đặc điểm nghệ thuật trong tác phẩm tập truyện của ông ivanpetrovich benkin quá cố” của a.x.puskin

Cũng trong bài viết này, tác giả cũng đã khẳng định: “Và những dòng ngôn từ tự sự nghệ thuật của ông cũng đánh dấu khởi điểm của truyền thống đó trong văn xuôi bề thế Nga suốt từ Gogol,

TR TRƯỜ ƯỜ ƯỜNG NG NG ĐẠ ĐẠ ĐẠIIII H H HỌ Ọ ỌC C C C C CẦ Ầ ẦN N N TH TH THƠ Ơ KHOA KHOA KHOA KHOA KHOA H H HỌ Ọ ỌC C C X X XÃ Ã Ã H H HỘ Ộ ỘIIII V V VÀ À À NH NH NHÂ Â ÂN N N V V VĂ Ă ĂN N

B

BỘ Ộ Ộ M M MÔ Ô ÔN N N NG NG NGỮ Ữ Ữ V V VĂ Ă ĂN N

NGUY NGUYỄ Ễ ỄN N N THANH THANH THANH TRONG TRONG

MSSV:

MSSV: 6106365 6106365

ĐẶ ĐẶC C C Đ Đ ĐIIIIỂ Ể ỂM M M NGH NGH NGHỆ Ệ Ệ THU THU THUẬ Ậ ẬT T T TRONG TRONG TRONG T T TÁ Á ÁC C C PH PH PHẨ Ẩ ẨM M

“ “T T TẬ Ậ ẬP P P TRUY TRUY TRUYỆ Ệ ỆN N N C C CỦ Ủ ỦA A A Ô Ô ÔNG NG NG IVAN IVAN IVAN PETROVICH PETROVICH BENKIN BENKIN QU QU QUÁ Á Á C C CỐ” Ố” Ố” C C CỦ Ủ ỦA A A A.X.PUSKIN A.X.PUSKIN

Lu Luậ ậ ận n n vvvvă ă ăn n n ttttố ố ốtttt nghi nghi nghiệệệệp p p đạ đạ đạiiii h h họ ọ ọcccc Ng

Ngà à ành nh nh Ng Ng Ngữ ữ ữ V V Vă ă ăn n

C

Cá á án n n b b bộ ộ ộ h h hướ ướ ướng ng ng d d dẫ ẫ ẫn: n: n: ThS.GV ThS.GV ThS.GV TR TR TRẦ Ầ ẦN N N V V VĂ Ă ĂN N N TH TH THỊỊỊỊNH NH

C Cầ ầ ần n n Th Th Thơ ơ ơ,,,, n n nă ă ăm m m 2013 2013

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5 Phương pháp nghiên cứu

PH

PHẦ Ầ ẦN N N N N NỘ Ộ ỘIIII DUNG DUNG

CH

CHƯƠ ƯƠ ƯƠNG NG NG 1: 1: 1: NH NH NHỮ Ữ ỮNG NG NG V V VẤ Ấ ẤN N N ĐỀ ĐỀ ĐỀ CHUNG CHUNG

1.1 Khái quát đặc điểm nền văn học Nga nửa đầu thế kỷ XIX

1.1.1 Bối cảnh lịch sử, xã hội

1.1.2 Tình hình văn học

1.2 Vài nét về tác giả và tác phẩm

1.2.1 Tác giả

1.2.1.1 Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác

1.2.1.2 Những đóng góp của Puskin đối với nền văn học Nga nửa đầu thế kỷ XIX

1.2.2 Tác phẩm “ Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố”

1.3 Một số vấn đề lí luận chung về nghệ thuật của truyện ngắn

1.3.1 Giới thuyết về nhân vật

1.3.2 Giới thuyết về kết cấu

1.3.3 Giới thuyết về cốt truyện

1.3.4 Giới thuyết về không gian nghệ thuật

1.3.5 Giới thuyết về thời gian nghệ thuật

2.1 Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tác phẩm “Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố” của A.Puskin

2.1.1 Nhân vật được xây dựng qua miêu tả ngoại hình, hành động một cách giản

dị, chân thật và sinh động

2.1.2 Nhân vật được xây dựng qua miêu tả tâm lí và sử dụng đối thoại, độc thoại nội tâm

2.1.3 Nhân vật được xây dựng qua ngôn ngữ người kể chuyện

2.2 Nghệ thuật xây dựng kết cấu trong tác phẩm “Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố” của A.Puskin

2.3.1 Cốt truyện đơn giản, không có nhiều biến cố, sự kiện

2.3.2 Yếu tố ngoài cốt truyện

CỐ” Ố” Ố” C C CỦ Ủ ỦA A A A.PUSKIN A.PUSKIN

3.1 Không gian nghệ thuật trong tác phẩm “Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố” của A.Puskin

3.1.1 Không gian thiên nhiên Nga chân thực, sinh động

3.1.2 Không gian đời thường bó hẹp và tù túng, chật chội

3.1.3 Không gian tâm lý với sự xê dịch điểm nhìn không gian

3.2 Thời gian nghệ thuật trong tác phẩm “Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố” của A.Puskin

3.2.1 Thời gian tuyến tính

PH PHẦ Ầ ẦN N N M M MỞ Ở Ở ĐẦ ĐẦ ĐẦU U 1.

1 L L Lý ý ý do do do ch ch chọ ọ ọn n n đề đề đề ttttà à àiiii

Văn học Nga thế kỉ XIX là một trong những nền văn học phong phú và tiên tiếncủa nhân loại, là một trong những thành tựu rực rỡ nhất của lịch sử phát triển nghệthuật Thế giới Có thể nói rằng, văn học Nga thế kỉ XIX đã sản sinh ra nhiều ngôi saosáng với những tên tuổi vĩ đại như Puskin, Lecmôntôp, Gôgôn, Đôxtôiepxki, Tônxtôi

và Sêkhôp, v.v…Họ là những người làm nên vẻ vang cho lịch sử văn học Nga và làmphong phú thêm cho nền văn học thế giới Trong số đó, chúng ta không thể nào khôngnhắc đến công lao và những đóng góp to lớn của Puskin Được mệnh danh là “mặt trờithi ca Nga”, là “khởi đầu của mọi khởi đầu”, Puskin là một tài năng ở nhiều mặt, lànhà thơ lỗi lạc của nhân dân Nga và nhân dân thế giới, là người hoàn thiện ngôn ngữdân tộc Nga, người mở ra những trang mới cho lịch sử văn học Nga Với sự mở đườngcủa ông, văn học Nga từ thế kỉ XIX đã phát triển với tốc độ phi thường, đạt nhữngthành công rực rỡ và vươn đến tầm tiên tiến nhất của nhân loại M.Gorki đã đánh giávai trò của Puskin: “Có thể nói rằng trước A.Puskin ở nước Nga chưa có một nền văn học xứng đáng được công chúng chú ý đến, có được chiều sâu và phong phú ngang hàng với những thành tựu kỳ diệu của sáng tác văn học Châu Âu” [15; tr.13].

Về sự nghiệp sáng tác, hầu như ở thể loại nào Puskin cũng có những đóng góp

và cống hiến xuất sắc như thơ trữ tình, truyện ngắn, trường ca, tiểu thuyết, kịch,…Nhàphê bình Biêlinxki đã nhận định: “Viết về Puskin có nghĩa là viết về toàn bộ nền văn học Nga” [4; tr.50] Vì vậy, nghiên cứu nghệ thuật văn chương Puskin sẽ giúp chúng

ta đánh giá được đầy đủ hơn về những đóng góp cũng như khẳng định tài năng củaông đối với nền văn học thế giới nói chung, nền văn học Nga nói riêng

Trong sự nghiệp sáng tác đồ sộ của mình, văn xuôi là một trong những lĩnh vựcđược Puskin tập trung sáng tác và chiếm một vị trí quan trọng trong văn nghiệp Mặc

dù nhà văn chỉ dành 10 năm cuối đời để viết văn xuôi (1827-1837) nhưng ông đã viếttrong giai đoạn mà sự nghiệp đang phát triển rực rỡ nhất, khi ngòi bút của ông đã đến

độ thuần thục, điêu luyện “Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố” được

hoàn thiện vào năm 1830, là tác phẩm văn xuôi hoàn chỉnh đầu tiên của Puskin, đồngthời cũng là một cái mốc trên đường phát triển văn xuôi hiện thực Nga Đây cũng làtác phẩm có ý nghĩa đánh dấu sự trưởng thành của nhà văn Puskin – nhà văn thực tại,

là bước tiến mới trong quá trình sáng tác của Puskin “Tập truyện của ông Ivan

Petrovich Benkin quá cố” đã gây được sự chú ý đặc biệt trong lòng độc giả ngay từ

khi xuất bản Tuy nhiên, tác phẩm cho đến nay ở Việt Nam vẫn chưa có một côngtrình nghiên cứu nào đề cập đến một cách toàn diện, sâu sắc và cụ thể Bên cạnh đó,qua việc tìm hiểu tác phẩm bước đầu chúng tôi thấy “Đặc điểm nghệ thuật trong tácphẩm Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố của Puskin” đóng vai trò hết

sức quan trọng trong việc tham gia góp phần bộc lộ quan điểm, tư tưởng cũng nhưdụng ý nghệ thuật của nhà văn Đó là lí do vì sao chúng tôi chọn đề tài “Đặc điểmnghệ thuật trong tác phẩm Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố của

sộ và tráng lệ Không có ai sau ông có được vị trí đó, dù là những đại văn hào như LepTônxtôi, Đôxtôiepxki, Gôgôn…” [4; tr.9] Tên tuổi của Puskin gắn liền với những

thành tựu vĩ đại của văn học Nga, với sự ra đời và phát triển của chủ nghĩa hiện thựcphê phán, với thời đại của chúng ta ngày nay cùng với những kiệt tác văn học bất hủ,vượt thời gian Chính vì những giá trị văn học vươn ra tầm nhân loại như thế mà đã cónhiều công trình nghiên cứu ở Việt Nam cũng như ở nước ngoài viết về sự nghiệp sángtác của Puskin, đặc biệt là về văn xuôi của ông Hầu hết những công trình nghiên cứu

đã thừa nhận những thành công và đóng góp to lớn của Puskin

Trong quyển “Puskin nhà thơ Nga vĩ đại” của tác giả Đỗ Hồng Chung, bình

luận về văn xuôi A.Puskin, Gôgôn đề cao “sự trong sáng hồn nhiên không chút tiểu xảo” [3; tr.133] còn Sécnưsepxki thì thừa nhận khả năng “miêu tả phong tục và đời sống của các tầng lớp nhân dân Nga khác nhau một cách trung thực và sáng suốt lạ lùng” [3; tr.133] Bên cạnh đó, tác giả cũng đưa ra nhận định rằng “Quả thật văn xuôi Puskin vượt xa trình độ văn xuôi Nga đương thời, giải thoát nó khỏi những hạn chế như giáo huấn khô khan, duy cảm nhạt nhẽo, cầu kỳ bóng bẩy, từ ngữ nghèo nàn Văn

xuôi Puskin mới mẻ, thực sự là văn xuôi nghệ thuật” [3; tr.3] Nhận xét về “Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố”, tác giả đưa ra nhận định: “Tập truyện là kết quả một quá trình tìm tòi nhằm tái hiện cuộc sống Nga “đúng như nó có” Puskin với tài quan sát, phát hiện, với lòng nhân đạo cao quý, với tinh thần hài hước tế nhị đã đem lại cho chúng ta những truyện ngắn thú vị Tập truyện xác nhận khuynh hướng dân chủ hóa đề tài, dân chủ hóa nhân vật rất rõ của nhà văn” [3; tr.144] Đây cũng là

công trình dịch thuật đầy đủ và sớm nhất các sáng tác văn xuôi của nhà văn kèm theonhững nhận định ngắn gọn nhưng có tính định hướng tiếp nhận rất lớn

Nguyễn Kim Đính trong bài viết “Puskin khởi điểm của văn xuôi hiện thực Nga thế kỉ XIX” trong quyển “Puskin trước ngưỡng cửa của thế kỉ XXI” đã đưa ra nhận

định về văn xuôi của Puskin: “tầm nhìn văn xuôi ở Puskin là tầm nhìn bao quát hiện thực xã hội rất rộng lớn, một tầm nhìn “bách khoa”…” [15; tr.108] Cũng trong bài

viết này, tác giả cũng đã khẳng định: “Và những dòng ngôn từ tự sự nghệ thuật của ông cũng đánh dấu khởi điểm của truyền thống đó trong văn xuôi bề thế Nga suốt từ Gogol, Lermontov đến L.Tolstoi, Dostoievski (…) bởi lẽ chúng thấm đượm sâu sắc những trang ngôn từ của Puskin thể hiện sinh động những tìm tòi sáng tạo của ông về nội dung, về ngôn ngữ biểu đạt, về thi pháp kết cấu diễn trình hành động, khắc họa tâm lí, tính cách nhân vật” [15; tr.93] Đây là những nhận định mang tính khái quát

nhằm nhấn mạnh vai trò và những đóng góp của Puskin về văn xuôi đối với nền vănhọc Nga

Trong quyển “Lịch sử văn học Nga thế kỷ XIX” (Nhiều tác giả) đã viết: “Trong khi nêu lên những vấn đề cơ bản của thực tế nước Nga, Puskin đã thể hiện nhiều mặt khác nhau của cuộc sống dân tộc Nga Toàn bộ sáng tác của Puskin là quyển “Bách khoa toàn thư” của xã hội Nga đầu thế kỷ XIX (…) Đứng về mặt nghệ thuật mà xét, Puskin đã đưa vào văn học Nga phương pháp sáng tác mới – phương pháp hiện thực Thi sĩ đã thể hiện cuộc sống một cách chân thật, phá bỏ những hình thức gò bó của chủ nghĩa cổ điển, tình cảm lãng mạn Puskin còn có công xây dựng ngôn ngữ văn học Nga” [6; tr.79] Về “Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố” theo đánh giá

của các nhà nghiên cứu: “Đây là tác phẩm văn xuôi hiện thực Nga đầu tiên được xuất bản ở Nga vào năm 1831 (…) Puskin đem những con người thực, những bức tranh sinh hoạt, vui sướng, đau buồn cụ thể của cuộc đời để thay thế hình ảnh những con người lý tưởng của các truyện ngắn theo chủ nghĩa tình cảm (…) Trong “Truyện ngắn

của ông Benkin”, Puskin cũng lên tiếng chống khuôn sáo lãng mạn chủ nghĩa trong văn xuôi Nga Kết thúc truyện “Phát súng”, “Bão tuyết” đã phá bỏ lối kết thúc võ đoán, mang tính chất bi kịch rẻ tiền như thường thấy trong các tác phẩm lãng mạn” [6;

tr.72] Nhìn chung, những nhận định trên đã đề cập đến vấn đề đặc điểm nghệ thuậttrong sáng tác của Puskin nhưng vẫn còn mang tính khái quát, các tác giả vẫn chưa đisâu vào phân tích những đặc điểm về nghệ thuật trong tác phẩm “Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố”.

