Hoạt động của tổ chức cơ sở trong thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng yên hiện nay

Giới thiệu khái quát về luận án Công trình nghiên cứu “Hoạt động của tổ chức cơ sở đảng trong thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên hiện nay” được thực hiện dựa trên hệ

BÙI THANH CAO

HO¹T §éNG CñA Tæ CHøC C¥ Së §¶NG TRONG THùC HIÖN D¢N CHñ ë X·, PH¦êNG, THÞ TRÊN TØNH H¦NG Y£N HIÖN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

HÀ NỘI - 2015

BÙI THANH CAO

HO¹T §éNG CñA Tæ CHøC C¥ Së §¶NG

TRONG THùC HIÖN D¢N CHñ ë X·, PH¦êNG,

THÞ TRÊN TØNH H¦NG Y£N HIÖN NAY

Chuyên ngành: Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước

Mã số: 62 31 02 03

LUẬN ÁN TIẾN SỸ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

1 PGS,TS Phạm Đình Nhịn

2 PGS,TS Trần Bá Thanh

HÀ NỘI – 2015

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực có nguồn gốc rõ ràng

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Bùi Thanh Cao

Chương 1 HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC CƠ SỞ ĐẢNG TRONG THỰC HIỆN

DÂN CHỦ Ở XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN TỈNH HƯNG YÊN- NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN 25 1.1 Xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên và thực hiện dân chủ ở xã,

1.2 Tổ chức cơ sở đảng và những vấn đề cơ bản về hoạt động của tổ chức cơ

sở đảng trong thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên 38

Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG KINH NGHIỆM HOẠT ĐỘNG

CỦA TỔ CHỨC CƠ SỞ ĐẢNG TRONG THỰC HIỆN DÂN CHỦ

Ở XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN TỈNH HƯNG YÊN 80

2.1 Thực trạng hoạt động của tổ chức cơ sở đảng trong thực hiện dân

chủ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên 80 2.2 Nguyên nhân và những kinh nghiệm hoạt động của tổ chức cơ sở

đảng trong thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên 106

Chương 3 YÊU CẦU VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU TĂNG CƯỜNG HOẠT

ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC CƠ SỞ ĐẢNG TRONG THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở XÃ PHƯỜNG, THỊ TRẤN TỈNH HƯNG YÊN HIỆN NAY 120

3.1 Sự phát triển của tình hình nhiệm vụ và yêu cầu tăng cường hoạt động

của tổ chức cơ sở đảng trong thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn

3.2 Những giải pháp chủ yếu tăng cường hoạt động của tổ chức cơ sở

đảng trong thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ

CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 170

STT Chữ viết đầy đủ Chữ viết tắt

MỞ ĐẦU

1 Giới thiệu khái quát về luận án

Công trình nghiên cứu “Hoạt động của tổ chức cơ sở đảng trong thực hiện

dân chủ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên hiện nay” được thực hiện dựa

trên hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,đường lối, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về TCCSĐ và những vấn

đề về dân chủ, thực hiện dân chủ; các văn bản pháp quy, tài liệu liên quan đếnTCCSĐ và THDC ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên; các tài liệu, số liệu,kết quả điều tra xã hội học về thực trạng hoạt động của TCCSĐ trong THDC

ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên những năm gần đây Luận án tập trungnghiên cứu, khái quát, luận giải những khái niệm về dân chủ, THDC ở xã,phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên; quan niệm, nội dung, phương thức hoạtđộng, tiêu chí đánh giá, những vấn đề có tính nguyên tắc đối với hoạt độngcủa TCCSĐ trong THDC ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên; đánh giá thựctrạng, chỉ rõ nguyên nhân, rút ra một số kinh nghiệm và đề xuất những giảipháp chủ yếu tăng cường hoạt động của TCCSĐ trong THDC ở xã, phường,thị trấn tỉnh Hưng Yên hiện nay Đây là công trình nghiên cứu độc lập của tácgiả, không trùng lặp với các công trình khoa học đã công bố

2 Lý do chọn đề tài luận án

Mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của nhândân là mục tiêu, đồng thời là động lực bảo đảm cho thắng lợi của cách mạng,của công cuộc đổi mới Đảng ta đã khẳng định: Khâu quan trọng và cấp báchtrước mắt là phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở, là nơi trực tiếpthực hiện mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, là nơi cần thựchiện quyền dân chủ của nhân dân một cách trực tiếp và rộng rãi nhất Vì vậy,dân chủ hoá đời sống xã hội đã và đang trở thành vấn đề cốt lõi và quan trọngnhất của sự nghiệp đổi mới toàn diện ở nước ta hiện nay

Tổ chức cơ sở đảng có vị trí, vai trò rất quan trọng trong lãnh đạo chínhquyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị - xã hội và nhân dân tổ chức hiệnthực có hiệu quả các quyền dân chủ của nhân dân ở cơ sở, góp phần thực hiệnthắng lợi mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Thực hiện Chỉ thị số 30/CT-TW của Bộ Chính trị (khóa VIII) về xây dựng

và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, hơn 10 năm qua, cấp uỷ, chính quyền,MTTQ, đoàn thể chính trị - xã hội các các cấp đã có nhiều chủ trương, biệnpháp lãnh đạo, chỉ đạo, triển khai thực hiện nghiêm túc, sâu rộng QCDC cơ sở,thu được nhiều kết quả quan trọng, góp phần ổn định tình hình ở từng địaphương, phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân vào sự nghiệp xây dựng,bảo vệ đất nước Tuy nhiên, việc thực hiện QCDC ở cơ sở vẫn còn bộc lộ nhiềuhạn chế, khuyết điểm Không ít nơi triển khai có tính chiếu lệ, hình thức, đốiphó, thậm chí còn vi phạm quyền làm chủ của nhân dân, một số nơi nội bộ lãnhđạo cấp uỷ, chính quyền mất đoàn kết; tình trạng quan liêu, tham nhũng, lãngphí, tiêu cực chưa được ngăn chặn kịp thời; tình hình khiếu kiện của nông dân,đình công, bãi công của công nhân diễn biến phức tạp, ảnh hưởng không nhỏđến lòng tin của nhân dân đối với cấp uỷ, chính quyền Nguyên nhân quantrọng, phổ biến của những hạn chế, yếu kém đó chính là hoạt động của TCCSĐchưa hiệu quả, lúng túng trong lãnh đạo việc thực hiện dân chủ ở cơ sở, tráchnhiệm lãnh đạo, chỉ đạo của một số cấp uỷ đảng, chính quyền, MTTQ, đoànthể chính trị - xã hội và người đứng đầu các tổ chức trong HTCTCS chưa đầyđủ…Vì vậy, Đảng ta đã yêu cầu: “Tăng cường vai trò lãnh đạo của các cấp uỷđảng tiếp tục chỉ đạo cụ thể hoá phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm,

dân kiểm tra" ở cơ sở”[03]

Nhận thức rõ về vai trò quan trọng của TCCSĐ trong lãnh đạo thực hiệndân chủ cơ sở, thời gian qua, các TCCSĐ ở xã, phường, thị trấn tỉnh ủy HưngYên đã lãnh đạo, triển khai thực hiện khá tốt quyền và lợi ích chính đáng củanhân dân trong xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương

Tuy nhiên, quá trình THDC ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên, hoạt độngcủa TCCSĐ còn bộc lộ những hạn chế nhất định Theo đánh giả của Tỉnh ủy HưngYên: “Chưa nhận thức đầy đủ trách nhiệm, quyền hạn của TCCSĐ; nội dung,phương thức hoạt động còn chậm đổi mới, hiện tượng nội bộ mất đoàn kết, tìnhtrạng tham nhũng, lãng phí, quan liêu, hách dịch, vi phạm quyền làm chủ của nhândân vẫn còn xảy ra”[91], thậm chí có địa phương còn để xảy ra những bức xúc xãhội, những “điểm nóng”, làm ảnh hưởng tới mối quan hệ giữa Đảng, chính quyềnvới nhân dân, ảnh hưởng đến việc xây dựng và phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa,

xã hội, quốc phòng và an ninh ở địa phương như: xã Cửu Cao, Xuân Quan, PhụngCông (Văn Giang); Tân Lập, Liêu Xá (Yên Mỹ); Đào Dương (Ân Thi); Ngò Lão(Kim Động); Chí Tân, Phùng Hưng, Bình Kiều (Khoái Châu); Hoàng Hanh,Cương Chính, Thiện Phiến (Tiên Lữ); Đoàn Đào (Phù Cừ); Hồng Nam, LiênPhương; An Tảo, Hiến Nam (TP Hưng Yên) thực tiễn đó đòi hỏi, TCCSĐ xãphường, thị trấn phải tăng cường dân chủ trong Đảng, mở rộng dân chủ trong xãhội, phát huy sức mạnh của toàn dân, thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển kinh tế

- xã hội ở địa phương Vì vậy, nghiên cứu hoạt động của TCCSĐ trong THDC ở

xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên hiện nay là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thựctiễn sâu sắc, vừa cơ bản, vừa rất cấp bách

Từ những lý do cơ bản trên, nghiên cứu sinh lựa chọn vấn đề: “Hoạt

động của TCCSĐ trong THDC ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên hiện nay” làm đề tài luận án.

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

* Mục đích: Nghiên cứu làm rõ những vấn đề cơ bản về lý luận, thực

tiễn và đề xuất những giải pháp chủ yếu tăng cường hoạt động của TCCSĐtrong THDC ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên hiện nay

* Nhiệm vụ:

- Luận giải làm rõ những vấn đề cơ bản về xã, phường, thị trấn và THDC

ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên

- Luận giải làm rõ hoạt động của TCCSĐ trong THDC ở xã, phường, thịtrấn tỉnh Hưng Yên.

