Môn văn đòi hỏi tư duy hình tượng cao, hiển nhiên để khỏi bị “thui chột”, “tàn lụi” óc tưởngtượng của các em học sinh lớp 4,5 ta cần phải “chăm sóc” thật là chu đáo bằngnhiều hình thức b
Trang 1I/ Tên đề tài: MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP BỒI DƯỠNG
HỌC SINH GIỎI VĂN LỚP 4, LỚP 5 ĐẠT HIỆU QUẢ
II/ Đặt vấn đề
Bồi dưỡng học sinh giỏi là việc làm hết sức cần thiết và có tầm quantrọng Bởi lẽ nó giúp đào tạo con người học sinh trở thành “hiền tài” cho đấtnước Nói như hiện nay, “chiến lược con người” có mục tiêu là “ Nâng cao dântrí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” thì Bồi dưỡng học sinh giỏi là nhiệm
vụ cấp thiết, phù hợp xu thế thời đại
Việc Bồi dưỡng học sinh giỏi lớp 4, lớp 5 từ trước đến nay được trườngtiểu học Đoàn Trị tiến hành hằng năm ( kể từ ngày thành lập trường đến nay),nhưng kết quả đạt được thì chưa như mong muốn Nhìn chung, một số em đạtđiểm thì bình quân lấy điểm Toán bù vào điểm Văn, do vậy, hướng Bồi dưỡngVăn lớp 4, lớp 5 cần phải tìm ra con đường đi để đạt hiệu quả Chính vì vậy màchúng tôi từ thực tiễn bồi dưỡng văn lớp 4, lớp 5 nhiều năm qua, đã nảy ra ý định
đúc kết lại một số biện pháp nên viết đề tài: “Một số biện pháp giúp bồi dưỡng học sinh giỏi văn lớp4, lớp 5 đạt hiệu quả”, mong góp một phần nhỏ vào hướng
đi chung cùng trường Đoàn Trị trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi
III/ Cơ sở lí luận
“Khái niệm “giỏi văn” và khái niệm “có năng khiếu” không phải là một
Có năng khiếu văn nhưng nếu không được bồi dưỡng chăm sóc chu đáo thì năngkhiếu ấy cũng có thể bị thui chột, bị tàn lụi” Đó là ý kiến của tác giả Trịnh Mạnh(Chuyên viên Ngữ văn ở Viện Khoa học Giáo dục Bộ GD) và Trần Mạnh Hưởng(Chuyên viên Ngữ văn ở Vụ Các trường phổ thông cơ sở Bộ Giáo dục)
Do vậy, người giáo viên tiểu học cần phải làm cho năng khiếu của họcsinh tiểu học phát triển Mà muốn cho các em trở thành giỏi văn thì phải nắm rõ
Trang 2cơ sở tâm lí học sinh tiểu học, đó là đặc điểm nhận thức của học sinh (bao gồm
sự chú ý, trí nhớ, tưởng tượng và tư duy), để có cơ sở vận dụng các phươngpháp, biện pháp làm cho các em chiếm lĩnh được kiến thức văn học Cũng bàitập đó, cũng là lời giảng đó nhưng đặt vào đúng tâm lí, không làm học sinh bị ứcchế thì rõ ràng các em tiếp thu nhanh và tốt hơn Ở lớp 2,3 tư duy hình tượng bắtđầu được hình thành, qua lớp 4,5 tư duy này chiếm ưu thế hơn Môn văn đòi hỏi