Ở giáo trình Lịch sử văn học Nga (Nhiều tác giả) đã khẳng định: “Mỗi truyện ngắn của Puskin đúng là “ngắn”, “ngắn” về hình thức, về ngôn từ nhưng không ngắn

về nội dung Khối lượng từ ngữ không nhiều, gọn nhẹ, không thừa” [4; tr.99] Bên

cạnh đó, tác giả cũng đã đề cập: “Tập truyện của ông Benkin là truyện người dân bình thường trong cuộc sống bình thường Đó là tác phẩm có nội dung lớn và hình thức nhỏ Tập truyện đã chiếm được cảm tình và sự thán phục của L.Tônxtôi Ông đã đọc đi đọc lại nhiều lần và nhiều lần khuyên người khác đọc” [4; tr.100] Những nhận định

trên cho thấy rằng các tác giả cũng đã đề cập đến đặc điểm nội dung và nghệ thuậttrong “Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố”, tuy nhiên vẫn còn mang

tính khái quát, chung chung, chưa đi sâu nghiên cứu vấn đề về đặc điểm nghệ thuậttrong tác phẩm một cách cụ thể

Hay trong quyển “Lịch sử văn học Nga thế kỉ XIX” do tác giả Hoàng Xuân Nhị

biên soạn, nhận xét về truyện ngắn Puskin, nhà nghiên cứu viết: “Đó là sự tái tạo nhằm diễn tả cuộc sống của con người bình thường trong tác phẩm một cách trung thực, không tô vẽ…Truyện ngắn của Puskin có giá trị hiện thực to lớn Nó xây dựng được “hình tượng con người nhỏ bé” đại diện cho những tầng lớp thấp kém trong xã hội Truyện ngắn đánh dấu sự hình thành của phương pháp sáng tác mới theo chủ nghĩa hiện thực” [12; tr.103].

Còn trong quyển “Văn học Nga trong nhà trường”, tác giả Hà Thị Hòa cũng

nhận xét về truyện ngắn Puskin: “Khắc phục những hạn chế do lỗi viết của các nhà văn theo khuynh hướng tình cảm chủ nghĩa, lãng mạn chủ nghĩa, Puskin đã đem lại cho truyện ngắn Nga khả năng phản ánh sinh động hiện thực, đồng thời có giá trị nhân đạo sâu sắc” và nhận xét về Tập truyện vừa của ông Benkin: “Mỗi truyện trong

số đó là một bức tranh sinh hoạt, một cảnh đời chân thực, sinh động rất tiêu biểu cho các tầng lớp xã hội Nga đương thời (…) cốt truyện thường đơn giản, không có những

tình tiết li kì, đầy kịch tính Mạch kể thường theo trình tự thời gian, không có những sự cắt lớp, xáo trộn các thời gian” [9; tr.26].

Trong một số bài báo nghiên cứu về A.Puskin như: Nguyễn Kim Đính,

Puskin – khởi điểm của văn xuôi hiện thực Nga thế kỉ XIX, Tạp chí văn học số 5, 1999;

Hà Văn Lưỡng, Những đổi mới của văn xuôi Puskin đối với văn xuôi Nga đầu thế kỉ XIX, Tạp chí Sông Hương số 124, 1999; Thành Đức Hồng Hà, Ngôn ngữ đối thoại trong văn xuôi Puskin, Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật số 306, 2009 v v cũng đã nghiên

cứu về những thành tựu và ảnh hưởng của các sáng tác Puskin đến nền văn xuôi cổđiển Nga

Tóm lại, các bài viết, công trình nghiên cứu trên đều đề cập đến tinh thần hiệnthực trong văn xuôi Puskin, thừa nhận Puskin chính là người đặt nền móng, khẳngđịnh sự thắng lợi cho chủ nghĩa hiện thực Tuy nhiên, hầu hết các công trình nghiêncứu này chỉ dừng lại ở những mặt khái quát, chung chung, trong đó phương diện nghệthuật trong tác phẩm văn xuôi của Puskin ít nhiều vẫn đang được bỏ ngỏ, cụ thể là ởtác phẩm Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố ” Với đề tài “Đặc điểm nghệ thuật trong tác phẩm Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố của

Puskin” chúng tôi muốn đề cập rõ hơn, cụ thể hơn về vấn đề này Những ý kiến, nhậnđịnh trên sẽ là nguồn tư liệu tham khảo hữu ích cho chúng tôi trong quá trình nghiêncứu đề tài

3.

3 M M Mụ ụ ụcccc đí đí đích ch ch nghi nghi nghiêêêên n n ccccứ ứ ứu u

Với đề tài “Đặc điểm nghệ thuật trong tác phẩm Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố của Puskin”, chúng tôi muốn làm rõ hơn về những đặc sắc

nghệ thuật trong tác phẩm Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố để từ đó

có thể rút ra vai trò, ý nghĩa của những đặc điểm nghệ thuật đó trong việc thể hiện tưtưởng, quan điểm của nhà văn Ngoài ra, việc nghiên cứu này giúp chúng tôi có thểđưa ra một số kết luận về phong cách nghệ thuật và thi pháp truyện ngắn của Puskin,đồng thời qua đó để thấy được những đóng góp và khả năng sáng tạo của nhà vănPuskin

4.

4 Đố Đố Đốiiii ttttượ ượ ượng ng ng v v và à à ph ph phạ ạ ạm m m vi vi vi nghi nghi nghiêêêên n n ccccứ ứ ứu u

Về đối tượng nghiên cứu: Do hạn chế về khả năng ngoại ngữ, chúng tôi không

có điều kiện tiếp cận nguyên tác tập truyện mà chỉ sử dụng bản dịch để nghiên cứu tácphẩm “Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố” trong quyển “A Pushkin

Tuyển tập văn xuôi” của các tác giả Hoàng Tôn – Nguyễn Duy Bình – Cao Xuân

Hạo – Phương Hồng – Thủy Nguyên dịch (1999), Nhà xuất bản Văn nghệ TPHCM

Về phạm vi nghiên cứu: Xét trên tổng thể các truyện ngắn trong “Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố” sẽ có nhiều hướng nghiên cứu và khai thác

khác nhau về các phương diện của tập truyện Tuy nhiên, ở đề tài này do giới hạn vềphạm vi nghiên cứu nên chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu về đặc điểm nghệ thuậttrong tác phẩm “Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố” ở một số phương

diện nghệ thuật tiêu biểu Cụ thể là chúng tôi sẽ tập trung nghiên cứu vào các phươngdiện chính là:nghệ thuật xây dựng nhân vật; nghệ thuật xây dựng kết cấu; nghệ thuật xây dựng cốt truyện; không gian và thời gian nghệ thuật.

5.

5 Ph Ph Phươ ươ ương ng ng ph ph phá á áp p p nghi nghi nghiêêêên n n ccccứ ứ ứu u

Để giải quyết vấn đề một cách hiệu quả chúng tôi vận dụng một số phươngpháp sau:

Phương pháp lịch sử: Khi đi vào khảo sát “Đặc điểm nghệ thuật trong tác phẩm

Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố của Puskin”, chúng tôi đặt các vấn

đề văn học vào trong bối cảnh lịch sử xã hội cũng như tình hình văn học nước Nga thế

kỷ XIX Qua đó, chúng tôi có thể tìm hiểu tác phẩm Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố của Puskin chịu ảnh hưởng của hoàn cảnh lịch sử xã hội như

thế nào và tác giả A.Puskin đã kế thừa, phát triển nền văn học đó ra sao Để từ đó,chúng tôi có thể rút ra những nhận xét và đánh giá khách quan, đầy đủ về những đặcđiểm nghệ thuật trong tác phẩmTập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố của

Puskin

Phương pháp hệ thống: Để việc nghiên cứu theo một trình tự nhất định và làm

rõ hơn vấn đề, chúng tôi lần lượt hệ thống các vấn đề theo một trình tự hợp lí nhằmtriển khai một cách hiệu quả

Phương pháp phân tích – tổng hợp: Chúng tôi vận dụng phương pháp phân tích

để đưa ra những lí lẽ, dẫn chứng và lí giải vấn đề một cách hợp lí, từ đó rút ra nhữngnhận xét, đánh giá, làm sáng tỏ những vấn đề cơ bản của tác phẩm Sau khi đã phântích trình bày các ý và đưa ra những nhận định, đánh giá về vấn đề đã nêu, cuối cùngtổng hợp lại các ý đã được phân tích và nhận xét đó nhằm đưa ra kết luận chung

Ngoài ra, trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi còn sử dụng một số thao tácnhư chứng minh, bình luận, so sánh đối chiếu nhằm giúp cho đề tài được thực hiệnhoàn chỉnh, đảm bảo yêu cầu, mục đích đã đề ra.

PH PHẦ Ầ ẦN N N N N NỘ Ộ ỘIIII DUNG DUNG

CH CHƯƠ ƯƠ ƯƠNG NG NG 1: 1: 1: NH NH NHỮ Ữ ỮNG NG NG V V VẤ Ấ ẤN N N ĐỀ ĐỀ ĐỀ CHUNG CHUNG

Nhân ngày lễ đăng quang của Nicôlai I lên ngôi thay cho Alếchxăng I vừa chết,những người quý tộc cách mạng đã dựa vào một số đơn vị quân đội tiến hành cuộckhởi nghĩa vào ngày 14 tháng Chạp năm 1825 nhằm lật đổ chế độ nông nô chuyên chế.Khởi nghĩa bị thất bại vì thiếu sự ủng hộ của nhân dân nhưng cuộc khởi nghĩa đã có ýnghĩa vô cùng quan trọng đối với lịch sử xã hội và sự phát triển văn học Nga

Nicôlai I mở đầu triều đại của mình bằng hành động khủng bố tàn nhẫn nhữngngười tham gia cuộc khởi nghĩa tháng Chạp Y ra sức củng cố nhà nước chuyên chế,thiết lập bộ máy cảnh sát, mật thám mạnh mẽ, bóp nghẹt tự do ngôn luận và theo dõinghiêm ngặt hệ thống giáo dục Tuy nhiên, các cuộc khởi nghĩa của nông dân vẫn diễn

ra thường xuyên, liên tục trên khắp nước Nga

Thời kỳ này còn có những sự kiện đáng chú ý là Nga hoàng đem quân sang dậptắt phong trào cách mạng Hungari; giúp Pháp đàn áp cách mạng 1848 ở Pari; gâychiến ở phía Nam nhằm mở rộng lãnh thổ (chiến tranh crưm 1854-1856) Nước Ngathất bại, năm 1855 Nicôlai I chết, kết thúc một giai đoạn đen tối trong lịch sử nướcNga

Nửa đầu thế kỷ XIX, ở Nga đã diễn ra mâu thuẫn sâu sắc giữa giai cấp thống trị(địa chủ, quý tộc) và giai cấp bị trị (nông nô, nông dân) Mâu thuẫn này đã làm nảysinh cuộc đấu tranh gay gắt trên lĩnh vực tư tưởng bên cạnh những cuộc đấu tranh bạođộng của nông dân.

Năm 1833, chính quyền Nga hoàng mà đại diện là Bộ trưởng Bộ giáo dụcUvarôp ra sức tuyên truyền khẩu hiệu phản động “Chế độ chuyên chế, chính giáo vàtính nhân dân” Khẩu hiệu này thực chất là muốn che giấu bộ mặt thối nát của chế độchuyên chế, bảo vệ ngôi vị của Nga hoàng, đánh lừa dư luận Tuy nhiên nó đã bị dưluận đương thời, nhất là những người cách mạng công kích quyết liệt Nhiều cuộc đấutranh tư tưởng gay gắt diễn ra trong giai đoạn này

Trong những năm 40 của thế kỉ XIX, vấn đề vận mệnh nước Nga càng được đặt

ra gay gắt hơn Những người quý tộc và giới trí thức Nga ráo riết đi tìm một conđường phát triển cho nước Nga Lúc này xuất hiện hai phái đối lập và đấu tranh lẫnnhau để lựa chọn cho vận mệnh của nước Nga: đó là phái sùng Slavơ và phái sùng Tâyphương

Phái sùng Slavơ cho rằng nước Nga sẽ phát triển theo con đường độc đáo, riêngbiệt của phương Ðông Họ lý tưởng hóa nước Nga cổ xưa, bảo vệ chế độ quân chủ,truyền bá tư tưởng thỏa hiệp giữa ngai vàng và nhân dân Ðại diện của phái này làKômiacôp, Kipeepxki Trong khi đó, phái sùng Tây phương cho rằng nước Nga sẽ đicon đường của châu Âu Họ chủ trương chủ nghĩa tự do cải lương, coi nhà nước quânchủ lập hiến là lý tưởng của mình Ðại biểu các nhóm này là các nhà khoa họcGranôpxki, Cavêlin; các nhà văn Botkin, Catcôp Sai lầm cơ bản của hai phái này làquá xa rời với những đòi hỏi của nhân dân, của thời đại Ban đầu cả hai phái đều cóthiện chí thay đổi chế độ nông nô nhưng cả hai phái đều mắc sai lầm cơ bản: PháiSlavơ thì bảo thủ, phái sùng Tây Phương thì mất gốc

Vượt lên trên cả hai phái này là Ghecxen và Bêlinxki Họ phê phán kịch liệt cảkhuynh hướng bảo thủ của phái sùng Slavơ lẫn khuynh hướng tự do của phái Tâyphương Lê-nin đánh giá cao vai trò của Ghecxen và Bêlinxki trong lịch sử tư tưởng và

xã hội Nga: “Họ đi tới chủ nghĩa duy vật biện chứng và dừng bước trước chủ nghĩaduy vật lịch sử”(Lênin) Ðây là hai nhà tư tưởng lớn nhất của thời đại sau cách mạngtháng Chạp

cổ điển đi đến kết thúc nhưng những gì tốt đẹp vẫn được kế thừa, nâng cao, nhất làtrong sáng tác của Puskin và những người tháng Chạp.

