phát triển các mô hình kinh tế trang trại huyện yên thế, tỉnh bắc giang

Đồng thời với phát triển kinh tế trang trại, vai trò của kinh tế hộ gia đình trong sản xuất nông nghiệp vẫn luôn được coi trọng, nhằm để khai thác các tiềm năng, thế mạnh của từng địa ph

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

- -

LÊ ĐỨC VIỆT

PHÁT TRIỂN CÁC MÔ HÌNH KINH TẾ TRANG TRẠI

HUYỆN YÊN THẾ, TỈNH BẮC GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ

HÀ NỘI, NĂM 2015

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

- -

LÊ ĐỨC VIỆT

PHÁT TRIỂN CÁC MÔ HÌNH KINH TẾ TRANG TRẠI

HUYỆN YÊN THẾ, TỈNH BẮC GIANG

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS NGUYỄN HỮU NGOAN

HÀ NỘI, NĂM 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là hoàn toàn trung thực và chưa từng được sử dụng hoặc công bố trong bất kỳ khóa học nào khác Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn này đã được ghi rõ nguồn gốc

Tác giả luận văn

Lê Đức Việt

Qua đây tôi xin gửi lời cảm ơn tới toàn thể các chủ trang trại, cán bộ và nhân dân huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè đã động viên giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu đề tài

Xin chân thành cảm ơn!

Tác giả luận văn

Lê Đức Việt

2.1.1 Đặc điểm mô hình kinh tế trang trại, phát triển mô hình kinh tế trang trại 5 2.1.2 Khái niệm về phát triển và mô hình phát triển kinh tế trang trại 6 2.1.3 Sự cần thiết phải phát triển các mô hình kinh tế trang trại 15 2.1.4 Mục tiêu phát triển các mô hình kinh tế trang trại 15 2.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển các mô hình kinh tế trang trại 17

2.2.1 Kinh nghiệm phát triển trang trại của một số nước, vùng lãnh thổ trên

PHẦN III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 36

4.1 Thực trạng tình hình phát triển các mô hình kinh tế trang trại huyện

4.1.1 Thực trạng chung các mô hình trang trại huyện Yên Thế 54 4.1.2 Thực trạng phát triển của các mô hình kinh tế trang trại điều tra 58 4.1.3 Đánh giá chung về thực trạng và những vấn đề đặt ra trong phát triển

các mô hình kinh tế trang trại của huyện Yên Thế 83 4.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển mô hình kinh tế trang trại huyện

4.2.5 Các yếu tố về thời tiết, khí hậu, dịch bệnh 92

4.2.7 Phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong phát triển

mô hình kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Yên Thế 95 4.3 Định hướng phát triển và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển

kinh tế trang trại huyện Yên Thế trong thời gian tới (Giai đoạn

4.3.1 Quan điểm và định hướng phát triển 97 4.3.2 Mục tiêu, nhiệm vụ và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển kinh

4.3.3 Một số giải pháp chủ yếu phát triển các mô hình kinh tế trang trại

TTLT-BNN-TCTK Thông tu liên tịch-Bộ nông nghiệp- Tổng cục thống kê

DANH MỤC BẢNG

3.1 Tình hình sử dụng đất đai của huyện Yên Thế qua 4 năm (2011 - 2014) 39 3.2 Tình hình dân số và lao động của huyện Yên thế qua 4 năm 2011 - 2014 42 3.3 Kết quả sản xuất kinh doanh của huyện Yên Thế qua 4 năm (2011 - 2014) 47

4.1 Số lượng và mô hình trang trại chia theo đơn vị xã, thị trấn 55 4.2 Thông tin chung về các mô hình trang trại điều tra năm 2014 59 4.3 Tình hình đất đai của các mô hình trang trại điều tra năm 2014 61 4.4 Lao động của các trang trại điều tra năm 2014 64 4.5 Tình hình vốn sản xuất kinh doanh của các trang trại, 2014 65 4.6 Cơ sở vật chất của các trang trại năm 2014 67 4.7 Công tác thú y ở các mô hình trang trại điều tra, 2014 71 4.8 Dạng sản phẩm và thị trường tiêu thụ của mô hình trang trại 71 4.9 Chi phí sản xuất kinh doanh của trang trại năm 2014 73 4.10 Doanh thu từ các hoạt động sản xuất kinh doanh của trang trại 2014 76 4.11 Thu nhập từ các hoạt động sản xuất kinh doanh của trang trại, 2014 77 4.12 Hiệu quả sản xuất kinh doanh của các mô hình trang trại, năm 2014 78 4.13 Các rủi ro mà trang trại gặp phải trong năm 2014 87 4.14 Kết quả khảo sát đánh giá của chủ trang trại về mức độ hưởng lợi từ

4.15 Đánh giá của chủ trang trại về cơ sở hạ tầng 92 4.16 Phân tích SWOT trong phát triển các mô hình kinh tế trang trại huyện

DANH MỤC ĐỒ THỊ

4.1 Nguồn thông tin khoa học kỹ thuật đối với trang trại 69 4.2 Tỷ lệ các khoản chi phí cho chan nuôi các mô hình trang trại năm 2014 74 4.3 Hiệu quả sản xuất của các mô hình trang trại huyện Yên Thế 79

DANH MỤC HÌNH

4.2 Mô hình chăn nuôi kết hợp trồng cây ăn quả 72

PHẦN I

MỞ ĐẦU

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Kinh tế trang trại là một trong các hình thức tổ chức sản xuất tiên tiến trong nông nghiệp Kinh tế trang trại đã có từ lâu và trải qua nhiều bước thăng trầm trong lịch sử Sau khi thực hiện chủ trương khoán đến hộ gia đình và sau Luật Đất đai (1993) quy định người lao động, hộ gia đình có các quyền trong sử dụng đất đã làm xuất hiện và phát triển trở lại mô hình trang trại Từ đó, trang trại đã sớm phát huy những ưu thế của mình đó là vừa có điều kiện làm tăng năng suất lao động, tăng năng suất trên một đơn vị diện tích, vừa có khả năng khai thác hữu hiệu lợi thế của từng vùng lãnh thổ Nhờ vậy có thể sản xuất ra hàng loạt sản phẩm với chi phí thấp nhất Phát triển kinh tế trang trại là bước tiến quan trọng của nền kinh tế hộ trong quá trình chuyển từ sản xuất nhỏ, tự cấp, tự túc sang nền kinh tế thị trường Kinh tế trang trại

đã khơi dậy tiềm năng trong dân cư để chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi, sản xuất hàng hoá, thúc đẩy áp dụng KHCN vào sản xuất, giải quyết việc làm và tăng thu nhập cho nông dân Vì vậy, nó sẽ là hình thức tổ chức sản xuất chủ yếu của nông nghiệp nước ta trong thời gian tới để góp phần đẩy mạnh sản xuất hàng hoá theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập kinh tế quốc tế

Ở Việt Nam kinh tế trang trại đã được thừa nhận và tạo điều kiện thuận lợi

để phát triển trong những năm đổi mới, đặc biệt từ khi có Nghị quyết

03/2000/NQ-CP của Chính phủ Vì vậy kinh tế trang trại đã có bước phát triển nhất định, đã góp phần quan trọng vào việc khai thác các tiềm năng, lợi thế của nông nghiệp, nông thôn có hiệu quả Đồng thời với phát triển kinh tế trang trại, vai trò của kinh tế hộ gia đình trong sản xuất nông nghiệp vẫn luôn được coi trọng, nhằm để khai thác các tiềm năng, thế mạnh của từng địa phương, tạo nền móng ban đầu để thúc đẩy phát triển kinh tế trang trại Chính vì vậy, phát triển kinh tế trang trại là xu hướng tất yếu trong sản xuất nông nghiệp, nông thôn trên thế giới và ở Việt Nam hiện nay

Yên Thế là huyện miền núi nằm ở phía Tây của tỉnh Bắc Giang, có 19 xã và 2 thị trấn, Trung tâm huyện lỵ là thị trấn Cầu Gồ, phía Tây giáp huyện Võ Nhai, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên, phía Nam giáp huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang, phía Bắc giáp huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của huyện rất thuận lợi cho phát triển các loại cây ăn quả, rau màu và cây công nghiệp, chăn nuôi Trên thực tế, sự phát triển của kinh tế trang trại huyện Yên Thế đã và đang bộc lộ nhiều vấn đề ảnh hưởng đến hiệu quả, đặc biệt là chuyển dịch cơ cấu kinh tế, ứng dụng khoa học kĩ thuật trong nông nghiệp còn chậm, tỷ trọng chăn nuôi trong nông nghiệp còn thấp; sự liên kết giữa người sản xuất và các thành phần kinh

tế khác ở khu vực nông thôn chưa chặt chẽ kinh tế hộ, kinh tế trang trại còn nhiều yếu kém…

Với ý nghĩa, vai trò to lớn của kinh tế trang trại và những tồn tại của kinh tế trang trại đang gặp phải như trên Vì vậy, việc nghiên cứu phát triển các mô hình kinh tế trang trại huyện Yên Thế, từ đó đề xuất những giải pháp toàn diện theo quan điểm hệ thống nhằm thúc đẩy mô hình kinh tế trang trại của huyện Yên Thế phát triển là rất cần thiết Hiện nay trên địa bàn tỉnh chưa có đề tài nghiên cứu nào giải quyết vấn đề này cho huyện, mà vấn đề này đang là tính thời sự và có vai trò ý nghĩa thực tiễn rất to lớn đối với địa phương như huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang

Xuất phát từ lý do đó, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Phát triển các mô hình

kinh tế trang trại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang”

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu chung

Trên cơ sở nghiên cứu, đánh giá thực trạng phát triển các mô hình kinh tế trang trại, đề xuất giải pháp chủ yếu nhằm phát triển các mô hình kinh tế trang trại của huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang đến năm 2020

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

- Đề tài góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển các

mô hình kinh tế trang trại;

- Đánh giá thực trạng phát triển và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của các mô hình kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang;

- Đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy phát triển các mô hình kinh tế trang trại đạt hiệu quả cao và bền vững trên địa bàn đến năm 2020 huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang

1.3 Câu hỏi nghiên cứu

- Phát triển các mô hình kinh tế trang trại huyện Yên Thế được dựa trên cơ

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Lý luận và thực tiễn về phát triển các mô hình kinh tế trang trại huyện Yên Thế;

- Đối tượng khảo sát: Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng về các mô hình kinh tế trang trại nông nghiệp có hiệu quả cao, phát triển bền vững Nghiên cứu mối quan hệ của các trang trại đối với các nhân tố khác trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm

- Thời gian nghiên cứu tiến hành đề tài từ tháng 3/2014 đến tháng 3/2015

- Số liệu đã công bố được thu thập từ các tài liệu chủ yếu trong những năm

2011, 2012 và năm 2013

1.5 Nội dung nghiên cứu

- Đề tài tập trung nghiên cứu tình hình cơ bản của các trang trại ở huyện;

- Nghiên cứu nội dung hoạt động của các loại hình kinh tế trang trại của huyện (loại hình trang trại, quy mô sản xuất, tiêu thụ sản phẩm và thu nhập);

- Những thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức trong quá trình sản xuất và phát triển kinh tế trang trại (cơ chế chính sách, điều kiện nội tại của các trang trại và các điều kiện khách quan tác động hạn chế tới sự phát triển Những tiềm ẩn chưa được khai thác cần được đưa vào phục vụ cho sự phát triển của các trang trại ở huyện);

- Giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy và phát triển các mô hình kinh tế trang trại tại huyện

PHẦN II

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

2.1 Cơ sở lý luận

2.1.1 Đặc điểm mô hình kinh tế trang trại, phát triển mô hình kinh tế trang trại

Theo Nguyễn Sinh Cúc (2003), đặc điểm mô hình kinh tế trang trại, phát triển mô hình kinh tế trang trại, cụ thể:

2.1.1.1 Đặc điểm mô hình kinh tế trang trại

- Sản xuất chủ yếu là sản xuất nông, lâm, thủy sản, chăn nuôi, sản xuất hàng hóa theo nhu cầu của thị trường

- Phần lớn tư liệu sản xuất của các mô hình trang trại thuộc quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng lâu dài của các chủ trang trại độc lập

- Các yếu tố cơ bản như đất đai, mặt nước, tiền vốn phải được tập trung ở quy mô nhất định theo yêu cầu của sản xuất hàng hóa

- Mô hình kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh tiến bộ trên cơ sở chuyên môn hóa, hợp tác sản xuất, tiêu thụ sản phẩm có điều kiện ứng dụng tiến bộ của khoa học kỹ thuật vào trong sản xuất

- Quy mô sản xuất tương đối lớn và vượt trội so với kinh tế hộ gia đình ngành sản xuất, vùng kinh tế

- Chủ các trang trại là người có ý trí vươn lên làm giàu, có năng lực tổ chức quản lý và giám chấp nhận rủi ro

2.1.1.2 Phát triển mô hình kinh tế trang trại

- Hiện nay quỹ đất nông nghiệp của huyện còn rất lớn nên tạo điều kiện để xây dựng các mô hình trang trại có quy mô lớn

- Do điều kiện kinh tế xã hội ngày càng phát triển nên đã có nhiều ứng dụng phương tiện máy móc công nghệ hiện đại vào trong sản xuất của các mô hình trang trại

- Đảng và nhà nước đã có nhiều chủ trương chính sách nhằm phát huy tối đa lợi thế của mô hình trang trại tại địa phương

- Nâng cao nhận thức về mô hình kinh tế trang trại

- Phát triển kinh tế trang trại phải phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương

- Phải đặt hiệu quả kinh tế của mô hình kinh tế trang trại trong hiệu quả kinh

tế -xã hội của địa phương mình vấn đề đặc biệt quan tâm trong việc phát triển mô hình kinh tế trang trại là lợi ích kinh tế

- Phát triển mô hình kinh tế trang trại phải phù hợp với công tác xóa đói giảm nghèo bảo vệ môi trường, bảo tồn văn hóa và bản sắc dân tộc

2.1.2 Khái niệm về phát triển và mô hình phát triển kinh tế trang trại

2.1.2.1 Khái niệm về tăng trưởng và phát triển

a Tăng trưởng: Theo Mai Thanh Cúc và cộng sự (2005), Tăng trưởng được

hiểu là sự gia tăng về mặt số lượng của một sự vật nhất định Trong nền kinh tế, tăng trưởng được thể hiện sự gia tăng hơn trước về sản phẩm hay số lượng đầu ra của một quá trình sản xuất hay hoạt động

Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng của tổng sản phẩm quốc nội (Gross Domestic Products, GDP) hay tổng sản sản phẩm trong nước là giá trị tính bằng tiền của tất cả sản phẩm và dịch vụ cuối cùng được sản xuất, tạo ra trong phạm vi một nền kinh tế trong một thời gian nhất định (thường là một năm tài chính) hoặc tổng sản phẩm quốc gia (Gross National Products, GNP) là giá trị tính bằng tiền của tất

cả sản phẩm và dịch vụ cuối cùng được tạo ra bởi công dân một nước trong một thời gian nhất định (thường là một năm) Tổng sản phẩm quốc dân bằng tổng sản phẩm quốc nội cộng với thu nhập ròng hoặc thu nhập bình quân đầu người trong một thời gian nhất định Tăng trưởng kinh tế thể hiện sự thay đổi về lượng của nền kinh tế Tuy vậy ở một số quốc gia, mức độ bất bình đẳng kinh tế tương đối cao nên mặc dù thu nhập bình quân đầu người cao nhưng nhiều người dân vẫn sống trong tình trạng nghèo khổ

Tác phẩm “Quy hoạch phát triển kinh tế xã hội - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” của Viện Chiến lược phát triển, tăng trưởng kinh tế được định nghĩa là mức tăng lượng của cải (tài sản) trong một thời kỳ nhất định Khái niệm này có thể được áp dụng cho nhiều cấp độ, cho toàn nền kinh tế, cho từng ngành, cho các

doanh nghiệp, cho cấp độ gia đình và cấp độ cá nhân Để phản ánh tốc độ tăng trưởng kinh tế của một thời kỳ, người ta thường dùng giá trị tuyệt đối của các đại lượng để so sánh chúng với nhau Chênh lệch giữa các thời điểm chính là mức tăng trưởng kinh tế của một thời kỳ cụ thể Ngoài ra, tăng trưởng kinh tế còn được phản ánh bằng tốc độ gia tăng của các đại lượng trong các giai đoạn với nhau và được đo bằng phần trăm thay đổi, giá trị phần trăm cao hay thấp thể hiện tốc độ tăng trưởng nhanh hay chậm

b Phát triển:

Tăng trưởng là tăng về số lượng, còn phát triển không những tăng về số lượng mà còn phong phú hơn về chủng loại, chất lượng và phù hợp hơn về cơ cấu, phân bố của cải Theo cuốn sách “Mô hình hệ kinh tế, sinh thái phục vụ phát triển nông thôn bền vững” (1999), Nhà xuất bản Nông nghiệp Hà Nội thì phát triển được định nghĩa là quá trình nâng cao điều kiện sống về vật chất và tinh thần của con người bằng mở rộng sản xuất Phát triển kinh tế mang nội hàm rộng hơn tăng trưởng kinh tế Nó bao gồm tăng trưởng kinh tế cùng với những thay đổi về chất của nền kinh tế (như phúc lợi xã hội, tuổi thọ, v.v.) và những thay đổi về cơ cấu kinh tế (giảm tỷ trọng của khu vực sơ khai, tăng tỷ trọng của khu vực chế tạo và dịch vụ) Phát triển kinh tế là một quá trình hoàn thiện về mọi mặt của nền kinh tế bao gồm kinh tế, xã hội, môi trường, thể chế trong một thời gian nhất định nhằm đảm bảo rằng GDP cao hơn đồng nghĩa với mức độ hạnh phúc hơn

2.1.2.2 Khái niệm về mô hình trang trại

Mô hình trang trại là phạm trù biểu hiện những cách thức tổ chức kinh doanh khác nhau trong các trang trại

Theo Trần Đức (1995), trên cơ sở tiêu chí, các trang trại được phân thành những mô hình khác nhau, cụ thể:

* Phân theo hình thức sở hữu: có mô hình trang trại gia đình, trang trại liên

doanh, trang trại hợp doanh theo cổ phần (còn gọi là trang trại hỗn hợp) và trang trại

ủy thác (trang trại tư nhân)

- Trang trại gia đình là mô hình trang trại được hình thành trên cơ sở của kinh tế hộ nông dân, từ những hộ làm kinh tế giỏi, có tích lũy, mở rộng quy mô Đặc trưng của trang trại gia đình là chủ trang trại đồng thời là người quản lý và trực tiếp lao động

- Trang trại liên doanh là mô hình trang trại do 2 hay 3 trang trại hợp nhất thành trang trại lớn hơn để tăng thêm năng lực về vốn, đất đai và tư liệu sản xuất nhằm tạo ra sức cạnh tranh với các trang trại lớn khác hay để tận dụng định hướng

ưu đãi của nhà nước giành cho các trang trại lớn Các trang trại này liên doanh với nhau (vì vậy còn gọi là trang trại hỗn hợp) nhưng vẫn chủ động điều hành sản xuất kinh doanh trong các trang trại thành viên Các trang trại liên doanh thường xuất hiện ở các nước có nền kinh tế phát triển như Mỹ hoặc các nước châu Âu, nhưng không phổ biến (Mỹ có khoảng 10% các trang trại thuộc mô hình loại này)