tư duy hình tượng cao, hiển nhiên để khỏi bị “thui chột”, “tàn lụi” óc tưởngtượng của các em học sinh lớp 4,5 ta cần phải “chăm sóc” thật là chu đáo bằngnhiều hình thức bài tập phong phú, lời giảng kết hợp với điệu bộ, nét mặt và cảmxúc biểu hiện qua nội dung của bài văn bằng giọng đọc truyền cảm, làm sao khơigợi trong các em cảm xúc chân thật chứ không phải nói theo, làm theo như mộtrobot Được vậy, cái ấn tượng của thầy cô để lại trong các em không phai mờ.Hãy nghe nhà văn Marquez (Cô-lôm-bi-a ; Giải thưởng Nobel văn chương năm1982) nói: “Một trong những người thầy không thể nào quên của tôi là một côgiáo từng dạy tôi tập đọc hồi tôi mới năm tuổi Bà là người trong lớp học từngđọc cho chúng tôi nghe những bài thơ đầu tiên đã làm nát óc tôi mãi mãi”
Để khơi gợi cảm xúc ấy, đòi hỏi chúng ta lại phải hiểu rõ đặc điểm nhâncách của học sinh Nhân cách học sinh tiểu học hình thành qua nhận thức, nănglực học tập và tình cảm Đặc điểm thứ nhất là nhu cầu nhận thức Nhu cầu nhậnthức là một loại nhu cầu của hoạt động học tập hướng tới tiếp thu tri thức mới vàphương pháp đạt được tri thức đó Bởi vậy ta cần kích hoạt được để các em luônluôn say mê với câu hỏi “tại sao ?”, “cái đó là cái gì ?” và để tìm ra các em phảinảy sinh trí tưởng tượng để hỗ trợ sự sáng tạo trong cảm nhận Cái mà nhà vănMarquez nói “đã làm nát óc tôi mãi mãi” chính là nhu cầu nhận thức mà cô giáo
đã gợi ra trong ông Đặc điểm thứ hai là năng lực học tập, đó là tổ hợp các thuộctính tâm lí của học sinh đáp ứng được yêu cầu của hoạt động học đảm bảo chohoạt động đó diễn ra có kết quả Hiểu năng lực học tập để xác định yêu cầu cụ
Trang 3thể với từng em mới mong gặt hái kết quả (thông qua chỉ số về tốc độ tiến bộ,chất lượng học, xu hướng, năng lực và sự kiên trì học tập) Đặc điểm thứ ba làtình cảm của học sinh tiểu học mà chúng ta phải luôn luôn hiểu biết và xây dựngnuôi dưỡng thông qua cách giảng giải, cách biểu hiện, cách đọc truyền cảm củathầy cô trước bài văn, bài thơ Tình cảm của học sinh là thái độ cảm xúc đối với
sự vật, hiện tượng có liên quan tới sự thỏa mãn hay với nhu cầu, động cơ của họcsinh Nó được biểu hiện qua những xúc cảm do sự tổng hợp hóa, động lực hóa vàkhái quát hóa Biết khơi nguồn cho rung cảm ở học sinh là điều kiện thành côngtrong dạy văn, bởi lẽ nó sẽ làm cho học sinh nảy nở các loại tình cảm có sẵntrong các em như tình cảm đạo đức, tình cảm trí tuệ, tình cảm thẩm mĩ, tình cảmhoạt động Và đây chính là điều cốt lõi để các em thành người
IV/ Cơ sở thực tiễn
Từ cơ sở lí luận trên, chúng ta đối chiếu với thực tiễn dạy học văn lớp 4,5hiện nay tại trường tiểu học Đoàn Trị Cơ sở tâm lí chắc chắn là mỗi giáo viênđều được trang bị nhưng không mấy ai “đào sâu, xới kĩ” để làm cơ sở xây dựngmột kế hoạch bài dạy nhằm chăm sóc, nuôi dưỡng các học sinh có năng khiếuphát triển thành giỏi văn Thực tế khi dạy Tập đọc, giáo viên chúng ta chưatruyền được ngọn lửa vào tâm hồn các em thông qua cách đọc diễn cảm như nhàvăn Marquez đã nói, mà chúng ta còn cứng nhắc, rập khuôn, gò mình theo mộthướng có sẵn, thậm chí từ khó đọc cũng không dám lấy thực tế từ học sinh Bởivậy nên không giúp cho học sinh cảm nhận được một cách tự nhiên cái hay cáiđẹp của bài văn em học, dần dần các em chai cứng coi học văn như một nghĩa vụ
