯƠNG 2: LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU

2.1 Sơ lược về nấm

Nấm (fungus, số nhiều fungi) là sinh vật chân hạch, sống hoại sinh, ký sinh, ký sinh bậc hai, hoặc cộng sinh Tế bào không có diệp lục tố Vỏ tế bào ñược cấu tạo từ chitin, có hoặc không có cellulose, và một số hợp chất hữu cơ phức tạp khác Nấm có thể cấu tạo từ một tế bào (nấm men – yeast) hoặc nhiều tế bào (nấm mốc – mould) (Sharma 1998)

Tế bào sinh dưỡng của nấm về cơ bản có cấu tạo giống với các sinh vật chân hạch khác, bao gồm vỏ tế bào, màng tế bào chất, nhân và hạch nhân, ribosome, ty thể, mạng lưới nội chất, thể Golgi, không bào, thể biên, vi quản, thể chitin (Nguyễn Lân Dũng, 2005) Tuy nhiên nấm vẫn có những ñặc trưng riêng biệt:

- Cơ thể nấm là một tản (thallus), nghĩa là cơ thể có bộ máy dinh dưỡng chưa phân hóa thành những bào quan chuyên biệt

- Mỗi tế bào trong một sợi nấm chưa có hoạt ñộng trao ñổi chất ñộc lập vì chưa có những giới hạn rõ rệt Tế bào sinh dưỡng có thể có một nhân hoặc nhiều nhân

- Nấm có những ñặc ñiểm riêng về mặt hóa học tế bào Nhìn chung, thành tế bào của nấm chủ yếu có một hoặc hai các chất sau: chitin, glucan, manan và polygalactozamin Phần lớn không chứa cellulose trong thành tế bào

- Tế bào nấm không có chất diệp lục nên không thể quang hợp tự dưỡng như ở thực vật mà chỉ có thể sống hoại sinh, ký sinh hoặc cộng sinh Nấm không dự trữ chất dinh dưỡng ở dạng tinh bột như thực vật mà là dạng glycogen như ở ñộng vật

- Nấm có thể sinh sản vô tính hoặc hữu tính: sinh sản vô tính bằng cách nảy chồi, phân ñôi, phát triển từ một phần thể quả hoặc nảy mần từ bào tử vô tính ðể sinh sản hữu tính, nấm tạo bào tử hữu tính bằng cách hòa hai nhân ñơn bội (n) vào nhau tạo thành hợp tử nhị bội (2n) Hợp tử này giảm phân tạo ra bốn tế bào ñơn bội (n) Mỗi tế bào ñơn bội sau quá trình giảm nhiễm phát triển thành một bào tử hữu tính

- Nấm không có chu trình phát triển chung Chu trình sống của nấm ñảm bắt ñầu từ

ñảm bào tử hữu tính, nảy mầm cho hệ sợi khuẩn ty sơ cấp gồm những tế bào ñơn nhân,

khuẩn ty thứ cấp là những tế bào nhân kép và phát triển bởi sự hợp nhân của 2 tế bào

ñơn nhân, kết thúc chu trình là sự hình thành cơ quan sinh sản là quả thể (tai nấm) Tai

nấm sinh ra các ñảm bào tử và chu trình lại tiếp tục

2.2 Tổng quan về nấm linh chi

2.2.1 Phân loại

Trên thực tế người ta phân loại nấm linh chi dựa vào màu sắc quả thể như: xích chi (có màu ñỏ), hoàng chi (có màu vàng), tử chi (màu tím), hắc chi (màu ñen), bạch chi (màu trắng), thanh chi (màu hơi xanh)

Theo (ðinh Xuân Linh, 2006) hệ thống phân loại nấm linh chi:

Chi Linh chi: Ganoderma

Loài: Ganoderma lucidum

2.2.2 ðặc ñiểm hình thái

Hình 1: Nấm linh chi

(*Nguồn: http://www.namlinhchihq.com/tin-tuc/thao-duoc-tre-khoe-song-lau.html 28.10.13)