- Đánh giá thực trạng, chỉ rõ nguyên nhân, rút ra một số kinh nghiệm hoạtđộng của TCCSĐ trong THDC ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên hiện nay

- Đề xuất những giải pháp chủ yếu tăng cường hoạt động của TCCSĐ trongTHDC ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên hiện nay

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận án

* Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động của TCCSĐ trong THDC ở xã,

phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên

* Phạm vi nghiên cứu: Hoạt động của TCCSĐ trong THDC ở xã, phường, thị

trấn tỉnh Hưng Yên Các số liệu, tư liệu, điều tra, khảo sát từ năm 2008 đến nay

5 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu của luận án

* Cơ sở lý luận: Lý luận chủ nghĩa Mác-lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,

đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về xâydựng Đảng, THDC ở cơ sở; các quy chế, quy định, pháp lệnh; các chỉ thị,nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư vềTCCSĐ và THDC ở cơ sở

* Cơ sở thực tiễn: Thực tiễn việc THDC và hoạt động của TCCSĐ trong

THDC ở xã, phường, thi trấn tỉnh Hưng Yên từ 2008 đến nay; kết quả nghiêncứu, điều tra, khảo sát của tác giả và kế thừa các tư liệu, báo cáo tổng kết và kếtquả khảo sát của các công trình khoa học đã được công bố có liên quan

* Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, cácphương pháp nghiên cứu của khoa học liên ngành và chuyên ngành, trong đó

chú trọng các phương pháp: phân tích, tổng hợp, lịch sử - lôgíc, khảo sát thực

tiễn, điều tra xã hội, thống kê, so sánh và phương pháp chuyên gia

6 Những đóng góp mới của luận án

- Đưa ra quan niệm, nội dung hoạt động của TCCSĐ trong THDC ở xã, phường,thị trấn tỉnh Hưng Yên hiện nay

- Một số kinh nghiệm hoạt động của TCCSĐ trong THDC ở xã, phường, thịtrấn tỉnh Hưng Yên hiện nay

- Đề xuất một số biện pháp chủ yếu tăng cường hoạt động củaTCCSĐ trong THDC ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên hiện nay

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

- Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần cung cấp thêm những luận cứkhoa học giúp các TCCSĐ tăng cường hoạt động trong THDC ở xã, phường, thịtrấn nói chung và ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên nói riêng

- Kết quả nghiên cứu của luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo trongnghiên cứu, giảng dạy ở các trường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của Đảng, Nhànước và các tổ chức chính trị - xã hội

8 Kết cấu của luận án

Luận án gồm: phần mở đầu, tổng quan vấn đề nghiên cứu, 3 chương(6tiết), kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục

TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Hoạt động của TCCSĐ nói chung và hoạt động của TCCSĐ trong THDC ở

xã, phường, thị trấn nói riêng đã được các nhà khoa học trong nước nghiên cứu, bàngiải trên nhiều góc độ, khía cạnh khác nhau Do vậy, việc tổng quan các công trìnhnghiên cứu có liên quan đến hoạt động của TCCSĐ trong THDC ở xã, phường, thịtrấn, phân tích luận giải, tìm ra những vấn đề chưa được nghiên cứu hoặc đã nghiêncứu nhưng chưa cụ thể, chưa hệ thống để luận án tiếp tục nghiên cứu, luận giải về

lý luận, thức tiễn và đề xuất những giải pháp mới có tính đột phá nhằm tăng cườnghoạt động của TCCSĐ trong THDC ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên hiện nay

1 Nhóm các công trình nghiên cứu về dân chủ và thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn

* Bàn về dân chủ:

Đã có nhiều tác giả nghiên cứu làm rõ quan niệm về dân chủ; vai trò củadân chủ đối với sự phát triển của xã hội và trong thực hiện nhiệm vụ ở cơ sở,tiêu biểu như:

- “Dân chủ với tư cách là một chế độ chính trị”, GS.TS Hoàng Chí Bảo

[16] Tác giả đã luận giải cách xem xét dân chủ dưới góc độ là một chế độchính trị và chỉ ra rằng: Dân chủ có căn nguyên sâu xa về kinh tế, có cơ sởtrực tiếp về chính trị, là sản phẩm của sự phát triển kinh tế và sự vận động củachính trị Bên cạnh việc luận giải các mặt không trùng hợp, tác giả còn chỉ ra

sự trùng hợp giữa dân chủ và chính trị dẫn đến sự trùng hợp giữa chế độ dânchủ với chế độ chính trị và chế độ nhà nước; chỉ ra nguyên lý, tính chất giaicấp của dân chủ trong hình thái dân chủ chính trị và chế độ chính trị, chế độdân chủ; khẳng định dân chủ không chỉ là quyền lực chính trị, quyền lực nhànước mà còn là một nhu cầu và giá trị xã hội, một thành tựu văn hoá, một quátrình sáng tạo văn hoá…

- Trong công trình“Một số suy nghĩ về xây dựng nền dân chủ ở Việt Nam

hiện nay”, TS Đỗ Trung Hiếu [50] đã luận bàn về thuật ngữ, về ngữ nghĩa,

lịch sử của “Dân chủ” Theo tác giả, nội dung của khái niệm dân chủ, về cơbản vẫn giữ nguyên nghĩa cho đến ngày nay Điểm khác biệt căn bản giữacách hiểu về dân chủ thời cổ đại với thời hiện đại là ở tính trực tiếp của mốiquan hệ sở hữu quyền lực công cộng và cách hiểu còn hạn hẹp về khái niệmnhân dân Nghiên cứu sự khác nhau của các quan niệm về dân chủ, tác giả chỉ

ra rằng: Sự phức tạp của vấn đề dân chủ còn nằm ở chỗ bản thân thuật ngữdân chủ ngày nay được hiểu và sử dụng theo nhiều nghĩa Bởi vậy, phân biệt

sự khác nhau của nó cũng là việc làm rất cần thiết Và chính tác giả đã nghiêncứu vấn đề dân chủ từ những sự khác nhau đó

- Trong cuốn sách“Quy chế thực hiện dân chủ ở cấp xã - một số vấn đề lý

luận và thực tiễn”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Dương Xuân Ngọc [74] đã luận bàn một

cách hệ thống về đặc điểm, quá trình hình thành, phát triển của cấp xã Tác giả đãkhẳng định rằng: Xã là cơ sở xã hội của hệ thống chính trị, nơi đại đa số nông dân

- lực lượng lao động nông nghiệp đông đảo nhất ở nước ta sinh sống Vai trò vàsức mạnh của lực lượng này chỉ được phát huy khi dân chủ ở cơ sở được mởrộng, quyền làm chủ của nhân được bảo đảm và phát huy

* Bàn về thực hiện dân chủ cơ sở:

Đã có các công trình nghiên cứu về quan niệm, thực trạng, giải phápTHDC cơ sở, tiêu biểu như:

- Thực hiện dân chủ ở nông thôn tỉnh Hải Dương hiện nay, luận văn thạc sĩ

của Phạm Văn Hiền [49] Tác giả đã làm rõ quan niệm, vai trò của THDC ở

nông thôn; đánh giá thực trạng, chỉ ra nguyên nhân của việc THDC ở nông thôntỉnh Hải Dương trong thời gian qua và phân tích chỉ rõ một số vấn đề đặt ra cầngiải quyết; đề xuất yêu cầu và một số giải pháp cơ bản nhằm thực hiện tốt dânchủ ở nông thôn tỉnh Hải Dương hiện nay Trung thành với quan niệm củaMác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin, Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam vềdân chủ và THDC, tác giả đã khẳng định: dân chủ là quyền làm chủ của nhândân được thực hiện trên thực tế, trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội thông

qua chế độ dân chủ, dưới sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của nhà nước Theotác giả, nội dung dân chủ ở nông thôn mang tính toàn diện trên các lĩnh vực

chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội nhằm bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng cho

nhân dân, bảo đảm cho nhân dân được tham gia, trực tiếp thực thi các quyền,nghĩa vụ và trách nhiệm của họ trên thực tế, góp phần phát triển kinh tế, xã hội,nâng cao đời sống vật chất tinh thần của nhân dân, giữ gìn an ninh chính trị, trật

tự an toàn xã hội ở nông thôn Thực hiện tốt dân chủ ở nông thôn sẽ tạo điềukiện thuận lợi cho việc tập hợp, tổ chức, động viên nông dân tham gia ngày càngsâu rộng vào các hoạt động phát triển kinh tế, xã hội ở nông thôn, bảo vệ quyền

và lợi ích chính đáng của nông dân, góp phần thực hiện thắng lợi sự nghiệp côngnghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới; trực tiếp xâydựng chính quyền ở nông thôn vững mạnh, góp phần làm thất bại mọi âm mưu,thủ đoạn của các thế lực thù địch và các hành vi lợi dụng dân chủ chống phácách mạng, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội

Để thực hiện tốt dân chủ ở nông thôn hiện nay, theo tác giả, phải sửdụng đồng bộ, tổng hợp nhiều biện pháp tác động đến con người và tổchức, trong đó tập trung nâng cao nhận thức, năng lực thực hành dân chủcho nhân dân, phát huy trách nhiệm của mỗi cá nhân, của cả hệ thốngchính trị, nhất là vai trò của các tổ chức đảng, chính quyền ở cơ sở; tăngcường công tác kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết rút kinh nghiệm việcTHDC ở nông thôn hiện nay

- “Vận dụng tư tưởng và phương pháp dân chủ của Hồ Chí Minh

trong quá trình thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam ”, Luận án

Tiến sĩ của Phạm Văn Bính [22] Tác giả đã khái quát hệ thống tư tưởng

dân chủ của Hồ Chí Minh trên các nội dung: Không có gì quý hơn độc

lập, tự do; dân chủ trong lĩnh vực chính trị; dân chủ trong lĩnh vực kinhtế; dân chủ trong lĩnh vực văn hoá, tinh thần Tác giả khẳng định, dân chủXHCN được thực hiện trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, bao gồm:Thực hành dân chủ trong lãnh đạo là từ trong quần chúng ra và trở về nơi

quần chúng; công tác dân vận - nội dung cơ bản, cốt lõi nhất của thựchành dân chủ trong nhân dân; thực hiện quyền tự do tư tưởng; tuân thủ

cách làm việc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách

- “Nâng cao trình độ văn hoá dân chủ của nhân dân trong quá trình xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay”, Luận án Tiến sĩ của Mẫn

Văn Mai [68] Trong luận án, tác giả đã luận giải làm rõ bản chất của văn hoá dânchủ, nội dung, cấu trúc trình độ văn hoá dân chủ của nhân dân ta Trên cơ sởthực trạng, yêu cầu, phương hướng, mục tiêu, tác giả đã đề xuất một số biệnpháp chủ yếu nâng cao trình độ văn hoá dân chủ Theo tác giả, để nâng caotrình độ văn hóa dân chủ trước hết mỗi bộ phận cấu thành hệ thống chính trịphải thực sự là một tổ chức dân chủ, đảm bảo thực sự có văn hoá; mỗi bộphận của hệ thống chính trị phải thực sự tôn trọng và thực hiện tốt quan hệdân chủ với các bộ phận khác theo cơ chế dân chủ chung; phải tôn trọng, bảo

vệ các quyền tự do dân chủ của công dân và tạo điều kiện thuận lợi để nhândân thực hiện được quyền làm chủ của mình, trong đó vấn đề mấu chốt nhất

là tăng cường mối liên giữa hệ thống chính trị với nhân dân và thực hiện cơchế dân chủ; Đảng phải là tấm gương mẫu mực về văn hoá dân chủ; Mặt trận