- Trang trại hợp doanh theo cổ phần là các trang trại được tổ chức theo nguyên tắc một công ty cổ phần, hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản (do đó được gọi là trang trại hỗn hợp) Mô hình trang trại này thường

có quy mô lớn và tổ chức theo ngành nông sản, có sự gắn kết khá chặt giữa sản xuất với chế biến, tiêu thụ nên tính chuyên môn hóa khá cao Tuy nhiên, mô hình này cũng không phổ biến và không đặc trưng theo các tiêu chí của trang trại

- Trang trại ủy thác là các trang trại được hình thành từ những người có vốn đầu tư kinh doanh nông, lâm, thủy sản dưới mô hình kinh tế trang trại Tổ chức sản xuất kinh doanh của các trang trại tư nhân thường biểu hiện ở hình thức thuê quản

lý hay ủy thác những người thân trong dòng họ, bạn bè và thuê nhân công lao động

* Phân theo phương hướng kinh doanh: có các mô hình trang trại kinh doanh

tổng hợp, mô hình trang trại chuyên môn hóa

- Mô hình trang trại kinh doanh tổng hợp là mô hình trang trại kinh doanh nhiều cây trồng, vật nuôi, những hoạt động phi nông nghiệp như chế biến nông sản, kinh doanh dịch vụ

- Mô hình trang trại chuyên môn hoá là trang trại chuyên kinh doanh một cây trồng, vật nuôi hay nhóm cây trồng, vật nuôi có cùng đặc điểm như trang trại

chuyên trồng cây ăn quả, trang trại chuyên trồng cây công nghiệp dài ngày, trang trại chuyên chăn nuôi…

* Phân theo trình độ công nghệ: có mô hình trang trại truyền thống, mô hình

trang trại hỗn hợp và mô hình trang trại công nghệ cao

- Mô hình trang trại truyền thống xét trên phương diện công nghệ sử dụng các công nghệ truyền thống, thực chất là các trang trại sản xuất ở trình độ công nghệ thấp Do đó, tính chất sản xuất hàng hoá và năng suất cây trồng, vật nuôi thấp; hiệu quả sản xuất không cao

- Mô hình trang trại công nghệ cao là các trang trại được đầu tư công nghệ cao

từ công nghệ làm đất đến tưới nước, cung cấp dinh dưỡng đối với các hoạt động trồng trọt, nuôi dưỡng, chăm sóc và chế biến sản phẩm đối với các hoạt động chăn nuôi

- Mô hình trang trại hỗn hợp về công nghệ là những trang trại kết hợp giữa công nghệ truyền thống (không theo nghĩa công nghệ lạc hậu) và công nghệ ở trình

độ cao, tùy theo các khâu của quá trình sản xuất

* Phân theo quy mô sản xuất kinh doanh: có mô hình trang trại quy mô lớn,

trang trại quy mô vừa và trang trại quy mô nhỏ Quy mô của các trang trại thường được xem xét ở các yếu tố cấu thành như đất đai, nguồn lao động, vốn và tư liệu sản xuất và được thể hiện ở kết quả sử dụng các yếu tố cấu thành đó qua các chỉ tiêu giá trị sản lượng, giá trị sản phẩm hàng hóa sản xuất ra trong năm Tùy theo tình trạng của quỹ đất đai, trình độ của chủ trang trại, phương hướng kinh doanh quy mô của các trang trại được quy định ở các mức cụ thể và có sự thay đổi theo thời gian

2.1.2.3 Mô hình trang trại phát triển bền vững

Phát triển bền vững là một khái niệm mới nhằm định nghĩa một sự phát triển

về mọi mặt trong hiện tại mà vẫn phải bảo đảm sự tiếp tục phát triển trong tương lai

xa Khái niệm này hiện đang là mục tiêu hướng tới của nhiều quốc gia trên thế giới, mỗi quốc gia sẽ dựa theo đặc thù kinh tế, xã hội, chính trị, địa lý, văn hóa riêng để hoạch định chiến lược phù hợp nhất với quốc gia mình

Trong nông nghiệp, nông thôn, phát triển bền vững được hiểu một cách cụ thể hơn Đó là quá trình thay đổi mà trong đó, sự khai thác và sử dụng tài nguyên,

hướng đầu tư, hướng phát triển của công nghệ, kỹ thuật và sự thay đổi về tổ chức là thống nhất, làm tăng khả năng đáp ứng nhu cầu hiện tại và tương lai của con người Phát triển bền vững là thuật ngữ có nội dung rộng, được xem xét theo các mặt: bền vững về kinh tế, xã hội và môi trường Có nhiều khái niệm về nông nghiệp bền vững Ngân hàng thế giới đã đưa ra 27 định nghĩa, trong đó mỗi định nghĩa đề cập đến những góc độ khác nhau, theo những mục đích và cách thức tiếp cận khác nhau

Theo Tổ chức FAO (1989) đã xác định: “Phát triển bền vững là sự quản lý

và bảo vệ các nguồn lợi tự nhiên Các thay đổi kinh tế và thể chế để đạt tới và thoả mãn được nhu cầu của con người cả ở hiện tại và tương lai Phát triển bền vững không làm thoái hoá môi trường mà bảo vệ được tài nguyên đất, nước, các nguồn lợi di truyền động, thực vật, đồng thời phải thích ứng về kỹ thuật, có sức sống về kinh tế và được chấp nhận về xã hội”

Richard R Harwood (1990) cho rằng: "nông nghiệp bền vững là một nền nông nghiệp, trong đó các hoạt động của các tổ chức kinh tế từ việc lập kế hoạch, thực hiện và quản lý các quá trình sản xuất, kinh doanh nông nghiệp đều hướng đến bảo

vệ và phát huy lợi ích của con người và xã hội trên cơ sở duy trì và phát triển nguồn lực, tối thiểu hoá lãng phí để sản xuất một cách hiệu quả các sản phẩm nông nghiệp

và hạn chế tác hại môi trường, trong khi duy trì và không ngừng nâng cao thu nhập cho dân cư nông nghiện"

Như vậy, nông nghiệp bền vững đề cập một cách toàn diện và tổng hợp đến

cả khía cạnh tự nhiên và khía cạnh kinh tế, xã hội của phát triển nông nghiệp Trên khía cạnh tự nhiên, nó là quá trình tác động hợp lý của con người đối với các yếu tố

tự nhiên (đất đai, nguồn nước, phân bón, năng lượng tự nhiên) nhằm giảm thiểu tác hại môi trường, bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên Ở khía cạnh kinh tế, nó là quá trình giảm chi phí đầu vào, nâng cao thu nhập cho các tổ chức nông nghiệp trên cơ sở thoả mãn tốt nhất nhu cầu xã hội Trên khía cạnh xã hội, nó là quá trình xây dựng và phát triển các giá trị xã hội như sức khoẻ, văn hoá tinh thần của con người

Phát triển bền vững trong nông nghiệp, nông thôn đồng nghĩa với việc đạt được các chỉ tiêu sau: hiệu quả và năng suất; đáp ứng được những nhu cầu cơ bản của xã hội;

tăng số lượng, chủng loại sản phẩm và dịch vụ; tăng chất lượng sản phẩm dịch vụ Phát triển bền vững về kinh tế có 2 phạm vi xem xét: bền vững trên phạm vi ngành, nền kinh tế và bền vững trong từng cơ sở kinh doanh

Đối với các cơ sở kinh doanh, bền vững về kinh tế đạt được trên cơ sở thực hiện được các yêu cầu:

- Các mục tiêu, các hoạt động được cộng đồng chấp nhận, ủng hộ và trở thành một phần đời sống xã hội Muốn đạt được điều này, mục tiêu và chiến lược của cơ sở kinh doanh phải hướng vào những vấn đề cơ bản, thường xuyên được điều chỉnh cho phù hợp với thực tế và được lao động coi đó là trách nhiệm, quyền lợi của họ khi tham gia vào hoạt động kinh doanh

- Tổ chức các hoạt động kinh doanh có hiệu quả, có thể trang trải các chi phí định kỳ, chi phí hoạt động và phát sinh của hoạt động kinh doanh ở các cơ sở

- Các cơ sở kinh doanh có các giải pháp kỹ thuật phù hợp đặc điểm của đối tượng kinh doanh và các điều kiện xã hội, các hoạt động kinh doanh thích hợp với chiến lược phát triển của quốc gia, địa phương

Đối với nông thôn, trình độ người dân còn hạn chế thì việc áp dụng công nghệ phù hợp sẽ làm giảm chi phí và huy động tối đa sự tham gia của người lao động vào sản xuất

- Chiến lược và kế hoạch kinh doanh của cơ sở kinh doanh có cơ cấu phân đoạn về thời gian được kế hoạch hoá hợp lý, phù hợp về sinh thái và đòi hỏi sự ổn định tối thiểu về chính trị và kinh tế Sự tác động về chính trị và kinh tế có thể thúc đẩy thực hiện hoặc phá vỡ tính bền vững về kinh tế

Về mục tiêu xã hội, phát triển bền vững đi đôi với việc đảm bảo công bằng

xã hội, phát triển đều các vùng, các tầng lớp dân cư; giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc; ổn định về tổ chức và đảm bảo sự tham gia của người dân trong các hoạt động của sự phát triển

Về mục tiêu môi trường, phát triển bền vững là phải bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, đa dạng sinh học và tăng năng suất sinh học

Lựa chọn loại hình tổ chức kinh doanh nông nghiệp thích hợp, trong đó có lựa chọn mô hình trang trại phát triển bền vững cho phép khai thác một cách đầy đủ và hợp

lý nhất các nguồn lực của nông nghiệp, làm cho sản xuất nông nghiệp đạt hiệu quả kinh

tế cao Ngược lại, nếu lựa chọn các loại hình tổ chức kinh doanh nông nghiệp không thích hợp sẽ cản trở quá trình khai thác các nguồn lực, không đáp ứng các yêu cầu thường xuyên và khắt khe của đối tượng sản xuất nông nghiệp là các cơ thể sống