Nấm Linh Chi (quả thể) cây nấm gồm 2 phần cuống nấm và mũ nấm (phần phiến

ñối ñiện với mũ nấm) (Hình 1)

Cuống nấm dài hoặc ngắn hay không cuống, ñính bên có hình trụ ñường kính 3cm Cuống nấm cứng, ít phân nhánh, ñôi khi có uốn khúc cong queo Lớp vỏ cuống màu ñỏ, nâu ñỏ, nâu ñen, bóng, không có lông, phủ suốt lên mặt tán nấm

0,5-Mũ nấm (tai nấm) hoá gỗ, xoè tròn, khi non có hình trứng, lớn dần có hình quạt, hình bầu dục hoặc thận Trên mặt mũ có vân gạch ñồng tâm màu sắc từ vàng chanh- vàng nghệ - vàng nâu - vàng cam - ñỏ nâu - nâu tím, nhẵn, ñược phủ bởi lớp sắc tố bóng như láng vecni Mũ nấm có ñường kính 2-15cm, dày 0,8-1,2cm, phần ñính cuống thường gồ lên hoặc hơi lõm Mặt dưới phẳng, màu trắng hoặc vàng, có nhiều lỗ li ti, là nơi hình thành và phóng thích bào tử nấm Bào tử nấm dạng trứng cụt với hai lớp vỏ, giữa hai lớp vỏ có nhiều gai nhọn nối từ trong ra ngoài Mặt trên bóng Nấm hơi cứng

và dai

2.2.3 ðặc ñiểm sinh thái

Nấm linh chi là một trong những loại nấm phá gỗ, ñặc biệt trên các cây thuộc bộ

ðậu (Fabales) Thể quả gặp rộ vào mùa mưa (từ tháng 5 – 11 dương lịch) và thường

mọc tốt dưới bóng rợp, ánh sáng khuếch tán nhẹ Nấm tiết ra các enzyme phân giải màng tế bào endopolygalacturonase (endo - PG) và endopectin methyl - translinase (endo - PMTE) có tác dụng làm nhũn, phá hủy các tế bào thực vật rất mạnh tạo ra các hợp chất ñường ñơn giản ñược nấm sử dụng ñể sinh trưởng và phát triển (Nguyễn Hữu

ðống và ðinh Xuân Linh, 1999)

2.2.4 Các nhân tố ảnh hưởng ñến sinh trưởng và phát triển của nấm

Nhiệt ñộ: nấm linh chi phát triển ở nhiệt ñộ tương ñối rộng Ở giai ñoạn ra tơ sợi

là 20-300C, còn giai ñoạn phát triển quả thể là 22-280C

ðộ ẩm ñóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của nấm linh chi Lúc phát

triển tơ ñộ ẩm cơ chất cần ñạt 60-65% Nhưng trong giai ñoạn phát triển quả thể ñộ ẩm không khí khá cao, ñạt 80-95%

Ánh sáng: ở giai ñoạn phát triển tơ nấm thì không cần ánh sáng nhưng ñến giai

ñoạn quả thể thì cần ánh sáng tán xạ (500-1200 lux), cường ñộ ánh sáng nên cân ñối từ

mọi hướng

pH: cơ chất làm giá thể cho nấm linh chi có pH từ acid yếu ñến trung tính (5,5-7)

ðộ thoáng khí: nấm cần oxygen trong quá trình phát triển nên nhà nuôi trồng nấm

phải thông thoáng nhưng tránh gió lùa trực tiếp

Dinh dưỡng: nấm có thể sử dụng trực tiếp nguồn cellulose trên cơ chất Ngoài ra

ta có thể bổ sung thêm một vài nguồn N từ cám gạo, bột bắp, ñậu nành hay DAP,… Bệnh lý: nhiệt ñộ cao hay nồng ñộ CO2 cao (nhà trồng thiếu thông thoáng) gây biến dạng tay nấm, lão hóa nhanh, thối nhũng Các loại nấm khác phát triển cạnh tranh nguồn thức ăn hay sâu bọ ñục khoét tay nấm gây hư hại