Tổ quốc, các đoàn thể chính trị - xã hội giữ vai trò quan trọng trong thiết chếdân chủ; là những tổ chức đại biểu cho lợi ích, quyền làm chủ của các tầnglớp nhân dân, thông qua đó nhân dân thực hiện quyền dân chủ của mình, đồngthời đó là môi trường xã hội thuận lợi, trường học để nâng cao trình độ vănhóa dân chủ của nhân dân

2 Các công trình nghiên cứu về phát huy vai trò các tổ chức của hệ thống chính trị cơ sở trong thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn

* Bàn về phát huy vai trò các tổ chức của hệ thống chính trị trong thực hiện dân chủ ở cơ sở có các công trình khoa học, tiêu biểu như:

- “Đổi mới tổ chức và hoạt động của Hội đồng nhân dân xã đáp ứng yêu cầu THDC cơ sở ở Nam Định hiện nay”, luận văn thạc sĩ của Phạm Thu Ngọc

[75] Tác giả đã luận giải làm rõ vị trí, vai trò của HĐND xã trong tổ chức bộ

máy nhà nước và trong hệ thống chính quyền cơ sở, khẳng định vai trò củaHĐND xã trong việc đảm bảo dân chủ cơ sở ở Việt Nam hiện nay; phân tích,đánh giá thực trạng tổ chức và hoạt động của HĐND xã hiện nay

Từ thực tế khảo sát ở tỉnh Nam Định, tác giả đã khẳng định, đặc điểmcủa chính quyền xã ở nông thôn nước ta hiện nay là chính quyền cấp xã làmột cấp trong hệ thống hành chính bốn cấp của nước ta, là nền tảng của hệthống chính trị, là cơ sở thực tiễn hình thành chủ trương, đường lối của Đảng,chính sách, pháp luật của Nhà nước; cấp xã là cấp cuối cùng, gần dân và sátdân nhất nên được gọi là cấp cơ sở

Tác giả làm rõ vai trò của chính quyền xã trong bộ máy nhà nước Sức mạnhhiệu lực, hiệu quả quản lý của chính quyền cơ sở là việc quy tụ được lòng dân, pháthuy tình đoàn kết, truyền thống làng xã, tinh thần làm chủ của nhân dân Hệ thốngchính trị cơ sở có phát huy được vai trò lãnh đạo, tổ chức đoàn kết toàn dân thựchiện được những mục tiêu xây dựng địa phương có kinh tế - xã hội - văn hoá pháttriển hay không, điều đó tuỳ thuộc rất nhiều vào trình độ, phẩm chất, năng lực, quản

lý điều hành của đội ngũ cán bộ chính quyền cơ sở

Trên cơ sở khẳng định vai trò cuả chính quyền cấp xã trong bộ máy nhànước, tác giả xác định các phương thức hoạt động của HĐND xã được thể hiệndưới ba hình thức: Hoạt động tập thể của HĐND thông qua kỳ họp củaHĐND là hình thức hoạt động chủ yếu; hoạt động của Thường trực HĐND xã

và hoạt động của đại biểu HĐND xã Chức năng của HĐND xã gồm chức năng

ra nghị quyết và chức năng giám sát của HĐND xã Mối quan hệ giữa HĐND

xã với các cơ quan, tổ chức ở địa phương Theo tác giả, HĐND xã dù là một cơquan quyền lực nhà nước ở địa phương hay là cơ quan đại diện cho nhân dân ở

xã thì cũng có vai trò to lớn trong việc THDC ở cơ sở

Theo tác giả, để hoạt động của HĐND xã đạt chất lượng, hiệu quả cầnphải nâng cao nhận thức về vai trò của HĐND xã, củng cố cơ cấu, tổ chức,

thành lập các ban chuyên môn và nâng cao trình độ cho đại biểu HĐND;nâng cao chất lượng kỳ họp và đổi mới hoạt động chất vấn; nâng cao hiệuquả giám sát; tiếp tục hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động củaHĐND xã; xây dựng, củng cố bộ máy chính quyền cấp cơ sở, phát huy tínhchủ động sáng tạo của địa phương; tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, mởrộng sự tham gia của nhân dân và các tổ chức đoàn thể nhân dân và hoạtđộng quản lý nhà nước.

- Phát huy tốt vai trò của hệ thống chính trị cơ sở tỉnh Hà Nam trong thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa hiện nay, Luận văn thạc sĩ của Trần Đức

Luận [64] Tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận, phân tích thực trạng, đề xuất một

số giải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò HTCTCS tỉnh Hà Nam trong thựchiện dân chủ XHCN Tác giả khẳng định: Thực hiện dân chủ XHCH ở cơ sở làtổng thể các hoạt động của HTCTCS để cụ thể hoá và hiện thực hoá nhữngnội dung, nguyên tắc, cơ chế dân chủ phù hợp với chức năng, quyền hạn,nhiệm vụ và đặc điểm hoạt động của HTCTCS, để nhân dân lao động trởthành người chủ, làm chủ trên thực tế Hệ thống chính trị cơ sở cụ thể hóaphương châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra trong thực hiện các mụctiêu kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng - an ninh của Đảng, Nhà nước và củađịa phương Tác giả khẳng định: Hệ thống chính trị cơ sở xã, phường, thị trấntrên địa bàn tỉnh Hà Nam giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong thực hiện cácchính sách kinh tế, xã hội nói chung và trong THDC XHCN nói riêng Thựchiện tốt dân chủ XHCN ở cơ sở sẽ phát huy vai trò to lớn của quần chúng nhândân lao động trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội Vai trò của HTCTCStỉnh Hà Nam trong lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý xây dựng và thực hiện QCDC

cơ sở được thể hiện thông qua vai trò của từng thành tố

Theo tác giả, TCCSĐ trực tiếp đề ra chủ trương, biện pháp lãnh đạo quá

trình tổ chức xây dựng và thực hiện QCDC cơ sở theo đúng chỉ thị, nghị định

và hướng dẫn thực hiện của hệ thống chính trị cấp trên, đúng với pháp luật củaNhà nước; giám sát, kiểm tra, rút kinh nghiệm, uốn nắn những sai sót kịp thờiđảm bảo cho quá trình xây dựng, thực hiện QCDC cơ sở đạt hiệu quả cao và đivào đời sống, sinh hoạt hằng ngày ở địa phương Chính quyền cơ sở trực tiếp tổchức thực hiện chủ trương lãnh đạo của TCCSĐ, thành lập ban chỉ đạo, xâydựng chương trình kế hoạch và triển khai thực hiện QCDC một cách hiệu quả.

Tổ chức những buổi tiếp xúc với nhân dân để tuyên truyền, phổ biến cho nhândân hiểu về QCDC cơ sở, tạo mọi điều kiện để nhân dân phát huy quyền làmchủ, tính tích cực cách mạng, quyền lợi và nghĩa vụ công dân bảo đảm đúngđịnh hướng của Đảng và Nhà nước ta Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức quần

chúng ở cơ sở có vai trò tập hợp đoàn kết toàn dân, đại diện cho nhân dân tham

gia vào ban chỉ đạo, đồng thời giám sát toàn bộ hoạt động của các tổ chức đảng,chính quyền trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện QCDC cơ sở; nắm bắttâm tư, nguyện vọng và những đóng góp của nhân dân về vấn đề dân chủ để phảnánh với tổ chức đảng, chính quyền cơ sở; động viên nhân dân tích cực tham giavào cuộc vận động xây dựng và thực hiện QCDC, đảm bảo cho dân chủ XHCNđược thực hiện trên thực tế ở cơ sở

Để phát huy tốt vai trò của hệ thống chính trị trong THDC, theo tác giả cầnphải thường xuyên củng cố, xây dựng HTCTCS, xây dựng TCCSĐ trong sạchvững mạnh, nâng cao hiệu quả lãnh đạo đối với các tổ chức trong HTCTCS; củng

cố kiện toàn và nâng cao trình độ năng lực tổ chức thực hiện dân chủ và QCDCcho bộ máy chính quyền cơ sở; phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ

chức quần chúng trong thực hiện dân chủ XHCN; đổi mới nội dung, phương pháp

thực hiện dân chủ XHCN, phát huy vai trò của quần chúng nhân dân trong xâydựng HTCTCS vững mạnh, tăng cường sự lãnh đạo, kiểm tra giám sát của hệthống chính trị cấp trên đối với HTCTCS trong thực hiện dân chủ XHCN và đấutranh với những hiện tượng tiêu cực, vi phạm và lợi dụng dân chủ

- Trong cuốn“Dân chủ và hệ thống chính trị ở Việt Nam trong tiến trình

đổi mới và Hệ thống chính trị nông thôn nước ta hiện nay” Giáo sư, Tiến sĩ

Hoàng Chí Bảo [18] đã luận giải khá toàn diện, sâu sắc về dân chủ và thực tiễndân chủ ở Việt Nam; về vai trò của hệ thống chính trị nông thôn và sự ổn địnhchính trị cơ sở; phát huy dân chủ, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân trongxây dựng Nhà nước, quản lý xã hội, cộng đồng dân cư; vai trò của Đảng cầmquyền lãnh đạo Nhà nước và xã hội trong sự nghiệp đổi mới Theo tác giả, xâydựng và thực hiện QCDC ở cơ sở là một đòi hỏi tất yếu của tiến trình phát triểndân chủ ở nước ta trong sự nghiệp đổi mới, góp phần quan trọng để phát huynội lực xã hội từ cơ sở Tác giả đã khẳng định: Dân chủ là một hình thức lịch

sử tất yếu của việc tổ chức và thực thi quyền lực trong xã hội có giai cấp Do

đó, chế độ dân chủ thuộc về giai cấp nào, hướng tới lợi ích cho ai, vì ai, giảiquyết vấn đề con người (nhân quyền) và quyền công dân (dân quyền) như thếnào là đòi hỏi tất yếu, khách quan đối với việc nghiên cứu và giải quyết thựctiễn dân chủ Thực hiện dân chủ cơ sở và QCDC ở cơ sở là một bước tiến lớncủa Đảng ta trong giải quyết thực tiễn vấn đề dân chủ, là sự cần thiết, tất yếuphải chuyển từ nghiên cứu lý thuyết về dân chủ sang ứng dụng các kết quảnghiên cứu đó vào thực tiễn xã hội Đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt độngcủa hệ thống chính trị, nhất là HTCTCS và đội ngũ cán bộ cấp cơ sở là điềukiện đảm bảo cho việc thực hiện quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở

- “Vai trò của Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam đối với việc thực hiện quyền

làm chủ của nhân dân ở nước ta hiện nay”, Luận án Tiến sĩ của Nguyễn Thị

Hiền Oanh [76] Tác giả đã khẳng định: Nội dung, bản chất của dân chủ làquyền lực thuộc về nhân dân mà trước hết là quyền lực về chính trị Quyềnlực chính trị của nhân dân thực chất là quyền làm chủ, quyền dân chủ củanhân dân Nhân dân làm chủ thông qua Nhà nước và lực lượng, phương tiệncủa mình, đó là Mặt trận Tổ Quốc và các đoàn thể quần chúng - phương thức

quan trọng nhất để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân Mặt trận Tổ quốc

và các tổ chức quần chúng ở cơ sở có vai trò tập hợp đoàn kết toàn dân, đại diện

cho nhân dân tham gia vào ban chỉ đạo, đồng thời giám sát toàn bộ hoạt động củacác tổ chức đảng, chính quyền ở cơ sở

- “Vai trò của Nhà nước đối với việc thực hiện quyền dân chủ của nhân

dân ở Việt Nam hiện nay”, Luận án Tiến sĩ của Trần Thị Băng Thanh [85].

Tác giả đã tiếp cận vấn đề dân chủ với tư cách là một chế độ chính trị, mộthình thái nhà nước và khẳng định: Với bản chất cách mạng và ưu việt củamình, Nhà nước XHCN ngày càng thể hiện rõ vai trò là phương tiện bảo đảmTHDC, thực hiện các quyền dân chủ của nhân dân, đem lại và tạo cho họnhững khả năng thực tế để thực hiện các quyền dân chủ của mình và hưởngthụ thành quả dân chủ Tác giả nhấn mạnh vai trò của Nhà nước Việt Nam đốivới việc thực hiện quyền dân chủ của nhân dân trong lịch sử và nhất là trong

sự nghiệp đổi mới ở nước ta Trên cơ sở đó, tác giả đã đề xuất một số giảipháp chủ yếu nhằm phát huy vai trò của Nhà nước đối với việc thực hiệnquyền dân chủ của nhân dân ở Việt Nam hiện nay là: đẩy mạnh đấu tranhchống quan liêu, tham nhũng trong tổ chức và hoạt động của Nhà nước; đẩymạnh cải cách hành chính nhà nước; tiếp tục hoàn thiện hình thức dân chủ đạidiện và dân chủ trực tiếp của nhân dân; đổi mới việc đào tạo và nâng cao chấtlượng đội ngũ công chức hành chính nhà nước

3 Nhóm các công trình nghiên cứu hoạt động của tổ chức cơ sở đảng trong thực hiện dân chủ ở cơ sở

Hoạt động của TCCSĐ trong THDC là vấn đề được nhiều nhà khoa họcquan tâm, nghiên cứu ở nhiều góc độ, khía cạnh khác nhau, tiêu biểu là một

số công trình sau:

- "Các Đảng bộ phường ở quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội lãnh

đạo thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở trong giai đoạn hiện nay", Luận văn

thạc sĩ của Hồ Thị Tú [105] Tác giả luận giải làm rõ nội dung, phương thức;đánh giá thực trạng, đề xuất các giải pháp chủ yếu để tăng cường sự lãnh đạocủa các Đảng bộ phường ở quận Thanh Xuân đối với việc thực hiện QCDC ở

cơ sở trong thời gian tới Tác giả khẳng định: Thực hiện dân chủ cơ sở là conđường ngắn nhất và hiệu quả nhất để mọi công dân được hưởng quyền dânchủ một cách trực tiếp và rộng rãi nhất Tác giả khẳng định rằng: Quy chế dânchủ ra đời mang lại cách giải quyết vừa cơ bản vừa cụ thể đối với việc THDC

ở cơ sở; khẳng định vai trò và quyền làm chủ của người dân lao động, tạo ramột cơ chế phát huy quyền làm chủ của mọi công dân, nhằm đảm bảo quyềnlực chính trị của nhân dân và góp phần làm phong phú hơn hình thức thựchiện quyền lực chính trị của nhân dân Thực hiện QCDC cơ sở gắn với xâydựng HTCTCS, có tác động tích cực tới công tác xây dựng Đảng, xây dựngchính quyền, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể tạochuyển biến tích cực về ý thức và phong cách làm việc của cán bộ theo hướnggần nhân dân, tôn trọng nhân dân và có trách nhiệm với nhân dân hơn; tạo rađược sự chuyển biến rõ rệt theo hướng tiến bộ trong đời sống văn hóa cơ sởgóp phần tích cực vào việc hoàn thành nhiệm vụ chính trị ở địa phương Tác giả đã đưa ra quan niệm, làm rõ nội dung, phương thức hoạt động

lãnh đạo của Đảng bộ phường ở quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội đối với

việc thực hiện QCDC ở cơ sở Trên cơ sở đánh giá những ưu điểm, hạn chế,chỉ rõ những nguyên nhân, rút ra bài học kinh nghiệm, tác giả Hồ Thị Tú đãxác định hệ thống giải pháp Đảng bộ phường ở quận Thanh Xuân, thành phố

Hà Nội lãnh đạo thực hiện QCDC ở cơ sở Theo tác giả, để lãnh đạo thực hiệnQCDC cơ sở ở đảng bộ các phường thuộc quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nộiđạt chất lượng, hiệu quả cao, trước hết phải nâng cao nhận thức, trách nhiệm,trình độ, năng lực của cán bộ, đảng viên và các cấp ủy ở phường; đẩy mạnhcông tác tuyên truyền nâng cao nhận thức của nhân dân và tiếp tục lãnh đạo bổ

sung, sửa đổi, hoàn chỉnh các quy định về QCDC; đổi mới phương thức lãnhđạo, đưa việc chỉ đạo, kiểm tra thực hiện QCDC ở cơ sở thành nề nếp; xâydựng đội ngũ cán bộ, công chức phường có phẩm chất, năng lực và phong cáchlàm việc dân chủ; đồng thời đẩy mạnh cải cách hành chính, đổi mới hoạt độngcủa bộ máy chính quyền, phát huy vai trò của Mặt trận và các đoàn thế chính trị

- xã hội, huy động các tầng lớp nhân dân tham gia thực hiện QCDC ở cơ sở;đẩy mạnh dân chủ hóa trong tổ chức, sinh hoạt và lãnh đạo của đảng bộphường; tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra của cấp ủy cấp trênđối với việc lãnh đạo thực hiện QCDC ở cơ sở

- “Vai trò của tổ chức cơ sở đảng trong lãnh đạo thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông thôn ở các xã, phường, thị trấn” Đề tài khoa học, Ban

Tổ chức Tỉnh uỷ Hải Dương [15] Đề tài đã đánh giá khát quát thực trạng tình

hình TCCSĐ, đảng viên ở xã, phường, thị trấn, những ưu điểm, yếu kém và

nguyên nhân chủ yếu Đề tài khẳng định: số đông TCCSĐ xã, phường, thị trấn

làm tốt công tác giáo dục chính trị tư tưởng, góp phần nâng cao nhận thứcchính trị, ý thức cảnh giác cách mạng, đấu tranh chống "diễn biến hoà bình",chống địch phá hoại về tư tưởng chính trị của các tầng lớp nhân dân ở các địaphương Đội ngũ cán bộ, cấp uỷ viên ở xã, phường, thị trấn nhiệt tình, có kinhnghiệm thực tiễn, biết vận dụng, thực hiện đúng đắn chỉ thị, nghị quyết, chủtrương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước ở địa phương; có phẩmchất chính trị vững vàng, có đạo đức cách mạng, rất tâm huyết với sự nghiệpcách mạng của Đảng Đa số quần chúng nhân dân ở cơ sở cần cù, chịu khó,luôn tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng và tâm huyết tham gia xây dựng Đảng

và chính quyền ở cơ sở

Đề tài cũng khẳng định công tác tuyên truyền, quán triệt chỉ thị, nghịquyết, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước tới cán bộđảng viên và quần chúng nhân dân ở một số cơ sở xã, phường, thị trấn còn hạn

chế; thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước ởnhiều xã, phường, thị trấn chưa tốt, thậm chí có nơi, có lúc còn vi phạm, gâyhậu quả phức tạp, làm mất lòng tin của đảng viên, của nhân dân, làm mất ổnđịnh an ninh, trật tự tại địa phương; tình trạng suy thoái đạo đức, lối sống, thiếutinh thần trách nhiệm, quan liêu xa rời quần chúng nhân dân của một bộ phậncán bộ cơ sở, gây giảm sút sức chiến đấu và vai trò lãnh đạo của Đảng; đội ngũcán bộ xã, phường, thị trấn nhìn chung còn yếu và thiếu về chuyên môn, lýluận; khả năng, năng lực lãnh đạo điều hành còn hạn chế

Đề tài đã xác định những chủ trương, giải pháp nâng cao năng lực lãnh

đạo của TCCSĐ xã, phường, thị trấn đối với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiệnđại hoá nông nghiệp, nông thôn ở tỉnh Hải Dương như: Xây dựng đảng bộ cơ

sở về chính trị, tư tưởng, tổ chức; thực hiện nghiêm nguyên tắc tập trung dânchủ; nâng cao chất lượng sinh hoạt của cấp ủy các cấp và của chi bộ; thựchiện nghiêm chế độ tự phê bình và phê bình, chống cách làm hình thức,không sửa chữa khuyết điểm; thực hiện tốt công tác quản lý đảng viên; xâydựng và củng cố các TCCSĐ ở xã, phường, thị trấn thực sự là cầu nối giữaĐảng với nhân dân, trực tiếp tổ chức và lãnh đạo nhân dân thực hiện đườnglối, chủ trương, chính sách của Đảng; xây dựng đội ngũ đảng viên có trình độgiác ngộ cách mạng, trình độ trí tuệ, ý thức tổ chức kỷ luật nghiêm, phẩm chấtđạo đức tốt; thường xuyên quan tâm lãnh đạo xây dựng Đoàn Thanh niên Cộngsản Hồ Chí Minh, coi đây là một nhiệm vụ quan trọng của công tác xây dựngĐảng; các cấp uỷ đảng, đặc biệt là cấp uỷ chi bộ cần quan tâm động viên tới từngđồng chí đảng viên