2.1.2.4 Khái niệm về trang trại và kinh tế trang trại

a Khái niệm về trang trại

Khi nghiên cứu quá trình phát triển kinh tế trong nông nghiệp, các nhà kinh

tế thấy rằng, khi công nghiệp phát triển thì nhu cầu về sản phẩm nông nghiệp phục

vụ cho tiêu dùng, làm nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và hàng xuất khẩu tăng lên rất lớn Để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về sản phẩm nông nghiệp thì không thể dựa vào hình thức sản xuất nông hộ với quy mô nhỏ lẻ, manh mún với phương thức canh tác lạc hậu, sản xuất tự cung, tự cấp Như vậy, để đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của xã hội thì đòi hỏi các hộ nông dân phải sản xuất theo hướng hàng hóa, tập trung với quy mô lớn và hình thành nên các nông trại hay trang trại như ngày nay

Trong những năm gần đây, kinh tế trang trại ở nước ta có xu hướng phát triển nhanh chóng cả về số lượng và chất lượng trên nhiều địa phương Chính vì vậy, việc nghiên cứu, tìm hiểu các khái niệm và nội dung của trang trại, kinh tế trang trại là cần thiết để có được những nhận thức đúng đắn trong công việc đánh giá đúng thực trạng phát triển của nó

Trong từ điển Việt, trang trại được hiểu một cách khái quát là: “Trại lớn sản

xu ất nông nghiệp” Trên thế giới đều dùng phổ biến từ farm (tiếng Anh) và feme

(tiếng Pháp) mà các từ điển Anh - Việt của ta đều dịch là trang trại và các văn kiện của Đảng đều dùng thuật ngữ “trang trại” Trong các tài liệu nghiên cứu về kinh tế trang trại thường gắn với ngành sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp gọi là “nông trại”,

“lâm trại”, “ngư nghiêp” để phân biệt chuyên ngành sản xuất

Hiện nay, trong các tài liệu nghiên cứu khoa học kinh tế, trang trại và kinh

tế trang trại được nhìn nhận dưới nhiều quan điểm khác nhau, thể hiện rõ qua các khái niệm

Theo Nguyễn Đình Điền và cộng sự (1993), Trang trại là một đơn vị kinh tế hộ gia đình có tư cách pháp nhân, được Nhà nước giao quyền sử dụng một số diện tích đất đai, rừng, biển hợp lý: để tổ chức lại quá trình sản xuất nông, lâm nghiệp theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá; tích cực áp dụng các tiến bộ kỹ thuật và cộng nghệ mới nhằm cung ứng ngày càng nhiều sản phẩm hàng hoá có chất lượng cao hơn cho nhu cầu trong nước và xuất khẩu; nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội của từng đơn vị diện tích, góp phần xoá đói giảm nghèo, nâng cao mức sống và chất lượng cuộc sống của mọi người tham gia

Trang trại gia đình, thực chất là kinh tế hộ sản xuất hàng hoá với quy mô lớn, sử dụng lao động tiền vốn của gia đình là chủ yếu để sản xuất kinh doanh có hiệu quả

Trang trại gia đình là loại hình cơ sở sản xuất nông nghiệp trong điều kiện của nền kinh tế thị trường từ khi phương thức sản xuất tư bản thay thế phương thức sản xuất phong kiến, khi bắt đầu cuộc cách mạng công nghiệp hoá lần thứ nhất ở một số nước Châu Âu

Trang trại là một loại hình tổ chức sản xuất cơ sở trong nông lâm, thuỷ sản, có mục đích sản xuất hàng hoá, có tư liệu sản xuất thuộc sở hữu hoặc quyền sử dụng của một chủ độc lập, sản xuất được tiến hành trên quy mô ruộng đất và các yếu tố sản xuất tiến bộ và trình độ kỹ thuật cao, hoạt động tự chủ và luôn gắn với thị trường

Trang trại là hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp dựa trên cơ sở lao động

và đất đai của hộ gia đình là chủ yếu, có tư cách pháp nhân, tự chủ sản xuất kinh doanh bình đẳng với các thành phần khác, có chức năng chủ yếu là sản xuất nông sản hàng hoá, tạo ra nguồn thu nhập chính và đáp ứng nhu cầu cho xã hội

b Kinh tế trang trại

Khái niệm Kinh tế trang trại, lần đầu tiên trong văn bản pháp lý của nhà nước ta, Nghị quyết số 03/2000/NQ - CP ngày 02/02/2000 đã nêu rõ: “Kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp, nông thôn, chủ yếu dựa vào hộ gia đình, nhằm mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả sản xuất trong

lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, trồng rừng gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông, lâm, thủy sản"

Kinh tế trang trại là khái niệm rộng hơn, là tổng thể các yếu tố bao gồm cả kinh tế, xã hội, môi trường Như vậy, nói đến trang trại là nói đến chủ thể của các yếu tố đó Còn nói đến kinh tế trang trại chủ yếu là đề cấp đến yếu tố kinh tế của trang trại và cũng là vấn đề mấu chốt của các đơn vị kinh tế

Kinh tế trang trại là một hình thức tổ chức sản xuất cơ sở trong nông nghiệp với mục đích là sản xuất hàng hóa trên cơ sở tự chủ về ruộng đất, tư liệu sản xuất của hộ gia đình, tự hạch toán và tự chịu trách nhiệm về kết quả sản xuất kinh doanh Kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất tiến bộ, hiệu quả và phù hợp với đặc điểm và hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp, do đó đây là hình thức tổ chức phổ biến trong nông nghiệp và không chỉ được phát triển ở các nước công nghiệp

mà còn được phát triển ở tất cả các nước trên thế giới

Kinh tế trang trại là một hình thức tổ chức kinh tế - hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh trong nông nghiệp (hiểu nông nghiệp theo nghĩa rộng bao gồm nông, lâm, ngư nghiệp) phổ biến được hình thành và phát triển trên nền tảng kinh tế nông hộ Quá trình hình thành và phát triển kinh tế trang trại có gắn với sự tích tụ tập trung các yếu tố sản xuất kinh doanh đất đại, lao động, tư liệu sản xuất - vốn, khoa học công nghệ, để nâng cao năng lực sản xuất và sản xuất ra nhiều sản phẩm hàng hoá với năng suất, chất lượng và hiệu quả cao

Kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất hàng hoá lớn trong nông, lâm, ngư nghiệp của các thành phần kinh tế khác nhau ở nông thôn, có sức đầu tư lớn, có năng lực quản lý trực tiếp quá trình sản xuất kinh doanh, có phương pháp tạo ra sức sinh lời cao hơn bình thường trên đồng vốn bỏ ra; có trình độ đưa những thành tựu khoa học công nghệ mới kết tinh trong hàng hoá tạo ra sức cạnh tranh cao hơn trên thị trường xã hội, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao

Ở nước ta hiện nay, nền kinh tế nói chung và kinh tế nông nghiệp nói riêng đang trong quá trình chuyển mạnh sang nền kinh tế thị trường, những đặc trưng của trang trại biểu hiện chưa rõ nét Các trang trại có quy mô nhỏ, trình độ tổ chức và

quản lý chưa cao; hiểu biết của chủ trang trại còn hạn chế Vì vậy, sự phát triển của một số mô hình trang trại còn kém hiệu quả và thiếu tính bền vững

2.1.3 Sự cần thiết phải phát triển các mô hình kinh tế trang trại

Xã hội loài người đang đứng trước một thời điểm xác định của lịch sử Thế giới phải đương đầu với tình trạng ngày càng xấu đi của sự nghèo khó, đói kém, bệnh tật, thất học và sự suy thoái không ngừng của hệ sinh thái mà chúng ta đang bị phụ thuộc vì hạnh phúc của mình để đảm bảo có một tương lai an toàn hơn, phồn vinh hơn Chính vì vậy phát triển kinh tế gắn với bền vững đang là một yêu cầu bức thiết đặt ra cho mọi quốc gia trên thế giới Để đáp ứng yêu cầu này khi xây dựng các chính sách phát triển kinh tế trang trại chúng ta cần phải quan tâm đến việc gắn phát triển với vấn đề giải quyết đói nghèo, sử dụng đất đai hiệu quả, bảo vệ và phát triển vốn rừng, chống sa mạc hoá, phát triển bền vững nông nghiệp - nông thôn, duy trì và phát triển sự đa dạng sinh học…

Như vậy để phát triển các mô hình kinh tế trang trại một cách bền vững không chỉ dừng lại ở việc phát triển về mặt kinh tế mà chúng ta cần giải quyết một cách cân đối các vấn đề về môi trường và phát triển cùng một lúc

2.1.4 Mục tiêu phát triển các mô hình kinh tế trang trại

Theo Thông tư số 27/2011/TT-BNNPTNT ngày 13 tháng 4 năm 2011 của

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thay cho Thông tư số 74/2003/TT-BNN, ngày 04/7/2003 Qua đó, quy định về tiêu chí xác đinh kinh tế trang trại như sau:

- Một hộ sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản được xác định

là trang trại phải đạt một trong hai tiêu chí về giá trị sản lượng hàng hoá; dịch vụ bình quân một năm, hoặc quy mô sản xuất phải tương đối lớn và vượt trội so với kinh tế nông hộ tương ứng với từng ngành sản xuất và vùng kinh tế

- Đối với hộ sản xuất, kinh doanh tổng hợp có nhiều loại sản phẩm hàng hoá của các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, thuỷ sản thì tiêu chí để xác định trang trại

là giá trị sản lượng hàng hoá, dịch vụ bình quân một năm

Cá nhân, hộ gia đình sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản đạt tiêu chuẩn kinh tế trang trại phải thỏa mãn điều kiện sau:

1 Đối với cơ sở trồng trọt, nuôi trồng thuỷ sản, sản xuất tổng hợp phải đạt:

a) Có diện tích trên mức hạn điền, tối thiểu:

- 3,1 ha đối với vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng Sông Cửu Long;

- 2,1 ha đối với các tỉnh còn lại

b) Giá trị sản lượng hàng hóa đạt 700 triệu đồng/năm

2 Đối với cơ sở chăn nuôi phải đạt giá trị sản lượng hàng hóa từ 1.000 triệu đồng/năm trở lên;

