giải pháp chống buôn lậu gia cẩm và sản phẩm gia cầm nhập lậu trên địa bàn tỉnh bắc giang

Với chức năng kiểm tra, kiểm soát hàng hóa lưu thông trên thị trường, lực lượng Quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang phối hợp với các cơ quan chức năng liên ngành khác như: Công an tỉnh, Sở

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

LỜI CAM ĐOAN

Luận văn thạc sỹ “Giải pháp chống buôn lậu gia cầm và sản phẩm gia cầm nhập lậu trên địa bàn tỉnh Bắc Giang” là công trình nghiên cứu khoa học của riêng cá nhân tôi

Tôi cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực

và chưa hề được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

TẠ VĂN ĐỨC

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập và thực hiện đề tài, tôi đã nhận được sự giúp đỡ của nhiều tập thể và cá nhân Tôi xin được bày tỏ sự cảm ơn sâu sắc nhất tới tất cả các tập thể và cá nhân đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu Trước hết, với tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin gửi lời cảm

ơn tới thầy giáo PGS TS Trần Đình Thao - người đã trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo Bộ môn Kế hoạch đầu tư; các thầy cô giáo khoa Kinh tế và Phát triển Nông thôn, Ban quản lýđào tạo Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi về mọi mặt trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo, cán bộ nhân viên Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang; các doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người dân đã tạo điều kiện và hỗ trợ tôi trong quá trình thu thập phân tích số liệu

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ sự biết ơn chân thành tới gia đình, đồng nghiệp và bạn

bè - những người đã luôn bên tôi, động viên, giúp đỡ tôi về vật chất cũng như tinh thần trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn này

Hà Nội, ngày tháng năm

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

TẠ VĂN ĐỨC

MỤC LỤC

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

Mục lục iv

Danh mục bảng vii

Danh mục biểu đồ và sơ đồ viii

PHẦN I MỞ ĐẦU 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2

1.2.1 Mục tiêu chung 2

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 2

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu 3

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu 3

PHẦN II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 4

2.1 Cơ sở lý luận 4

2.1.1 Một số khái niệm 4

2.1.2 Nguyên nhân xuất hiện buôn lậu 5

2.1.3 Các hình thức buôn lậu hàng hoá và buôn lậu gia cầm 6

2.1.4 Tác hại của buôn lậu và buôn lậu gia cầm 7

2.1.5 Hoạt động chống buôn lậu 12

2.1.6 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác chống buôn lậu của cơ quan quản lý thị trường 17

2.1.7 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động chống buôn lậu hàng hóa 19

2.2 Cơ sở thực tiễn 19

2.2.1 Thực trang buôn lậu ở Việt Nam 19

2.2.2 Thực trạng buôn lậu ở một số quốc gia trên thế giới 24

PHẦN III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 26

3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 26

3.1.1 Khái quát về tỉnh Bắc Giang 26

3.1.2 Giới thiệu về Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang 34

3.2 Phương pháp nghiên cứu 39

3.2.1 Khung nghiên cứu 39

3.2.2 Phương pháp thu thập số liệu 40

3.2.3 Phương pháp xử lý số liệu 41

3.2.4 Phương pháp phân tích số liệu 41

PHẦN IV KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 44

4.1 Thực trạng hoạt động buôn lậu trên địa bàn tỉnh Bắc Giang 44

4.2 Thực trạng hoạt động chống buôn lậu gia cầm, sản phẩm gia cầm trên địa bàn tỉnh Bắc Giang 51

4.2.1 Những thủ đoạn chủ yếu được các đối tượng buôn lậu sử dụng trên địa bàn tỉnh Bắc Giang hiện nay 51

4.2.2 Các biện pháp nghiệp vụ được Chi cục quản lý thị trường Bắc Giang áp dụng 55

4.3 Kết quả, hiệu quả công tác chống buôn lậu gia cầm, sản phẩm gia cầm của Chi cục QLTT tỉnh Bắc Giang 60

4.3.1 Số vụ gia cầm, sản phẩm gia cầm bị xử phạt vi phạm hành chính 60

4.3.2 Kết quả phối hợp liên ngành 62

4.3.3 Số lượng, giá trị gia cầm, sản phẩm gia cầm nhập lậu bị xử lý 63

4.3.4 Giá trị gia cầm, sản phẩm gia cầm nhập lậu thu giữ và nộp NSNN 64

4.3.5 Đánh giá chung về hoạt động chống buôn lậu gia cầm, sản phẩm gia cầm của Chi cục QLTT tỉnh Bắc Giang 65