- “Tổ chức cơ sở đảng nông thôn với ổn định chính trị - xã hội ở Kon

Tum hiện nay”, Luận văn cao học của Nguyễn Văn Dũng [28] Trong luận

văn, tác giải khẳng định: Năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của TCCSĐnông thôn là nguyên nhân và điều kiện bảo đảm ổn định chính trị- xã hội ở

nước ta hiện nay Tác giả khẳng định: tổ chức cơ sở đảng (chi bộ cơ sở, đảng

bộ có sở) là nền tảng của Đảng, là hạt nhân chính trị ở cơ sở Các TCCSĐ nốiliền Đảng và nhân dân; là nơi giáo dục, rèn luyện, kết nạp và sàng lọc đảngviên, nơi đào tạo cán bộ cho Đảng, nơi xuất phát để cử ra cơ quan lãnh đạocác cấp của Đảng; nơi trực tiếp đưa đường lối, chính sách của Đảng vào quầnchúng và tổ chức, thực hiện đường lối, chính sách ấy

Tác giả khẳng định, vai trò của TCCSĐ nông thôn là “gốc rễ củaĐảng”, là cầu nối giữa Đảng với nông dân, nắm bắt kịp thời tâm tư, nguyệnvọng của họ, phản ánh với Đảng để Đảng đề ra đường lối, chủ trương,chính sách phù hợp với nông dân, nông nghiệp, nông thôn Đồng thời,TCCSĐ nông thôn còn là nơi kiểm nghiệm, bổ sung, hoàn thiện đường lối,chủ trương, chính sách đó, cung cấp cho Đảng những kinh nghiệm quý gópphần làm cơ sở cho nhiều chủ trương, chính sách lớn, đúng đắn của Đảng.Tác giả đề xuất một số giải pháp như: Nâng cao năng lực lãnh đạo và sứcchiến đấu của TCCSĐ và đội ngũ đảng viên ở nông thôn; nâng cao nănglực lãnh đạo của TCCSĐ nông thôn đối với các quá trình phát triển kinh tế-

xã hội; quan tâm xây dựng, phát huy sức mạnh tổng hợp của hệ thốngchính trị cơ sở; nâng cao năng lực lãnh đạo của TCCSĐ nông thôn tronglĩnh vực giữ vững an ninh, trật tự xã hội ở nông thôn

4 Đánh giá khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học

đã công bố và những vấn đề luận án tập trung giải quyết

4.1 Đánh giá khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố

Với nhiều cách tiếp cận khác nhau, các công trình trên đã nghiêncứu làm rõ quan niệm về dân chủ, THDC, THDC ở cơ sở, THDC ở xã,phường, thị trấn; làm rõ quan niệm về ý thức dân chủ, ý thức thực hiệndân chủ, năng lực thực hành dân chủ, trình độ văn hóa dân chủ; làm rõ

quan niệm, nội dung, phương thức, cách thức, đánh giá thực trạng, chỉ rõnguyên nhân, kinh nghiệm, đề xuất các giải pháp, biện pháp phát huy vaitrò của Nhà nước, của HTCTCS, vai trò của HĐND, UBND, MTTQtrong thực hiện dân chủ; vai trò của TCCSĐ trong lãnh đạo thực hiệnCNH,HĐH nông thôn; vai trò của TCCSĐ nông thôn đối với ổn địnhchính trị xã hội; hoạt động của đảng bộ phường trong thực hiện Quy chếdân chủ cơ sở.

Các công trình trên là cơ sở quan trọng để tác giả kế thừa kết quảnghiên cứu, vận dụng làm rõ một số nội dung trong luận án Tuynhiên, các công trình trên chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu cóbản, hệ thống về hoạt động của TCCSĐ trong THDC ở xã, phường, thịtrấn tỉnh Hưng Yên; chưa có công trình nào làm rõ quan niệm về thựchiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên cũng như quanniệm nội dung, phương thức, những vấn đề có tính nguyên tắc đối vớihoạt động của TCCSĐ trong thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấntỉnh Hưng Yên; chưa có công trình nào đánh giá thực trạng, chỉ ranguyên nhân, kinh nghiệm và đề xuất những giải pháp cơ bản tăngcường hoạt động của TCCSĐ trong trong THDC ở xã, phường, thị trấntỉnh Hưng Yên

4.2 Những vấn đề luận án tập trung giải quyết

Thông qua tổng quan về vấn đề nghiên cứu đã đặt ra những vấn đề luận

án cần tiếp tục giải quyết như sau:

Một là, luận án sẽ tập trung nghiên cứu làm rõ những vấn đề cơ bản về

xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên và THDC ở xã, phường, thi trấn tỉnhHưng Yên; làm rõ chức năng, nhiệm vụ của TCCSĐ, khẳng định vai trò củaTCCSĐ trong THDC ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên; làm rõ quanniệm, nội dung, phương thức, tiêu chí đánh giá và những vấn đề có tính

nguyên tắc đối với hoạt động của TCCSĐ trong THDC ở xã, phường, thị trấntỉnh Hưng Yên.

Hai là, luận án phân tích, đánh giá thực trạng, chỉ rõ nguyên nhân, rút ra

một số kinh nghiệm hoạt động của TCCSĐ trong thực hiện dân chủ ở xã,phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên

Ba là, trên cơ sở phân tích sự phát triển của tình hình nhiệm vụ và yêu

cầu tăng cường hoạt động của tổ chức cơ sở đảng trong thực hiện dân chủ ở

xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng yên hiện nay, luận án đề xuất một số giải pháp

cơ bản tăng cường hoạt động của TCCSĐ trong THDC ở xã, phường, thị trấntỉnh Hưng Yên hiện nay

Đây là đề tài độc lập, không trùng lặp với các công trình khoa học đãcông bố và có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp thiết hiện nay

Chương 1 HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC CƠ SỞ ĐẢNG TRONG THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN TỈNH HƯNG YÊN – NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1 Xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên và thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên

1.1.1 Khái quát về xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên

Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam năm 2013 quy định: “Cácđơn vị hành chính của Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được phânđịnh như sau: Nước chia thành tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; tỉnh

chia thành huyện, thị xã và thành phố thuộc tỉnh; thành phố trực thuộc trung

ương chia thành quận, huyện, thị xã và đơn vị hành chính tương đương; huyện

chia thành xã, thị trấn; thị xã và thành phố thuộc tỉnh chia thành phường và

xã; quận chia thành phường”[48]

Hệ thống chính trị ở xã, phường, thị trấn được thành lập theo quy định củaHiến pháp nước Cộng hoà XHCN Việt Nam, bao gồm: Tổ chức đảng, chínhquyền địa phương, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị - xã hội…hoạt độngtheo cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ

Trong công cuộc đổi mới hiện nay, xã, phường, thị trấn có vị trí đặc biệtquan trọng, bảo đảm cho đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhànước được tổ chức thực hiện thắng lợi, quyền dân chủ của nhân dân được pháthuy trên tất cả các lĩnh vực kinh tế - chính trị

Thực hiện Nghị quyết kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá IX, tỉnh Hải Hưngđược chia thành tỉnh Hải Dương và tỉnh Hưng Yên Ngày 01tháng 01 năm 1997tỉnh Hưng Yên được tái lập, có diện tích tự nhiên là 923,09 km2; dân số 1.116nghìn người (năm 2014), với 10 đơn vị hành chính cấp huyện, 07 phường, 09 thịtrấn và 145 xã, 851 thôn [102] Thành phố Hưng Yên là trung tâm chính trị, văn

hoá nằm ở phía Nam của tỉnh, tiếp giáp với tỉnh Thái Bình và tỉnh Hà Nam, có 7phường, 10 xã; huyện Ân thi có 01 thị trấn, 20 xã; huyện Khoái Châu có 01 thịtrấn, 24 xã; huyện Kim Động có 01 thị trấn, 16 xã; huyện Mỹ Hào có 01 thị trấn,

12 xã; huyện Phù Cừ có 01 thị trấn, 13 xã; huyện Tiên Lữ có 01 thị trấn, 14 xã;huyện Văn Giang có 01 thị trấn, 10 xã; huyện Văn Lâm có 01 thị trấn, 10 xã;huyện Yên Mỹ có 01 thị trấn, 16 xã [102]

Xã là nơi cộng đồng dân cư làm ăn sinh sống, liên kết chặt chẽ vớinhau trong các quan hệ anh em, họ tộc, xóm làng, nghề nghiệp và quan hệkinh tế, tín ngưỡng, tôn giáo…được hình thành từ các làng (thôn, xóm), cócác đặc điểm chung về cấu trúc văn hoá, phong tục, tập quán…nhưng cũng cónhiều nét riêng biệt Các xã ở tỉnh Hưng Yên là nơi tập trung một lực lượnglớn lao động, sản xuất ra lương thực, thực phẩm, cung cấp nguyên liệu chocác nhà máy, xí nghiệp và các sản phẩm xuất khẩu…; là nơi phản ánh trựctiếp tâm tư, tình cảm, yêu cầu và nguyện vọng của quần chúng nhân dân, nơi

tổ chức thực hiện kiểm nghiệm trên thực tế sự đúng đắn của các chủ trương,đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước ở nông thôn; là nơi cung cấp cáckinh nghiệm thực tiễn để Đảng, Nhà nước và lãnh đạo tỉnh Hưng Yên điềuchỉnh bổ sung, hoàn chỉnh các chủ trương, đường lối về phát triển nôngnghiệp nông thôn Là nơi cư trú và hoạt động của người nông dân, nên mọibiến động tích cực hay tiêu cực của các xã đều tác động trực tiếp đến sự pháttriển chung của toàn tỉnh Hưng Yên nói riêng cũng như của cả nước nóichung như: các vấn đề về dân số, dân cư, dân chủ…Đây là những yếu tố quantrọng ảnh hưởng đến sự ổn định chính trị, xã hội và sự phát triển của xã hộinói chung và trong thực hiện dân chủ ở cơ sở nói riêng

