NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG NÂNG CAO NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH LỚP 12 TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI VỀ VẤN ĐỀ CHỌN NGHỀ

Lĩnh vực nghề nghiệp được các tác giả nước ngoài nghiên cứu khá sớm, chủ yếu ở các vấn đề: Hứng thú nghề nghiệp của học sinh, động cơ chọn nghề…Đặc biệt, ở Mỹ, vấn đề hướng nghiệp đ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG

ĐỀ TÀI

NÂNG CAO NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH LỚP 12

TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI VỀ VẤN ĐỀ CHỌN NGHỀ

Người thực hiện: Trịnh Thị Mai Linh

Đồng Nai, 2012

MỤC LỤC

I Tóm tắt

II Giới thiệu

III Phương pháp

IV Phân tích dữ liệu và bàn luận kết quả

V Kết luận và khuyến nghị

VI Tài liệu tham khảo

VII Phụ lục

I TÓM TẮT

1 Bối cảnh

Nghề nghiệp là một thành phần quan trọng trong sự phát triển của xã hội cũng như trong đời sống cá nhân Sự phong phú, phức tạp, đa dạng của nghề nghiệp nói lên trình độ văn minh, đời sống vật chất của con người cũng như xã hội đó Trong bối cảnh Việt Nam đang gấp rút hoàn thành sự nghiệp CNH và tiến hành HĐH, việc lựa chọn nghề nghiệp càng trở thành nhu cầu cấp bách, đòi hỏi phải đáp ứng được nhu cầu của cá nhân và cộng đồng

Lĩnh vực nghề nghiệp được các tác giả nước ngoài nghiên cứu khá sớm, chủ yếu ở các vấn đề: Hứng thú nghề nghiệp của học sinh, động cơ chọn

nghề…Đặc biệt, ở Mỹ, vấn đề hướng nghiệp được gọi là chỉ dẫn nghề nghiệp,

là một thành tố quan trọng của nền giáo dục Trung học Các tác giả nước ngoài đều nhận thấy cần thiết phải nâng cao hiểu biết về nghề nghiệp cho học sinh Ở Việt Nam, vấn đề nghề nghiệp cũng được nhiều tác giả nghiên cứu như: Nguyễn Ngọc Bích (nghiên cứu động cơ lựa chọn nghề nghiệp của thanh niên), Phạm Tất Dong (xem xét sâu sắc và có hệ thống về hứng thú nghề nghiệp cũng như những vấn đề cơ bản về nội dung, phương pháp hướng nghiệp cho học sinh), Phạm Nguyệt Lãng và Trần Anh (xu hướng nghề nghiệp của thanh niên học sinh trung học)…

Trong bối cảnh đó, trường THPT Nguyễn Trãi tọa lạc tại phường Tân Biên, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai, với đặc điểm lịch sử, điều kiện kinh

tế - xã hội với những nét đặc thù rất khác so với các phường khác trong thành phố Cộng đồng dân cư ở đây mới được hình (khoảng 50 năm), tính cấu kết cộng đồng cao, kinh tế hộ gia đình, sản xuất nhỏ chiếm chủ yếu

Thực trạng về dự định chọn nghề của học sinh lớp 12 trường THPT Nguyễn Trãi:

- Đều có nhu cầu tìm cho mình một nghề nhất định sau khi tốt nghiệp THPT

- Việc chọn nghề của các em theo hai hướng:

 Hướng thứ nhất: chọn những nghề mà các em cho rằng rất cần cho sự phát triển kinh tế của đất nước, điều kiện kinh tế của nghề tốt

 Hướng thứ hai: chọn những nghề cần thiết cho sự phát triển của xã hội như nghề y, nghề sư phạm, công an…

- Đa số học sinh chọn trình độ nghề ở bậc cao, chưa phù hợp với khả năng học tập Việc chọn cho mình một nghề phù hợp với khả năng học tập của mình là vấn đề khó khăn đối với các em

Nguyên nhân của thực trạng trên là vì:

- Học sinh chưa được tiếp cận với những nghề cụ thể

- Học sinh thiếu thông tin về các nghề mà các em lựa chọn

Nhà trường tiến hành NCKHSPUD “Nâng cao nhận thức của học sinh lớp 12 trường THPT Nguyễn Trãi về vấn đề chọn nghề” nhằm đưa ra những giải pháp thay thế để cải thiện thực trạng trên