Chủ nghĩa tình cảm vẫn tiếp tục phát triển và đấu tranh thay thế chủ nghĩa cổđiển đồng thời chuẩn bị cho chủ nghĩa lãng mạn ra đời

Chủ nghĩa tình cảm bắt đầu phát triển ở Nga từ cuối thế kỷ XVIII và là mộtbước tiến của văn học Nga Đầu thế kỷ XIX chủ nghĩa tình cảm tiếp tục phát huynhững ưu điểm như quan tâm đến quyền sống của cá nhân con người, tình yêu tha thiết,tình bạn thủy chung, niềm say mê thiên nhiên đẹp đẽ Chủ nghĩa tình cảm làm giàu cóthêm các thể loại như ký sự, truyện ngắn, thơ trữ tình “thính phòng”, truyện lịch sử vàkịch, nâng cao trình độ văn xuôi trước kia bị coi thường lên địa vị xứng đáng, làm chongôn ngữ thêm trong sáng, thanh nhã Chủ nghĩa tình cảm cũng bác bỏ những quy tắcnghiêm ngặt của chủ nghĩa cổ điển, mở rộng phạm vi “tự do sáng tạo” cho nhà văn.Caramdin là đại biểu lớn nhất của chủ nghĩa tình cảm Nga Thuộc trường pháiCaramdin còn có Đmitơriep, nhà thơ ngụ ngôn Giucôpxki thời trẻ, Vaxili LivôvitsPuskin, nhà viết kịch Ôdêrôp

Tuy nhiên, chủ nghĩa tình cảm Nga vốn có những nhược điểm khó khắc phục,

do nó gắn liền với giai cấp quý tộc nên nặng tính chất ôn hòa, bảo thủ Các nhà văntình cảm chủ nghĩa đã thi vị hóa cuộc sống nông thôn, tô điểm thực tại Nga đen tối,xóa mờ những quan hệ áp bức bóc lột của địa chủ với nông dân Các nhà văn tình cảmchủ nghĩa quá quan tâm đến tình cảm và tự hạn chế mình trong phạm vi nhỏ hẹp, riêng

tư mà xa lạ với đời sống hiện thực và cuộc đấu tranh hàng ngày của nhân dân Tuy chủnghĩa tình cảm có quan tâm đến sự phát triển ngôn ngữ dân tộc nhưng đó cũng chỉ lànhững cải cách cải lương, kém triệt để và thiếu dân chủ

Khi cao trào yêu nước dấy lên sau chiến tranh Vệ quốc thì chủ nghĩa tình cảmkhông có cơ sở tồn tại và phát triển nữa Nó đứng ngoài cuộc đấu tranh xã hội đang sôisục, nó vẫn nuôi giữ ảo tưởng về sự hòa hợp giữa địa chủ và nông dân Trong hoàncảnh mới, quan niệm thẩm mỹ, lý tưởng thẩm mỹ, tư tưởng xã hội đã cơ bản thay đổidẫn đến sự hình thành một khuynh hướng văn học mới thay thế cho chủ nghĩa tìnhcảm không còn phù hợp với thực tế lịch sử Chủ nghĩa lãng mạn ra đời và trở thànhmột sự kiện văn học nổi bật trong 15 năm đầu thế kỷ, đánh dấu một bước phát triểnquan trọng của nền văn học Nga thế kỷ XIX.

Chủ nghĩa lãng mạn ở Nga ra đời do ảnh hưởng từ chủ nghĩa lãng mạn phươngTây và do kế thừa những truyền thống văn học trước nó Nhưng sự ra đời của nó chủyếu là do văn học đã phản ánh thực tại Nga trước khởi nghĩa tháng Chạp, phản ánhtinh thần cách mạng quý tộc của thời đại, phản ánh những xu hướng mới trong đờisống xã hội nhằm chống chế độ phong kiến, giải phóng nông nô Chủ nghĩa lãng mạnNga ra đời một thời gian thì phân hóa thành hai khuynh hướng khác nhau là chủ nghĩalãng mạn tiêu cực và chủ nghĩa lãng mạn tích cực Giucôpxki và Bachiuscôp là ngườisáng lập ra chủ nghĩa lãng mạn nhưng cũng là đại biểu cho khuynh hướng lãng mạntiêu cực

Trong những năm 1815 -1825, nổ ra những cuộc tranh luận chung quanh vấn đềtính nhân dân trong văn học, vấn đề thơ balat của Catênin, vấn đề trường ca củaPuskin và nhiều vấn đề khác Thực chất của những cuộc tranh luận này là sự đấu tranhgiữa chủ nghĩa lãng mạn tích cực với các trào lưu lạc hậu khác, giữa khuynh hướngcách mạng và bảo thủ

Sự kiện nổi bật về văn học trong thời kỳ này là sự xuất hiện bản trường ca

“Ruxlan và Liutmila”(1820) và những bản trường ca phương Nam của Puskin Có thểthấy, những sáng tác của Puskin trong thời kỳ này không những đánh dấu sự thắng lợicủa chủ nghĩa cách mạng trước chủ nghĩa tình cảm và chủ nghĩa cổ điển nói chung, mà

nó còn đánh dấu sự thắng lợi của dòng văn học lãng mạn tích cực trước dòng văn họclãng mạn tiêu cực, bảo thủ

Sau khi cuộc khởi nghĩa tháng Chạp thất bại, nước Nga rơi vào một thời kì cựcđen tối Văn học lúc này gắn bó với thực tại hơn và bắt đầu phê phán thực tại Bêncạnh đó là sự phát triển song song của dòng văn học châm biếm Crưlôp là đại biểuxuất sắc nhất và là người có công chuẩn bị cho chủ nghĩa hiện thực Nga sau này Lấy

đề tài ngay trong cuộc sống của các tầng lớp hạ lưu nghèo khổ, ông đã sáng tác 120bài thơ ngụ ngôn với nội dung là cuộc sống lầm than đen tối của người nông dân Đây

là một sự chuẩn bị tích cực cho khuynh hướng hiện thực ra đời trong những năm 20của thế kỷ XIX

Tác phẩm đầu tiên đánh dấu sự ra đời của chủ nghĩa hiện thực là tiểu thuyếtbằng thơÊpghênhi Ônhêghi sáng tác từ năm 1823 đến năm 1831 của Puskin Tháng 2

năm 1825, chương đầu tiên của tiểu thuyết được in thành sách Beelinxki đã gọi tácphẩm này là “Cuốn bách khoa về đời sống Nga” Cũng trong năm 1825 Puskin hoànthành một tác phẩm quan trọng khác là vở bi kịch lịch sử Bôrix Gôđunôp Cuối năm

1825 ông viết truyện thơBá tước Nulin và in năm 1828 Tính chất hiện thực cũng biểu

hiện trong tuyển tập thơ trữ tình của Puskin in vào cuối năm 1825 đầu năm 1826 Nhưvậy, có thể nói rằng Puskin là người đã mở ra con đường mới cho văn học Nga Chủnghĩa hiện thực từ đây được hình thành, văn học đi vào thực tại, lấy cuộc sống và thờiđại làm đối tượng khám phá, sáng tạo Chủ nghĩa hiện thực trở thành một phương phápsáng tác, kết thúc một quá trình hình thành, mở đầu cho quá trình phát triển rực rỡ vềsau

Bên cạnh những tác phẩm của Puskin, chủ nghĩa hiện thực còn được khẳng địnhbởi vở kịch “Khổ vì trí tuệ” của ngôi sao sớm tắt Gribôeđôp Tác giả đã dựng nên bứctranh hiện thực về cuộc sống Nga những năm 10 và 20 thế kỷ XIX, một mặt vạch rõchân tướng của bọn quan lại tham nhũng, chủ nô tàn bạo, phê phán xã hội thượng lưu,mặt khác xây dựng thành công về hình tượng người chiến sĩ tháng Chạp, đại diện cholớp thanh niên tiến bộ đương thời Đó là một tính cách điển hình, có tính lịch sử cụ thể,gắn bó với hoàn cảnh xã hội, vừa có tính khái quát vừa có tính cá biệt

Cuốn tiểu thuyết nổi tiếng “Nhân vật của thời đại chúng ta”(1840) của

Lecmôntôp đã cắm một cái mốc mới trên bước đường thắng lợi của chủ nghĩa hiệnthực phê phán Lecmôntôp (1814-1841) vừa là nhà thơ lãng mạn vừa là nhà văn hiệnthực Trong tác phẩm, Lecmôntôp đã phát triển khuynh hướng tâm lý, khám phá đếncùng thế giới nội tâm phức tạp, chuẩn bị cho những nghệ sĩ tâm lý bậc thầy sau nàynhư Đôxtôiepxki, Tônxtôi, Sêkhôp

Gôgôn (1809-1852) là người khẳng định sự thắng lợi dứt khoát của chủ nghĩahiện thực Nga qua tác phẩm “Những linh hồn chết” (1842) Văn xuôi Gôgôn là thành

tựu quan trọng của chủ nghĩa hiện thực Nga Trường phái hiện thực của Gôgôn ngày

càng đông đảo đội ngũ những người trẻ tuổi như Đôxtôiepxki với “Những người cùngkhổ” (1846), Tuôcghenhep với “Bút kí người đi săn”(1847), Ghecxen với “Ai có tội(1846-1847) Họ thừa kế và phát huy những thành tựu của những người đặt nền móng.Chủ nghĩa hiện thực khẳng định vị trí ở tất cả các thể loại.

Trên mặt trận lý luận, phê bình, Bêlinxki (1811-1848) là người chủ tướng, ông

đã chiến đấu kiên cường bảo vệ những nguyên tắc sáng tác của các nhà hiện thực đầutiên và phê phán triệt để những kẻ thù của chủ nghĩa hiện thực Những bài viết của ông

có tính cách phát hiện những tài năng văn học mới, những bước phát triển mới của vănhọc Nga Chính ông đã khẳng định vai trò to lớn của Puskin trong việc mở đầu mộtkhuynh hướng sáng tác mới, khẳng định Lecmôntôp, Gôgôn trong việc đánh dấu sựthắng lợi của chủ nghĩa hiện thực Nga

Tóm lại, đặc điểm nổi bật của văn học trong giai đoạn này là sự chuyển dần từchủ nghĩa lãng mạn sang chủ nghĩa hiện thực Sự chuyển biến này đã đánh dấu mộtbước tiến quan trọng của văn học Nga trong việc phản ánh cuộc sống Các thể loại vănxuôi, tiểu thuyết và nhiều vở kịch hiện thực nổi tiếng xuất hiện, ngày càng chiếm ưuthế và phát triển mạnh Đáng chú ý là những sáng tác của Puskin, Lecmontop vàGogon

1.2.1.1 Cu Cu Cuộ ộ ộcccc đờ đờ đờiiii v v và à à ssssự ự ự nghi nghi nghiệệệệp p p ssssá á áng ng ng ttttá á ácccc

Alêcxanđrơ Xecgâyevich Puskin sinh ngày 6 tháng 6 năm 1799 tại thủ đôMatxcơva, trong một gia đình quý tộc thượng lưu Ông trải qua tuổi thơ êm đềm và cóđiều kiện tiếp thu văn học khá sớm Cha ông là Xecgây Livôvich Puskin là một ngườiyêu thích văn chương và sân khấu Chú của Puskin, Vaxili Livôvich là một nhà thơ nổitiếng đương thời Lúc nhỏ, Puskin đã được học và đọc rất nhiều tác phẩm văn học Nga,nhiều bài thơ và văn xuôi Pháp, làm quen với văn học dân gian Nga phong phú qua bànhũ mẫu Arina Rôđiônôpna và bác lão bộc Nikita Côdơlôp Tất cả những điều kiệnthuận lợi đó đã thúc đẩy tài năng văn học Puskin sớm được nảy nở và phát triển

Năm 1811, Puskin vào học tại trường Lixê, ngôi trường đặc biệt dành riêng chocon em gia đình quý tộc, nhằm đào tạo một lớp người trung thành với Nga hoàng.Puskin học tập được nhiều trên ghế nhà trường, đặc biệt các thầy giáo và các nhà thơ

lớn cổ điển và hiện đại đã có ảnh hưởng sâu sắc, nhiều màu vẻ đến cậu thiếu niên đang

đi những bước đầu trên con đường thơ

Năm 1814, tờ “Những thông tin châu Âu” đăng bài thơ đầu tiên của Puskin

“Gửi người bạn làm thơ” Puskin nhấn mạnh: thơ ca phải hữu ích, phải phục vụ xã hội.

Puskin tự nguyện phấn đấu thành nhà thơ, hơn nữa thành nhà thơ hữu ích cho đời

Năm 1815, ông viết “Những kỷ niệm Hoàng thôn” như một lời tổng kết chặngđường đầu đời của thi nhân và đã được đọc trong buổi lễ ra trường

Tháng 6 năm 1817, Puskin tốt nghiệp trường Lixê, được bổ nhiệm làm thư ký ở

Bộ ngoại giao Điều kiện làm việc này đã giúp cho Puskin có dịp tiếp xúc với xã hộithượng lưu, nhưng cũng chính trong cơn lốc thượng lưu này Puskin đã sớm nhận ra sựtrống rỗng, phù phiếm và tìm cách dứt ra khỏi mọi cám dỗ nguy hiểm đó Thời kỳ này,Puskin đã cho ra đời một số bài thơ có nội dung chống chế độ chuyên chế Nga hoàngnhư: “Tự do” (1817), “Những câu chuyện thần thoại Noel” (1818), “Gởi Sađaép”(1818), “Làng” (1819)… Những bài thơ của Puskin đã làm cho Nga hoàng giận giữ vàquyết định đày Puskin đi Xibia Thế nhưng, với lòng yêu mến tài năng và khâm phụcnhững tư tưởng tự do, cách mạng, nhiều nhà thơ, nhà văn có uy tín như nhà thơĐecgiavin, nhà văn Caramdin, nhà thơ Giucôpxki đã ra sức bảo vệ Puskin Cuối cùngNga hoàng phải nhượng bộ và đày Puskin đi phương Nam

Trong thời gian lưu đày ở phương Nam (1820-1824), Puskin có dịp đi nhiều nơinhư Capcadơ, Crưm, Kisinhôp, Ôđexa Thời kỳ này được xem như thời kỳ lãng mạnrực rỡ của nhà thơ Puskin sáng tác được nhiều thơ trữ tình và trường ca như “Ánhsáng của ban ngày đã tắt” (1820), “Người tù” (1822), “Con chim nhỏ” (1823), “Hỡisóng cả ai ngăn chặn” (1823), “Người gieo giống trên đồng vắng” (1823) Viết trường

ca “Rutxlan và Liutmila” (1820), “Người tù Capca” (1820-1821), “Anh em kẻ cướp”(1821-1822) Những tác phẩm này đã phản ánh sự bất mãn không thỏa hiệp của tầnglớp thanh niên tiến bộ đương thời đối với trật tự xã hội hiện hành Với những tác phẩmnày, Puskin đã trở thành đại diện cho khuynh hướng văn học lãng mạn cách mạng

Năm 1823, ông bắt đầu viết tiểu thuyết thơ Epghênhi Ônhêghin đánh dấu bước

đầu cho thể nghiệm phương pháp sáng tác mới – phương pháp hiện thực

Nhận thấy việc lưu đày Puskin về phương Nam không thể đàn áp được tinhthần của ông, Nga hoàng quyết định đẩy Puskin về phương Bắc Tháng 7 năm 1824,Puskin rời Ôđêxa về phương Bắc sống ở làng Mikhailôpxkoe Puskin dường như phải

sống trong cô đơn và cách li hoàn toàn Người thân duy nhất của ông lúc này là nhũmẫu Arina Rôđiônôpna Ông luôn sống trong sự quản thúc gắt gao của chính quyềnđịa phương Sống tại làng Mikhailôpxkoe, Puskin vẫn tiếp tục gặp gỡ, tiếp xúc, tìmhiểu cuộc sống của những người lao động bình dị Puskin tiến hành ghi chép, sưu tầm

và nghiên cứu về văn hóa dân gian Ông tìm thấy trong công việc của mình một niềmlạc quan mới mẻ, một tinh thần mới ở nhân dân Puskin bắt tay vào nghiên cứu lịch sửdân tộc và viết vở kịch lịch sử Bôrit Gôđunôp (1825) Cũng trong thời gian này,

Puskin tiếp tục viết tiểu thuyết thơEpghênhi Ônhêghin.