3 Đối với cơ sở sản xuất lâm nghiệp phải có diện tích tối thiểu 31 ha và giá trị sản lượng hàng hóa bình quân đạt 500 triệu đồng/năm trở lên

Theo tiêu chí mới của Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn là để hướng trang trại đến sự phát triển, lấy hiệu quả làm thước đo hàng đầu, phù hợp với quá trình phát triển của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn

Trong nhiều năm qua đã hình thành nhiều trang trại với các loại hình khác nhau nhưng các trang trại chủ yếu vẫn là tự phát chưa có kế hoạch trung hạn và dài hạn, dẫn đến tình trạng các trang trại được xây dựng manh mún, thiếu sự đầu tư, hỗ trợ cơ sở hạ tầng, chưa hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung Một số nơi bước đầu thực hiện quy hoạch nhưng gặp nhiều lúng túng, nhất là trong quá trình dồn điền đổi thửa và giải phóng mặt bằng Thời gian giao đất, cho thuê đất; thủ tục giao đất, cho thuê đất khó khăn, việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chậm làm ảnh hưởng đến quá trình đầu tư Mức độ đầu tư bình quân cho kinh tế trang trại còn thấp, nhiều trang trại trồng trọt, lâm nghiệp và thủy sản có diện tích sản xuất lớn nhưng thu nhập và giá trị sản xuất hàng hóa lại thấp Các trang trại chăn nuôi quy mô nhỏ, xen lẫn khu dân cư, mới đạt tiêu chí giá trị sản xuất hàng hóa và dịch

vụ chưa đạt tiêu chí về quy mô… So với tiềm năng đất đai, nguồn vốn đầu tư thì chỉ có một số trang trại hoạt động có hiệu quả, còn lại các trang trại sau một chu kỳ được đầu tư vốn ưu đãi của Nhà nước đều hoạt động cầm chừng, nhiều trang trại ngừng hoạt động Nhiều hộ nông dân chưa đủ điều kiện, chưa am hiểu về kỹ thuật nhưng vẫn tìm mọi cách để thành lập trang trại và trong số đó có không ít hộ dân lợi dụng chính sách ưu đãi, sử dụng vốn vay sai mục đích, thiếu kiến thức quản lý, nghiệp vụ dẫn đến làm ăn thua lỗ…Từ thực tế này, chung ta cần nhìn nhận lại phát

triển kinh tế trang trại theo hướng chất lượng, hiệu quả Việc phát triển kinh tế trang trại không đơn thuần là chuyện tập trung đất cho đủ diện tích hay việc ấn định quy

mô trang trại dựa vào số lượng con nuôi, cây trồng Hiệu quả của kinh tế trang trại cần được xem xét thêm dưới góc độ hàm lượng khoa học kỹ thuật công nghệ được

áp dụng trong sản xuất và hiệu quả kinh tế trên từng vùng đất, tập quán sản xuất, quy mô sản xuất tập trung và quy hoạch những vùng nguyên liệu ổn định Như vậy, đòi hỏi chủ trang trại phải có năng lực tốt kể cả cơ sở vật chất, vốn và năng lực điều hành theo cơ chế thị trường

Như vậy theo tiêu chí của Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn thì mới đưa ra được các tiêu chí để xác định kinh tế trang trại về mặt kinh tế nhưng để phát triển kinh tế trang trại thì phải đảm bảo ở cả 3 mặt là kinh tế, xã hội, môi trường tức

là mở rộng qui mô với cơ cấu hợp lý, không ngừng nâng cao năng suất chất lượng

và thực hiện hài hoà 3 mục tiêu: kinh tế, xã hội, môi trường

2.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển các mô hình kinh tế trang trại

Theo Nguyễn Đình Hương và cộng sự (2000), cho rằng các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển các mô hình kinh tế trang trại, cụ thể như sau:

2.1.5.1 Những yếu tố từ bên ngoài

a Chính sách về đất đai

Qua nghiên cứu ta thấy rằng, chính sách đất đai mà cụ thể là quy định về hạn mức sử dụng đất và thời gian sử dụng đất là một nhân tố quan trọng, ảnh hưởng đến sự thành công của trang trại, nhưng nó không hẳn là một yếu tốt bất di, bất dịch, không phải trang trại nào cũng phải có quy mô lớn thì mới thành công Điều quan trọng ở đây

là trình độ quản lý của các chủ trang trại phải phù hợp với quy mô trang trại

Hiện nay Chính phủ đã có những quyết sách đổi mới và thuận lợi nhiều cho phát triển kinh tế trang trại như chính sách giao đất, giao rừng, dồn điền, đổi thửa, điều này tạo đà cho sự phát triển kinh tế trang trại một cách vững chắc và lâu dài

b Ứng dụng các công nghệ tiên tiến

* Giống

Ta thấy rằng yếu tố giống được hầu hết các trang trại quan tâm Trong sản xuất nông nghiệp, người ta thường nói “nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống”, do

vậy giống là một trong 4 yếu tố góp phần cho sản xuất nông nghiệp được thuận lợi Trong hầu hết các trang trại thành công, để thành công, các trang trại này không thể không quan tâm đến việc cải thiện và đưa vào sản xuất những loại giống ưu việt để cho năng suất cao

Như vậy, có thể kết luận rằng, hiện nay yếu tố giống đã và đang đóng góp một phần đáng kể vào sự thành công của các trang trại Nhưng nó không phải là yếu

tố duy nhất, nó chỉ phát huy tính ưu việt của nó khi mà chủ trang trại biết cách kết hợp nhiều yếu tố với nhau như công nghệ chăm sóc, cách thức quản lý…

* Công nghệ tiên tiến

Về việc áp dụng những kỹ thuật hiện đại, tiên tiến, ở những trang trại chăn nuôi áp dụng thuận lợi hơn những trang trại trồng trọt, vì các trang trại chăn nuôi

dễ dàng chuyên môn hóa và công nghiệp hóa hơn các trang trại trồng trọt

2.1.5.2 Những yếu tố từ bên trong

a Con người - chủ trang trại

* Trình độ học vấn

Chủ trang trại là người lãnh đạo trang trại, đứng đầu trang trại nên phải có kiến

thức về chuyên môn và trình độ quản lý nhất định Đây là nhân tố thành công cốt lõi mang tính phổ biến, trang trại thành công nào cũng có nó Bên cạnh đó, chủ trang trại còn là người có trách nhiệm với quá trình sản xuất của mình, phải hiểu được quá trình sản xuất nông nghiệp là quá trình sản xuất có liên quan đến quá trình sinh học

* Thông minh, nhạy bén, sáng tạo:

Ngoài trình độ học vấn, các chủ trang trại còn có tố chất thông minh bẩm sinh,

có thể học và áp dụng có sáng tạo những công nghệ, kỹ thuật tiên tiến

Điều mà phần lớn các trang trại hiện nay chưa có là trình độ quản trị kinh doanh trang trại, mặc dù các trang trại trên là thành công so với các trang trại khác, nhưng hầu như trong các trang trại công việc kế toán chưa thật sự chuyên nghiệp, còn mang tính chất ghi-chép thu chi trong nông hộ

b Trang trại có 1 cấp quản lý

Thực tế cho thấy các chủ trang trại thành công hiện nay đều trực tiếp quản lý, điều hành trang trại của mình, chỉ thuê lao động kỹ thuật và những công nhân bình

thường khác, nhưng con số lao động được thuê là rất ít Đây là ưu thế, vì hiện nay các trang trại hầu như có quy mô canh tác không lớn, chủ trang trại có thể kiểm soát quá trình phát triển cây trồng, vật nuôi, khi có biến động giá cả thì ảnh hưởng cũng không lớn vì có thể lấy công làm lời

c Lợi thế về đất đai của trang trại và sự lựa chọn mô hình phù hợp

Lợi thế về đất đai lợi thế của vùng đất này so với vùng đất khác về mặt khí hậu, thời tiết, thỗ nhưỡng khi trồng cùng một loại cây Điều này có nghĩa là khi trang trại chọn đúng mô hình sản xuất, nuôi trồng cây, con phù hợp thì đã phát huy được lợi thế địa tô

Các trang trại thành công là các trang trại đã chọn đúng mô hình sản xuất, phù hợp với thời tiết, khí hậu; năng lực quản lý, kinh nghiệm của chủ trang trại Kết quả nghiên cứu cho thấy với những trang trại có quy mô nhỏ thì nên tận dụng diện tích đất bằng cách làm VAC, còn các trang trại có quy mô lớn hơn thì có thể thực hiện theo chuyên môn hóa

d Liên kết giữa các chủ trang trại và liên kết “4 nhà”

Liên kết để tạo ra khối lượng hàng hóa lớn

Để hội nhập, các hàng hóa phải được sản xuất với khối lượng lớn, mẫu mã đồng đều, chất lượng tốt và đồng đều Một số trang trại thành công đã liên kết lại với nhau để tạo ra khối lượng hàng hóa lớn, chất lượng tốt đáp ứng với nhu cầu của thị trường

Ở một số trang trại thành công còn xuất hiện việc liên kết “4 nhà” Thực chất chỉ là liên kết 3 nhà “người nông dân – nhà khoa học – doanh nghiệp” còn nhà thứ

tư “nhà nước” – phải là “nhà chỉ đạo” thể hiện mối liên kết qua các chính sách hỗ trợ việc phát triển trang trại

Các trang trại có quy mô lớn, có thể chủ động được việc tìm kiếm thị trường

để tiêu thụ sản phẩm, việc liên kết có thể không cần thiết, nhưng các trang trại có quy mô nhỏ, tiềm lực yếu thì phải liên kết mới phát triển được