2.2.5 Giá trị dược tính

Qua nghiên cứu cho thấy linh chi có nhiều loại hoạt chất có công dụng dược lý: tính bình, không ñộc, có tác dụng làm tăng trí nhớ, dưỡng tim, bổ gan khí, an thần, chữa trị tức ngực Với hệ hô hấp có tác dụng ích phổi, thông mũi, chữa ho nghịch hơi,

an thần, ích tỳ khí Nấm Linh Chi còn có các tác dụng chữa trị chứng bí tiểu, bổ thận khí, chữa trị ñau nhức khớp xương, gân cốt… Nấm Linh Chi ñược Lý Thời Trần coi như một loại thần dược: Ăn nhiều lần cơ thể nhẹ ñi mà không già, sống lâu như thần tiên Các polysaccharite tăng sự miễn dịch của cơ thể Hợp chất gemanium trong linh chi cao hơn trong nhân sâm 5-8 lần giúp khí huyết lưu thông, tăng sức hấp thụ oxygen cho tế bào ðặc biệt trong nấm linh chi có hợp chất ức chế tế bào ung thư rất có lợi cho

cơ thể

Bảng 1: Thành phần nấm linh chi

Nhóm chất Hoạt chất Hoạt tính

B-D-Glucan Chống ung thư, tăng tính miễn dịch

Ganoderan A, B, C Hạ ñường huyết

Polysacarid

D-6 Tăng tổng hợp protein, tăng chuyển hóa acid

nucleic Ganodosteron Giải ñộc gan

Steroid Acid lanosporeric A

Lanosterol Ức chế sinh tổng hợp cholesterol

Acid ganodermic Mf, T-O Ức chế giải phóng histamine

Acid ganodermic R, S Hạ huyết áp, ức chế ACE

Acid ganodermic B, D, F, H,

K, S, Y,

Ganodermadiol

Chống khối u Ganosporelacton A, B Bảo vệ gan

Triterpenoid

Lucidol A, lucidol Ức chế kết dính tiểu cầu, thư giãn cơ, giảm

ñau Nucleotid Anedosin dẫn xuất Chống dị ứng phổ rộng, ñiều hòa miễn dịch

Protein Lingzhi - 8 Ức chế giải phóng histamine

2.3 Thành phần hóa học trong cơ chất

2.3.1 Mạt cưa cây cao su

Mạt cưa cây cao su thường ñược chọn là cơ chất trồng nấm vì nó có nhiều ñiều kiện thuận lợi cho sự phát triển của linh chi, ñặc biệt là nó không có chất dầu hay ñộc

tố Thành phần mạt cưa cây cao su ñược tóm tắt qua bảng sau:

Bảng 2: Thành phần hóa học trong mạt cưa cây cao su

(*Nguồn: Trần Hữu ðộ, 1999)

2.3.2 Bã mía

Mía là một cây hoang dại thuộc họ lau sậy có nguồn gốc từ Ấn ðộ và là nguồn nguyên liệu sản xuất ñường saccharose Bã mía là phần phế phẩm còn lại sau khi lấy nước ép sản xuất ñường Bã mía chứa các thành phần dự trữ năng lượng lớn nhưng không có giá trị cao trong thức ăn do khó bị thủy phân bởi men tiêu hóa của ñộng vật Ngoài nước và một phần ñường còn sót lại, bã mía còn có một số thành phần hóa học trong bảng sau:

Bảng 3: Một số thành phần trong bã mía

(*Nguồn: Viện chăn nuôi quốc gia, 2001)

2.4 Thành phần hóa học trong dưỡng chất

2.4.1 Cám gạo

Cám gạo thường có dạng bột, mềm và mịn Cám gạo chiếm khoảng 10-12% khối lượng lúa chưa xay xát Cám là hỗn hợp của lớp vỏ ngoài của hạt gạo và lớp aloron Những thành phần ñược thu hồi khi xay xát và chế biến gạo và ñược gọi chung là cám Cám có lượng dinh dưỡng rất cao với lượng chất béo chưa bảo hoà cao, vitamin nhóm