2 Mục đích

Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao nhận thức của học sinh lớp 12 trường THPT Nguyễn Trãi về vấn đề chọn nghề

3 Quá trình

Để học sinh lớp 12 trường THPT Nguyễn Trãi hình dung được thế giới nghề nghiệp bao gồm những nghề gì, chúng tôi mời chuyên gia về nghề nghiệp đến nói chuyện, giới thiệu với các em bức tranh về nghề nghiệp Chúng tôi giới thiệu các nhóm nghề chung rồi đền từng nhóm nghề cụ thể Vì học sinh chủ yếu thi vào các trường Đại học nên chúng tôi cung cấp cho học sinh những ngành nghề cụ thể trong từng trường, số lượng tuyển sinh và hướng xin việc làm sau khi ra trường

Bên cạnh việc mời các chuyên gia nói chuyện, chúng tôi cung cấp tài liệu

về các nghề đó để các em đọc, tìm hiểu, cân nhắc và lựa chọn

4 Kết quả nghiên cứu

II GIỚI THIỆU

1 Lí do thực hiện nghiên cứu

Lựa chọn nghề nghiệp đã trở thành mối quan tâm thường xuyên, chi phối suy nghĩ và hoạt động của học sinh lớp 12 trường THPT Nguyễn Trãi Việc chọn nghề của các em không chỉ xác định hướng đi của mỗi cá nhân mà còn có tác dụng đến toàn xã hội vì sau đó nó thúc đẩy hoặc kìm hãm sự đóng góp của các em đối với xã hội Chọn nghề phù hợp với năng lực, nguyện vọng, hứng thú

sẽ tạo ra một động lực lớn thúc đẩy các em say sưa, miệt mài, tích cực khám phá, sáng tạo để hoạt động tốt trong nghề, ngược lại, các em sẽ băn khoăn, day dứt suốt cuộc đời

Với tuổi đời còn trẻ, kinh nghiệm còn thiếu, việc việc lựa chọn nghề quả

là vấn đề khó đối với các em học sinh lớp 12 Bởi lẽ việc lựa chọn nghề không đơn giản chỉ phụ thuộc vào yếu tố tâm lý, sinh lý, những tác động sư phạm của nhà trường mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố xã hội Việc lựa chọn nghề của các em học sinh lớp 12 không những bị chi phối bởi nhu cầu, nguyện vọng của các em, theo giá trị xã hội của nghề nghiệp mà còn bị chi phối bởi giá trị kinh tế của nghề, tính thiết thực của nghề đối với xã hội

Chọn nghề là chọn hướng đi cho cả cuộc đời Vì vậy, trước khi quyết định lựa chọn một nghề trong xã hội, thì học sinh cần phải có tri thức về nghề

đó (hay phải nhận thức về nghề rồi mới quyết định chọn nghề) Nhận thức nghề

là một thành phần không thể thiếu được trong lựa chọn nghề Nếu học sinh nhận thức đầy đủ, đúng đắn về những yêu cầu của nghề, về những phẩm chất

mà nghề đó yêu cầu đối với cá nhân thì các em sẽ có sự lựa chọn nghề phù hợp với nguyện vọng của mình và xã hội, từ đó sẽ tích cực hoạt động để vươn tới chiếm lĩnh nghề

Với những lí do trên, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng: “Nâng cao nhận thức của học sinh lớp 12 trường THPT Nguyễn Trãi về dự định và lựa chọn nghề nghiệp”

2 Giả thuyết nghiên cứu

Hiện nay học sinh lớp 12 trường THPT Nguyễn Trãi nhận thức chưa đầy

đủ về nghề định chọn và dự định chọn nghề chưa có căn cứ xác đáng Nếu được cung cấp các kiến thức về nghề sẽ giúp học sinh nâng cao nhận thức và là một trong những yếu tố cơ bản để có dự định lựa chọn nghề nghiệp phù hợp