Liên kết để có thể xây dựng được thương hiệu

Như vậy các trang trại có thể liên kết lại để thành lập Hợp tác xã và liên kết với nhà chế biến để tạo ra thương hiệu, chứ rất khó có thể mỗi trang trại có 1 thương hiệu trong hiện trạng sản xuất nông nghiệp của nước ta hiện nay được

e Gắn sản xuất với bảo vệ môi trường

Các trang trại thành công đều hướng tới việc sản xuất kinh doanh bền vững

có bảo vệ môi trường Trong xu thế hội nhập WTO, khách hàng đang hướng tới những sản phẩm sạch, xanh thì cũng không có gì ngạc nhiên nếu các trang trại thực hiện theo phương án sản xuất kinh doanh này Những trang trại có gây ô nhiễm môi trường nhiều nhất là các trang trại chăn nuôi gia súc, gia cầm Khắc phục được hạn chế này cũng là yếu tố thành công của trang trại về mặt môi trường

Chuyên môn hóa sản xuất

Mỗi trang trại đều có giới hạn về nguồn lực, nếu đầu tư giàn trãi thì nguồn lực sẽ bị phân tán và dễ dẫn đến đầu tư không hiệu quả, do vậy chuyên môn hoá là điều nên làm Tuy nhiên, với trang trại có diện tích nhỏ thì việc chuyên môn hóa khó xảy ra và dễ gặp rủi ro, cho nên với diện tích nhỏ thì trang trại nên thực hiện theo mô hình VAC, và trang trại nếu có diện tích lớn thì nên chuyên môn hoá

f Các mối quan hệ xã hội

Đây là những mối quan hệ của trang trại với các trang trại khác, với địa phương và với những người xung quanh trang trại Các mối quan hệ xã hội này là yếu tố để chuyển các yếu tố ngoại lực như các chính sách của nhà nước, sự hỗ trợ của tỉnh trở thành nội lực Trang trại muốn thành công thì chắc chắn phải có sự hỗ trợ của địa phương Các mối quan hệ này cũng tác động đến sự liên kết, hợp tác kinh doanh của trang trại

2.1.6 Đánh giá sự phát triển của các mô hình kinh tế trang trại

Mô hình phát triển trang trại được thể hiện trên 3 mặt: Kinh tế, xã hội và môi trường Vì vậy, để đánh giá sự phát triển của các mô hình trang trại trước hết phải đánh giá toàn diện trên cả 3 mặt đó

- Về kinh tế trước hết các trang trại phải đảm bảo tái sản xuất mở rộng, vì vậy các trang trại hoạt động phải có hiệu quả và hiệu quả phải được duy trì thường xuyên, mức độ ngày càng cao Với ý nghĩa đó, đánh giá sự phát triển về kinh tế là đánh giá về hiệu quả sản xuất kinh doanh của trang trại

- Phát triển mô hình trang trại về xã hội đó là việc nâng cao thu nhập, giảm nghèo, tăng cường an sinh xã hội Phát triển về mặt xã hội còn được đánh giá dưới góc độ các chỉ tiêu về giải quyết việc làm, sức khoẻ người lao động, giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc và đảm bảo sự tham gia của người dân trong các hoạt động của sự phát triển

- Về môi trường được thể hiện ở tính an toàn trong hoạt động và kết quả hoạt động của các trang trại không làm suy thoái môi trường mà bảo vệ được tài nguyên đất, nước, các nguồn lợi di truyền động, thực vật, vv

nó phù hợp với các đặc điểm của sản xuất nông nghiệp Ở mỗi quốc gia, mỗi vùng, mỗi địa phương có những điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội khác nhau nên có các

mô hình trang trại hay gia trại khác nhau Sự phát triển của các trang trại, gia trại ở mỗi nơi cũng không giống nhau Có thể nghiên cứu sự phát triển qua sự biến đổi của các trang trại, gia trại trên các mặt sau:

2.2.1.1.Về mô hình trang trại theo sở hữu Theo Trần Đức (1995),

- Trang trại gia đình: ở hầu hết các nước trên thế giới, trong nông nghiệp sự

phát triển của trang trại gia đình chiếm tỷ trọng gần như tuyết đối Thực trạng trên một mặt do trang trại bắt nguồn từ kinh tế hộ nông dân; mặt khác (có tính chất quyết định) là từ ưu việt của trang trại gia đình

Vào những năm 1990, nước Mỹ có tới 2,2 triệu trang trại gia đình đã sản xuất ra trên 50% lượng đậu tương và ngô của toàn thế giới Nước Pháp có 980.000 trang trại gia đình sản xuất ra lượng nông sản gấp 2,2 lần nhu cầu trong nước, với tỷ suất hàng hóa cao (95% về ngũ cốc, 70-80% thịt và sữa, trên 70% rau, quả và có năm đã xuất khẩu tới 24 triệu tấn ngũ cốc)

Ở châu Á, các trang trại có quy mô không lớn, nhưng tạo ra tỷ suất nông sản hàng hóa cao và khối lượng nông sản hàng hóa lớn Nước Nhật, những năm 2000 có 4,2 triệu trang trại gia đình quy mô nhỏ, nhưng đảm bảo lương thực, thực phẩm cho trên 100 triệu người (gạo đạt 107% nhu cầu, thịt 81%, sữa 89% và rau quả từ 76-95%)

- Trang trại liên doanh, hợp doanh theo cổ phần: đây là các hình thức trang

trại tồn tại ở giai đoạn phát triển cao của kinh tế trang trại Vì vậy, nó xuất hiện chủ yếu ở các nước có nền kinh tế phát triển như Mỹ, các nước Tây Âu, Nhật, Hàn Quốc Tuy nhiên, mô hình trang trại lên doanh và hợp doanh theo cổ phần cũng chiếm tỷ trọng nhỏ Ở Mỹ, trang trại liên doanh chiếm 10% trong tổng các trang trại, sử dụng 16% diện tích đất nông nghiệp; các trang trại hợp doanh có 2,7%, sử dụng 13,7% diện tích đất nông nghiệp Đối với các nước châu Á, các mô hình trang trại này rất ít

2.2.1.2 Về mô hình của các trang trại theo quy mô

Quy mô trang trại, gia trại có sự thay đổi theo từng nước và hình thành nên các mô hình trang trại, gia trại có sự phát triển khác nhau Theo thời gian, chúng có

xu hướng tăng số lượng và giảm quy mô những năm đầu nhưng giảm số lượng, tăng quy mô ở giai đoạn sau

Theo vùng, lãnh thổ, các trang trại ở châu Á thường có quy mô nhỏ, quy mô diện tích bình quân từ 0,88 ha - 4,5 ha Các trang trại ở châu Âu có quy mô vào loại trung bình, với diện tích bình quân từ 6,4 ha - 7,9 ha Trang trại có quy mô lớn thuộc về Mỹ và Bắc Mỹ (Canada), quy mô bình quân trang trại lên đến 180 ha Sự biến đổi về quy mô của trang trại của mỗi vùng phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế của mỗi giai đoạn, trước hết gắn liền với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế nói chung, nông nghiệp, nông thôn nói riêng

Nghiên cứu sự biến đổi quy mô của các trang trại châu Âu, ở giai đoạn giảm

số lượng và quy mô có xu hướng biến động tăng ở hầu hết các nước

Theo Nguyễn Điền (2000), ở Pháp, năm 1802 có 5.672.000 trang trại, đến năm 1892 có 5.703.000 trang trại, tăng 31.000 trang trại Nhưng sau đó, số lượng các trang trại giảm (năm 1987 còn 982.000 trang trại), quy mô các trang trại lại

không ngừng tăng (năm 1802 quy mô bình quân 5,9 ha/trang trại; năm 1929 là 11,6

ha, năm 1987 là 29 ha/trang trại và năm 1993 là 35,1 ha)

Sự biến đổi các trang trại ở Cộng hòa liên bang Đức cũng theo xu hướng tương tự Năm 1882, nước Đức có 5.276.000 trang trại, năm 1907 có 5.736.000 trang trại Nhưng từ năm 1907 đến 1985 số lượng các trang trại liên tục giảm; đến năm 1985 chỉ còn 983.000 trang trại, giảm 4.753.000 trang trại Tuy nhiên, quy mô các trang trại lại tăng lên khá nhanh Năm 1882, quy mô bình quân 1 trang trại là 6

ha, năm 1949 là 11 ha và năm 1985 là 15 ha

Ở các nước châu Âu khác như Italia, Hà Lan, Anh trang trại cũng phát triển theo sự biến đổi của công nghiệp hóa Số lượng các trang trại tăng lên ở những năm đầu sau giảm dần, nhưng quy mô các trang trại lại có xu hướng tăng lên

Đối với các nước châu Á, với các điều kiện tự nhiên đặc thù nên trang trại có những đặc điểm khác với trang trại ở Mỹ và Châu Âu, trong đó do đất canh tác bình quân đầu người thấp nên quy mô các trang trại cũng ở mức độ thấp tương ứng

Do diện tích đất đai hạn hẹp nên một số nước và vùng lãnh thổ châu Á, nhà nước đã quy định hạn điền Vì vậy trong sự phát triển của kinh tế trang trại, vấn đề tích

tụ ruộng đất, mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh không chỉ chịu sự tác động của cạnh tranh, phân hóa mà còn chịu sự tác động từ chính sách, pháp luật của Nhà nước

2.2.1.3 Về mô hình trang trại theo phương hướng kinh doanh Theo Nguyễn Đình

Điền và cộng sự (2005),

- Các mô hình trang trại kinh doanh tổng hợp: đó là các trang trại, gia trại có

hướng kinh doanh tổng hợp nhiều sản phẩm, trong đó có những sản phẩm chủ yếu

và những sản phẩm bổ sung hoặc sản phẩm phụ Trang trại tổng hợp là mô hình có tính phổ biến ở các nước, nhất là ở những nơi chưa hình thành các vùng chuyên môn hóa

Nghiên cứu thu nhập của các trang trại cho thấy, cơ cấu thu nhập của các trang trại có sự thay đổi theo hướng: trang trại thuần nông nghiệp giảm xuống, trang trại có thu nhập một phần từ nông nghiệp, phần khác từ các ngành phi nông nghiệp

có xu hướng tăng lên Ở Nhật Bản, năm 1945 có 53,5% trang trại làm nông nghiệp, 46,5% trang trại kết hợp làm nông nghiệp với các ngành nghề phi nông nghiệp