Năm 1824, ông viết trường ca “Đoàn người Sưgan”, thơ “Gửi biển”.

Năm 1825, ông viết vở bi kịch lịch sử “Bôrit Gôđunôp”, bài thơ “Buổi tối mùa đông”, “Con đường mùa đông”, “Gửi K”, “Lá thư bị đốt cháy”…

Sau thất bại của cuộc cách mạng tháng Chạp cuối năm 1825 ở Pêtecbua, chínhquyền đã xem xét lại tất cả các ấn phẩm chống đối chính quyền của Puskin trước đó vàquyết định buộc ông bị quản thúc tại gia và có chính sách kiểm duyệt nghiêm khắc cáctác phẩm của nhà thơ

Năm 1826, Nga hoàng Nicôlai I cho gọi Puskin về sống ở Matxcơva viết thơ

“Nhũ mẫu”, “Nhà tiên tri”.

Năm 1827, ông trở về Pêtecbua và đã sáng tác thơ “Ariôn” (1827), truyện ngắn

“Người da đen của vua Piốt Đại đế”.

Năm 1828, ông viết “Trường ca Pôntava”, thơ “Cây Ansa”.

Năm 1829 sau chuyến đi Capca về, ông có những sáng tác như bài thơ “Trên đồi Gruzia đêm xuống”, “ Gửi tới Xibia” và “Tôi yêu em”.

Năm 1830, Puskin viết “Những bi kịch nhỏ, Lũ quỷ” và hoàn thành tiểu thuyết

thơEpghênhi Ônhêghin Cũng trong thời gian này, ông viết “Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố” được xem là tác phẩm văn xuôi hoàn chỉnh đầu tiên của

Puskin đồng thời cũng là một cái mốc trên con đường phát triển văn xuôi hiện thựcNga

Năm 1831, Puskin kết hôn cùng tiểu thư Natalia Gôntsarôva tại Matxcơva vàsau đó quay lại làm việc ở Bộ ngoại giao Hai năm sau ông được cử vào Hàn lâm viện

Năm 1832, ông viết tiểu thuyết “Đubrôpxki”.

Năm 1833, ông trở lại Pêtecbua, nhờ sự ưu ái của Sa hoàng Nicôlai I chế độquản thúc được nới lỏng Thời gian này, ông viết trường ca “Kỵ sĩ đồng”, truyện ngắn

“Con đầm pích”, bài thơ “Mùa thu”

Trong giai đoạn sáng tác sau này, Puskin chú ý nhiều về kịch và văn xuôi Năm

1836, cho ra đời truyện “Người con gái viên đại úy” là đỉnh cao của văn xuôi Puskin,tác phẩm được xem là “Cuốn bách khoa toàn thư bằng văn xuôi” của đời sống Ngacuối thế kỷ XVIII Đồng thời ông cùng bạn bè cũng phát hành tạp chí “Người cùngthời”

Từ năm 1830 trở đi, những âm hưởng của chủ nghĩa lãng mạn không còn trongsáng tác của Puskin Chủ nghĩa hiện thực trở thành xu hướng chung trong sáng tác củaPuskin

Ngày 10 tháng 2 năm 1837, Puskin qua đời trong niềm tiếc nuối khôn nguôi củanhân dân Nga và nhân dân thế giới

đã cách tân hàng loạt thể loại và đề tài văn học, là người tiếp thu những thành tựu củathế hệ đi trước để cải cách văn học và cải cách ngôn ngữ Nga một cách toàn diện

Trong sự phát triển của chủ nghĩa lãng mạn Nga, Puskin giữ một vai trò quantrọng Từ thơ trữ tình đến trường ca, con đường Puskin đi là con đường nỗ lực tìm tòi,cách tân, giải quyết những nhiệm vụ luôn luôn mới do cuộc đấu tranh xã hội và đấutranh văn học đặt ra Puskin đã cùng với các nhà thơ tháng Chạp như Rưlêep,Đavưđôp, Viademxki, Đenvich…đã tạo nên một thời huy hoàng của thơ Nga Họ lànhững người có công đối với dòng văn học lãng mạn cách mạng Nga

Có thể nói rằng, phải đến Puskin và đến năm 1825 văn học Nga đã phát hiệnchủ nghĩa hiện thực Puskin là người đặt những nền móng đầu tiên và khẳng định sựchiến thắng của chủ nghĩa hiện thực Nga thế kỷ XIX và đã trở thành một ngôi sao maihiếm hoi trên bầu trời văn học Âu Châu lúc đó Puskin đã thực hiện bước chuyển biến

từ chủ nghĩa lãng mạn đến chủ nghĩa hiện thực Các sáng tác của Puskin đã khơinguồn cho sự phát triển mạnh mẽ khuynh hướng bao quát hiện thực xã hội rộng lớn

với nhiều tầng lớp xã hội khác nhau, thể hiện nhiều vấn đề mang tính thời đại, Puskin

đã đi sâu vào những ngõ ngách khuất kín, phức tạp của tâm lý con người mà sau này làcác nhà văn vĩ đại L.Tônxtôi, Đôxtôiepxki tiếp thu và phát triển thành “phép biệnchứng tâm hồn”

Về phương diện đổi mới, trong văn học thế giới hiếm có thiên tài nào nhưPuskin đem lại nhiều cách tân trong mọi lĩnh vực : thơ trữ tình, trường ca, truyện kểdân gian, bi kịch, truyện ngắn, tiểu thuyết, bút ký, văn chính luận, ngôn từ sáng tác, đềtài văn học,…

Là nhà thơ trữ tình đặc sắc, Puskin đồng thời cũng là cây bút văn xuôi sắc sảo.Trong mười năm sáng tác cuối cùng (1827-1837), Puskin dồn nhiều tâm sức cho vănxuôi Tuy số lượng không nhiều nhưng mỗi tác phẩm của ông đều là những tìm tòi cógiá trị đặt nền móng cho văn xuôi hiện thực Nga thế kỉ XIX

Văn xuôi trước Puskin là thứ văn xuôi duy cảm, kiểu cách, giả tạo và hình thức

Có lẽ trừ nhà văn Radiep còn các tác giả khác chỉ mới dừng lại ở bề mặt, ở sự thể hiệnmột cách hời hợt, sơ sài về cuộc sống, xa lạ với những vấn đề quan trọng, cấp thiết củanhân dân, của đất nước, của thời đại Ngôn ngữ văn xuôi lại chưa thoát khỏi những ảnhhưởng của tiếng cổ, tiếng nước ngoài, còn chưa đủ sức diễn tả được những điều phongphú, tế nhị Khi các nhà nhà văn Nga trước và khi đó đã không theo kịp được cuộcsống, không tìm ra được một hướng đi mới phù hợp thì Puskin đã mạnh dạn mở ra mộtcon đường mới cho nền văn học Nga nói chung và cho nền văn xuôi bây giờ ĐếnPuskin, chủ nghĩa hiện thực phê phán bắt đầu trở thành một phương pháp sáng tácquan trọng Vì vậy, Puskin được coi là người đặt những viên đá tảng cho nền móngmới mẻ và vững chắc cho thể loại M.Gorki đã từng nhận định: “Puskin đã đặt nền móng cho văn xuôi Nga hiện đại, mạnh dạn đưa vào văn học những đề tài mới và trong khi giải thoát nền văn học ra khỏi ảnh hưởng của tiếng Pháp, Đức, đồng thời cũng giải thoát nền văn học ra khỏi chủ nghĩa duy cảm nhạt nhẽo mà những tác giả trước Puskin đều mắc phải Ngoài ra Puskin cũng là người đặt nền tảng cho sự hòa hợp giữa chủ nghĩa lãng mạn và chủ nghĩa hiện thực, sự hòa hợp cho đến nay vẫn là đặc trưng tiêu biểu của nền văn học Nga, làm nó có một âm hưởng riêng, một diện mạo riêng” [3; tr.134].

Ngoài các tiểu thuyết nổi tiếng, Puskin còn là tác giả của nhiều truyện ngắn đạtđến độ mẫu mực, cổ điển của văn học thế giới Truyện ngắn của Puskin được coi là

khởi đầu của văn xuôi hiện thực Nga Ông đã đem lại cho truyện ngắn Nga khả năngphản ánh sinh động hiện thực, đồng thời có giá trị nhân đạo sâu sắc Nhiều thành tựurực rỡ của truyện ngắn Nga sau này đã bắt nguồn từ truyện ngắn của Puskin.

Đến với sân khấu Nga thế kỷ XIX, Puskin cũng thực hiện một cuộc cách mạng,góp phần đưa kịch Nga vươn lên đỉnh cao của văn học nhân loại Ông đã phát hiện vàđưa vào tác phẩm của mình kịch tính của hiện thực châu Âu thế kỷ XIX, cũng như lýgiải mối liên hệ giữa kịch tính trong tâm hồn con người với kịch tính của thời đại và sốphận nhân dân

Puskin đã cắm những cột mốc lớn không chỉ cho các thể loại văn học mà còncho hàng loạt đề tài mang nội dung hiện thực và nhân bản sâu sắc Nhiều hình tượngnhân vật của ông trở thành bất hủ, trong đó hình tượng về “con người nhỏ bé” và hìnhtượng “con người thừa” là những đóng góp đáng kể của Puskin đối với nền văn họcNga và thế giới

Có thể nói, Puskin là nhà thơ Nga vĩ đại, “là niềm tự hào của mỗi người Nga, là đại diện xứng đáng nhất, toàn vẹn nhất cho văn học Nga” [4; tr.50] Ông đã dành trọn

cuộc đời mình cống hiến cho sự nghiệp văn chương, là người tổng kết sự phát triểncủa toàn bộ văn học Nga và là người khai sáng những đỉnh cao chói ngời nhất, đưa vănhọc Nga lên một trong những vị trí hàng đầu của văn học nhân loại Cuộc đời ngắnngủi nhưng tài năng của Puskin đủ sức để tỏa sáng trên thi đàn Ông đã để lại sựnghiệp sáng tác phong phú, một di sản văn hóa lớn lao từ những bài thơ trữ tình tuyệtdiệu, hàng chục bản trường ca bằng thơ, truyện cổ tích thơ và cả tiểu thuyết bằng thơ.Đặc biệt hơn, Puskin còn là thiên tài về văn xuôi, nhiều truyện ngắn, truyện dài củaông đạt đến sự mẫu mực Tác phẩm “Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quácố” là một trong những tác phẩm thành công trong sáng tạo nghệ thuật của Puskin

1.2.2.

1.2.2 T T Tá á ácccc ph ph phẩ ẩ ẩm m “ “T T Tậ ậ ập p p truy truy truyệệệện n n ccccủ ủ ủa a a ô ô ông ng ng Ivan Ivan Ivan Petrovich Petrovich Petrovich Benkin Benkin Benkin qu qu quá á á ccccố” ố”

“Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố” được viết năm 1830 gồm

năm truyện “Phát súng”, “Bão tuyết”, “Ông chủ hiệu đám ma”, “Người coi trạm” và

“Cô tiểu thư nông dân” Đây là tác phẩm văn xuôi hoàn chỉnh đầu tiên của Puskin,đánh dấu sự trưởng thành của Puskin – “nhà văn của thực tại”, đồng thời cũng là mộtcái mốc trên con đường phát triển văn xuôi hiện thực Nga

Tác phẩm là những câu chuyện do một quý tộc lui về sống trong vùng đồng quê,tên gọi Ivan Petrovich Benkin ghi lại những mẫu truyện rời từ những người kể khác

nhau Trong lời mở đầu, tác giả Puskin đã mượn danh nhà xuất bản để nói về xuất xứcủa tác phẩm và cho biết rằng đây không phải là tập truyện do mình viết mà là những

di cảo của một nhà quý tộc tên là Ivan Petrovich Benkin đã mất Ông Benkin là ngườidòng dõi quý phái, có gia tư điền sản hẳn hoi, là người có học thức, ham đọc sách vở

và yêu chuộng viết lách tiếng Nga, tính tình trung hậu, thật thà và hay thương người.Những truyện này là ông nghe người ta trực tiếp kể lại và có ghi rõ tên tuổi, địa vị,chức tước của người kể, tên làng xã thì được lấy ở vùng quê của ông

Các câu chuyện là những chuyện vặt trong dân gian, không có các vấn đề thuộc

về tâm lý hay miêu tả nhưng nhờ tài năng của Puskin những câu chuyện kể đã đượcthuật lại bằng một giọng đơn giản, bình dị, trong sáng và mang những nét riêng đặcbiệt của Puskin

“Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố” là bước tiến mới trong quá

trình sáng tác của Puskin Ở đây, ông đã đưa nàng thơ của mình thâm nhập vào đờisống hiện thực, vào cuộc sống hàng ngày của dân thường Đặc biệt hơn, trong tácphẩm, người đọc sẽ bắt gặp hình ảnh những nhân vật tiểu thương, tiểu viên chức, nôngdân và tất cả những con người nhỏ bé mà lâu nay ít được văn học đề cập đến Từ đâyngười đọc có dịp hiểu biết về công việc làm ăn sinh sống của những người nghèo khổ,tâm tình nguyện ước của họ, theo họ tới những làng quê xa hay tới những khu phốnghèo ven đô Mỗi một câu chuyện là một bức tranh sinh hoạt, một cảnh đời rất chânthực, sinh động tiêu biểu cho các tầng lớp xã hội Nga đương thời Secnưsepxki từngnhận định:“Puskin là người đầu tiên miêu tả những phong tục Nga và cuộc sống của các tầng lớp nhân dân Nga khác nhau với một sự chính xác lạ thường và sâu sắc” [4;

tr.97] Sự quan sát tinh tế, nhạy bén, cách diễn đạt giản dị tự nhiên mà cô đọng, hàmsúc cùng với tấm lòng nhân đạo yêu thương, Puskin đã tạo cho văn xuôi sức hấp dẫnmới mẻ và lâu bền

1.3.