E, nhóm B, phylate, kẽm, can xi, kali ñều rất cao, ngoài ra trong cám còn có chức chất béo omega 3 khá cao Cám chiếm thì 65% chất dinh dưỡng của hạt gạo, thành thần của cám có nhiều loại vitamin và chất béo tốt, lại cân ñối và có nhiều xơ dễ tiêu có thể xem

là rất tốt cho cả con người

Tuy nhiên cám thường ñược cho các loại gia súc và thủy sản ăn chứ không cho người Nguyên nhân là do cám có một số enzyme (chất men) nội tại hoạt ñộng rất mạnh sẽ oxy hóa các nhóm béo chưa no của cám rất nhanh chỉ vài giờ sau khi chế biến tạo mùi hôi khó chịu Thêm vào ñó do công nghệ xay xát gạo chưa cao lại ít ñược ñầu

tư theo hướng thu cám sạch nên cám thường lẫn rất nhiều loại tạp chất (vỏ trấu, sạn

ñá….) Do lý do ñó mà hầu hết lượng cám thu ñược thường ñược bà con nông dân

dùng nuôi các loại gia súc, gia cầm Hàng năm trên thế giới có khoảng 40 – 45 triệu tấn cám ñược sản suất và 90% là nằm ở châu Á

Bảng 4: Thành phần hóa học của các loại cám gạo

Thành phần hóa học

(% trọng lượng khô)

Cám gạo tẻ xay xát loại

1

Cám gạo tẻ xay xát loại 2

Cám gạo lau

Cám gạo nếp

Bảng 5: Thành phần hóa học các loại bột bắp

Thành phần hóa học (%

trọng lượng khô)

Hạt bắp tẻ trắng

Hạt bắp tẻ vàng

Hạt bắp tẻ

ñỏ

Hạt bắp nếp

Cám bắp

Bột lõi bắp

(*Nguồn: Viện chăn nuôi quốc gia 2001)

2.5 Tình hình sản xuất nấm linh chi trong nước và ngoài nước

Nghề trồng nấm ñược phát triển từ rất lâu trên thế giới chính vì khả năng trị bệnh của loại nấm này Ở Châu Âu, nghề trồng nấm rất phát triển và ñã ñược cơ giới hóa cho các quy trình ñể tối ưu hóa việc sản xuất Ở Châu Á, trồng chủ yếu theo phương pháp thủ công nhưng ngày càng ñược cải thiện ñể ñược năng suất và hiệu quả cao hơn Hiện nay, Trung Quốc cho ra sản lượng gần ¾ sản lượng của thế giới còn lại là các quốc gia khác trong ñó có Việt Nam

Ở Việt Nam kỹ thuật trồng nấm linh chi ngày càng ñược cải thiện và ñược thiết

lập một trại trồng nấm và bào chế linh chi ở Sài Gòn từ năm 1987 Nấm linh chi ñược trồng ña số trên cơ chất là mạt cưa cây cao su cùng với một số phụ phẩm nông nghiệp Bịch phôi ñược ủ và cho ra quả thể ở các giàn hoặc ñược treo theo từng dây Sản lượng nấm cho ra ở Việt Nam hằng năm ước tính khoảng 100 tấn

Năm 2009, ông Trần Minh Khải (51 tuổi, xã Minh Thạnh, huyện Dầu Tiếng, Bình Dương) ñã xây dựng hẳn một trang trại diện tích hơn 1.500 m2, mỗi năm cung cấp hàng tấn nấm ra thị trường (Báo Thanh Niên – Huy Anh)

Trong cùng năm 2009, anh Nguyễn Công Thành, việt kiều Hungary bắt ựầu trồng thử nghiệm lô nấm ựầu tiên tại trại nấm rộng 6.000 m2 ở tổ 3, ấp Ràng, xã Trung Lập

Thượng, quận Củ Chi, TP.HCM (Trung Dung)