3 Nhiệm vụ của nghiên cứu:

a. Tìm hiểu thực trạng nhận thức về vấn đề chọn nghề của học sinh lớp 12 trường THPT Nguyễn Trãi

b Thử nghiệm một vài biện pháp tác động nhằm nâng cao nhận thức về vấn đề chọn nghề cho học sinh lớp 12 trường THPT Nguyễn Trãi

III.PHƯƠNG PHÁP

1 KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU

i

Kh á

Nhóm 1

(12B1)

Nhóm 2

(12B2)

2 THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU

- Chọn dạng thiết kế thứ tư: Thiết kế kiểm tra sau tác động với các nhóm ngẫu nhiên Cả hai nhóm đều được chọn ngẫu nhiên (khách thể nghiên cứu)

- Nghiên cứu sử dụng phép kiểm chứng T-test

- Cả hai nhóm thực hiện bài kiểm tra sau tác động Kết quả được đo thông qua việc so sánh chênh lệch kết quả kiểm tra sau tác động

Nhóm

thực

nghiệm

Nhóm

đối

chứng

3 QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU

a Tác động như thế nào?

Tiến hành thử nghiệm theo các bước sau:

Bước 1: Tiến hành khảo sát để phát hiện thực trạng nhận thức của học sinh lớp

12 về “nhận thức về vấn đề chọn nghề”

- Cho học sinh viết ước mơ ra giấy

- Cho học sinh viết bài luận và thi hùng biện về “Nghề tương lai của tôi”

- Cho học sinh thử chọn nghề bằng cách ghi vào hồ sơ tuyển sinh

- Quan sát học sinh khi học sinh tham gia thực hành nghề ở các lớp học nghề dành cho học sinh THPT được tổ chức tại trường

Bước 2: Tổ chức thử nghiệm tác động như sau

- Mời chuyên gia về nghề nghiệp đến giới thiệu về các nghề mà các em quan tâm

- Cung cấp những tài liệu, sách báo nói về nghề mà các em quan tâm

- Tiến hành tư vấn nghề vào thứ hai đầu tuần, dưới buổi chào cờ và tư vấn vào thời điểm học sinh chuẩn bị làm hồ sơ tuyển sinh Đại học, Cao đẳng…tháng 1,2,3

b Tác động kéo dài bao lâu?

- Tác động diễn ra trong một năm học

- Tác động diễn ra từng tháng, từng tuần

- Tác động diễn ra vào đợt cao điểm trước khi học sinh đăng kí hồ sơ thi Đại học, Cao đẳng…

c Tác động được thực hiện ở đâu và khi nào?

- Tác động được thực hiện chủ yếu là ở trường THPT Nguyễn Trãi

- Tác động thường được diễn ra ở các buổi chào cờ đầu tuần, hoạt động ngoại khóa

4. ĐO LƯỜNG:

a Mục tiêu

- Qua thực trạng, chúng tôi thấy trình độ hiểu biết nghề của học sinh còn chưa tốt, học sinh chưa quan tâm tìm hiểu nghề rồi mới chọn nghề Sự lựa chọn của học sinh thường theo hứng thú, năng lực của cá nhân nhiều hơn nhu cầu trong

xã hội Vai trò của nhà trường và trung tâm hướng nghiệp được học sinh đánh giá ở hoạt động mở các lớp học nghề Mặt khác, đa số học sinh đều có nhu cầu tiếp thu nền học vấn cao, vì vậy những kiến thức do nhà trường và trung tâm hướng nghiệp mang lại không đủ để học sinh hiểu biết nghề mình chọn tốt hơn

- Trong quá trình thử nghiệm, mục đích thử nghiệm của chúng tôi nhằm nâng cao hiểu biết nghề nghiệp cho học sinh, giúp các em có thể tự đánh giá những phẩm chất, năng lực cá nhân, so sánh chúng với yêu cầu nghề nghiệp để cuối cùng có sự lựa chọn nghề nghiệp phù hợp

b Nội dung

- Qua thực trạng chọn nghề của học sinh lớp 12 trường THPT Nguyễn Trãi cho thấy rằng suy nghĩ về nghề của học sinh chưa ổn định