1.3 M M Mộ ộ ộtttt ssssố ố ố v v vấ ấ ấn n n đề đề đề llllíííí lu lu luậ ậ ận n n chung chung chung v v vềềềề ngh ngh nghệệệệ thu thu thuậ ậ ậtttt ccccủ ủ ủa a a truy truy truyệệệện n n ng ng ngắ ắ ắn n

1.3.1 1.3.1 Gi Gi Giớ ớ ớiiii thuy thuy thuyếếếếtttt v v vềềềề nh nh nhâ â ân n n v v vậ ậ ậtttt

Văn học là loại hình nghệ thuật đặc biệt thể hiện sự khám phá, giao tiếp, chiếmlĩnh hiện thực ở cả bề rộng và bề sâu của nó Trong đó, nhân vật chính là một trongnhững phương thức hữu hiệu và đắc lực để thể hiện sự giao tiếp, khái quát hiện thựcmột cách hình tượng Chính vì vậy mà khái niệm về nhân vật được sử dụng rộng rãitrong văn học, nhất là trong các tác phẩm tự sự Tuy nhiên, cách định nghĩa về nhân

vật có nhiều ý kiến khác nhau, song nhìn chung vẫn có những điểm tương đồng vàđiểm gặp gỡ dễ thấy trong quan niệm của các nhà lý luận là xem nhân vật là “con người được miêu tả trong văn học bằng phương tiện văn học” [11; tr.277], là “hình tượng nghệ thuật về con người, một trong những dấu hiệu về sự tồn tại toàn vẹn của con người trong nghệ thuật ngôn từ” [7; tr.202].

Trong quyểnTừ điển thuật ngữ văn học, các tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình Sử,

Nguyễn Khắc Phi thì cho rằng giới hạn của nhân vật văn học không chỉ thu hẹp ở conngười mà còn “được sử dụng như một ẩn dụ, không chỉ một con người cụ thể nào cả

mà chỉ một hiện tượng nổi bật trong tác phẩm” [7; tr.202] Cụ thể hơn, trong quyển

“150 thuật ngữ văn học” tác giả Lại Nguyên Ân giải thích: “nhân vật văn học có khi là các con vật, các loại cây, các sinh thể hoang đường được gán cho những đặc điểm giống với con người” [1; tr.209] Chẳng hạn, đó là nhân dân trong tiểu thuyết Chiến tranh và hoà bình của L.Tolstoi, nhân vật đám đông trong tiểu thuyết Số đỏ của Vũ

Trọng Phụng, đồng tiền là nhân vật chính trong bộ tiểu thuyếtTấn trò đời của Balzac,

là chiếc quan tài trong truyện ngắnChiếc quan tài của Nguyễn Công Hoan Tính ước

lệ được xem là đặc tính nổi bật của nhân vật Bởi thế, không thể đồng nhất nhân vậtvới con người có thật trong đời sống, ngay cả khi tác giả xây dựng nhân vật với nhữngnét rất gần gũi với nguyên mẫu có thật

Văn học không thể thiếu nhân vật, bởi vì đó là hình thức cơ bản để qua đó vănhọc miêu tả thế giới một cách hình tượng Bản chất văn học là một quan hệ đối với đờisống, nó chỉ tái hiện được đời sống qua những chủ thể nhất định, đóng vai trò nhưnhững tấm gương của cuộc đời Thông qua xây dựng nhân vật nhà văn tái hiện bứctranh đời sống và bộc lộ quan điểm, cá tính sáng tạo, qua đó phản ánh quá trình pháttriển của tư duy nghệ thuật “Nhà văn sáng tạo nhân vật để thể hiện nhận thức của mình về một cá nhân nào đó, về một vấn đề nào đó của hiện thực Nhân vật chính là dẫn dắt người đọc vào một thế giới riêng của đời sống trong một thời kỳ lịch sử nhất định” [5; tr.126].

Nhân vật văn học chỉ xuất hiện qua sự trần thuật, miêu tả bằng phương tiệnnghệ thuật Các phương thức thể hiện nhân vật hết sức đa dạng

Trước hết, nhân vật được miêu tả qua chi tiết Văn học vừa dùng chi tiết đểmiêu tả chân dung, ngoại hình, tả hành động, tâm trạng thể hiện những quá trình nộitâm vừa để mô tả ngoại cảnh, môi trường, đồ vật xung quanh con người

Ngoài ra, nhân vật còn được thể hiện qua mâu thuẫn, xung đột, sự kiện Cácmâu thuẫn, xung đột luôn có tác dụng làm nhân vật bộc lộ các phần bản chất sâu kíncủa nó Nhưng nhân vật thường bộc lộ mình nhiều nhất là qua hành động, ý nghĩ, việclàm Có thể miêu tả nhân vật một cách trực tiếp nhưng cũng có thể miêu tả nhân vậtmột cách gián tiếp qua sự cảm nhận của mọi người xung quanh.

Như vậy, có thể thấy nhân vật là vấn đề trung tâm của tác phẩm văn học, nó cótầm quan trọng đặc biệt và là phương tiện cơ bản để nhà văn chiếm lĩnh, khái quát hiệnthực một cách hình tượng Thông qua thế giới hình tượng trong tác phẩm, nhà văn bộc

lộ cảm quan của mình trước cuộc sống, gửi gắm vào nhân vật những tư tưởng, ước mơkhát vọng hay những tâm sự thầm kín của mình Nhân vật cũng là nơi để nhà văn thểhiện quan điểm nghệ thuật và lý tưởng thẩm mỹ của chính bản thân mình về con người.Chính vì nhân vật có vai trò là trung tâm của tác phẩm văn học, nên việc xây dựngnhân vật trở thành vấn đề cốt tử, then chốt của tác phẩm tự sự Nhà văn khi sáng tạo ranhân vật và sắp xếp, xây dựng nhân vật theo một hệ thống nhất định trong tác phẩmvăn học đều mang ý đồ và tư tưởng nghệ thuật của mình Vì thế, hiểu được cách sắpđặt hệ thống nhân vật, nội dung và ý nghĩa của nó cũng chính là đã khám phá được cáctầng bậc giá trị trong một tác phẩm cụ thể

1.3.2.

1.3.2 Gi Gi Giớ ớ ớiiii thuy thuy thuyếếếếtttt v v vềềềề k k kếếếếtttt ccccấ ấ ấu u

Kết cấu là phương tiện cơ bản của sáng tác nghệ thuật Một tác phẩm nghệ thuậtnếu thiếu vắng kết cấu thì bản thân nó chưa thành một chỉnh thể nghệ thuật Khái niệm

về kết cấu cũng có nhiều cách hiểu khác nhau

TheoTừ điển thuật ngữ văn học, các tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn

Khắc Phi xác định:“Kết cấu tác phẩm là toàn bộ tổ chức nghệ thuật sinh động của tác phẩm(…) Kết cấu tác phẩm không bao giờ tách rời nội dung cuộc sống và tư tưởng trong tác phẩm”(…) Bất cứ một tác phẩm nghệ thuật nào cũng có một kết cấu nhất định Kết cấu là phương tiện cơ bản và tất yếu của khái quát nghệ thuật” [7; tr.156].

Nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân lại cho rằng: “Kết cấu là sự sắp xếp, phân bố các thành phần hình thức nghệ thuật, tức là cấu tạo tác phẩm tùy theo nội dung và thể tài Kết cấu gắn kết các yếu tố của hình thức và phối thuộc chúng với tư tưởng” [1;

tr.167]

Trong cuốn Lí luận văn học, tác giả Hà Minh Đức cho rằng: “Kết cấu là sự tạo thành và liên kết các bộ phận trong bố cục của tác phẩm, là sự tổ chức, sắp xếp các

yếu tố, các chất liệu tạo thành nội dung của tác phẩm trên cơ sở đời sống khách quan

và theo một chiều hướng tư tưởng nhất định” [5; tr.143].

Như vậy, tuy có cách diễn giải khác nhau nhưng các ý kiến này đều thống nhấtkhi xem kết cấu là yếu tố của hình thức, là sự tổ chức, sắp xếp các yếu tố, bộ phận củatác phẩm tập trung bộc lộ nội dung, tư tưởng

Bên cạnh đó, cần có sự phân biệt giữa kết cấu và bố cục Bố cục là sự sắp xếp,phân bố các chương, các đoạn, các bộ phận của tác phẩm theo trình tự nhất định Đây

là sự tổ chức hình thức bên ngoài của tác phẩm Thuật ngữ kết cấu có hàm nghĩa rộnghơn Kết cấu không chỉ giới hạn ở sự tiếp nối bề mặt, với tương quan bên ngoài giữacác yếu tố, bộ phận, các chương, các đoạn mà còn bao hàm sự liên kết bên trong,những mối liên hệ qua lại giữa các yếu tố thuộc về nội dung và hình thức của tác phẩm,trong đó có cả yếu tố của bố cục

Kết cấu đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện sự thống nhất chặt chẽgiữa chủ đề tư tưởng với hệ thống tính cách Kết cấu gắn với các yếu tố của hình thức

và phối thuộc chúng với tư tưởng Nhiệm vụ của kết cấu là tổ chức hệ thống các tínhcách nhân vật, sự kiện, biến cố,…làm cho những yếu tố đó gắn bó chặt chẽ, tác độngqua lại ngay từ bên trong tác phẩm, làm cho nó trở thành một chỉnh thể nghệ thuật toànvẹn

Về kết cấu của truyện ngắn cũng có nhiều ý kiến khác nhau, nhà văn NguyễnKiên cho rằng: “Truyện ngắn thường chỉ phản ánh một khoảnh khắc, một mẩu nhỏ nào

đó của cuộc sống Nhưng cuộc sống không phải diễn ra trên một mặt phẳng nên các mẩu nhỏ đó vẫn còn là một khối – hơn nữa một khối chuyển động” [16; tr.100].

Nhà văn Nguyễn Minh Châu nhận định: “Nếu tiểu thuyết là một đoạn của dòng đời thì truyện ngắn là cái mặt cắt của dòng đời Vì thế mà cũng như kịch ngắn, truyện ngắn đòi hỏi ở người viết một công việc tổ chức và cấu trúc hết sức nghiêm ngặt” [16;

tr.101] Theo ông, viết truyện ngắn cần có kĩ xảo “ Nó cũng giống như kĩ thuật của người làm pháo, dồn nén tư tưởng vào trong một cốt truyện thật ngắn gọn, tự nhiên”

[16; tr.101] Nhà văn Ma Văn Kháng cũng nhấn mạnh: “Vấn đề là anh phải tổ chức sao cho truyện của anh thành một lát cắt gọn ghẽ Như người ta vẫn nói, toàn truyện

là vòng tròn khép kín, không quá dài, không quá ngắn, không xô đẩy xộc xệch, thậm chí không thừa một chi tiết nào” [17; tr.74].

Như vậy, có thể nói rằng kết cấu là phương tiện cơ bản và là yếu tố tất yếu củamọi tác phẩm Kết cấu có vai trò hết sức quan trọng trong sáng tác nghệ thuật, kết cấukhiến tác phẩm mạch lạc, có “vẻ duyên dáng của sự trật tự” [1; tr.169], thể hiện sựthống nhất chặt chẽ giữa chủ đề tư tưởng với hệ thống tính cách, làm cho tác phẩm trởthành một chỉnh thể nghệ thuật và sinh động.

Kết cấu của truyện ngắn khá đa dạng: kết cấu theo trình tự thời gian, kết cấutheo hai tuyến nhân vật đối lập, kết cấu đa tuyến, kết cấu tâm lí, kết cấu với kết thúcbất ngờ và để ngỏ, kết cấu liên tưởng…Tác phẩm được kết cấu theo kiểu nào phụthuộc vào đối tượng phản ánh, tài năng, tư duy cũng như phong cách nghệ thuật củanhà văn

1.3.3.

1.3.3 Gi Gi Giớ ớ ớiiii thuy thuy thuyếếếếtttt v v vềềềề ccccố ố ốtttt truy truy truyệệệện n

Thuật ngữ cốt truyện được các nhà văn cổ điển chủ nghĩa P.Coneille vàN.Boileau áp dụng lần đầu tiên vào thế kỉ XVI Trải qua những thời kì nhận thức khácnhau đã có nhiều cách lý giải về khái niệm cốt truyện

Trong cuốn150 thuật ngữ văn học, Lại Nguyên Ân cho rằng “cốt truyện là một phương diện của lĩnh vực hình thức nghệ thuật, nó trỏ lớp biến cố của hình thức tác phẩm Chính hệ thống biến cố (cốt truyện) đã tạo ra sự vận động của cuộc sống được miêu tả trong tác phẩm Cốt truyện tạo ra môi trường hành động cho các nhân vật và cho phép tác giả thể hiện và lý giải tính cách của chúng” [1; tr.114].

TheoTừ điển thuật ngữ văn học, các tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn

Khắc Phi xác định: “Cốt truyện là hệ thống sự kiện cụ thể, được tổ chức theo yêu cầu

tư tưởng và nghệ thuật nhất định, tạo thành bộ phận cơ bản, quan trọng nhất trong hình thức động của tác phẩm văn học thuộc các loại tự sự và kịch” [7; tr.99].

Khái niệm cốt truyện trong Lý luận văn học do tác giả Hà Minh Đức chủ biên

được định nghĩa là: “một hệ thống các sự kiện phản ánh những diễn biến của cuộc sống và nhất là các xung đột xã hội một cách nghệ thuật, qua đó các tính cách hình thành và phát triển trong mối quan hệ qua lại của chúng nhằm làm sáng tỏ chủ đề và

tư tưởng tác phẩm” [5; tr.137].

Như vậy, dù có những cách kiến giải khác nhau về cốt truyện, nhưng hầu hếtcác ý kiến đều thống nhất và nêu bật được các trọng yếu của thuật ngữ này Từ nhữngtổng hợp trên, chúng tôi xác định: cốt truyện là hệ thống các sự kiện, biến cố được tổ

chức chặt chẽ, có tác động qua lại theo ý đồ nghệ thuật đã định sẵn, bộc lộ mâu thuẫnđời sống, xung đột xã hội, khắc họa số phận, tính cách con người.

Ở loại tự sự, đặc biệt là trong văn xuôi cổ điển, cốt truyện có vai trò đặc biệtquan trọng trong cấu trúc tác phẩm (khác với các tác phẩm thuộc thể loại trữ tình lấytình cảm, cảm xúc làm nội dung trung tâm) Trong mối quan hệ với chủ đề và tư tưởngtác phẩm, cốt truyện đóng vai trò trọng yếu Cốt truyện có sức lôi cuốn, hấp dẫn sẽ gópphần đáng kể tạo nên sức thuyết phục chủ đề và tư tưởng tác phẩm Đặc biệt nghệthuật tổ chức cốt truyện là nơi in dấu ấn riêng về phong cách của mỗi nhà văn Cáithúc đẩy diễn biến của cốt truyện chính là hành động của nhân vật Toàn bộ việc tổchức hệ thống sự kiện nhằm phơi bày các xung đột xã hội và thể hiện các số phận, tínhcách con người

Trong cốt truyện, chi tiết nghệ thuật đóng một vai trò rất quan trọng Nhà vănNguyễn Công Hoan xem “chi tiết nghệ thuật là những hòn gạch để xây nên truyện, không có chi tiết không có truyện sinh động gây cảm xúc Nó là cảnh, là người, là tiếng nói, giọng nói, việc làm của nhân vật” [16; tr.83] Còn các tác giả của “Từ điển thuật ngữ văn học” thì cho rằng chi tiết nghệ thuật là “các tiểu tiết của tác phẩm mang sức chứa lớn về cảm xúc và tư tưởng” [7; tr.59].