Những năm sau đó tỷ lệ các trang trại có hướng kinh doanh tổng hợp tăng lên Ở Hà Lan, số trang trại kinh doanh tổng hợp năm 1985 đã chiếm tới 71%, ở Nhật Bản lên tới 85% và Đài Loan năm 2000 lên tới 91% trang trại có thu nhập ngoài nông nghiệp Điều này cho thấy, các trang trại kinh doanh tổng hợp, thậm chí cả những ngành phi nông nghiệp là xu hướng biến động để điều chỉnh hướng kinh doanh Đó cũng là điều minh chứng về sự phát triển của các trang trại có hướng kinh doanh tổng hợp

- Các mô hình trang trại chuyên môn hóa: bên cạnh các trang trại kinh doanh

tổng hợp là các trang trại chuyên môn hóa Về thực chất, các trang trại tổng hợp cũng kinh doanh theo hướng chuyên môn hóa, nhưng đó là chuyên môn hóa kết hợp với kinh doanh tổng hợp Vì vậy, các trang trại chuyên môn hóa ở đây được xem xét

là những trang trại có trình độ chuyên môn hóa cao Đó là các trang trại chuyên trồng ngũ cốc (lúa mỳ, ngô ) ở Mỹ, Tây Âu, Canada , các trang trại chuyên chăn nuôi một loại gia súc, gia cầm như Mỹ, Thái Lan, Đài Loan

Thường các trang trại chuyên môn hóa cao là các trang trại nằm trong vùng chuyên môn hóa Ở đó có các điều kiện tự nhiên thuận lợi, quy mô rộng để phát triển thuận lợi một cây trồng hay vật nuôi nào đó, hình thành nên một vùng chuyên môn hóa Sự phát triển thành vùng chuyên môn hóa đã tạo nên những cơ sở vật chất cho hoạt động sản xuất nông nghiệp của cây trồng hoặc vật nuôi đó Đặc biệt đã tạo nên sự gắn kết giữa sản xuất với chế biến và tiêu thụ sản phẩm, trước hết là hình thành hệ thống các cơ sở chế biến

Sự thuận lợi của các điều kiện tự nhiên, sự hình thành hệ thống các cơ sở hạ tầng cho các hoạt động kế tiếp quá trình sản xuất đối với cây trồng vật nuôi đã tạo nên những thuận lợi để khai thác lợi thế về tự nhiên và giảm bớt những trở ngại do chuyên môn hóa quá cao Vì vậy ở những vùng này, sự tồn tại của những trang trại chuyên môn hóa cao lại là hợp lý Tuy nhiên, sự chuyên môn hóa quá cao trong các trang trại đã tạo nên những bất ổn trong hoạt động kinh doanh của các trang trại Đó chính là nguyên nhân về sự tồn tại của các trang trại tổng hợp phổ biến hơn các trang trại chuyên môn hóa cao ở hầu hết các nước trên thế giới

2.2.1.4 Về mô hình trang trại theo trình độ công nghệ

Công nghiệp hóa có tác động mạnh mẽ đến quy mô các trang trại đồng thời tác động đến trình độ công nghệ của các trang trại Xu hướng công nghiệp hóa cao đối với các trang trại ở một số nước có nền kinh tế phát triển đã làm cho các mô hình trang trại biến đổi và hình thành nên các mô hình với các mức độ công nghệ khác nhau: công nghệ truyền thống, công nghệ trung bình và công nghệ tiên tiến

Ở các nước tiên tiến, các trang trại đã tăng cường sử dụng máy móc hiện đại với mức độ cơ giới hóa ngày càng cao, từng bước tiến tới tự động hóa, hóa học hóa

và tin học hóa

Ở châu Á, mức độ công nghiệp hóa, hiện đại hóa diễn ra chậm hơn, công nghệ của các trang trại ở mức độ thấp hơn Tuy nhiên, các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc các trang trại cũng có trình độ công nghệ cao

Mô hình trang trại công nghệ cao có đặc trưng là: các công cụ và nguyên vật liệu có nguồn gốc từ công nghiệp được sử dụng ở mức rất cao Sản xuất nông nghiệp mang sắc thái của sản xuất công nghiệp, các thành tựu của công nghệ sinh học cũng được sử dụng nhiều trong sản xuất nông nghiệp, nâng cao năng suất, hiệu quả lao động Từ các nền nông nghiệp công nghiệp hoá cao độ này đã xuất hiện nhu cầu phát triển nền nông nghiệp sinh thái, bền vững

Nông nghiệp phát triển đề cập một cách toàn diện và tổng hợp đến cả khía cạnh tự nhiên và khía cạnh kinh tế, xã hội của phát triển nông nghiệp Trên khía cạnh tự nhiên, nó là quá trình tác động hợp lý của con người đối với các yếu tố tự

nhiên (đất đai, nguồn nước, phân bón, năng lượng tự nhiên) nhằm giảm thiểu tác

hại môi trường, bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên Trên khía cạnh kinh tế, nó là quá trình giảm chi phí đầu vào, nâng cao thu nhập cho các tổ chức nông nghiệp trên cơ sở thoả mãn tốt nhất nhu cầu xã hội về nông sản phẩm Trên khía cạnh xã hội, nó là quá trình xây dựng và phát triển các giá trị xã hội như sức khoẻ, văn hoá tinh thần của con người Đó chính là mô hình phát triển của trang trại, gia trại ở trình độ công nghệ cao ở các nước kinh tế phát triển đang triển khai

2.2.2.Bài h ọc kinh nghiệm đối với sự phát triển kinh tế trang trại ở nước ta hiện nay

Nhìn vào bức tranh phát triển kinh tế trang trại ở các nước trên thế giới, những thành quả cũng như khó khăn mà các nước đã và đang gặp phải, Việt Nam ta phải biết biến nó thành bài học quý báu về phát triển kinh tế trang trại của riêng ta, từ đó kế thừa

và phát huy những thành công mà các nước đã gặt hái được để áp dụng hợp lý vào phát triển kinh tế trang trại ở nước ta hiệu quả nhất

Trong giai đoạn đầu của công nghiệp hóa, kinh tế trang trại phát triển theo hướng số lượng, quy mô sản xuất nhỏ, kinh doanh tổng hợp, không chuyên sâu Sau

đó theo quá trình phát triển, xu hướng phát triển về số lượng trang trại đã giảm dần, thay vào đó là tăng quy mô của các trang trại, đi xâu vào sản xuất tập trung, chuyên canh lớn

- Ở hầu hết các nước, kinh tế trang trại đã và đang trở thành hình thức tổ chức sản xuất giữ vai trò quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn Trong thực tiễn ngay cả ở một một số nước như: Hàn Quốc, Đài Loan, Malaixia, Thái Lan, hay ở các nước phát triển như Mỹ, Tây Âu, Nhật Bản, đang tiếp tục phát huy tác dụng của kinh tế trang trại, kinh tế trang trại ngày càng chứng tỏ được vai trò quan trọng của mình trong nền kinh tế của mỗi quốc gia

- Trong quá trình phát triển, kinh tế trang trại với nhiều hình thức đa dạng khác nhau (trang trại tư nhân tư bản, trang trại cổ phần, trang trại liên doanh, .) nhưng trang trại gia đình đã trở thành loại hình trang trại thích hợp và phổ biến nhất hiện nay Trên thế giới, trang trại gia đình chiếm khoảng 80-90% tổng số trang trại

- Sự tồn tại và phát triển của kinh tế trang trại gắn liền với công nghiệp hóa, hiện đại hóa, gắn liền với sự phát triển của kinh tế thị trường và xu thế hội nhập của thế giới Ở các nước đang phát triển, nhất là trong giai đoạn đầu của sự hình thành

và phát triển của thị trường tiêu thụ nông sản có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với kinh tế trang trại, bởi lẽ đây là khâu rất quan trọng trong hệ thống phát triển trang trại nếu chỉ có sản xuất, chế biến mà không gắn được thị trường tiêu thụ thì trang trại sẽ không thể phát triển được, giải quyết được thị trường đầu ra là yếu tố quan trọng hàng đầu để thúc đẩy phát triển trang trại và tạo được tính bền vững Chính vì

vậy, gắn công nghiệp chế biến với thị trường tiêu thụ sản phẩm là bài học quý báu

để phát triển kinh tế trang trại

Khi trang trại phát triển đến một trình độ cao thì khâu sản xuất sẽ đi vào chuyên môn hóa, sẽ tạo ra các vùng chuyên canh với các sản phẩm chủ lực và sản lượng sản phẩm hàng hóa sản xuất ra với khối lượng lớn Lúc này công nghiệp chế biến và dịch

vụ nông thôn sẽ giải quyết, tháo gỡ khó khăn mà trang trại gặp phải, góp phần thúc đẩy kinh tế trang trại phát triển có hiệu quả

- Sự hợp tác giữa các trang trại và giữa trang trại với các thành phần kinh tế khác là một yêu cầu cấp thiết để hỗ trợ, thúc đẩy kinh tế trang trại phát triển, sự hợp tác này là rất cần thiết nhất là đối với các nước có quy mô trang trại nhỏ hoặc trình độ sản xuất còn lạc hậu như: Thái Lan, Malaixia, Đài Loan và ngay cả Việt Nam của chúng ta

Sự hợp tác được hình thành trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện theo nguyên tắc các bên đều có lợi và được tiến hành từ khâu sản xuất đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm

- Nhà nước có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển kinh tế trang trại Việc phát triển trang trại gia đình, đặc biệt là ở vùng trung du miền núi cho thấy vai trò của Nhà nước cực kỳ quan trọng, quyết định sự thành bại của công việc di dân, mở mang vùng kinh tế mới Nếu Nhà nước quan tâm và có chính sách hợp lý sẽ thúc đẩy sự hình thành và phát triển các trang trại mới, đảm bảo được tính quy hoạch và bảo vệ môi trường sinh thái bền vững Ngược lại, ở những nơi không

có sự quan tâm và tác động đúng mức của Nhà nước thì đời sống nhân ở đó không ổn định, sản xuất kém hiệu quả gây ra tình trạng khai tác quá mức tài nguyên, phá hoại môi trường sinh thái