4.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động chống buôn lậu gia cầm, sản phẩm gia cầm nhập lậu tại Chi cục 72

4.4.1 Yếu tố khách quan 72

4.4.2 Yếu tố chủ quan 75

4.5 Một số giải pháp nâng cao hoạt động chống buôn lậu gia cầm, sản phẩm gia cầm tại Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang 81

4.5.1 Quan điểm, chủ trương của Đảng và nhà nước ta về công tác đấu tranh chống buôn lậu 81

4.5.2 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động chống buôn lậu gia

cầm, sản phẩm gia cầm nhập lậu của Chi cục quản lý thị trường tỉnh

Bắc Giang 86

PHẦN V KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 100

5.1 Kết luận 100

5.2 Kiến nghị 101

5.2.1 Đối với Chính phủ 101

5.2.2 Đối với các bộ, ngành cơ quan chức năng khác 104

5.2.3 Đối với UBND tỉnh 104

5.2.4 Đối với các doanh nghiệp trong nước 104

5.2.5 Đối với quần chúng 105

TÀI LIỆU THAM KHẢO 106

DANH MỤC BẢNG

STT Tên bảng Trang

3.1 Hệ thống giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Bắc Giang 30

3.2: Nội dung và phương pháp thu thập thông tin thứ cấp 40

3.3 : Nội dung và phương pháp thu thập thông tin sơ cấp 41

4.1 Tình hình xử lý vi phạm trên địa bàn tỉnh giai đoạn (2011 – 2013) 46

4.2 : Kết quả xử lý tang vật trong các vụ vi phạm 48

4.3 : Tình hình vi phạm về hoạt động kinh doanh trên địa bàn tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2011 - 2013 51

4.4 : Tình hình vi phạm về lưu thông, kinh doanh hàng hóa trên địa bàn tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2011 - 2013 52

4.5 : Tình hình vi phạm các quy định về hoạt động thương mại trên địa bàn tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2011 - 2013 54

4.6: Kết quả xử lý vi phạm từng khu vực trên địa bàn tỉnh Bắc Giang 57

4.7 : Tình hình xử lý vi phạm buôn lậu gia cầm, sản phẩm gia cầm trên địa bàn tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2011 -2014 59

4.8: Kết quả xử lý vi phạm buôn lậu trong lực lượng liên ngành 62

4.9: Số lượng gia cầm, sản phẩm gia cầm nhập lậu xử lý từ 2011-2014 64

4.10 Đánh giá của cán bộ thị trường về các khó khăn khách quan trong chống buôn lậu 75

4.11 Đánh giá về nguồn nhân lực quản lý thị trường 76

4.12 Đánh giá về phương tiện phục vụ công tác chống buôn lậu của lực lượng chức năng 78

4.1.3 Đánh giá của người dân về vai trò của người dân và doanh nghiệp trong đấu tranh chống buôn lậu 79

4.14 : Ý kiến đề nghị khắc phục và bổ sung của các đối tượng điều tra 87

4.15 Số lượng tin cung cấp cho LLQLTT tỉnh Bắc Giang năm 2014 92

DANH MỤC HÌNH BIỂU ĐỒ VÀ SƠ ĐỒ

STT Tên hình, biểu đồ và sơ đồ Trang

Hình 3.1 Bản đồ địa lý tỉnh Bắc Giang 26

Sơ đồ 3.1: Cơ cấu tổ chức của Chi cục QLTT tỉnh Bắc Giang 37

Sơ đồ 3.2: Khung phân tích đề tài 39

Biểu đồ 4.1: Số vụ xử lý vi phạm giai đoạn 2011 -2013 45

Biểu đồ 4.2: Tỷ lệ tiền xử lý vi phạm hành chính từ năm 2011-2013 47

Biểu 4.3 : Tỷ trọng các loại hình vi phạm từ năm 2011 - 2013 48

Biểu đồ 4.4 : Tình hình thực hiện xử lý các vi phạm trong lĩnh vực QLTT 49

Biểu đồ 4.5: Tình hình xử lý các vụ vi phạm trong buôn lậu gia cầm, sản phẩm gia cầm trên địa bàn tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2011 - 2014 60