Như vậy, có thể xem chi tiết nghệ thuật là bộ phận nhỏ nhất có ý nghĩa của tácphẩm mà nhờ bộ phận này thế giới nghệ thuật của tác phẩm mới hiện ra một cách cụthể, sinh động

Mỗi tác phẩm có một hệ thống chi tiết nghệ thuật, đó có thể là một hệ thống dàyđặc hay là những nét chấm phá Nhờ hệ thống chi tiết này mà thế giới nghệ thuật củatác phẩm từ con người, cảnh vật cho đến không khí, màu sắc, âm thanh,…hiện ra mộtcách rõ nét Các chi tiết nối kết với nhau, liên hệ với nhau và soi sáng lẫn nhau trongmột chỉnh thể thống nhất Do hạn chế về mặt dung lượng trong khi sáng tác truyệnngắn, chi tiết nghệ thuật càng đòi hỏi phải được lựa chọn kĩ, không có chi tiết thừa màphải hàm chứa nhiều ý nghĩa Để hiểu được thế giới nghệ thuật trong tác phẩm cầnphải hiểu được các chi tiết tạo ra nó và mối liên hệ giữa các chi tiết đó

Trước đây, một cốt truyện được xem là lý tưởng phải có đầy đủ là bốn thànhphần: thắt nút, phát triển, cao trào và mở nút Quan niệm cốt truyện này được đúc kếttrước hết từ nghệ thuật kịch Tuy nhiên, trong tác phẩm tự sự thì nhiều khi không nhấtthiết như thế, ở một số cốt truyện, có thể thiếu mất một vài thành phần, ở một số

truyện khác, có thể không có phần mở đầu hoặc nhiều khi lại bắt đầu bằng phần kếtthúc hoặc một biến cố gần với điểm đỉnh (cao trào) Vì vậy, khi tìm hiểu và xác địnhcác thành phần của cốt truyện, không nên gò ép những biến cố hay sự kiện vào thànhphần này hay thành phần khác với những lí do có tính chất hình thức mà cần tìm hiểu

và phân tích sự xây dựng cốt truyện trong việc thể hiện được những xung đột xã hội,

sự phát triển phù hợp với quy luật cuộc sống và thể hiện ý đồ nghệ thuật của tác giả.Tìm hiểu cốt truyện sẽ giúp chúng ta hiểu sâu hơn về đặc điểm nghệ thuật trong truyệnngắn của nhà văn

1.3.4.

1.3.4 Gi Gi Giớ ớ ớiiii thuy thuy thuyếếếếtttt v v vềềềề kh kh khô ô ông ng ng gian gian gian ngh ngh nghệệệệ thu thu thuậ ậ ậtttt

Trong thế giới vật chất, không gian, thời gian chính là hình thức tồn tại của nó.Còn trong tác phẩm văn học, không gian nghệ thuật chính là hình thức tồn tại của thếgiới nghệ thuật Hình tượng nghệ thuật trong tác phẩm văn học bao giờ cũng được xuấthiện trong một không gian, bối cảnh nhất định, cụ thể Cùng với thời gian nghệ thuật,không gian nghệ thuật chính là điều kiện, nền cảnh để tổ chức các sự kiện, biến cốtrong tác phẩm Như vậy, không gian nghệ thuật chính là: “Hình thức bên trong của hình tượng nghệ thuật thể hiện tính chỉnh thể của nó Sự miêu tả, trần thuật trong nghệ thuật bao giờ cũng xuất phát từ một điểm nhìn diễn ra trong trường nhìn nhất định, qua đó thế giới nghệ thuật cụ thể, cảm tính bộc lộ toàn bộ quảng tính của nó: cái này bên cạnh cái kia, liên tục, cách quảng, tiếp nối, cao thấp, xa, gần, rộng dài, tạo thành viễn cảnh nghệ thuật Không gian nghệ thuật gắn với cảm thụ về không gian nên mang tính chủ quan” [7; tr.160].

Từ định nghĩa trên có thể thấy, không gian nghệ thuật là yếu tố quan trọng đểcấu thành nên một thế giới nghệ thuật trọn vẹn trong tác phẩm Mặt khác, “không gian nghệ thuật chẳng những cho thấy cấu trúc nội tại của tác phẩm văn học, các ngôn ngữ tượng trưng mà còn cho thấy quan niệm về thế giới, chiều sâu cảm thụ của tác giả hay của một giai đoạn văn học Nó cung cấp cơ sở khách quan để khám phá tính độc đáo cũng như nghiên cứu loại hình của các hình tượng nghệ thuật” [7; tr.161].

Như vậy, không gian nghệ thuật chính là sản phẩm sáng tạo của người nghệ sĩnhằm biểu hiện con người và thể hiện một quan điểm nhất định về cuộc sống Khônggian nghệ thuật mang trong nó quan niệm và sự cảm nhận của người viết về vấn đềđược chiếm lĩnh trong đời sống Mỗi nhà văn bao giờ cũng xác định cho mình một

“hình mẫu” không gian nghệ thuật riêng Qua không gian nghệ thuật đó, tư tưởng, chủ

đề của tác phẩm được bộc lộ

1.3.5.

1.3.5 Gi Gi Giớ ớ ớiiii thuy thuy thuyếếếếtttt v v vềềềề th th thờ ờ ờiiii gian gian gian ngh ngh nghệệệệ thu thu thuậ ậ ậtttt

Cùng với không gian nghệ thuật thì thời gian nghệ thuật cũng là một hình tượngđược nhà văn dày công xây dựng trong tác phẩm của mình để chuyển tải những thôngđiệp mà mình muốn nói Vì vậy, thời gian nghệ thuật bao giờ cũng là yếu tố quantrọng của tác phẩm

TheoTừ điển thuật ngữ văn học (Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi)

cho rằng: “Sự miêu tả, trần thuật trong văn nghệ thuật bao giờ cũng xuất phát từ một điểm nhìn nhất định trong thời gian Và cái được trần thuật bao giờ cũng diễn ra trong thời gian, được biết qua thời gian trần thuật Sự phối hợp của hai yếu tố thời gian này tạo thành thời gian nghệ thuật, một hiện tượng nghệ thuật ước lệ chỉ có trong thế giới nghệ thuật” [7; tr.322].

Như vậy, thời gian nghệ thuật là sản phẩm sáng tạo của nhà văn trên cơ sở tổchức chất liệu nghệ thuật Mỗi nhà văn với ý đồ nghệ thuật riêng của mình có thể tạonên những kiểu thời gian riêng và sự cảm nhận riêng về thời gian của mỗi nhân vật

Đó có thể là sự đảo ngược quay về quá khứ, có thể bay vượt tới tương lai xa xôi, cóthể dồn nén một thời gian dài trong chốc lát, nhưng cũng có thể kéo dài thời gian đóthành vô tận Thời gian nghệ thuật cũng được đo bằng nhiều chiều kích thước khácnhau Do đó, nó giúp người đọc có sự chiêm nghiệm về nhịp điệu thời gian và tạo nêncác trạng thái cảm xúc cho tâm trạng khi hòa mình trong thời gian nghệ thuật ấy củatác giả

Cả chiều dài, quy mô và hướng vận động của thời gian nghệ thuật đều tùy thuộcvào đặc điểm tâm lý, hoạt động nhận thức, sự hiểu biết sự liên tưởng, tưởng tượng củatác giả Do các yếu tố chủ quan ấy mà thời gian nghệ thuật thoát khỏi sự vận động củathời gian tự nhiên Nó là phương tiện nghệ thuật để phản ánh hiện thực, thể hiện cảmxúc và quan niệm

Như vậy, thời gian nghệ thuật là sản phẩm sáng tạo của tác giả bằng phươngthức nghệ thuật, là một yếu tố cấu thành chỉnh thể nghệ thuật Nắm bắt được nhữngđặc điểm của thời gian nghệ thuật sẽ giúp làm sáng tỏ quan niệm của nhà văn về cuộcđời, con người, góp phần tích cực vào việc xây dựng hình tượng nghệ thuật và bộc lộ

tư tưởng chủ đề của tác giả

CH CHƯƠ ƯƠ ƯƠNG NG NG 2 2 2 :::: ĐẶ ĐẶ ĐẶC C C Đ Đ ĐIIIIỂ Ể ỂM M M NGH NGH NGHỆ Ệ Ệ THU THU THUẬ Ậ ẬT T T X X XÂ Â ÂY Y Y D D DỰ Ự ỰNG NG NG NH NH NHÂ Â ÂN N V

VẬ Ậ ẬT, T, T, K K KẾ Ế ẾT T T C C CẤ Ấ ẤU U U V V VÀ À À C C CỐ Ố ỐT T T TRUY TRUY TRUYỆ Ệ ỆN N N TRONG TRONG TRONG T T TÁ Á ÁC C C PH PH PHẨ Ẩ ẨM M M “ “ “T T TẬ Ậ ẬP P TRUY TRUYỆ Ệ ỆN N N C C CỦ Ủ ỦA A A Ô Ô ÔNG NG NG IVAN IVAN IVAN PETROVICH PETROVICH PETROVICH BENKIN BENKIN BENKIN QU QU QUÁ Á Á C C CỐ” Ố”

C CỦ Ủ ỦA A A A.PUSKIN A.PUSKIN

2.1.

2.1 Ngh Ngh Nghệệệệ thu thu thuậ ậ ậtttt x x xâ â ây y y d d dự ự ựng ng ng nh nh nhâ â ân n n v v vậ ậ ậtttt trong trong trong ttttá á ácccc ph ph phẩ ẩ ẩm m m “ “ “T T Tậ ậ ập p p truy truy truyệệệện n n ccccủ ủ ủa a a ô ô ông ng Ivan

Ivan Petrovich Petrovich Petrovich Benkin Benkin Benkin qu qu quá á á ccccố” ố” ố” ccccủ ủ ủa a a A A A Puskin Puskin

Như đã nói, nhân vật đóng vai trò rất quan trọng trong một tác phẩm văn học.Nhân vật được xem là điều kiện thiết yếu đảm bảo cho sự miêu tả thế giới của văn học

có chiều sâu và tính hình tượng Nhân vật cũng là nơi để nhà văn thể hiện quan điểmnghệ thuật và lý tưởng thẩm mỹ của chính bản thân mình về con người Các phươngdiện thể hiện nhân vật hết sức đa dạng Nhà văn miêu tả chân dung, ngoại hình, tảhành động, lời nói và nội tâm nhân vật hoặc đưa những chi tiết mô tả ngoại cảnh, môitrường, đồ vật xung quanh con người làm nổi bật bức chân dung về con người Nhânvật trong truyện ngắn của A.Puskin được nhà văn chú ý khai thác ở những chi tiết sinhhoạt, ngoại hình, hành động và nội tâm nhân vật tùy theo tuổi tác, nghề nghiệp địa vị

xã hội, hoàn cảnh sinh sống và chỉ bằng vài nét nhà văn giúp chúng ta hình dung nhânvật một cách rõ ràng, cụ thể

2.1.1.

2.1.1 Nh Nh Nhâ â ân n n v v vậ ậ ậtttt đượ đượ đượcccc x x xâ â ây y y d d dự ự ựng ng ng qua qua qua mi mi miêêêêu u u ttttả ả ả ngo ngo ngoạ ạ ạiiii h h hìììình, nh, nh, h h hà à ành nh nh độ độ động ng ng m m mộ ộ ộtttt ccccá á ách ch ch gi gi giả ả ản n n d d dịịịị,,,, ch ch châ â ân n n th th thậ ậ ậtttt v v và à à sinh sinh sinh độ độ động ng

Trong tác phẩm Tập truyện của ông Ivan Petrovich Benkin quá cố, Puskin đã

khá thành công trong việc xây dựng nhân vật Đọc tác phẩm, người đọc sẽ dễ dàng

nhận thấy ở mỗi tác phẩm nhà văn đi vào khám phá cuộc sống hiện thực cũng nhưmiêu tả những tầng lớp người khác nhau trong xã hội Đó là những viên chức nghèokhổ, những tiểu thương, tiểu chủ buôn bán nhỏ lẻ hay những binh lính trẻ và những côtiểu thư xinh đẹp Tuy số lượng truyện khá ít ỏi, dung lượng mỗi truyện không dàinhưng A.Puskin đã tái hiện và miêu tả một số lượng các nhân vật khá phong phú, cótính điển hình Mỗi bức chân dung con người trong truyện ngắn của ông thật sinh động,

cụ thể và riêng biệt

Ngoại hình là một khái niệm nhằm chỉ toàn bộ những biểu hiện tạo nên dáng vẻ

bề ngoài của nhân vật Đó là những nét về diện mạo, hình dáng, trang phục, cử chỉ, tác

phong của nhân vật được biểu hiện trong tác phẩm Tuy trong tập truyện, Puskinkhông đi vào miêu tả nhân vật một cách chi tiết, tĩ mĩ nhưng chỉ bằng vài nét bútthoáng qua có tính chất chấm phá, nhà văn Puskin đã tái hiện, dựng lên chân dung cácnhân vật một cách rõ nét trước mắt người đọc Để từ chân dung đó, người đọc có thểnhìn thấu một cách sinh động và trọn vẹn về tính cách nhân vật.