- Học sinh bước đầu có nhận thức về nghề, nhưng quá trình nhận thức không liên tục, còn đơn giản và mang tính tự phát

c Dạng câu hỏi

- Đề tài nhằm nâng cao nhận thức của học sinh về vấn đề chọn nghề, nên chúng tôi đo thái độ của các em về vấn đề chọn nghề là chủ yếu

- Có 5 mức độ đo, ở đề tài này, chúng tôi sử dụng 3 mức độ đo Đó là đo tính tức thì, đo tần suất và đo tính cập nhật

c Số lượng câu hỏi: 10 câu (Xem phụ lục: Phiếu khảo sát)

d Kết quả đo

Đo tần suất

Câu 1: Để hiểu biết về nghề em thường hay làm những việc nào sau đây (xếp việc làm quan trọng theo thứ tự 1,2,3,4…

Tỉ lệ (%) Tính thường xuyên Thường

xuyên

Đôi khi

Không

1 Đọc sách, báo thu thập tài liệu nói

về nghề

.7

3.7

3 Hỏi bố, mẹ, anh, chị em trong gia

đình

.3

16.6

4 Đến trung tâm hướng nghiệp tìm

hiểu

.4

71.9

5 Quan sát nơi người làm việc trong

nghề đó

.4

34

6 Hỏi những chuyên gia giỏi của nghề

em chọn

.9

17.4

.4

4.5

.9

27.3

Câu 2: Trong quá trình học ở trường THPT Nguyễn Trãi, trường đã giúp gì cho em trong việc chọn nghề?

S

T

T

Các hoạt động của nhà trường

Tổng số Tỉ lệ

(%) Thườ

ng xuyê

n

Tỉ lệ

(%) Đôi khi

Tỉ lệ (%) Khôn g

1 Giảng dạy môn học kết hợp

với định hướng nghề nghiệp

2 Tổ chức các cuộc tham quan

nhà máy, cơ sở sản xuất

4 Gửi vào sinh hoạt tại các

trung tâm hướng nghiệp

5 Tổ chức hội thảo về nghề

nghiệp

6 Mời các chuyên gia về nghề

đến nói chuyện

1 Về nhận thức nghề nghiệp: Khi học sinh được cung cấp tài liệu để tìm hiểu nghề, được cung cấp thông tin nghề nghiệp thì mặt nhận thức về thế giới nghề nghiệp và những yêu cầu đặc trưng của nghề được thay đổi

2 Về dự định chọn nghề: Sau khi được tác động bằng nhiều hoạt động do nhà trường tổ chức, chúng tôi thấy thể hiện rất rõ sự hiểu biết của các em về giá trị nghề nghiệp trong xã hội

Học sinh lớp 12 trường THPT Nguyễn Trãi lựa chọn nghề chủ yếu dựa trên hứng thú, năng lực của bản thân kết hợp với những yêu cầu của xã hội mà chưa được thực tập trong nghề Vì vậy, ý kiến của người tư vấn, của những chuyên gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực nghề nghiệp các em dự định chọn sẽ

có tác dụng rất quan trọng đến sự ổn định hay không ổn định về nghề nghiệp tương lai của mình

V KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

1. Kết luận

a Nhận thức về nghề nghiệp của học sinh lớp 12 trường THPT Nguyễn Trãi mới đang dừng ở những biểu hiện bên ngoài của nghề mà chưa đi sâu tìm hiểu những đặc trưng riêng của nghề và đối chiếu yêu cầu đó với những đặc điểm thể chất và tâm lý của mình

b Trong ba trình độ nghề thì đa số học sinh dự định chọn nghề trình độ cao (Đại học) Dự định chọn nghề của học sinh tập trung vào những nghề mà các em cho rằng dư luận xã hội đánh giá cao, mang lại nhiều thu nhập, có khả năng tìm việc làm ổn định và là nghề cần thiết cho xã hội Những nghề mà các em dự định chọn ít là do ácc em đánh giá nghề vất vả và không có thu nhập đảm bảo mới sống tối thiểu Lý do chọn nghề quan trọng nhất của học sinh là nghề phú hợp với hứng thú, khả năng học tập và sau đó là sự phù hợp với yêu cầu xã hội