Biểu đồ 4.6: Tỷ trọng gia cầm sản phẩm gia cầm nhập lậu các năm 2011-2014 64

Biểu đồ 4.7: Tình hình xử lý Vi phạm hành chính trong buôn lậu gia cầm, sản phẩm gia cầm trên địa bàn tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2011 - 2014 65

Đồ thị 4.8: Tần suất kiểm tra kiểm soát hoạt động chống buôn lậu đối với các cơ sở sản xuất kinh doanh 66

Đồ thị 4.9: Sự tham gia của người dân trong công tác chống buôn lậu 97

Đồ thị 4.10: Phương thức tuyên truyền, phổ biến pháp luật chống buôn lậu 98

PHẦN I

MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Nhìn nhận một cách tổng thể khi xã hội ngày càng phát triển thì người tiêu dùng ngày càng được thỏa mãn các nhu cầu của mình Ở Việt Nam, thành quả hơn 20 năm sự nghiệp đổi mới của Đảng đã chứng minh điều đó Với sự chung sức của toàn thể nhân dân cả nước thì đất nước Việt Nam ngày càng thay đổi rõ rệt kinh tế phát triển, hệ thống cơ sở hạ tầng khang trang, hành lang pháp luật thông thoáng… tạo điều kiện thuận lợi cho sự giao lưu, vận chuyển hàng hóa từ

đó góp phần làm đa dạng, phong phú các mặt hàng nhằm đáp ứng nhu cầu của mọi tầng lớp dân cư Bên cạnh mặt tích cực, thì không ít những mặt trái của nền kinh tế cũng được bộc lộ ra Người tiêu dùng đã và đang phải đối mặt với các thách thức của nạn hàng lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng…với hình thức lừa đảo tinh vi và thủ đoạn hung hăng bất chấp pháp luật, thậm chí liều cả tính mạng

để chống đối lại cơ quan thẩm quyền chức năng

Theo Báo cáo của Bộ Công thương năm 2013 các lực lượng chức năng đã phạt hành chính 3,13 tỷ đồng đối với việc vận chuyển và kinh doanh gia cầm, sản phẩm gia cầm nhập khẩu trái phép, kiểm tra, xử lý 1.849 vụ, phạt hành chính 3,13 tỷ đồng; tịch thu 55,5 tấn gà lông, 201,5 tấn gà thịt, 2,8 triệu quả trứng, 73,9 tấn phụ phẩm gia cầm (nội tạng, chân, cổ, cánh), 2,1 triệu con gà giống, 8,5 tấn và 34.797 con vịt con, 15,8 tấn chim, trị giá hàng tịch thu tiêu hủy là 3,63 tỷ đồng

Đề giải quyết vấn nạn này cần phải có sự chung tay phối hợp của nhiều cơ quan ban ngành Với chức năng kiểm tra, kiểm soát hàng hóa lưu thông trên thị trường, lực lượng Quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang phối hợp với các cơ quan chức năng liên ngành khác như: Công an tỉnh, Sở khoa học và công nghệ, Sở y tế… nhằm chống tệ nạn buôn bán lậu, sản xuất và buôn bán hàng giả, chống gian lận thương mại, vi phạm sở hữu trí tuệ, vệ sinh an toàn thực phẩm … và các hành

vi khác trong hoạt động thương mại, dịch vụ Hoạt động của lực lượng quản lý thị trường liên quan mật thiết đến việc bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, tạo

ra môi trường cạnh tranh lành mạnh, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các nhà sản

xuất kinh doanh chân chính

Thực tế hiện nay, các đối tượng kinh doanh, vận chuyển, tiêu thụ gia cầm, sản phẩm gia cầm ngày càng sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi mới bằng nhiều loại phương tiện khác nhau và phương thức hoạt động ngày càng khó kiểm soát Với sự làm việc tận tâm để làm tròn trách nhiệm với Đảng, Nhà nước và toàn thể nhân dân, các cán bộ, kiểm soát viên Chi cục quản lý thị trường đã không ngừng cố gắng chống lại các hành vi gian lận trên nhắm bảo vệ người tiêu dùng là một nhiệm vụ cấp thiết Tuy nhiên hoạt động của lực lượng Quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang chưa đạt được kết quả cao, hàng lậu vẫn còn được bầy bán trên thị trường vào những dịp lễ tết, gia cầm, sản phẩm gia cầm không đảm bảo vệ sinh vẫn được lưu hành…