Phát súng là câu chuyện được kể lại bởi lời kể của nhân vật tôi về cuộc đời của

một người lính mang tên Xinviô Mặc dù được kể lại, song hình ảnh người lính Xinviôvẫn được hiện lên một cách rõ ràng, cụ thể Nhân vật Xinviô được miêu tả từ tuổi tác

“Y trạc độ ba mươi lăm tuổi” [19; tr.84] đến ngoại hình “Y có vẻ là một người Nga, nhưng lại mang một cái tên ngoại quốc” đến “cái sắc thái đăm chiêu hàng ngày, cái tính tình khe khắt và lối ăn nói độc địa của y” và cách sống “ Y luôn luôn đi bộ, mặc một chiếc áo dài đen đã cũ, nhưng lại sẵn lòng thết đãi rộng rãi tất cả các sĩ quan trong trung đoàn chúng tôi” [19; tr.84] Cuộc sống của y thì “vừa nghèo nàn, vừa xa xỉ” Và “Công việc chính của y là tập bắn súng lục” cũng vì vậy mà Xinviô là một

người bắn súng rất tài giỏi: “Nghệ thuật bắn súng của y đạt đến mức kì diệu, đến nỗi nếu y muốn bắn một quả lê đặt trên mũ cát két của một kẻ nào đó thì bất cứ ai trong chúng tôi cũng sẵn sàng đưa đầu ra cho y, không một chút e ngại” [19; tr.85] Tuy

nhiên, điều đặc biệt của con người này là: “Có cái gì bí ẩn bao phủ lên cuộc đời của y”[19; tr.84] Và điều bí ẩn ở đây chính là mối thù về cuộc đọ súng với một người lính

trẻ trước đây khi Xinviô đang “tòng ngủ trong một trung đoàn kị binh”[19; tr.92] và

những gì còn chưa giải quyết xong vẫn đang làm day dứt không yên trong con ngườicủa y Qua cách miêu tả về ngoại hình, nhân vật người lính Xinviô được hiện lên làmột viên sĩ quan tài giỏi nhưng lạnh lùng, bí hiểm và có cách sống phóng túng

Không chỉ miêu tả ngoại hình, nhà văn Puskin còn chú trọng miêu tả hành độngcủa nhân vật, từ đó tính cách của nhân vật được bộc lộ Hành động nhân vật là kháiniệm nhằm chỉ những việc làm cụ thể của nhân vật trong quan hệ ứng xử với các nhânvật khác và trong những tình huống khác nhau của cuộc sống, thông qua hành động ta

có thể hiểu được tư cách, phẩm chất của người đó, đồng thời hành động còn có tácdụng bộc lộ quá trình phát triển tính cách của nhân vật

Viên sĩ quan Xinviô tuy lạnh lùng, bí hiểm nhưng y là một người rất coi trọngbạn bè và lịch thiệp: “y sẵn lòng thết đãi rộng rãi tất cả các sĩ quan trong trung đoàn”

[19; tr.84] Vì một lần va chạm gay gắt với một người trong trung đoàn kỵ binh trước

đây, Xinviô đã quyết định đấu súng để lấy lại danh dự cho mình Cả hai lần đều đượcquyền sử dụng viên đạn trong tay, nhưng cả hai lần Xinviô đều không bắn Lần thứnhất vì thấy thái độ dửng dưng, không hề lo sợ trước cái chết và trái lại rất bình thảncủa đối thủ: “hắn đứng trước mũi súng, chọn trong mũ những quả anh đào chín ăn và phun hạt ra, hạt bắn tới tận tôi” [19; tr.94] điều này đã khiến Xinviô rất tức giận và

nghĩ rằng: “tước sinh mệnh của hắn có lợi gì cho tôi, một khi mà chính hắn cũng chẳng tha thiết gì với cái sinh mệnh ấy?” [19; tr.94] vì vậy y đã không bắn để chờ đợi

một cơ hội khác Lần đấu súng thứ hai là lúc y nghe tin kẻ thù của mình sắp thành hôn,

y vội vã rời đơn vị và đến thị trấn N, nơi bá tước - kẻ thù của Xinviô trở về cùng người

vợ mới cưới, để trả món nợ xưa Lần này đối diện với kẻ thù, Xinviô đã khiến cho bátước phải run sợ thật sự: “tóc trên đầu bỗng dựng ngược cả lên” [19; tr.102] Tuy

nhiên, Xinviô đã quyết định phải rút thăm vì y nghĩ rằng: “Ta thấy hình như đây không phải là một trận quyết đấu mà là một vụ ám sát: ta không quen bắn một người không

có vũ khí Chúng ta hãy bắt đầu lại một lần nữa, rút thăm xem ai bắn trước” [19;

tr.102] và cơ hội bắn trước lại rơi vào tay của gã bá tước Nhưng phát súng lại khôngrơi trúng vị trí và Xinviô không chết Đến lượt mình bắn thì bất ngờ người vợ của gã

bá tước trở về và chứng kiến cảnh tượng ấy Người vợ của bá tước đã “quỳ sụp xuống

ôm lấy chân y” cầu xin y tha mạng cho chồng mình Trước lời cầu khẩn đó cùng với

thái độ sợ hãi của Bá tước, Xinviô đã cho tha vì đối với y: “Ta đã hài lòng, ta đã thấy

vẻ bối rối và sợ hãi của ngươi; đã cưỡng ép được nhà ngươi bắn ta, với ta thế là đủ”

[19; tr.104] Và sau đó, “Rồi y đi ra, nhưng đến cửa, y dừng chân, ngoảnh lại nhìn bức tranh bị tôi bắn, nổ một phát vào đó, hầu như không cần nhắm, rồi đi khuất” [19;

tr.104] Kết thúc tác phẩm là tin người ta đồn rằng y đã chỉ huy một đơn vị và đã hisinh ngoài mặt trận Hai vết đạn bắn chồng lên nhau ở bức tranh treo tại nhà gã bá tướcchính là minh chứng cho bản lĩnh cũng như sự trọng danh dự của người lính Xinviô.Như vậy, hành động của nhân vật từ phát súng bắn vào tường, chuẩn bị cho sự trả thùnhỏ, ngông cuồng, thỏa một nỗi hận cá nhân đến phát súng bắn vào đầu quân xâm lượctrả mối thù to lớn của nhân dân, Xinviô đã từ một ngõ cụt đi ra một không gian rộnglớn Bài học của người cầm súng là nhắm thẳng kẻ thù của nhân dân mà bắn Và conđường Xinviô đã đi là con đường đi tới lý tưởng

Ta còn bắt gặp hình tượng về nhân vật người lính trong truyện ngắn “Bãotuyết” Mặc dù không đi quá sâu vào việc miêu tả ngoại hình, tả hành động của nhân

vật nhưng trong tác phẩm, hình ảnh người lính Burmin cũng đã được nhà văn xâydựng một cách cụ thể, chân thực Burmin được giới thiệu là “đại tá kỵ binh bị thương với huân chương Thánh Ghêoocghi trên khung áo, với nước da “tai tái hay hay” như các cô vùng ấy thường nói Chàng trạc độ hai mươi sáu tuổi” [19; tr.119] Và được

đánh giá là “một chàng trai rất dễ thương” [19; tr.119] Trong vai trò là một người

lính, Burmin đã xuất sắc hoàn thành nhiệm vụ của mình Và khi trở về đời thường, anhvẫn là người biết yêu và được mọi người yêu mến: “Chàng có được cái loại trí tuệ xưa nay rất dễ được lòng nữ giới: một trí tuệ lịch thiệp và tinh tế, không một chút kiêu kỳ,

và hóm hỉnh một cách vô tâm (…) Tính nết của chàng trông thì điềm đạm và khiêm nhường” [19; tr.119] Nếu Xinviô mang nét đẹp toát lên từ bản lĩnh, từ tính cách trọng

danh dự và cũng đầy cao thượng thì Burmin lại được ngợi ca là người có tình yêutrong sáng và cũng đầy trách nhiệm Trách nhiệm ở đây được thể hiện khi đã kết hônmột cách không chủ ý với một người con gái mà anh không biết rõ là ai sau lần bị lạcđường khi trên đường đến đơn vị Trong suốt bao năm sau, Burmin luôn sống trong ânhận và day dứt vì hành động vô tình của mình, anh luôn tự nghĩ rằng mình chính lànguyên nhân gây ra nỗi bất hạnh cho người con gái mà anh đã cùng thực hiện lễ cướinhư một trò đùa: “Thế là tôi không còn hy vọng gì tìm lại người ấy, người mà tôi đã dẫn vào một trò đùa cay đắng và giờ đây nàng cũng đang phải trả giá một cách cay đắng” [19; tr.125] Cũng từ đó, anh luôn xem mình là người đã có vợ dù vẫn không

biết vợ mình là ai, ở đâu Tình yêu trong sáng, âm thầm của Burmin chính là tình cảmcao đẹp mà Burmin giành cho Maria Nhưng anh không dám thổ lộ với Maria vì anhluôn tự nghĩ mình là người đã có vợ Tuy nhiên, cuối tác phẩm, lời thú tội của Burminvới Maria lại chính là chìa khóa để mở cánh cửa của tình yêu trong lòng họ Như vậy,thông qua việc miêu tả ngoại hình, hành động một cách chấm phá nhân vật người línhBurmin được hiện lên là một người có trách nhiệm và tinh thần cao cả không chỉ trongcông việc mà còn trong cuộc sống đời thường

Xây dựng nhân vật người lính, Puskin đã không đi vào cực đoan hóa một tínhcách nào đó của họ Qua các phác thảo của loại hình tượng nhân vật này có thể thấyngười lính Nga vừa mang vẻ đẹp của tâm hồn, vừa mang vẻ đẹp của trí tuệ, bản lĩnh

Họ là những người lính không chỉ biết chiến đấu anh dũng trên mặt trận mà họ cònbiết bảo vệ và giữ gìn danh dự bản thân, đồng thời cũng biết yêu nồng nàn như baongười khác

Viết về những cô tiểu thư, thiếu nữ xinh đẹp, hồn nhiên, nhà văn Puskin khôngcần đi sâu vào miêu tả cầu kì, tĩ mĩ hay chi tiết về ngoại hình của nhân vật mà chỉ quamột vài chi tiết ngắn gọn, Puskin cũng có thể giúp người đọc nhanh chóng nắm bắtđược đối tượng được nói đến một cách rõ ràng, cụ thể Người con gái MariaGavrilốpna trong “Bão tuyết” được nhà văn miêu tả là “một thiếu nữ mười bảy tuổi, dáng người thanh tú, nước da hơi xanh Nàng được xem như là một đám giàu có, và nhiều người đã nhắm nàng hoặc cho mình hoặc cho con trai của mình” [19; tr.106].

Không cầu kì, tô vẽ mà nhân vật vẫn được xây dựng rất thực và gần gũi, đó là mộtthiếu nữ xinh đẹp, trong sáng

Tuy Maria là một người con gái xuất thân trong một gia đình giàu có và xinhđẹp nhưng nàng lại giành tình cảm của mình cho một chuẩn úy nghèo Vì vậy mà mốitình của nàng và chàng chuẩn úy nghèo Vlađimia không được cha mẹ chấp thuận Sựngăn cấm của cha mẹ về mối tình của mình đã đưa cô và Vlađimia đi tới kế hoạch bỏtrốn để bí mật kết hôn Lúc đầu Maria còn ngần ngại nhưng cuối cùng nàng cũng ưngthuận và “Suốt đêm trước cái ngày quyết định ấy, Maria Gavrilốpna không chợp mắt Nàng sửa soạn, gói ghém áo quần, viết một bức thư dài cho một tiểu thư đa cảm, bạn nàng, và một bức thư để lại cho cha mẹ Lời lẽ rất cảm động, nàng từ biệt và xin tha thứ cho tội lỗi của mình đã không đủ sức cưỡng lại mãnh lực của tình yêu say đắm”

[19; tr.107] Rồi sau đó nàng ngủ thiếp đi, “nhưng những cơn ác mộng cứ chốc chốc lại khiến nàng giật mình thức giấc” [19; tr.108] và khi tỉnh dậy “xanh xao hơn thường ngày và hóa ra đau đầu thực sự” [19; tr.108] Trước những lời ân cần hỏi han của cha

mẹ, Maria cảm thấy đau nhói nhưng “cố gắng làm cho cha mẹ an tâm, nàng gượng vui, nhưng không thể được Chiều đến Ý nghĩ rằng đây là ngày cuối cùng sống giữa gia đình khiến cho lòng nàng thắt lại Nàng như người sắp chết Nàng thầm chào mọi người, từ biệt mọi vật xung quanh” [19; tr.108] Thông qua những hành động đó của

nhân vật, ta thấy Maria đã vượt qua mọi sự ngăn cấm của cha mẹ đi theo tiếng gọi củatrái tim, nhưng cùng một lúc, cô phải tự mình đấu tranh giữa đạo hiếu và tình yêu chânthành của mình Mặc dù việc kết hôn không thành nhưng nó đã chứng tỏ được sựmạnh mẽ trong tình yêu của cô tiểu thư xinh đẹp này

Hay trongCô tiểu thư nông dân, cũng là một tiểu thư danh giá, nhưng hình ảnh

Lida lại có những nét đáng yêu, tinh nghịch khác với Maria trong truyện Bão tuyết.

Được miêu tả là một thiếu nữ“mới mười bảy tuổi” với “cặp mắt huyền đã điểm thêm

vẻ linh hoạt của khuôn mặt nước da bánh mật rất duyên dáng” [19; tr.163] Bằng cách

miêu tả ngắn gọn nhà văn đã xây dựng hình tượng người thiếu nữ Lida hiện lên hết sức

tự nhiên và chân thực Đó là một thiếu nữ xinh đẹp và đáng yêu cùng với tính cáchtinh nghịch: “Nàng là con một và do đó cũng là con cưng Tính hiếu động và những trò tinh nghịch không ngớt của nàng khiến cho ông bố rất thích thú” [19; tr.163] Tính

cách hiếu động bởi những trò tinh nghịch cũng được thể hiện cụ thể qua việc nàng “cải trang làm một cô gái nhà quê ” [19; tr.167] để được thỏa trí tò mò vì muốn được gặp

chàng trai tuấn tú Alếchxây – con trai của ông chủ điền trang Bêrêxtôp Và dù yêu anhchàng Alếchxây nhưng nàng vẫn luôn nghĩ đến mối hiềm khích giữa hai gia đình và

“không dám hy vọng rằng đôi bên sẽ hòa giải” [19; tr.176] Rõ ràng, dù rất say đắm

trong tình yêu nhưng Lida không hề mù quáng Nghe tin cha con Bêrêxtôp sẽ đến,Lida không khỏi lo lắng, ban đầu nàng quyết không ra gặp mặt vì sợ Alếchxây sẽ nhận

ra nàng, vì vậy Lida đã cải trang và xuất hiện trước cha nàng và cha con lão Bêrêxtôptrong bộ dạng: “cô bé Lida nước da rám nắng của lão trát phấn đến tận mang tai, kẻ lông mày đậm hơn cả mụ Giếcxơn, tóc giả nhạt hơn mớ tóc thật của nàng rất nhiều, tết theo kiểu tóc giả Luy XIV; ống tay áo xù ra (…) thân hình nàng thắt eo lại như một chữ X và tất cả châu ngọc (…) đều lấp lánh ở tay, ở tai và ở cổ nàng Alếchxây không thể nhận ra được Akulina của mình trong cô tiểu thư lố bịch và choáng lộn này” [19;

tr.182] Hành động này cho thấy tính cách tinh nghịch, hiếu động và hồn nhiên của côtiểu thư mười bảy tuổi Lida cải trang thành cô gái quê để gặp mặt anh chàng Alếchxây,bắt đầu chỉ là trò đùa tinh nghịch của tuổi trẻ và kết thúc là chuyện hôn nhân nghiêmchỉnh, thông qua đó ta thấy Lida là cô gái hiện đại, chủ động đi tìm hạnh phúc chomình