mà không có cái hứng thu coi nó như một quyền lợi Về dạy Tập làm văn, chúng
ta còn thiên về kĩ thuật làm bài, đòi hỏi ở kiểu bài này là vậy, kiểu kia là thế màkhông xây dựng cái hồn trong cái vỏ bọc kiểu này cách nọ Cái túi thì học sinhnhận ra nhưng phải giúp các em biết bên trong cái túi và mỗi loại túi thì đựng
Trang 4được cái gì, đựng như thế nào, đấy mới là cơ bản Ở lớp 4,5 văn miêu tả đượcchọn dạy với nhiều thời lượng và bài văn mang tính quy phạm Tuy có nhiều thờigian cho loại văn này nhưng hạn chế thì cả học sinh và giáo viên vẫn còn tồn tại.Chúng ta chưa làm rõ đặc điểm của văn miêu tả là mang tính thông báo, thẩm
mĩ, chứa đựng tình cảm của người viết; chúng ta chưa chỉ ra được ở bài viết các
em hạn chế này Nhất là khâu trả bài, hầu như chúng ta còn chung chung, hờihợt Một hạn chế nữa là bài các em còn mờ nhạt, vô vị bởi lẽ trong bài làm củacác em thiếu tính sinh động, tạo hình Đồng thời ngôn ngữ miêu tả không giàucảm xúc, hình ảnh do vốn từ ngữ không đủ sức diễn đạt Vậy nên, cả ba đặcđiểm đều có ảnh hưởng, bởi thế kết quả bài văn miêu tả của các em không đạtyêu cầu cao
Từ thực trạng trên, chúng ta cần có biện pháp khắc phục hạn chế, một vấn
đề cần thiết để có hướng đi thuận lợi cho công tác bồi dưỡng văn lớp 4,5 ởtrường có hiệu quả
V/ Nội dung nghiên cứu
Để đạt hiệu quả trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi văn Tiểu học nóichung và bồi dưỡng học sinh giỏi văn lớp 4,5 nói riêng đòi hỏi một quá trình lâudài về phía Nhà trường, đồng thời người giáo viên phải có năng lực, nhiệt tình vàyêu mến trẻ Việc bồi dưỡng đòi hỏi người giáo viên phải có nghệ thuật, thủthuật lên lớp, luôn luôn tạo không khí thoải mái, gây sức hấp dẫn ở học sinh quacác tiết học Có như vậy học sinh mới dễ dàng đáp lại đòi hỏi của thầy cô bằng
sự quyết tâm học tập tốt, say mê làm bài
Chúng tôi xin trình bày một số nội dung sau:
1/Biện pháp 1: Phát hiện học sinh có năng khiếu văn
a) Mùa được bội thu là nhờ một trong các điều kiện ta chọn được giốngtốt, phù hợp, có khả năng thích ứng Học sinh có năng khiếu cũng như hạt giống
Trang 5tốt, do vậy chọn học sinh có năng khiếu là khâu đầu tiên Cách phát hiện như thếnào đây để khỏi nhầm ( thực tế nhiều năm qua ta đã chọn không kĩ, để các emngồi nhầm chỗ nên không phát huy được điểm đồng đội) Chọn như thế nào ?Theo chúng tôi cách làm như sau:
b) Cách tiến hành:
- Trong quá trình dạy, cần phát hiện những em say mê đọc sách văn học Đây
là biểu hiện rất rõ Chúng ta phải thừa nhận say mê đọc sách là một ưu điểm, còncách đọc sách như thế nào thì thầy cô phải uốn nắn dần mới đem lại sự bổ íchcho các em (tránh đọc sách có nội dung xấu)
- Cái phát hiện thứ hai là những lúc kể chuyện, ta thấy các em kể chuyện tốt,