Xuất phát từ thực tế trên tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Giải pháp chống buôn lậu gia cầm và sản phẩm gia cầm nhập lậu trên địa bàn tỉnh Bắc Giang”

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu chung

Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng tình hình chống buôn lậu gia cầm và sản phẩm gia cầm nhập lậu trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, từ đó đề xuất giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả của công tác chống buôn lậu gia cầm và sản phẩm gia cầm nhập lậu trên địa bàn tỉnh Bắc Giang trong thời gian tới

- Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động chống buôn lậu gia cầm, sản phẩm gia cầm nhập lậu của Chi cục QLTT tỉnh Bắc Giang trong thời gian tới

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các hoạt động chống buôn lậu gia cầm, sản phẩm gia cầm nhập lậu tại Chi cục QLTT tỉnh Bắc Giang Do vậy, các chủ

thể liên quan tới quá trình thu thập số liệu thực hiện đề tài gồm:

- Các chủ thể có tham gia trực tiếp lưu thông gia cầm, sản phẩm gia cầm nhập lậu qua địa bàn tỉnh Bắc Giang

- Các loại gia cầm, sản phẩm gia cầm lưu hành trên thị trường tỉnh Bắc Giang

- Các chủ thể có liên quan, hoặc tham gia gián tiếp đến việc lưu hành gia cầm, sản phẩm gia cầm qua địa bàn tỉnh Bắc Giang

- Các chính sách, Nghị định, thông tư, quyết định, quy chế… ảnh hưởng đến việc chống buôn lậu gia cầm, sản phẩm gia cầm tại Chi cục QLTT tỉnh Bắc Giang

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về nội dung: Đánh giá thực trạng chống buôn lậu gia cầm, sản phẩm gia cầm nhập lậu từ Trung Quốc và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động chống buôn lậu Nghiên cứu giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động chống buôn lậu gia cầm, các sản phẩm gia cầm của Chi cục QLTT tỉnh Bắc Giang

PHẦN II

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2.1 Cơ sở lý luận

2.1.1 Một số khái niệm

- Khái niệm buôn lậu

Buôn lậu: là các hành vi vận chuyển, buôn bán trái phép qua biên giới những loại hàng hóa Nhà nước cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu như: vũ khí, chất nổ, ngoại tệ,

cổ vật, đồ chơi kích thích bạo lực, văn hóa phẩm độc hại xấu đến môi sinh, môi trường; đến người; động; thực vật; những vật phẩm thuộc do tích lịch sử, văn hóa Buôn lậu là các hành vi trốn tránh sự kiểm tra, kiểm soát của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền (Hải quan, biên phòng) hoặc dùng các thủ đoạn gian dối để che mắt các cơ quan này để vận chuyển hàng cấm; trốn; lậu thuế đối với việc buôn bán, vận chuyển hàng hóa qua biên giới; dùng các thủ đoạn bí mật, bất hợp pháp trà trộn hàng lậu với các hàng hóa khác vận chuyển qua cửa khẩu nhưng qua được mắt Hải quan (Điều 153, Bộ Luật Hình

Sự Của Nước Cộng Hoà Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam Số 15/1999/QH10 Sửa đổi bổ sung 2009/QH12 Ngày 19/6/2009).