Viết về đề tài tình yêu lứa đôi nhưng nhà văn Puskin không sa vào những câuchuyện tình cảm nhạt nhẽo, tầm thường Ở đây, nhà văn đã đi vào xây dựng nhữnghình ảnh thanh niên quý tộc Nga, họ không chỉ là những tiểu thư xinh đẹp, trong sáng

và hồn nhiên, đáng yêu, không chút kiểu cách, màu mè, giả dối mà ở họ còn có nhữngtình cảm mãnh liệt, và mang trong mình những phẩm chất cao đẹp, biết và luôn khátkhao cuộc sống tự do, hạnh phúc Tác giả đã dành cho họ những trang viết thú vị, hómhỉnh, bao dung và yêu thương Họ chính là hình tượng con người thời đại, tiến bộ, chủđộng chiếm lĩnh những giá trị cuộc sống mà vẫn giữ vẹn toàn danh dự và đạo đức

Một trong những đóng góp to lớn của nhà văn Puskin về xây dựng hình tượngnhân vật đó là nhà văn đã phát hiện và đưa vào trong sáng tác của mình những hìnhtượng về “con người nhỏ bé” Nhân vật “con người nhỏ bé” trong văn xuôi củaA.Puskin nói chung và trong tập truyện nói riêng được thể hiện một cách trọn vẹn,chân thực, sinh động như những gì vốn có của họ Từ những viên chức, những tiểuthương, tiểu chủ, người lao động nghèo cho đến những giai nhân, con ở trong các giađình quý tộc Trong tập truyện này, người đọc có thể bắt gặp những “con người nhỏbé” như bác coi trạm Xamxôn Vưrin và cô con gái Đunhia trong truyện ngắn Người coi trạm Trong tác phẩm, nhà văn Puskin luôn nhấn mạnh và làm nổi bật cuộc đời

nghèo khổ, số phận bất hạnh của những con người nhỏ bé Bác coi trạm XamxônVưrin là một người hiền lành, lương thiện, tận tụy trong công việc dù phải làm trongmột môi trường hết sức khắc nghiệt Cuộc sống và công việc hàng ngày của bác gắnliền với một trạm gác nhỏ bé ở một thị trấn heo hút ở nước Nga mênh mông trong mộtkhông gian và thời gian khắc nghiệt Lao động cực nhọc, vất vả nhưng bác lại luôn bịđối xử bất công, tàn nhẫn: “Cả đêm lẫn ngày chẳng lúc nào được yên Mọi nỗi bực tức chất chứa trong cuộc hành trình buồn chán của mình, khách lữ hành đều trút cả lên đầu người coi trạm Trời xấu, đường sá gập ghềnh, người đánh xe cứng đầu cứng cổ,

lũ ngựa không chịu kéo Tất cả đều là lỗi của người coi trạm” [19; tr.138] Tuy nhiên,

nỗi đau khổ lớn nhất trong cuộc đời bác coi trạm là phải sống trong một nỗi đau đớn,dai dẳng vì mất con Niềm vui, niềm an ủi, chỗ dựa tinh thần duy nhất của cả cuộc đờicon người tội nghiệp này là đứa con gái yêu quý duy nhất Đunhia đã bị một kẻ dùngquyền lực – đại úy Minxki cướp đi Mất con, thương con bác coi trạm đã lặn lội khắpnơi đi tìm con nhưng cuối cùng bác Xamxôn Vưrin cũng đành phải quay về trong âmthầm vô vọng, sống lủi thủi một mình trong căn nhà tồi tàn, lạnh lẽo Chính những nỗiđau khổ bất hạnh triền miên ấy đã khiến cho bác trông già đi quá nhiều qua cái nhìnkhông khỏi ngỡ ngàng của nhân vật tôi: “Đúng là bác Xamxôn Vưrin; nhưng sao già

đi quá nhiều! Trong lúc bác vào sổ giấy lộ trình của tôi, tôi ngắm nhìn mái tóc bạc, những nếp nhăn in sâu trên khuôn mặt từ lâu không cạo, cái lưng còng của bác, tôi không khỏi lạ lùng sửng sốt: Thời gian có thể biến đổi một người đàn ông cường tráng thành một cụ già lọm khọm như thế ư? ” [19; tr.144] Không đi sâu vào miêu tả ngoại

hình nhân vật nhưng chỉ vài chi tiết thoáng qua, người đọc cũng đã hình dung mộtcách rõ ràng và không khỏi chạnh lòng trước hình ảnh của bác coi trạm từ một người

đàn ông lanh lợi, “tươi tắn nhanh nhẹn” [19; tr.143] trước đây mà nay đã trở thành

một cụ già ốm yếu, tàn tạ chỉ trong một thời gian ngắn ngủi

Thế nhưng những con người nhỏ bé này vẫn luôn ánh lên những phẩm chất tốtđẹp, những tâm hồn đáng quý Khi tìm gặp được con nhưng sau đó lại bị đuổi ra khỏicửa cùng với nắm giấy bạc nhàu nát, bác đã vô cùng căm phẩn: “Nước mắt bác trào ra, những giọt nước mắt phẫn uất! Bác vò nát nắm giấy bạc ném xuống đất, xéo dưới gót chân, rồi bỏ đi ” [19; tr.151] Giọt nước mắt của bác coi trạm chính là giọt nước mắt

của sự phẫn uất, giọt nước mắt ý thức nhân phẩm và danh dự của mình Thông quahành động này, ta thấy rằng dù sống trong cảnh nghèo khó nhưng ở những con ngườinhỏ bé này vẫn không đánh mất đi những phẩm chất tốt đẹp và đáng quý Ở điểm này,nhà văn Puskin đã thể hiện một cái nhìn mới mẻ đầy tính nhân văn và tư tưởng tiến bộ

so với các nhà văn trước ông

Bên cạnh đó, con gái người coi trạm - Đunhia lại là một điển hình khác cho sốphận của “con người nhỏ bé” Mới 14, 15 tuổi cô bé đã phải làm quen với việc làmvừa lòng các vị khách qua trạm khó tính để giảm bớt cơn thịnh nộ của họ trút lên đầucha mình Cô cũng phải chịu đựng bao cảnh quát mắng, dọa nạt của khách qua đường

Bị bắt đi trên suốt dọc đường, cô đã khóc rất nhiều Cuối cùng, cô phải sống với mộtngười mà cô không yêu dù cuộc sống sau này của cô khá đầy đủ về vật chất Cuộcsống phụ thuộc, an phận đã không cho phép cô về thăm cha mình Để sau này khi có

cơ hội trở về thì người cha của cô cũng không còn nữa Chính giây phút ngắn ngủiphục xuống rất lâu dưới mộ cha ấy đã chứng tỏ những nỗi xót xa, buồn tủi thầm lặngcủa Đunia

Như vậy, khi miêu tả ngoại hình, hành động của nhân vật, nhà văn Puskin đãkhông miêu tả một cách cầu kì, máy móc chân dung các nhân vật mà nhà văn chỉ pháchọa tái hiện lại bằng một vài nét thoáng qua có tính chất chấm phá Song những nétchấm phá đó có ý nghĩa lớn, nó đạt tới giá trị tạo hình nhằm khắc họa tính cách nhânvật, qua đó nêu bật được quan niệm của nhà văn về con người thế giới

2.1.2.

2.1.2 Nh Nh Nhâ â ân n n v v vậ ậ ậtttt đượ đượ đượcccc x x xâ â ây y y d d dự ự ựng ng ng qua qua qua mi mi miêêêêu u u ttttả ả ả ttttâ â âm m m llllíííí v v và à à ssssử ử ử d d dụ ụ ụng ng ng đố đố đốiiii tho tho thoạ ạ ại, i, độ

độcccc tho tho thoạ ạ ạiiii n n nộ ộ ộiiii ttttâ â âm m

Nhằm khai thác những thế mạnh của việc miêu tả tâm lí nhân vật và để khắchọa nhân vật trong tính toàn vẹn của nó thì bên cạnh việc miêu tả ngoại hình, hànhđộng nhân vật, nhà văn Puskin còn sử dụng đối thoại và độc thoại nội tâm

Truyện ngắn “Phát súng” được xây dựng qua ba cuộc đối thoại Cuộc đối thoại

thứ nhất thực chất là câu chuyện của Xinviô kể cho nhân vật tôi nghe về cuộc đời củamình trước khi chuyển đến sống ở thị trấn X và nguyên nhân nào đã đưa Xinviô vềsống tại thị trấn này Cuộc đời bí ẩn của Xinviô dần dần được hé mở Puskin đã để chonhân vật tự kể với cái nhìn khách quan về cuộc sống của những chàng sĩ quan Nga đầuthế kỉ XIX Chính vì tính ngông cuồng và sự sùng bái cá nhân nên Xinviô đã đấu súngvới một sĩ quan trẻ tuổi, thông minh, đẹp trai, vui tính, giàu có và rất đào hoa Trongcuộc đấu súng đó, chàng sĩ quan đã bắn trượt, còn Xinviô thì xin hoãn lần bắn củamình khi thấy rằng chàng sĩ quan kia cũng không thiết gì mạng sống của mình

Cuộc đối thoại lần hai là cuộc đối thoại giữa nhân vật tôi với bá tước, người màXinviô đã kể trong cuộc đấu súng Bá tước đã kể cho nhân vật tôi phần tiếp cuộc đấusúng và cuộc gặp mặt giữa Xinviô và ông Trong lần này, đứng trước cuộc đấu súngvới Xinviô, trước người vợ mới cưới, bá tước đã thực sự sợ hãi

Trong hai cuộc đối thoại, Puskin đã khắc họa tâm trạng của 2 nhân vật: Xinviô

và bá tước Hai nhân vật được đặt trong những tình huống đối lập và tương phản.Không còn một Xinviô ngổ ngáo mà là một Xinviô chín chắn, cao thượng Không cònchàng sĩ quan xưa kia không thiết gì đến mạng sống của mình mà thay vào đó là mộtcon người đã biết suy nghĩ đến số phận cuộc đời mình, biết suy nghĩ trước khi hànhđộng

Hay trong truyện ngắn Bão tuyết, đó là cuộc đối thoại giữa nhân vật Vlađimia

và ông lão trên đường đi qua Là người đặt nền móng cho văn xuôi hiện thực Nga,Puskin còn có những cách tân quan trọng về ngôn ngữ dân tộc Trong tác phẩm, nhàvăn Puskin đã vận dụng ngôn ngữ đời thường mà người dân sử dụng hàng ngày vàotrong tác phẩm, làm cho tác phẩm trở nên gần gũi, quen thuộc Xuất phát từ quan niệm,văn học “đem lời nói đốt tim muôn người” và gắn bó mật thiết với đời sống nhân dân,Puskin đã thay vào những từ sáo rỗng, cầu kì kiểu cách của phòng khách quý tộc bằngnhững ngôn từ bình dị, ngắn gọn, chân chất để diễn tả tâm trạng nhân vật

Trong cuộc đối thoại, tâm trạng Vladimir rất sốt ruột, bồn chồn, lo lắng vì bị lạcđường giữa cơn bão tuyết và không kịp đến nhà thờ làm lễ:

“Ai, cần gì đấy?”- “Về Giađrinô có xa không?” –“Về Giađrinô có xa không à?”- “Vâng, vâng, về Giađrinô có xa không?”- “Không xa lắm, chỉ độ mười véc-xta thôi!” Nghe câu trả lời Vlađimia vò đầu bứt tóc và lặng người đi như một kẻ bị tuyên

án tử hình “Anh từ đâu đến?” – ông già hỏi tiếp Vlađimia không còn đủ tinh thần để đáp lại nữa “Bác ơi, - chàng nói, - bác có thể cho tôi ngựa đi Giađrinô không?” –

“Ngựa nào bây giờ, chúng tôi có đâu” – “Thôi, thế thì ít nhất tôi có thể nhờ một người nào đưa đường được chứ? Tôi sẽ trả tiền công, đòi bao nhiêu cũng được” –

“Anh hãy đợi đấy, - ông già vừa đáp lại, vừa hạ cánh cửa xuống, - tôi sẽ cho thằng con tôi đi Nó sẽ dẫn đường cho anh” Vlađimia đứng đợi Chưa đầy một phút chàng lại gõ cửa Cánh cửa sổ mở, chòm râu bạc lại hiện ra “Anh cần gì đấy?” – “Con bác đâu nào?” – “Ra ngay đấy, nó đang đi giày mà Có rét không, vào sưởi cho ấm”.

“Cảm ơn bác, bác giục cậu con nhanh lên cho.” [19; tr.113] Nhà văn Puskin không

sử dụng những từ hoa mĩ, mà hướng đến những lời nói thông thường hàng ngày củangười dân Lời nói của nhân vật Vlađimia và ông lão trên đường đi qua thật giản dị, tựnhiên và rất gần gũi Đối thoại được xây dựng ở đây cũng đã cho thấy tâm trạng lolắng, rối bời của nhân vật Vlađimia

Hay trong cuộc đối thoại giữa nhân vật bác Ađrian và cô người hầu ở cuốitruyện Ông chủ hiệu đám ma cho chúng ta thấy lần đầu tiên trên khuôn mặt của bác

Adrian lại xuất hiện nụ cười sau những bon chen về cơm áo gạo tiền, những trăn trởday dứt về cái nghề bán quan tài cho người chết sau khi đã trải qua một giấc mơ khủngkhiếp đêm qua, và bắt đầu mở ra một cuộc sống mới với niềm tin mới:

- “Có ai đến đây hỏi tôi về việc làm ma cho bà Tơriukhina không?”

- “Làm ma à? Bà ấy chết rồi ư?”

- “Ô, cái con này! Đầu óc để đâu, chẳng phải là chiều hôm qua chính mày giúp tao lo đám ma cho mụ ấy ư?”

- “Ông nói gì thế? Ông mất trí rồi ư? Hay là rượu hôm qua chưa tỉnh? Đám ma nào chiều hôm qua? Hôm qua ông ăn tiệc cả ngày bên nhà người Đức ấy, lúc trở về say khướt ra, ông lăn vào giường ngủ cho mãi đến tận giờ này, bây giờ đã quá buổi cầu kinh rồi đấy”.

- “Thật thế ư? – Bác chủ hiệu đám ma vui mừng nói”.

- “Đúng thật như thế đấy, - chị đầy tớ đáp”.

- “A, nếu thế thì pha trà nhanh đi, rồi đi gọi các cô lại nhé!” [19; tr.137].

Trong truyện ngắn “Người coi trạm”, nhà văn Puskin đã xây dựng hình tượngcon người nhỏ bé thông qua nhân vật Xamxôn Vưrin Nhà văn đã miêu tả tâm lí nhânvật bằng đối thoại, làm sáng tỏ nội tâm bên trong của nhân vật Truyện ngắn gồm bảy