2.2.3 Kinh nghiệm phát triển các mô hình trang trại của một số địa phương trong nước

Theo Bộ NN&PTNT (2004), báo cáo của 45 tỉnh về tình hình phát triển kinh

tế trang trại, cụ thể như sau:

2.2.3.1.Kinh nghiệm phát triển mô hình trang trại huyện Sông Lô tỉnh Vĩnh Phúc

Sông Lô là một trong những huyện miền núi của tỉnh vĩnh Phúc, mới được thành lập nên gặp nhiều khó khăn Với diện tích chủ yếu là sản xuất nông nghiệp,

nhưng hàng năm thường chịu ảnh hưởng của mưa lũ gây ngập úng nên sản lượng chưa cao, chưa tạo được những đột phá đem lại hiệu quả kinh tế Nắm bắt được đặc điểm này, huyện đã có chính sách tập trung phát triển các mô hình chăn nuôi, nhằm đưa tỷ trọng ngành chăn nuôi ngày càng chiếm phần lớn trong tỷ trọng cơ cấu kinh

tế Huyện định hướng phát triển các mô hình trang trại, gia trại tập trung, xa khu dân cư, đối tượng con nuôi chủ yếu là lợn, gia cầm và các đối tượng nuôi truyền thống của địa phương đã có kinh nghiệm Bên cạnh đó các mô hình trang trại trồng trọt cũng được khuyến khích phát triển mạnh mẽ

Thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, nhiều địa phương trên địa bàn huyện đã hoàn thành quy hoạch đất đai, xây dựng vùng, khu trang trại chăn nuôi tập trung xã khu dân cư Kinh tế trang đã và đang góp phần không nhỏ vào việc nâng cao sản lượng của ngành nông nghiệp, phát triển chăn nuôi hàng hóa, đáp ứng nhu cầu của thị trường trong và ngoài tỉnh Nổi bật trong những năm qua là các xã: Đồng Quế, Đồng Thịnh và Lãng Công, Bạch Lưu,… là đại diện cho những địa phương có những mô hình kinh tế trang trại được phát triển sâu rộng, sản xuất ngày càng có hiệu quả

Là địa phương nổi tiếng với nghề nuôi rắn từ lâu đời, Bạch Lưu đã tận dụng

để mở rộng, phát triển các mô hình nuôi rắn, đưa sản phẩm rắn mở rộng ra thị trường trong và ngoài tỉnh Toàn xã Bạch Lưu có 6 thôn dân cư với hơn 600 hộ dân thì có đến gần 1/2 số hộ (trên 250 hộ) làm nghề nuôi rắn Trong đó, thôn Hùng Mạnh có tới 60 hộ, thôn Xóm Làng có 55 hộ Hộ nuôi ít nhất cũng có đến 200 con

Hộ nuôi nhiều có tới 400 - 500 con như hộ anh Trần Văn Thuận, hộ anh Nguyễn Thế Kỷ (thôn Xóm Làng), nhà ông Hà Văn Chữ (thôn Xóm Làng) hiện nay có 200 khoang nuôi, mỗi khoang 1 con rắn hổ mang Gia đình ông chủ yếu nuôi rắn sinh sản và rắn thương phẩm Trừ chi phí mỗi năm ông Chữ thu lãi trên dưới 100 triệu đồng từ nuôi rắn Mô hình nuôi rắn đã và đang được nhân rộng trong toàn xã, góp phần đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương Bên cạnh đó huyện còn chú trọng đưa các mô hình sản xuất nông nghiệp hiệu quả như trồng cà chua ghép trái

vụ, mở rộng diện tích diện tích trồng dưa chuột…để người dân có thể phát triển kinh tế đa dạng

Khác với Bạch Lưu, Đồng Quế có nghề truyền thống, nhưng những năm gần đây xã lại đi lên mạnh mẽ với những mô hình chăn nuôi Là địa phương chú trọng vào phát triển kinh tế hộ gia đình vào nghề chăn nuôi gia cầm, lợn lửng, nhím, hươu sao, cá sấu… Điển hình trong số đó là mô hình trang trại của gia đình anh Nguyễn Duy Đô thôn Thanh Tú Hiện tại trang trại của anh Đô có khoảng hơn 100 con lợn lửng đang được nuôi thả cùng với 10 nái lợn lửng và 10 nái là lợn mán đen Mỗi năm trừ chi phí cho gia đình anh thu lãi từ 60 – 70 triệu đồng

Đồng Thịnh có 1135,02 ha đất tự nhiên, chủ yếu là đất đồi Để giúp bà con nông dân xóa đói, giảm nghèo, năm 1995, huyện Lập Thạch triển khai dự án hỗ trợ

bà con nông dân đưa giống vải Thanh Hà (Hải Dương) về trồng Sau 3 năm trồng thử nghiệm, thu lứa quả đầu tiên Nhận thấy đây là giống vải có chất lượng tốt, quả mỏng vỏ, mọng nước, hương vị thơm mát, bà con nông dân đã chiết cành, trồng ra diện rộng Năm 2001, toàn xã trồng được trên 100 ha vải Giờ đây, Đồng Thịnh đã

là địa phương nổi tiếng với diện tích trồng vải lớn nhất của tỉnh Thích ứng được với đồng đất địa phương nên vải có chất lượng thơm ngon đã trở thành thương hiệu cho nhiều thương lái trong và ngoài tỉnh đến thu mua tận nơi Với khoảng 1000 hộ trồng hiện nay, cây vải đã và đang đem hiệu quả kinh tế cho nhiều hộ gia đình Các mô hình kinh tế trang trại ở Sông Lô đang có những bước đi tích cực và đúng hướng Đó là việc nâng cao trình độ kỹ thuật trong trồng trọt, chăn nuôi nâng cao chất và lượng sản phẩm, thay đổi phương thức sản xuất, thay thế thói quen sản xuất manh mún sang sản xuất hàng hóa chất lượng cao, quy mô lớn Kinh tế trang trại tiếp tục hứa hẹn là yếu tố quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế ngành nông nghiệp nói chung và ngành chăn nuôi của huyện nói riêng

2.2.3.2.Kinh nghiệm phát triển mô hình trang trại huyện Đoan Hùng tỉnh Phú Thọ

Huyện Đoan Hùng (tỉnh Phú Thọ), từ một vài mô hình kinh tế đồi rừng nhỏ

lẻ trước đây, đến nay đã có 151 trang trại với quy mô lớn, vừa và nhỏ, trong đó có

53 trang trại tổng hợp trồng rừng kết hợp với chăn nuôi gia súc, gia cầm, thủy sản (VACR), 14 trang trại lâm nghiệp, 76 trang trại chuyên về chăn nuôi và một số trang trại về các loại hình khác

Nhờ có các chính sách của Nhà nước về giao đất nông nghiệp, lâm nghiệp cho hộ gia đình sử dụng ổn định, lâu dài; chính sách cho hộ gia đình làm kinh tế trang trại được vay vốn, chính sách về sử dụng nguồn lao động, ứng dụng khoa học công nghệ, bảo hộ tài sản và các chủ trương khuyến khích phát triển kinh tế trang trại của địa phương mà đến nay, các trang trại ở Đoan Hùng đã từng bước được mở rộng cả về quy mô, diện tích và sản lượng, khai thác có hiệu quả tiềm năng đất đai, ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, liên doanh, liên kết, nâng cao năng lực quản lý và phát triển theo hướng bền vững, sử dụng lao động hợp lý kết hợp với nghiên cứu thị trường tiêu thụ sản phẩm Kinh tế trang trại đã góp phần làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế đúng hướng, tăng nguồn thu ngân sách cho huyện và làm đổi mới cách nghĩ, cách làm, cách tư duy cho nông dân, khuyến khích người dân làm giàu chính đáng Kinh tế trang trại cũng đã góp phần phân bố lại lao động

và thúc đẩy nền nông nghiệp của huyện ngày càng phát triển

Điển hình là mô hình trang trại trồng keo lai của ông Nguyễn Văn Học ở xã

Ca Đình với diện tích trên 30 ha, rút kinh nghiệm từ chu kỳ rừng trước và đẩy mạnh các biện pháp chăm bón đúng kỹ thuật mà rừng keo của gia đình ông lên xanh tốt, khả năng sinh khối lớn, ông tổ chức khai thác theo kiểu cuốn chiếu, khai thác đến đâu trồng bổ sung ngay đến đó, thu nhập bình quân đạt 150 đến 180 triệu đồng/năm, trang trại tổng hợp vườn rừng kết hợp chăn nuôi gà, lợn, cá, trăn, rắn 9 ha của gia đình ông Nguyễn Kim Long ở xã Tây Cốc, trừ chi phí mỗi năm gia đình ông cũng thu về trên 200 triệu đồng, ông Nguyễn Sỹ Tự ở xã Chân Mộng với mô hình trang trại VAC, trên diện tích 3 ha, ông trồng 1000 cây bưởi Diễn kết hợp với nuôi lợn để

có phân bón, mỗi năm cũng cho thu nhập trên 200 triệu đồng từ bưởi; ông Nguyễn Văn Phán ở xã Quế Lâm, ông Trần Văn Lương ở xã Vân du, ông Lều Ngọc Anh xã Minh lương và nhiều chủ trang trại khác đều có mức thu nhập hàng năm đạt từ 100 đến 300 triệu đồng; mô hình Hợp tác xã trồng bưởi đặc sản ở thôn Chí, xã Chí Đám

có 9 hộ chuyên trồng bưởi Sửu, mỗi gia đình có gần 100 gốc bưởi, bình quân thu nhập đạt 200 triệu đồng/hộ/năm Không những thế, các trang trại còn góp phần