Buôn lậu là hành vi lén lút đưa hàng hóa xuất nhập khẩu qua biên giới rốn tránh hoặc chống lại sự kiểm tra kiểm soát của Hải quan bằng cách không đi qua cửa khẩu, hoặc tuy có đi qua cửa khẩu nhưng dùng thủ đoạn bí mật bất hợp pháp như trà trộn hàng lậu trong các hàng hóa khác có làm thủ tục, cấu tạo chỗ bị mật

để giấu hàng lậu trong các hàng hóa trốn tránh, chống lại sự kiểm tra của Hải quan, nhằm đạt được lợi ích cuối cùng là thu được lợi nhuận thặng dư siêu ngạch Hành vi buôn lậu có khi chỉ có giá trị nhỏ, nhưng hầu hết phải do những tổ chức bất hợp pháp có đường dây bất hợp pháp qua biên giới, có khi xuyên quốc gia thực hiện

Buôn lậu là một trong những hình thức gian lận thương mại, đó là loại hình gian lận thương mại đặc biệt nguy hiểm

- Khái niệm về buôn lậu gia cầm và sản phẩm gia cầm

Gia cầm là tên gọi chung cho các loài động vật có hai chân, có lông vũ, thuộc nhóm động vật có cánh được con người nuôi giữ, nhân giống nhằm mục đích sản xuất trứng, lấy thịt hay lông vũ Gia cầm là loài cho sản phẩm thịt làm

thực phẩm cho con người phổ biến nhất thế giới, chiếm khoảng 30% sản phẩm thịt trên toàn thế giới, đặc biệt là gà thịt (đứng đầu vẫn là thịt lợn 38%)

2.1.2 Nguyên nhân xuất hiện buôn lậu

Doanh số bán lẻ trên thị trường xã hội là chỉ tiêu phản ánh nhu cầu tiêu dùng thực đã được thực hiện của toàn xã hội Còn chỉ số giá cả, và theo đó là sự biến động của nó là chỉ tiêu phản ánh tương quan giữa hai đại lượng hàng hoá và sức mua Nói cách khác đó là chỉ tiêu phản ánh mối quan hệ cung cầu về hàng hoá Hiểu được bản chất kinh tế của vấn đề này, các nhà sản xuất tìm cách tiết kiệm chi phí, hạ giá thành trên cơ sở cải tiến mẫu mã hấp dẫn, phù hợp thị hiếu

sử dụng, nâng cao chất lượng sản phẩm, bán ra với giá thị trường chấp nhận, nhằm quay vòng vốn nhanh, thu lợi nhuận cao Để làm được những điều này không phải là việc dễ dàng và lại nhất là trong điều kiện cạnh tranh gay gắt hiện nay Một trong những hiện tượng cạnh tranh, kinh doanh để kiếm lời nhưng trái pháp luật là lao vào "buôn lậu" Một số nhà kinh doanh thuộc các thành phần kinh tế, dù ở mức độ khác nhau đã tìm đủ mọi cách luồn lách để thắng trong cuộc chạy đua "một vốn bốn lời", chạy theo lối sống giàu sang nhưng lại không đủ khả năng làm giàu hợp pháp mà kinh doanh một cách bất hợp pháp để kiếm lời nhanh

và dễ dàng Lợi ích cá nhân của họ đặt lên quá cao mà không nghĩ đến lợi ích tập thể, lợi ích quốc gia Từ đó mà buôn lậu ngày càng nảy sinh và phát triển, hành vi buôn lậu ngày càng tinh vi, diễn biến ngày càng phức tạp là điều bức xúc đối với

xã hội hiện nay

Nhu cầu sử dụng hàng hoá ở các vùng địa lý khác nhau và hàng hoá có chất lượng cao, giá thấp hơn ở nơi này sẽ có xu hướng chuyển sang nơi khác có hàng hoá với chất lượng thấp hơn, giá cao hơn Đây cũng là quy luật cạnh tranh trong lưu thông hàng hoá Tuy nhiên trong một số trường hợp để bảo vệ sản xuất nội địa Nhà nước phải dùng đến hàng rào thuế quan (thậm chí thuế rất cao), gian thương tìm mọi thủ đoạn để tàng trữ buôn bán, vận chuyển hàng hoá qua biên giới, cũng như lợi dụng mọi khe hở để gian lận số lượng, chủng loại, đánh lẫn hàng hoá … để trốn thuế kiếm lời bất chính Một số loại hàng hoá nhà nước cấm buôn bán vì lý do bảo vệ an ninh quốc phòng, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ sức

khỏe cộng đồng (ma túy, vũ khí, rác thải…), trên thực tế một số loại hàng hóa cấm nhu cầu vẫn có nên giá cao, việc buôn bán trái phép những hàng hoá này mang lại lợi nhuận rất cao lại càng thúc đẩy gian thương buôn bán để kiếm lời bất chính Hoặc có những loại hàng hoá buôn bán phải có phải được sự cho phép của nhà nước (hàng hóa đã qua sử dụng, biệt dược,…) vẫn bị gian thương tìm mọi cách để buôn bán kiếm lời