kể chuyện có nhiều tình tiết phức tạp nhưng các em vẫn kể với lời kể lưu loát,mạch lạc; đồng thời các em nhớ nhiều chuyện kể, thuộc nhiều bài thơ hơn các
em khác
- Khi chấm bài của các em, ta thấy bài của các em có năng khiếu thường cónhiều ý hay, chân thực, có sáng tạo, có cá tính Mà làm được bài như thế là docác em biết rung cảm, nhạy bén trước hiện thực Tâm hồn nhạy cảm mới diễn đạtđược nhiều tình, nhiều ý trong bài văn
- Phát hiện trong bài làm của các em có năng khiếu văn thường thể hiện khảnăng quan sát tinh vi, giàu trí tưởng tượng và tư duy hình tượng; có sự kết hợphài hòa giữa tư duy lôgich và tư duy hình tượng Đồng thời đọc bài văn của các
em, ta thấy vốn từ ngữ của các em khá phong phú, các em giàu vốn từ hơn các
em khác, biết dùng từ chính xác, nhiều em đã đạt mức dùng từ bóng bẩy, ngônngữ hình tượng và biết dùng các biện pháp tu từ
Sau khi phát hiện học sinh có năng khiếu, vấn đề đặt ra là: Bồi dưỡng cái
gì ? Bồi dưỡng như thế nào ? Chúng tôi xin nêu tiếp biện pháp
Trang 62/ Biện pháp 2: Làm giàu vốn từ ngữ cho các em
a) Mặc dù học sinh có năng khiếu văn có vốn từ khá phong phú nhưngkhông phải như vậy mà ta bỏ hoang mảnh đất này mà không khai phá (nghĩa làkhông cần làm giàu thêm vốn từ ngữ cho các em) Chúng ta cần giúp cho các emphát triển vốn từ, nhất là những từ tượng hình, tượng thanh, từ chỉ màu sắc rấtcần thiết trong văn miêu tả
b) Cách tiến hành:
-Trong lớp học, giáo viên cho học sinh tìm các từ có khái niệm đẹp Các
em đã làm được: xinh, xinh xinh, xinh đẹp, duyên dáng, kháu khỉnh, điển trai,
kẻng, khôi ngô, tuấn tú, đĩnh ngộ, …Hoặc tìm các từ chỉ màu xanh, các em đã
làm: xanh biếc, xanh lơ, xanh thẳm, xanh ngắt, xanh nước biển, xanh da trời,xanh lá mạ, xanh lá cây, xanh hoa lý, xanh rì, xanh um, xanh rờn, xanh xanh,xanh xao, xanh bủng, xanh rớt,…
- Tương tự như vậy, ta có thể gợi cho học sinh tìm từ qua rất nhiều đề tàinhỏ mà các em gặp hằng ngày Các đề tài nhỏ này cần gắn chặt với các thể vănđang học Ví dụ đang học văn tả người, chúng ta cho học sinh tìm từ nói vềkhuôn mặt, con mắt, mái tóc, giọng nói, dáng đi,… như thế giúp cho các emngày càng giàu vốn từ
- Về mặt làm giàu vốn từ này có nhiều loại bài tập (xin xem phụ lục) màgiáo viên chúng ta phải rèn luyện và cung cấp thường xuyên cho các em như:
* Bài tập mở rộng vốn từ
* Bài tập về nghĩa từ
* Bài tập về thành ngữ, quán ngữ
* Bài tập phát hiện từ sai thay thế từ đúng
3/ Biện pháp 3: Luyện viết câu văn sáng sủa, ngắn gọn, biết dùng tốt các dấu ngắt câu,diễn đạt bằng những câu sinh động có hình ảnh.
Trang 7a) Đã có vốn từ nhưng mà không biết dùng nó viết câu thì cũng nhưkhông Vậy tiếp theo là rèn luyện học sinh viết câu văn đạt mục đích như: câuvăn sáng sủa, ngắn gọn, biết dùng tốt các dấu ngắt câu.