Phường, thị trấn là đơn vị hành chính cơ sở ở Thành phố Hưng Yên vàthị trấn của các huyện thuộc tỉnh Hưng yên, tổ chức theo khu vực dân cư đôthị, có vị trí rất quan trọng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; là

đơn vị tổ chức thực hiện các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng vàNhà nước; nơi trực tiếp phát huy quyền làm chủ của nhân dân; nơi cư trú củanhiều giai cấp, tầng lớp xã hội và là nơi có tiềm năng lớn về lao động, taynghề, chất xám, cơ sở vật chất kỹ thuật, tiền vốn…Cộng đồng dân cư ởphường, thị trấn không cố kết bền vững như ở xã; số dân tăng cơ học nhanh

và số người nghỉ hưu, mất sức ngày càng nhiều Đây là địa bàn sôi động và cónhiều phức tạp trong điều kiện nền kinh tế thị trường, mở cửa, hội nhập quốc

tế và quá trình đô thị hoá

Các xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên ngoài những nét chung của đơn

vị hành chính cấp xã, phường, thị trấn còn có những khác biệt do điều kiện tựnhiên, xã hội, phong tục, tập quán, truyền thống…ở từng địa phương, tạo lênnhững nét riêng của toàn tỉnh Hưng Yên trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, vănhóa, xã hội, quốc phòng, an ninh

Hưng Yên là một tỉnh đồng bằng sông Hồng, tiếp giáp với các tỉnh,thành phố: Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Dương, Hà Nam, Thái Bình Địa hình củatỉnh Hưng Yên tương đối bằng phẳng, không có rừng và biển; chịu ảnh hưởngcủa khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm, có hai mùa nóng và lạnh rõ rệt HưngYên có diện tích đất nông nghiệp là 64.177 ha, trong đó đất cây hàng năm là57.074,3 ha (chiếm 88,9%), cây lâu năm 716 ha (chiếm 1,1%), mặt nước nuôitrồng thuỷ sản 4000 ha[102] Đất trồng cây lâu năm, đất vườn có khả năngtrồng nhiều cây có giá trị kinh tế cao như: nhãn, vải, táo, cây cảnh, cây dượcliệu…cung cấp cho thị trường trong nước và xuất khẩu

Các xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên nằm trong vùng kinh tế trọngđiểm Bắc Bộ, là vùng có nhiểu tiềm năng phát triển công nghiệp hoá, hiện đạihoá của vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước; có vị trí địa lý thuận lợi, gầncác khu công nghiệp và các thành phố lớn là điều kiện, cơ hội đón nhận và tậndụng sự phát triển chung của cả vùng, trước hết về khoa học kỹ thuật, công

nghệ tiên tiến, vốn đầu tư, tiêu thụ sản phẩm…để phát triển sản xuất nôngnghiệp theo hướng nông nghiệp hàng hoá phục vụ cho tiêu dùng trong nước

và xuất khẩu Mặt khác, Hưng Yên là của ngõ của Thủ đô Hà Nội, có khảnăng gắn kết với các tuyến du lịch từ Hà Nội qua Hưng Yên, Hải Dương điHải Phòng, Quảng Ninh, Hà Nam, Thái Bình…Đây là một lợi thế quan trọngtạo nên những tuyến du lịch hấp dẫn, góp phần phát triển nhanh các ngành dulịch dịch vụ, tăng xuất khẩu tại chỗ và tạo việc làm cho lao động trong tỉnh

Hưng Yên là khu vực tập trung nhiều di tích lịch sử nổi tiếng Toàntỉnh hiện có hơn 800 di tích lịch sử và văn hoá, trong đó có hơn 130 di tíchđược xếp hạng cùng hàng nghìn tài liệu và hiện vật cổ có giá trị [102], cónhiều lễ hội truyền thống phản ánh khá rõ nét con người, truyền thống, phongtục của nền văn minh lúa nước

Hiện nay, các xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên là nền tảng, nơi bắtđầu và là hạt nhân cơ bản thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở và Pháp lệnh thựchiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn, góp phần tạo ra động lực mới, thúc đẩykinh tế - xã hội ở địa phương phát triển Chính quyền và nhân dân các xã,phường, thị trấn đã phát huy được quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng địaphương giàu đẹp, an ninh và đảm bảo công bằng xã hội Tuy vậy, một số xã,phường, thị trấn vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế bất cập trong thực hiện dânchủ cơ sở, một bộ phận cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân ở các địaphương vẫn chưa nêu cao ý thức làm chủ, còn mang nặng tư tưởng ỷ lại, ngạihọp hành, đấu tranh… phong cách lãnh đạo, quản lý, làm việc của một số cán

bộ vẫn theo kiểu quan liêu, giấy tờ, sự vụ, không sâu sát dân, làm việc cầmchừng, sợ mất lòng…Đó là những lực cản đối với sự phát triển kinh tế - xãhội ở địa phương, đòi hỏi phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, phát huy vaitrò của chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị - xã hội và nhândân trong thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên hiện nay

1.1.2 Thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên

1.1.2.1 Một số vấn đề về dân chủ và dân chủ cơ sở

Dân chủ là vấn đề liên quan mật thiết tới cuộc sống của con người và sự

phát triển của xã hội Dân chủ có nội dung rộng lớn gắn với những tiến bộ vềlịch sử và văn hóa của loài người; thực hiện dân chủ là vấn đề phức tạp, nhạycảm; dân chủ, phải xem xét dưới nhiều góc độ, khía cạnh: là phương thức củaphong trào chính trị xã hội của quần chúng; là hình thức nhà nước, hình thức

tổ chức và thực hiện quyền lực xã hội; là một hệ thống quyền hành, tự do vàtrách nhiệm của công dân được quy định bởi hiến pháp và pháp luật; lànguyên tắc tổ chức toàn thể xã hội và với tư cách là một chế độ chính trị

Dân chủ là khái niệm xuất hiện từ thời cổ đại Dân chủ có nghĩa là

quyền lực của nhân dân, là một trong những hình thức tổ chức chính trị nhà nước của xã hội Dân chủ là một phạm trù chính trị -xã hội vừa mang tính

lịch sử, vừa mang tính giai cấp và gắn liền với điều kiện kinh tế, chính trị,

xã hội trong một giai đoạn lịch sử nhất định Bản chất của dân chủ là quyềnlực của nhân dân, cùng với sự phát triển của lịch sử Dân chủ được vậndụng vào tổ chức và hoạt động của mọi tổ chức và mọi thiết chế chính trị - xãhội và được biểu hiện trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xãhội, quốc phòng, an ninh Nội dung cốt lõi của dân chủ là mọi quyền lựcthuộc về nhân dân, là sự kiểm soát của nhân dân đối với toàn bộ quá trìnhban hành và thực thi các quyết định chung của chính thể nhà nước

Dân chủ ở cơ sở, kế thừa và vận dụng sáng tạo lý luận chủ nghĩa Mác

-Lênin vào điều kiện, hoàn cảnh nước ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳngđịnh: Quyền lực Nhà nước là của nhân dân Thực tiễn cho thấy, ở đâu ngườidân được biết, được bàn, được tham gia ý kiến, quyết định, thực hiện và giámsát việc thực hiện dân chủ ở địa phương, cơ sở mình thì ở đó dân chủ đượcthực hiện có hiệu quả Ngược lại, những nơi nào không làm tốt vấn đề đó thìnơi đó dân chủ bị vi phạm, dân chủ hình thức, cản trở sự phát triển của xã hội

Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn quan tâm đến vấn đềphát huy quyền làm chủ của nhân dân Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI củaĐảng đã chủ trương thực hiện phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dânkiểm tra" và chủ trương đó ngày càng được thực tế kiểm nghiệm tính cần thiết,khách quan đối với đời sống xã hội Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hànhTrung ương Đảng khoá VIII (tháng 6 năm 1997) khẳng định: Khâu quan trọng vàcấp bách trước mắt là phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở, là nơi trựctiếp thực hiện mọi chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước, lànơi cần thực hiện quyền dân chủ của nhân dân một cách trực tiếp và rộng rãi nhất.Theo tinh thần của Nghị quyết đó, ngày 18 tháng 02 năm 1998, Bộ Chính trị

(khóa VIII) ban hành Chỉ thị số 30 - CT/TW về "Xây dựng và thực hiện Quy chế

dân chủ ở cơ sở”; ngày 20/4/2007, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Pháp

lệnh số 34/2007/PL - UBTVQH về "Thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn”

Đó là những văn bản có tính chính trị và pháp lý làm cơ sở để mọi người, mọi tổchức ở cơ sở xây dựng và thực hiện dân chủ cơ sở

Từ những phân tích trên có thể hiểu: Dân chủ ở cơ sở là quyền làm chủ

của nhân dân trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá - xã hội… được tiến hành ở cấp cơ sở là xã (phường, thị trấn), doanh nghiệp nhà nước

và cơ quan hành chính sự nghiệp theo phương châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, bảo đảm đúng đường lối, chủ trương của Đảng, Hiến pháp, pháp luật của Nhà nước

Dân chủ ở cơ sở có nội dung toàn diện trên tất cả các lĩnh vực hoạt động:

+ Dân chủ về chính trị: Dân chủ trong tiếp nhận các giá trị tư tưởng

chính trị…; trong hoạch định các chủ trương, chính sách, pháp luật của Nhànước liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của nhân dân trong xã, phường,thị trấn; trong dự thảo nghị quyết…trong thực hiện các quyền lợi về chính trịcủa người dân, của các tổ chức