Đối với mỗi quốc gia tuỳ thuộc quy định của pháp luật, chính sách quản lý kinh tế, yêu cầu bảo hộ nền sản xuất nội địa và khả năng quản lý khác nhau thì quy mô, tính chất, mức độ buôn lậu cũng khác nhau Buôn lậu gắn bó rất chặt chẽ với các tệ nạn tham nhũng, tiêu cực và các tệ nạn xã hội khác Trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay thì những tệ nạn này không ngừng gia tăng và diễn biến ngày càng phức tạp

2.1.3 Các hình thức buôn lậu hàng hoá và buôn lậu gia cầm

Hiện nay các đối tượng ngày càng có nhiều thủ đoạn tinh vi hơn trong sản xuất kinh doanh hàng lậu Một số hình thức buôn lậu chủ yếu hiện nay là: Nhập hàng hóa không qua con đường chính ngạch(nhập lậu), sản xuất hàng lậu mua bán hàng nhập lậu trôi nổi trên thị trường kể cả hàng cấm Song hành với hoạt động buôn lậu này để hợp thức hóa hàng lậu thì gian lận hóa đơn chứng từ, khai gian số lượng, xuất xứ sản phẩm…là những hành vi thường được sử dụng

Các hình thức buôn lậu thông qua hóa đơn chứng từ:

+ Hóa đơn giả: là hành vi mua hóa đơn không do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành để hợp thức hóa hàng nhập lậu

+ Hóa đơn thật nhưng hành vi mua bán sử dụng bất hợp pháp: mua bán hóa đơn chưa ghi nội dung hoặc có ghi nội dung nhưng không có hàng hóa, dịch vụ kèm theo hoặc không đúng mặt hàng; có chênh lệch về giá trị giữa các liên của hóa đơn, mua bán hóa đơn của doanh nghiệp đã bỏ trốn sau ngày có thông báo…

+ Quay vòng hóa đơn: dùng hóa đơn hợp pháp để hợp thức hóa việc mua bán hàng lậu cho những lần mua hàng tiếp theo mà những mặt hàng này có cùng chủng loại với những mặt hàng trước đó

+ Mua hàng trôi nổi bán hàng không xuất hóa đơn

2.1.4 Tác hại của buôn lậu và buôn lậu gia cầm

- Hậu quả đối với nền kinh tế:

Buôn lậu có tác hại rất lớn đối với nền kinh tế và những thành tựu của công cuộc đổi mới mà đất nước đang tiến hành Buôn lậu có nguy cơ kìm hãm tốc độ phát triển của nền kinh tế, tạo thành một lực cản lớn đối với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Hàng hoá nhập lậu là hàng gian lận, trốn thuế sẽ làm mất tính cân bằng trong cạnh tranh thương mại giữa hàng nội và hàng ngoại, đồng thời làm thất thu thuế xuất, nhập khẩu và các sắc thuế khác dẫn đến thất thu cho ngân sách nhà nước Thuế quan đánh trên hàng hoá xuất, nhập khẩu, nhằm mục đích làm tăng giá của hàng nhập khẩu, bảo vệ và kích thích sản xuất nội địa Vì vậy, hàng nhập lậu - gian lận trốn thuế đã phá vỡ cạnh tranh lành mạnh giữa hàng nội và hàng ngoại nhập Hàng ngoại nhập lậu vào thị trường do trốn thuế nhập khẩu nên giá

rẻ hơn, chất lượng cao hơn hàng nội do có công nghệ sản xuất tiên tiến, thiết bị khoa học hiện đại Trong khi đó, những doanh nghiệp, cơ sở sản xuất trong nước vẫn phải nhập khẩu và chịu thuế một số nguyên vật liệu, trong quá trình sản xuất