b) Cách tiến hành:
Kế hoạch bài dạy cần đưa vào một số bài tập rèn luyện (Chú ý phân tích
và đặt ra một số tình huống các em có thể mắc phải, nhằm đúc kết kinh nghiệm
và có hướng chữa bài linh hoạt giúp các em hiểu thấu đáo hơn), có như thế họcsinh mới nắm chắc và thực hành viết câu tốt
Sau đây là một số bài tập và cách tiến hành các bài tập này
1.3/ Bài tập ngắt câu trong đoạn văn chưa ghi dấu câu
Giáo viên đọc hoặc viết lên bảng bài tập để học sinh tự ghi dấu câu.Đòi hỏi học sinh phải giải thích nếu đánh dấu câu vào vị trí đó thì câu hoặc ngữ
đó nói lên được ý gì, có bị khiên cưỡng không,…Có thể chọn đoạn văn trongSGK lớp 4,5 – nên chọn đoạn văn có nhiều loại dạng ngắt câu khác nhau để bàitập được đa dạng
2.3/ Tập chữa câu rườm, câu tối nghĩa
Ví dụ: a) Trong vườn nhà em, có một cây to là cây mít rất to
b) Em thích con lợn vì ta có thức ăn hằng ngày
c) Ở giữa bồn hoa có một tượng là tượng anh Trỗi
d) Thỉnh thoảng có những chiếc xe đạp lướt trên mặt phố
Khi chữa câu, cần tiến hành 2 bước Bước thứ nhất cho học sinh phát hiệnchỗ sai, sai về mặt nào, bước thứ hai tập chữa lại theo ý của em, sau đó giáo viêngợi ý chung về cách đúng nhất
Ví dụ Câu a): Câu này là câu rườm, cần bỏ bớt một số từ Chữa lại: Trongvườn nhà em có một cây mít rất to
Trang 8Câu b): Câu này tối nghĩa Chữa lại: Em thích nuôi lợn vì nó cungcấp thức ăn cho ta.
Câu c): Câu này rườm Chữa lại: Ở giữa bồn hoa có tượng anh Trỗi Câu d): Câu này sai ý Chữa lại: Thỉnh thoảng có những chiếc xeđạp lướt trên mặt đường (hoặc lướt trên đường phố)
3.3/ Tập gộp câu và chia câu
a) Gộp các câu ngắn thành câu dài
Ví dụ: Mặt biển mênh mông Trời đã về chiều Từng đoàn ghe mành đanglướt sóng ra khơi
Từ 3 câu trên, các em có thể gộp lại thành một câu mà nội dung không
khác 3 ý trên, còn cách diễn đạt lại rõ ràng hơn: Trên mặt biển mênh mông, dưới
ánh chiều tà, từng đoàn ghe mành đang lướt sóng ra khơi.
b) Chia câu dài thành nhiều câu ngắn
Ví dụ: Hôm nay là ngày khai giảng, sau ba tháng nghỉ hè xa nhau, mọingười đều sung sướng túm tụm lại chuyện trò vui vẻ vì bây giờ mới gặp nhauđông đủ
Học sinh có thể chia ra như sau: Hôm nay là ngày khai giảng Sau ba
tháng hè bây giờ mới gặp nhau đông đủ, mọi người đều vui vẻ Họ túm tụm lại chuyện trò.
Vậy tập gộp câu và chia câu đòi hỏi tư duy cao ở HS và GV cũng phảichuẩn bị các câu văn trong đoạn văn cho các em làm bài tập rất công phu, tốnnhiều thời gian suy nghĩ
4.3/ Bài tập chọn dòng chưa thành câu để chữa lại cho thành câu
Ví dụ: a) Là người mẹ, chị rất thương yêu các con mình
b) Bạn Thủy với ý thức của người học sinh mới
Trang 9c) Bên kia sông những dãy nhà san sát mọc lên.
d) Bác Hồ, vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc ta
Sau khi đọc xong bốn dòng của bài tập, HS phải phát hiện dòng chưathành câu là b và c và phải nêu được ở dòng đó thiếu thành phần nào, cách chữanhư thế nào
HS có thể chữa: Dòng b) thiếu bộ phận trả lời cho câu hỏi làm gì ?, như
thế nào ?(Bộ phận vị ngữ) Nêu được: Bạn Thủy với ý thức của người học sinh mới đã nhiệt tình giúp đỡ bạn bè Tương tự dòng d) : Bác Hồ, vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc ta đã sống rất giản dị.
Kết hợp với cách trên chúng ta cho HS luyện tốt câu đơn có thành phầntrạng ngữ gắn với việc luyện dấu phẩy và dấu chấm
5.3/ Bài tập sắp xếp thành nhiều dạng câu với các từ cho trước.