Năm 2010, Hợp tác xã nông nghiệp Phú Lương, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên-Huế, ựã sản xuất thành công nấm linh chi, từ mạt cưa của các loại cây có mủ trắng, nhất là mạt cưa cây cao su rất thông dụng và dễ kiếm trên ựịa bàn (Theo Báo mới Ờ Quốc Việt)

Một thành công khác, năm 2011, Việc tận dụng mạt cưa gỗ cây cao su có sẵn ở huyện Dầu Tiếng ( Bình Dương), trang trại Khánh Vân ựã làm phôi nấm sản xuất thành công nấm Linh Chi mang lại hiệu quả kinh tế rất cao ( Theo Báo mới)

Cùng năm 2011, tại Trung tâm Chuyển giao Công nghệ và Kiểm ựịnh, Kiểm nghiệm, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Thừa Thiên Huế ựã thực hiện quy trình trồng nấm linh chi chủ yếu sử dụng mạt cưa tươi, khô của các loại gỗ mềm, không có tinh dầu và ựộc tố như: cao su, keo lai, mắt, bồ ựề (Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Thừa Thiên Huế)

Năm 2012, ông đào Công Hoan (ấp Phước Tân, xã Tân Phước, đồng Phú) mạnh dạn ựầu tư 100 triệu ựồng ựể làm 2 trại ựúng quy cách trên diện tắch 200m2; mua lò áp suất, mùn cưa cao su và giống nấm từ Bình Dương Kết quả cho thu nhập cũng khá cao (Theo báo Bình Phước)

Chuyên ngành Công nghệ Sinh học 11 Viện NC & PT Công nghệ Sinh học

3.1 Phương tiện nghiên cứu

3.1.1 ðịa ñiểm – thời gian nghiên cứu

ðịa ñiểm tiến hành thí nghiệm: Phòng thí nghiệm Công nghệ Sinh học Phân tử

Thực Vật, Viện Nghiên cứu & Phát triển Công nghệ Sinh Học, Trường ðại Học Cần Thơ; Doanh nghiệp tư nhân Nấm Việt (tổ 16, khu vực Bình Trung, ñường Võ Văn Kiệt, Quận Bình Thủy, Thành phố (Tp) Cần Thơ)

Thời gian: ðề tài thực hiện từ tháng 8/2013 – tháng 11/2013

3.1.2 Vật liệu nghiên cứu:

Bã mía ñược cung cấp từ doanh nghiệp tư nhân Nấm Việt, mạt cưa cây cao su do phòng thí nghiệm Công nghệ Sinh học Phân tử Thực Vật, Viện Nghiên cứu & Phát triển Công nghệ Sinh Học, Trường ðại Học Cần Thơ cung cấp

Nấm linh chi do phòng thí nghiệm Công nghệ Sinh học Phân tử Thực vật, Viện Nghiên cứu và Phát triển Công nghệ Sinh học cung cấp

Cám gạo, bột bắp ñược thu mua từ cơ sở thức ăn gia súc Hồng Phúc, ñường 30/4 quận Ninh Kiều, Tp Cần Thơ

Vôi thu mua tại quận Cái Răng thành phố Cần Thơ

Quy trình trồng nấm linh chi ñược phòng thí nghiệm Công nghệ Sinh học Phân tử Thực Vật, Viện Nghiên cứu & Phát triển Công nghệ Sinh Học, Trường ðại Học Cần Thơ cung cấp

3.1.3 Thiết bị - dụng cụ - hóa chất:

Thiết bị dụng cụ: Thiết bị vô cơ mẫu, thiết bị chưng cất ñạm, lò nung cao ñộ, tủ ủ,

tủ sấy, tủ cấy, nồi khử trùng, ống nghiệm, ñĩa petri, que cấy, dao cấy, bình hút ẩm, Hóa chất: NaOH, D_ Glucose, Peptone, Agar, MgSO4.7H20, KH2PO4, H2SO4 0.1N,