và tiêu thụ sản phẩm, họ còn phải nộp các khoản thuế khác như: thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp… Mặt khác, hệ thống công nghệ kỹ thuật trong một số lĩnh vực sản xuất hiện vẫn còn đang lạc hậu, không đồng bộ, năng suất và hiệu quả thấp, hàng hoá không phù hợp thị hiếu người tiêu dùng, nên không đủ sức cạnh tranh với hàng ngoại ngay trên chính thị trường của mình Theo quy luật cung - cầu và giá trị hàng hoá trên thị trường thì cuộc cạnh tranh giữa hàng nội và hàng nhập thì hàng nhập lậu do giá rẻ hơn, chất lượng cao hơn, làm cho hàng nội không tiêu thụ được trên thị trường dẫn đến đọng vốn, thiếu nợ vốn Điều này dễ làm cho các doanh nghiệp sản xuất đứng trước nguy cơ phá sản, nhất là những doanh nghiệp và những ngành công nghiệp non trẻ, mới ra đời Đây thực sự là mối đe dọa đời sống của hàng nghìn công nhân trong các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất trong nước

Cạnh tranh không lành mạnh giữa hàng nội và hàng nhập lậu không chỉ gây thiệt hại cho người sản xuất, mà còn ảnh hưởng đến người tiêu dùng Hàng

ngoại tràn ngập thị trường với giá rẻ tạo nên thị hiếu, tâm lý ưa dùng hàng ngoại Tuy hàng ngoại với giá rẻ hơn giá thành hàng nội là do trốn được thuế nhưng rất bấp bênh vì không phải lúc nào nhập hàng cũng trốn được thuế Mặt khác, các hoạt động tăng cường đấu tranh chống buôn lậu, gian thương mại của các lực lượng chức năng sẽ làm cho nguồn hàng khan hiếm, vì vậy trong từng thời kỳ sẽ nẩy sinh cơn sốt về giá, về hàng, làm đảo lộn sự ổn định giá cả trên thị trường Với cạnh tranh đó, kết cục tất yếu là hàng ngoại lấn át hàng nội địa, phá vỡ thế bình ổn giá cả, sản xuất trong nước bị đình đốn Nhập lậu hay xuất lậu cũng gây thiệt hại như nhau về kinh tế, bởi nhập lậu ồ ạt biến nước ta thành thị trường tiêu thụ hàng hoá của nước ngoài, đặc biệt là hàng dư thừa, ế ẩm Còn xuất lậu hàng hoá, đặc biệt là nguyên liệu, khoáng sản, nhiên liệu thô, các mặt hàng chiến lược, hàng quốc cấm sẽ làm cho tài lực của đất nước cạn kiệt Hậu quả rõ nhất làm mất cân đối giữa sản xuất và tiêu dùng, làm chệch hướng phát triển của nền kinh tế

Mặt khác, buôn lậu còn làm cho đất nước thất thu lớn về thuế xuất, nhập khẩu và các sắc thuế khác gây ảnh hưởng đến quá trình cân đối thu - chi ngân sách của Nhà nước, làm thất thoát ngoại tệ mạnh ra ngoài biên giới

- Hậu quả về mặt văn hoá - xã hội:

Buôn lậu gây nên những hậu quả phức tạp và nặng nề về mặt văn hoá -

xã hội Đây là một trong những yếu tố làm gia tăng giữa giàu và nghèo, tạo đà cho việc thuê mướn, bóc lột sức lao động Một số tư thương đánh mất khuynh hướng tạo việc làm, chỉ mải mê làm giàu thông qua buôn lậu, gian lận thương mại Hiện tượng buôn lậu xuất hiện đã lôi kéo một lực lượng lao động khá lớn tham gia vào đội quân “cửu vạn” mang vác hàng qua biên giới Lực lượng đó không chỉ bao gồm lao động tại chỗ, mà còn có cả lao động từ nơi khác đến làm cho sản xuất bị buông lỏng, tình hình trật tự an toàn xã hội cũng bị biến động Thành phần lao động bị tiền thuê mướn cám dỗ, có cả trẻ em ở tuổi đến trường,

bỏ sản xuất, bỏ học hành làm “cửu vạn” Đây là đội ngũ tiếp tay và bao che cho buôn lậu, có những làng thuộc khu vực biên giới đường bộ người dân ở đây bỏ

cả sản xuất, coi việc mang vác, vận chuyển “thuê” hàng hoá nhập lậu là một nghề để sinh sống