Từ phát hiện, luyện viết câu, biết sử dụng dấu phẩy dấu chấm, các em làmđược bài tập sắp xếp các từ cho trước thành nhiều dạng câu dễ dàng
Ví dụ: Cho các từ: đi, trên đường, Thanh, lững thững hãy sắp xếp thànhcác dạng câu khác
HS có thể làm:
- Trên đường, Thanh lững thững đi
- Trên đường, Thanh đi lững thững
- Lững thững, Thanh đi trên đường
- Lững thững, trên đường, Thanh đi
- Thanh trên đường đi lững thững
Còn sắp xếp được thêm nữa hay không tùy theo mức độ và thời gian dànhcho các em, và qua bài tập kiểu này chúng ta nhận thấy các em có hứng thú sángtạo nhiều câu văn
Trang 106.3/ Tập mở rộng câu bằng cách thêm thành phần phụ
Ví dụ: Mặt trời mọc
Học sinh hiểu được đây là một câu có đầy đủ thành phần chính chủ ngữ và
vị ngữ Bây giờ để làm cho câu văn hay thì phải thêm các thành phần phụ ( Chocác em tham gia mở rộng cho đến khi nào đủ các thành phần và câu văn trở nênhay hơn)
- Phía đông, mặt trời đang mọc.
- Mặt trời đang mọc sau lũy tre làng.
- Phía đông, mặt trời mọc làm đỏ ửng cả một góc trời.
- Mặt trời đang từ từ mọc lên từ phía biển làm cho những đợt sóng cũng
pha màu hồng nhạt
7.3/ Bài tập diễn đạt ý bằng nhiều cách khác nhau
Ví dụ: Trời hôm nay đẹp
Đòi hỏi các em tư duy cao, các em phải giữ nguyên cái ý trời nắng đẹpnhưng phải diễn đạt bằng nhiều cách khác nhau
Các em có thể làm:
- Hôm nay hửng nắng, trời quang mây tạnh
- Bầu trời hôm nay trong vắt, không một gợn mây
- Sau mấy ngày mưa rả rích, hôm nay mặt trời tươi cười nhô lên nhưcùng vui với mọi cảnh vật
- Bầu trời cao xanh, mấy đám mây xốp như bông vờn quanh đỉnh núimàu tím sẫm
- Giữa mùa đông thế mà hôm nay nắng hoe vàng như nắng đầu thu
8.3/ Bài tập luyện viết câu sinh động
Luyện viết câu sinh động bao gồm các dạng bài tập như: Tập viết câu văngợi tả, tập viết câu văn gợi cảm, tập viết câu văn vừa gợi tả vừa gợi cảm Đây là
Trang 11bài tập khó đòi hỏi nhiều công sức của giáo viên và cần có nhiều nỗ lực của họcsinh.
Cách tiến hành dạng bài này cần nhẹ nhàng, từng bước một Trước hết đưa
ra hai câu để đối chiếu và học sinh cần chỉ được câu nào có sự sinh động (gợi tả,gợi cảm, vừa gợi tả vừa gợi cảm) Tiếp theo cho học sinh tìm từ thay thế vào từ
có trong câu nhưng chưa gợi lên sự sinh động Sau dần chúng ta đưa ra câu văn,đoạn văn để cho các em chữa thành sinh động Quen rồi, ta cho các em viết câuvăn, đoạn văn sinh động
- Sửa lại những câu văn, đoạn văn sau cho gợi tả (gợi cảm) hơn
- Dựa vào ý cần diễn tả trong những câu văn dưới đây, hãy viết lại cáccâu để có đoạn văn gợi tả (gợi cảm) hơn
4/Biện pháp 4: Tích lũy các hình ảnh văn học
a) Vốn văn học tích lũy dần cũng giống như những viên gạch dùng để xâynhà Có nhiều nguyên vật liệu thì nhà xây càng to càng đẹp Cái vốn này có đượcđòi hỏi các em phải dày công, cần mẫn như con ong cần cù hút nhụy hoa để làmnên mật ngọt
b) Cách tiến hành:
Qua các bài tập đọc, học thuộc lòng, chính tả, tập làm văn và sách đọc
thêm, chúng ta nên cho các em thu thập những ý hay, những hình ảnh đẹp vào sổ
Trang 12tay văn học Cần giúp cho các em có thói quen hễ thấy câu văn câu thơ nào hay,
thấy rung cảm thì ghi ngay vào sổ
Ví dụ: …Bầu trời tự do đẹp như một thảm nhung khổng lồ Có cái gì cứcháy lên, cháy mãi trong tâm hồn chúng tôi Sau này tôi mới hiểu đấy là khátvọng Tôi đã ngửa cổ suốt một thời mới lớn để chờ đợi một nàng tiên áo xanhbay xuống từ trời…( Bài tập đọc: Cánh diều tuổi thơ, Tiếng Việt 4/Tập 1/tr 146)
Ví dụ: Mùa thu, trời như một chiếc dù xanh bay mãi lên cao Các hồ nướcquanh làng như mỗi lúc một sâu hơn Chúng không còn là hồ nước nữa, chúng lànhững cái giếng không đáy, ở đó ta có thể nhìn thấy bầu trời bên kia trái đất
Những con nhạn bay thành đàn trên trời cao, như một đám mâymỏng lướt qua thôn làng, gieo xuống những tiếng kêu mát lành, trong veo sươngsớm, khiến tim tôi vang lên dịu dàng những câu thơ không nhớ đã thuộc tự baogiờ (Tiết 7, Bài luyện tập, tr.103 SGK Tiếng Việt 5/Tập 2)
Ghi để rồi các em đọc, đọc để rồi các em nghe tiếng nhạc lòng rung lênnhững cung bậc đồng cảm với câu văn câu thơ đó, và không biết tự lúc nào nótrở thành người bạn thân thiết của ta làm cho tâm hồn ta thêm phong phú Nhưvậy, trong sách Tiếng Việt lớp 4,5 có rất nhiều hình ảnh văn học không thể bỏqua, giáo viên chúng ta cần giúp các em nhìn thấy và cùng rung cảm trong quátrình học với sách
5/ Biện pháp 5: Nâng cao năng lực cảm thụ văn học
a) Cảm thụ văn học tức là cảm xúc thẩm mĩ trong văn học (thuộc phạm trù
mĩ học) Trong nhà trường, các môn học đều có thể giáo dục thẩm mĩ cho họcsinh, mà môn văn là môn có điều kiện thuận lợi nhất Ở tiểu học giáo dục thẩm
Trang 13mĩ chủ yếu là giáo dục cho học sinh rung cảm với cái đẹp ( cái đẹp trong thiênnhiên và cái đẹp trong xã hội)
b) Cách tiến hành:
Khi dạy tập đọc, kể chuyện giáo viên phải gợi ý, hướng dẫn để bản thân học sinh tự khám phá ra cái hay cái đẹp mà lúc đầu các em chưa thấy Chú ý
quyết không nên cảm thụ hộ rồi áp đặt cho các em
Khi hướng dẫn học sinh quan sát để làm văn miêu tả, tường thuật giáo
viên cũng phải dẫn dắt để học sinh tự khám phá ra các nét đẹp, các nét tiêu biểu
và tạo cho bản thân có rung động thẩm mĩ thì bài văn mới hay, mới thể hiện bản
1.5/ Bài tập phát hiện ý và tín hiệu nghệ thuật trong văn thơ.
Đối với kiểu “Bài tập phát hiện ý” bao gồm nhiều khía cạnh mà các emcần nắm vững như:
- Tình cảm chứa đựng trong đoạn văn, bài văn
- Hiện thực đời sống được phản ánh trong bài văn
- Tính cách các nhân vật
- Thời gian và không gian được tả trong bài
- Thể loại bài văn
- Đại ý và bố cục bài văn
- Xuất xứ bài và tác giả
Đối với kiểu “Bài tập phát hiện tín hiệu nghệ thuật” có thể khai thác là:
- Nghệ thuật dùng từ
- Nghệ thuật đặt câu