2 Khuyến nghị

a Nhà trường THPT Nguyễn Trãi cần có một chuyên gia tư vấn nghề để kịp thời giúp đỡ học sinh trong lựa chọn nghề

b Thư viện tăng cường những sách, báo giới thiệu về nghề, các trắc nghiệm tư vấn nghề, họa đồ nghề để học sinh có điều kiện tìm hiểu có hệ thống các nghề trong xã hội, hiểu rõ mình và hiểu rõ nghề

c Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và gia đình trong việc giúp đỡ học sinh lựa chọn nghề nghiệp Theo chúng tôi, cần tuyên truyền nghề nghiệp rộng rãi cho Phụ huynh lớp 12 trường THPT Nguyễn Trãi Khi các bậc cha mẹ hiểu

rõ hơn về các nghề trong xã hội thì họ sẽ có ý kiến thích hợp giúp con em họ chọn nghề

d Học sinh cần được giáo dục đầy đủ ý thức trách nhiệm đối với tương lai của mình, suy nghĩ nghiêm túc về nghề mình lựa chọn để chủ động hơn trong hoạt động hướng nghiệp của mình

VI TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn Ngọc Bích, Động cơ chọn nghề của thanh thiếu niên, Luận án PTS – 1979

2 Phạm Tất Dong, Vấn đề hứng thú trong công tác hướng nghiệp, Nghiên cứu Khoa học giáo dục số 18 năm 1974

3 Phạm Tất Dong, Hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông, Tạp chí Đại học và Trung học chuyên nghiệp, số 6 năm 1982

4 Phạm Nguyệt Lãng, Tìm hiểu động cơ chọn nghề của học sinh THPT, Nghiên cứu giáo dục số 5 năm 1991

VII PHỤ LỤC

1 Kế hoạch nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng về “Nâng cao nhận thức của học sinh lớp 12 trường THPT Nguyễn Trãi về vấn đề chọn nghề”

2. Phiếu khảo sát “NÂNG CAO NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH LỚP 12 TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI VỀ VẤN ĐỀ CHỌN NGHỀ”

3 Số liệu thống kê

PHIẾU KHẢO SÁT

“NÂNG CAO NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH LỚP 12 TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI VỀ VẤN ĐỀ CHỌN NGHỀ”

……

Nghề nghiệp của cha:……….Trình độ học vấn:…………

Nghề nghiệp của mẹ:……… Trình độ học vấn:…………

Nơi ở hiện nay:………

Câu 1: Em có suy nghĩ về việc chọn nghề từ bao giờ?

Câu 2: Suy nghĩ về việc chọn nghề có thay đổi không?

Câu 3: Theo em, nghề em chọn có khả năng phát triển trong tương lai không?

Câu 4: Em chọn nghề vì những lí do nào sau đây? (Ghi thứ tự của mức độ quan trọng

1,2,3…)

A Vì phù hợp với hứng thú B Vì phù hợp với khả năng học tập C Vì phù hợp với sức khỏe

Câu 5: Để hiểu biết về nghề em thường hay làm những việc nào sau đây (xếp việc làm quan trọng theo thứ tự 1,2,3,4…

S

T

T

độ quan trọng

Tính thường xuyên Thường

xuyên

1 Đọc sách, báo thu thập tài liệu nói về nghề

2 Hỏi bạn bè thân thiết

3 Hỏi bố, mẹ, anh, chị em trong gia đình

4 Đến trung tâm hướng nghiệp tìm hiểu

5 Quan sát nơi người làm việc trong nghề đó

6 Hỏi những chuyên gia giỏi của nghề em

chọn

7 Qua lao động sản xuất

8 Ngoại khóa

9 Qua các môn học văn hóa

1

1

1

Xem ti vi

1

2

Những việc làm khác

Câu 6: Trong quá trình học ở trường THPT Nguyễn Trãi, trường đã giúp gì cho em trong việc chọn nghề?

xuyên

Đôi khi

không

nghiệp

xuất

Câu 7: Cha mẹ có ý kiến gì trong việc giúp em hiểu biết về nghề và việc chọn nghề của em?

A Trao đổi, hướng dẫn em hiểu về nghề em chọn

B Tìm sách, báo, tài liệu nói về nghề đó cho em C Để em tự tìm hiểu

C Không quan tâm đến việc chọn nghề của em