+ Dân chủ về kinh tế: Dân chủ trong bàn bạc, xây dựng và tổ chức thực hiện

kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội dài hạn và hàng năm của xã Dân chủ trongchủ trương và mức đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng và các công trình phúc lợicông cộng (điện, đường, trường học, trạm y tế, nghĩa trang, các công trình vănhóa, thể thao…); trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai; dự toán và quyếttoán ngân sách xã hàng năm; dự toán, quyết toán thu chi các quỹ, chương trình,

dự án, các khoản huy động nhân dân đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng, cáccông trình phúc lợi công cộng; các chương trình, dự án do Nhà nước, các tổchức và cá nhân đầu tư, tài trợ trực tiếp cho xã; chủ trương, kế hoạch vay vốnphát triển sản xuất, xoá đói, giảm nghèo; bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng

về kinh tế của người dân và các tổ chức

+ Dân chủ về văn hoá, xã hội: Dân chủ trong công tác văn hóa, xã hội,

phòng, chống tệ nạn xã hội, giữ gìn an ninh, trật tự, an toàn xã hội của xã; kết quảthanh tra, kiểm tra, giải quyết các vụ việc tiêu cực, tham nhũng của cán bộ xã,thôn; xây dựng hương ước, quy ước làng văn hóa, nếp sống văn minh, giữ gìn anninh trật tự, bài trừ các hủ tục, mê tín dị đoan, tệ nạn xã hội Dân chủ trong bìnhxét các hộ nghèo được vay vốn phát triển sản xuất và xây dựng nhà tình thương;thực hiện chính sách đối với gia đình có công với cách mạng, gia đình liệt sĩ,thương binh, bệnh binh được tặng nhà tình nghĩa, sổ tiết kiệm, thẻ bảo hiểm y tế;giải quyết việc làm cho người lao động trên địa bàn xã

+ Dân chủ về quốc phòng, an ninh: Dân chủ trong trong bảo đảm chế độ

nghĩa vụ quân sự, xây dựng lực lượng dân quân, tự vệ và quốc phòng toàn dân;thực hiện nhiệm vụ hậu cần tại chỗ; chính sách hậu phương quân đội và chínhsách đối với các lực lượng vũ trang nhân dân ở địa phương; bảo đảm giữ gìn anninh, trật tự nơi công cộng, an toàn xã hội trên địa bàn

1.1.2.2 Thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên

Trên cơ sở phân tích một số vấn đề cơ bản về dân chủ và dân chủ cơ sở, cóthể quan niệm về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên như sau:

Thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên là tổng thể các chủ trương, biện pháp, cách thức do hệ thống chính trị và nhân dân ở xã, phường, thị trấn tiến hành trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá,

xã hội, quốc phòng an ninh…bảo đảm cho nhân dân thực hiện đầy đủ, có hiệu quả quyền, lợi ích và nghĩa vụ của mình theo đúng đường lối, chủ trương của Đảng, Hiến pháp, pháp luật của Nhà nước và phù hợp với mục tiêu xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương, góp phần xây dựng địa phương vững mạnh, nâng cao đời sống vật chất tinh thần của nhân dân.

- Mục đích thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên là nhằm bảo

đảm đầy đủ quyền, lợi ích và nghĩa vụ của nhân dân trên các lĩnh vực kinh tế,chính trị, văn hoá, xã hội, quốc phòng an ninh…theo đúng đường lối, chủtrương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước, góp phần xây dựngđịa phương vững mạnh, hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ chính trị, mục tiêu xâydựng và phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần củanhân dân ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên

- Chủ thể lãnh đạo thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên là

các cấp ủy, đảng bộ cơ sở, chi bộ cơ sở

- Lực lượng thực hiện là tổ chức chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn

thể chính trị - xã hội và nhân dân xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên

- Nội dung THDC ở xã, phường, thị trấn được quy định cụ thể trong Quy

chế dân chủ cơ sở và Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn Trên cơ

sở đó, nội dung thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên được biểu

hiện cụ thể trên tất cả các mặt của đời sống xã hội từ kinh tế, chính trị, đến vănhoá, xã hội, quốc phòng an ninh như sau:

Trên lĩnh vực chính trị, thực hiện quyền của nhân dân trong tham gia

tiếp nhận thông tin và tuyên truyền về các chủ trương, đường lối của Đảng,chính sách và pháp luật của Nhà nước, các nghị quyết, chỉ thị của cấp uỷ,

chính quyền địa phương; tham gia đóng góp ý kiến phê bình, nhận xét cán bộ,đảng viên; tham gia công tác xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền và các tổchức chính trị - xã hội ở địa phương; tham gia ứng cử, đề cử, lựa chọn bỏ phiếutín nhiệm hay bất tín nhiệm cán bộ, đảng viên ở cơ sở; khiếu nại, tố cáo, đượcyêu cầu cán bộ, chính quyền địa phương giải đáp các vấn đề mà mình quan tâm.Điều 5 Pháp lệnh thực hiện dân chủ cơ sở xác định nhân dân có quyền được biết,được tham gia chất vấn về các nội dung như: “Kết quả thanh tra, kiểm tra, giảiquyết các vụ việc tiêu cực, tham nhũng của cán bộ, công chức cấp xã, của cán bộthôn; kết quả lấy phiếu tín nhiệm Chủ tịch và Phó chủ tịch HĐND, Chủ tịch vàPhó chủ tịch UBND cấp xã; nội dung và kết quả tiếp thu ý kiến của nhân dân đốivới những vấn đề thuộc thẩm quyền quyết định của cấp xã…”[115] Điều 13Pháp lệnh thực hiện dân chủ chỉ ra những nội dung nhân dân được tham gia bànbạc, biểu quyết và đề nghị cấp có thẩm quyền ra quyết định, như: Hương ước,quy ước của thôn; bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Trưởng thôn; bầu, bãi nhiệmthành viên Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng; thamgia bình xét người có công với cách mạng, gia đình thương binh, liệt sỹ, nạnnhân chất độc da cam

Trên lĩnh vực kinh tế, thực hiện quyền của nhân dân trong tham gia tiếp

thu và tuyên truyền về các chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước về pháttriển kinh tế; kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội của địa phương và nhất là cácvấn đề liên quan đến lợi ích trực tiếp của nhân dân; tham gia bàn bạc về kếhoạch phát triển kinh tế- xã hội, phương án chuyển dịch cơ cấu kinh tế và dựtoán, quyết toán ngân sách hàng năm của cấp xã, dự án, công trình đầu tư vàthứ tự ưu tiên, tiến độ thực hiện, phương án đền bù, hỗ trợ giải phóng mặtbằng, tái định cư liên quan đến dự án, các công trình trên địa bàn cấp xã, quyhoạch, kế hoạch sử dụng đất và phương án điều chỉnh, quy hoạch khu dân cưtrên địa bàn cấp xã Thực hiện quyền của nhân dân trong bàn và quyết định

trực tiếp chủ trương mức đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng, các công trìnhphúc lợi công cộng trong phạm vi cấp xã, thôn, tổ dân phố do nhân dân đónggóp toàn bộ hoặc một phần kinh phí và các công việc khác trong nội bộ côngđồng dân cư phù hợp với quy định của pháp luật

Trên lĩnh vực văn hoá xã hội, thực hiện quyền của mỗi người dân trong sáng

tạo và hưởng thụ các giá trị văn hoá, nghệ thuật; tham gia thảo luận đóng góp ý kiếntrong xây dựng các hương ước, quy ước, qui định tự quản trong cộng đồng dân cư,như: các qui định trong các công việc hiếu, hỷ; đóng góp xây dựng các quỹ khuyếnhọc, khuyến tài; quỹ giúp đỡ gia đình nghèo khó khăn, gia đình chính sách và cácqui định trong giải quyết các mối quan hệ trong cộng đồng, quyền tham gia bình xét

hộ nghèo, người tàn tật để được hưởng chính sách đãi ngộ của Nhà nước

Trên lĩnh vực quốc phòng, an ninh, thực hiện quyền làm chủ của nhân dân

trong bảo đảm chế độ nghĩa vụ quân sự, xây dựng lực lượng dân quân, tự vệ vàquốc phòng toàn dân; thực hiện nhiệm vụ hậu cần tại chỗ; thực hiện chính sáchhậu phương quân đội và chính sách đối với các lực lượng vũ trang nhân dân ởđịa phương; quyết định biện pháp bảo đảm giữ gìn an ninh, trật tự nơi côngcộng, an toàn xã hội, phòng chống cháy nổ, đấu tranh phòng ngừa, chống tộiphạm và các hành vi vi phạm pháp luật khác trên địa bàn

- Phương thức THDC ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên

Thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên được thực hiện

thông qua các hình thức cơ bản sau:

Dân chủ đại diện, là hình thức nhân dân thực hiện quyền dân chủ của

mình thông qua các cơ quan, các tổ chức đại diện và người đại diện Các cơquan đại diện và người đại diện do nhân dân bầu ra, là đại biểu cho quyền vàlợi ích của nhân dân, như: Hội đồng nhân dân, ủy ban nhân dân, Mặt trận Tổquốc và các đoàn thể chính trị - xã hội như: Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, ĐoànThanh niên, Hội Cựu chiến binh… và các đại biểu của các tổ chức đó

Dân chủ trực tiếp, là sự tham gia một cách trực tiếp và chủ động của

nhân dân vào các hoạt động quản lý xã hội, quản lý nhà nước, thực hiện cácquyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của công dân theo qui định của hiến pháp vàpháp luật, như: Trực tiếp tham gia bầu cử, ứng cử, đề cử; trực tiếp bỏ phiềutín nhiệm hay bất tín nhiệm cán bộ ở cơ sở; trực tiếp chất vấn và trả lời chấtvấn với các vấn đề mà mình quan tâm; trực tiếp bảo vệ quyền lợi và lợi íchchính đáng của mình; trực tiếp tham gia bàn bạc các kế hoạch phát triển kinh

tế xã hội của địa phương…

Dân chủ tự quản, là hình thức người dân tự hình thành các tổ chức và

người phụ trách, tự thảo luận ban hành các quy định, tự tổ chức thực hiện, tựkiểm tra, tự đánh giá và tự điều chỉnh ý thức, hành vi trong các quan hệ xãhội, trong thực hiện các quyền, lợi ích của mình trong cộng đồng dân cư…phù hợp với các qui định của luật pháp và tập quán, như: Các hương ước, quyước, qui định của thôn, xóm trong các công việc hiếu, hỷ; việc hình thành cácloại quỹ trong khu dân cư, như: Quỹ đền ơn đáp nghĩa, quỹ xoá đói giảmnghèo, các qui định về giúp nhau vượt khó của các tổ chức…

Ngoài các phương thức THDC cơ bản trên, nhân dân còn thực hiệnquyền dân chủ của mình thông qua nhiều công cụ, phương tiện khác, như:Các phương tiện thông tin đại chúng, các cơ quan tư vấn pháp luật, các vănphòng luật sư… Tuy nhiên, quyền dân chủ của nhân dân xã, phường, thịtrấn tỉnh Hưng Yên dù được thực hiện thông qua phương thức nào cũngđều phải bảo đảm đúng đường lối, quan điểm của Đảng, tuân thủ hiến pháp

và pháp luật của Nhà nước, nhất là Quy chế dân chủ cơ sở và Pháp lệnhThực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn

- Nguyên tắc thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên

Trên cơ sở các nguyên tắc được xác định trong Quy chế dân chủ cơ sở vàPháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn, thực hiện dân chủ ở xã,phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên có một số nguyên tắc cơ bản sau:

+ Bảo đảm sự lãnh đạo của cấp ủy, chi bộ, sự quản lý của chính quyền

Sự lãnh đạo của cấp ủy, chi bộ và hoạt động quản lý của chính quyền đốivới THDC không mâu thuẫn với nhau mà thống nhất về bản chất và mục đích

là nhằm phát huy đầy đủ quyền, lợi ích và nghĩa vụ công dân, nâng cao đờisống của nhân dân Cấp uỷ, chi bộ có trách nhiệm xác định chủ trương, mụctiêu, phương hướng lãnh đạo THDC trên cơ sở quán triệt đường lối, chínhsách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về xây dựng và THDC ở cơ sở Chínhquyền xã, phường, thị trấn có trách nhiệm quán triệt quan điểm, đường lối củaĐảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và nghị quyết của cấp ủy các cấp,

tổ chức quản lý, điều hành tổ chức thực hiện các hoạt động THDC ở cơ sở Thực hiện nguyên tắc này một mặt khắc phục tình trạng cấp uỷ, chi bộlàm thay hoặc áp đặt đối với chính quyền; mặt khác, khắc phục tình trạng chínhquyền xã, phường, thị trấn thường dựa dẫm, ỷ lại vào cấp uỷ, chi bộ, không thựchiện và phát huy đầy đủ chức năng, nhiệm vụ của mình trong việc quản lý, điềuhành, tổ chức THDC ở cơ sở, dẫn đến làm mất sự chủ động của chính quyền, hoặc

hạ thấp vai trò lãnh đạo của cấp uỷ, chi bộ trong THDC ở cơ sở Vì vậy, cấp uỷ,chi bộ và chính quyền ở xã, phường thị trấn cần đổi mới phương thức lãnh đạocủa TCCSĐ đối với chính quyền, khắc phục tình trạng độc đoán, chuyên quyền,bao biện làm thay hoặc khoán trắng cho chính quyền và các đoàn thể chính trị - xãhội và nhân dân

+ Bảo đảm trật tự, kỷ cương, trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật.

Thực hiện dân chủ phải gắn chặt với chấp hành kỷ luật, pháp luật,quyền, lợi ích, trách nhiệm công dân; kiên quyết đấu tranh chống mọi biểuhiện lợi dụng dân chủ của các phần tử xấu là một vấn đề có tính nguyên tắctrong THDC ở cơ sở Chỉ thị 30 – CT/TW đã khẳng định: Thực hiện dân chủ

ở cơ sở phải phù hợp với Hiến pháp, pháp luật, thể hiện tinh thần dân chủ điđôi với kỷ cương, trật tự; quyền hạn gắn với trách nhiệm, lợi ích và nghĩa

vụ…[4] Vì vậy, các TCCSĐ, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thểchính trị - xã hội và nhân dân ở xã, phường, thị trấn phải tuân thủ theo đúngquy định của pháp luật về THDC ở cơ sở Quá trình thực hiện nhiệm vụ,quyền hạn, trách nhiệm của mình, mọi cán bộ, đảng viên và nhân dân ở cơ sởphải chấp hành đúng các quy định của pháp luật về THDC ở cơ sở Kiênquyết xử lý nghiêm minh, kịp thời theo quy định của pháp luật đối với bất kỳ

tổ chức, cá nhân nào vi phạm pháp luật về THDC và những thái độ, hành vi trùdập người khiếu nại, tố cáo, cố tình bao che, cản trở hoặc thiếu trách nhiệmtrong việc giải quyết khiếu nại, tố cáo ở cơ sở, đồng thời phải được xử lý côngminh, chính xác, kịp thời những kiến nghị có liên quan đến việc THDC ở xã,phường, thị trấn

+ Bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân

Quyền tự do, lợi ích hợp pháp của công dân được Hiến pháp quy định và được

cụ thể hoá trong các văn bản luật và văn bản dưới luật, được các cơ quan nhà nướcthực hiện và bảo vệ Mọi hoạt động của TCCSĐ, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc vàcác tổ chức chính trị - xã hội khi sử dụng các quyền, thi hành nghĩa vụ của mình,không được gây thiệt hại lợi ích của Nhà nước, xã hội và của công dân Bất kỳ hành vi

vi phạm Hiến pháp, Quy chế dân chủ cơ sở, Pháp lệnh THDC ở xã, phường, thị trấncũng đều vi phạm đến lợi ích tối cao của Nhà nước, xã hội và công dân Bởi vậy,TCCSĐ chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội phải xử lýnhanh chóng, công minh, chính xác, kịp thời đối với những vi phạm đó

+ Bảo đảm quyền của nhân dân được biết, tham gia ý kiến, quyết định, thực hiện và giám sát việc THDC ở xã, phường, thị trấn

Mọi công dân có quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham giathảo luận những vấn đề chung của cả nước và địa phương, kiến nghị với cơquan nhà nước, biểu quyết khi Nhà nước tổ chức trưng cầu dân ý Tổ chức cơ

sở đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội ở xã,phường, thị trấn phải xác định những nội dung THDC trên các lĩnh vực; tuyêntruyền và tạo điều kiện để nhân dân tham gia vào các công việc lãnh đạo của

TCCSĐ, quản lý của chính quyền cơ sở; thực hiện tốt quan điểm: công khaicho nhân dân biết, nhân dân bàn, nhân dân quyết, nhân dân kiểm tra, giámsát; thực hiện đúng quy định và quyền của nhân dân trong nhận xét, góp ýkiến, giám sát mọi hoạt động của các tổ chức trong hệ thống chính trị ở xã,phường, thị trấn

+ Công khai, minh bạch trong quá trình THDC ở xã, phường, thị trấn.

Công khai, minh bạch mọi hoạt động trong quá trình THDC ở xã, phường, thịtrấn bảo đảm để dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra; nắm tâm tư, nguyệnvọng, thái độ, các ý kiến phản hồi của nhân dân, trên cơ sở đó để cấp ủy, tổ chứcđảng, chính quyền cơ sở kịp thời điều chỉnh, bổ sung, sửa đổi chủ trương, quy chế,chế độ quản lý, tổ chức THDC Vì vậy, mọi hoạt động THDC của cấp ủy, chínhquyền xã, phường, thị trấn phải được công khai để nhân dân biết, trừ những thôngtin, những hoạt động có tính chất bí mật quốc gia; xây dựng chế độ công khaitrong THDC trên các mặt hoạt động, các lĩnh vực, các nhiệm vụ ở địaphương; quy định cụ thể những vấn đề phải công khai cho nhân dân biết; quyđịnh trách nhiệm định kỳ báo cáo công việc trước nhân dân của của cấp ủy, tổchức đảng, chính quyền; kịp thời thông báo rộng rãi, giải thích với nhân dântrên các phương tiện thông tin đại chúng, thông qua tổ chức và hoạt động của

bộ máy THDC ở cấp xã, phường, thị trấn khi có sự thay đổi, điều chỉnh cácchủ trương, giải pháp, các quyết định Tổ chức tốt công tác tiếp dân, tiếp thu,

xử lý, trả lời đơn thư của nhân dân

1.2 Tổ chức cơ sở đảng và những vấn đề cơ bản về hoạt động của tổ chức

cơ sở đảng trong thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng yên

1.2.1 Tổ chức cơ sở đảng và vai trò của tổ chức cơ sở đảng trong thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên

1.2.1.1 Tổ chức cơ sở đảng ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên

Theo Điều 10, Điều lệ Đảng (Khóa XI) quy định, hệ thống tổ chức của

Đảng được lập tương ứng với hệ thống tổ chức hành chính của Nhà nước[37.04]

Theo Điều 21, Tổ chức cơ sở đảng (chi bộ cơ sở, đảng bộ cơ sở) là nền tảng của

Đảng, là hạt nhân chính trị ở cơ sở Ở xã, phường, thị trấn có từ ba đảng viênchính thức trở lên, lập tổ chức cơ sở đảng [37 08]

Tổ chức cơ sở đảng xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên là tổ chức đảngthành lập ở cấp xã, phường, thị trấn, không gồm các doanh nghiệp, đơn vị sựnghiệp, đơn vị cơ sở trong quân đội, công an và các đơn vị cơ sở khác Ở cấp

xã, phường, thị trấn gọi là đảng bộ cơ sở xã, phường, thị trấn Dưới đảng bộ

cơ sở xã, phường, thị trấn là các chi bộ cơ sở thôn (xóm, làng, tổ dân phố) Trên cơ sở Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam (khóa XI) quy định về chức năng,nhiệm vụ của TCCSĐ và Quy định 94, 95 – QĐ/TW ngày 03/3/2004 của Ban Bí thưquy định về chức năng, nhiệm vụ của đảng bộ, chi bộ xã, phường, thị trấn, tổ chức cơ

sở đảng xã phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên có chức năng: là hạt nhân chính trị, lãnhđạo thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhànước; lãnh đạo thực hiện chức năng quản lý hành chính nhà nước và quản lý

đô thị trên địa bàn; lãnh đạo phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng hệ thốngchính trị ở xã vững mạnh, nông thôn giàu đẹp, văn minh; không ngừng nângcao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, động viên nhân dân làm trònnghĩa vụ đối với Nhà nước

Nhiệm vụ của TCCSĐ ở xã, phường, thị trấn tỉnh Hưng Yên bao gồm:

Một là, lãnh đạo nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng Lãnh đạo chính quyền thực hiện các chủ trương, nhiệm vụ phát triển

kinh tế - xã hội theo nghị quyết đại hội của đảng bộ xã, phường, thị trấn vàcủa huyện ủy, Tỉnh ủy Hưng Yên; tạo môi trường thuận lợi để khuyến khíchcác thành phần kinh tế và hộ gia đình phát triển sản xuất kinh doanh, dịch vụ;phát triển nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, tạo thêm việc làmmới cho người lao động; không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thầncủa nhân dân, động viên nhân dân làm tròn nghĩa vụ đối với Nhà nước; xâydựng xã, phường, thị trấn giàu đẹp, văn minh