3.2 Phương pháp nghiên cứu

3.2.1 Phân lập giống linh chi

- Mục ñích: tạo nguồn giống nấm linh chi Nhật thuần chủng cung cấp cho các thí nghiệm tiếp theo

- Các bước tiến hành:

Tuyển chọn tai nấm linh chi ñể phân lập, tai nấm có hình thái vừa, không bị sâu, còn tươi nguyên, không quá già hay quá non Khử trùng bề mặt bằng cồn 70o, sau

ñó cắt lấy mảnh nhỏ cấy vào môi trường PDA (Potato - D_glucose - Agar) ñã chuẩn bị

sẵn Tiếp tục nuôi ủ ở 28oC trong 4-6 ngày Sau ñó tiến hành cấy chuyển nhiều lần nhằm phân lập ñược sợi nấm thuần và mạnh ñể chuẩn bị cho thí nghiệm tiếp theo

- Theo dõi ñánh giá: Quan sát ñộ thuần nhất của khuẩn ty (sợi tơ trắng thuần nhất, kích thước hiển vi là sợi nấm trong suốt có vách ngăn )

3.2.2 Khảo sát ảnh hưởng của loại cơ chất ñến năng suất và chất lượng của nấm linh chi:

- Mục ñích thí nghiệm: Xác ñịnh tỷ lệ cơ chất (mạt cưa cây cao su + bã mía) tối

ưu nhất cho năng suất, chất lượng cao với lượng dinh dưỡng cố ñịnh ñược chọn dựa

vào thí nghiệm của Trần Thị Mỹ Nhung (2012) là 5% cám gạo + 5% bột bắp Vì tỷ lệ này cho năng suất tốt

- Bố trí thí nghiệm: Thí nghiệm (một nhân tố - cơ chất) ñược bố trí hoàn toàn ngẫu nhiên với 2 loại cơ chất ñã ñược phối trộn theo các tỷ lệ khác nhau, cùng mức bổ sung chất dinh dưỡng (5% cám gạo + 5% bột bắp – theo kết quả nghiên cứu của Trần Thị Mỹ Nhung, 2012) với 9 nghiệm thức, mỗi nghiệm thức lặp lại 3 lần (10 bịch phôi/1 lần lặp lại) Tổng cộng có 270 bịch phôi Dưới ñây là các nghiệm thức:

Nghiệm thức 1: 100% mạt cưa + 5% cám gạo + 5% bột bắp

Nghiệm thức 2: 20% bã mía + 80% mạt cưa + 5% cám gạo + 5% bột bắp

Nghiệm thức 3: 30% bã mía + 70% mạt cưa + 5% cám gạo + 5% bột bắp

Nghiệm thức 4: 40% bã mía + 60% mạt cưa + 5% cám gạo + 5% bột bắp

Nghiệm thức 5: 50% bã mía + 50% mạt cưa + 5% cám gạo + 5% bột bắp

Nghiệm thức 6: 60% bã mía + 40% mạt cưa + 5% cám gạo + 5% bột bắp

Nghiệm thức 7: 70% bã mía + 30% mạt cưa + 5% cám gạo + 5% bột bắp

Nghiệm thức 8: 80% bã mía + 20% mạt cưa + 5% cám gạo + 5% bột bắp

Nghiệm thức 9: 100% bã mía + 5% cám gạo + 5% bột bắp

- Quy trình tóm tắt qua sơ ñồ sau (Lê Duy Thắng , 2006 có ñiều chỉnh)

ðem 1Kg lúa phơi khô, nấu ñến khi hạt lúa vừa nở, sau ñó phơi khô ñến ñộ ẩm

60-65% rồi bổ sung 3% bột bắp và 3% cám gạo so với trọng lượng lúa, cho hỗn hợp vào túi polypropylene, khử trùng 1210C trong 60 phút, lấy ra ñể nguội

Cơ chất ñem xử lý với nước vôi

(3% ñối với bã mía và 1,5% ñối

với mạt cưa cây cao su)

Cấy giống vào bịch

phôi

Thu Nấm

Ủ cho ñến khi tơ ñầy bịch phôi

Giống cấp 3