Tệ nạn buôn lậu là nguyên nhân làm suy thoái đạo đức xã hội, ảnh hưởng xấu đến thuần phong, mỹ tục và truyền thống văn hoá dân tộc Những kẻ buôn lậu không từ một thủ đoạn nào để thu được nhiều lợi nhuận bất chính, đồng tiền bất chính đã làm hại những người đi buôn lậu, làm nẩy sinh các tệ nạn xã hội như: cờ bạc, rượu chè… ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhân cách con người, làm cho đạo đức của nhiều kẻ bị tha hoá Không chỉ có thế, buôn lậu bao giờ cũng dẫn đến tiêu cực, tham nhũng dễ dẫn đến tha hoá một bộ phận cán bộ công chức của Nhà nước Thực tế cho thấy những ngành chức năng trong hoạt động chống buôn lậu, gian thương mại trong điều hành, thực thi chính sách thương mại hoặc liên quan đến hoạt động thương mại nếu không vững vàng sẽ bị lôi kéo, mua chuộc và trở thành nô lệ của đồng tiền Do bị lôi kéo bởi khoản lợi nhuận khổng

lồ, gian thương tìm mọi mánh khoé, mọi thủ đoạn để móc nối với một số cán bộ Nhà nước bị tha hoá, biến chất Do bị sự cám dỗ của đồng tiền mà họ đã lợi dụng

vị trí, quyền lực nhà nước giao cho để cấu kết với buôn lậu, tiếp tay và bao che cho buôn lậu hình thành những đường dây phức tạp, khó phát hiện,

Hàng nhập lậu tuồn vào thị trường nội địa bất hợp pháp trong đó còn có nhiều tài liệu phản động, văn hoá đồi trụy, thậm chí có cả vũ khí của những phần tử thù địch từ nước ngoài chuyển về Một bên là bọn buôn lậu hám lợi và phi nghĩa, một bên là các thế lực thù địch luôn có ý đồ làm thay đổi bản sắc văn hoá dân tộc, từ đó làm thay đổi bản chất của dân tộc được hình thành từ trong quá trình đấu tranh chống lại áp bức bóc lột và phát triển sản xuất Bọn buôn lậu lợi dụng triệt để quá trình mở cửa để tăng cường chống phá ta trên mặt trận văn hoá - xã hội bằng các thủ đoạn tuyên truyền lối sống thực dụng, coi trọng đồng tiền, ấn hành các sản phẩm văn hoá, phủ nhận quá khứ của dân tộc, ca ngợi lối sống hưởng thụ, chúng tuồn vào nước ta băng hình, tác phẩm văn hoá đồi truỵ, phản động,…Cho nên những tác hại do buôn lậu gây ra không chỉ thuần tuý về kinh tế, mà nó còn ảnh hưởng đến văn hoá - xã hội, xâm hại thuần phong mỹ tục của đất nước

- Hậu quả đối với an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội:

Những hậu quả do buôn lậu gây ra đối với nền kinh tế và đối với nền văn hoá xã hội đã dẫn đến những tác hại về mặt chính trị, gây khó khăn cho sự quản

lý Nhà nước Hàng nhập lậu, gian lận trốn thuế làm cho thị trường hỗn loạn, đời sống kinh tế của một bộ phận nhân dân gặp khó khăn, tệ nạn xã hội phát triển; công bằng, văn minh xã hội không được thiết lập; nhà nước thất thu thuế nên không cân đối được thu - chi ngân sách, một số quỹ phúc lợi bảo hiểm xã hội bị giảm sút…

Buôn lậu và các chủ thể buôn lậu vì những khoản lợi nhuận khổng lồ đã bất chấp pháp luật, bất chấp chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước với những thủ đoạn tinh vi để thu lợi nhuận bất chính Những khoản lợi nhuận này tạo cho bọn buôn lậu giàu có và ăn chơi sa đoạ, phung phí, trong khi đại bộ phận nhân dân làm ăn chân chính thì sống khó khăn và nghèo khổ Chính sự bất công

đó đã làm nảy sinh tâm lý coi thường pháp luật, coi thường Nhà nước, kèm theo khủng hoảng cả hệ thống lập pháp, hành pháp và tư pháp

Một trong những hậu quả nữa của buôn lậu gây ra về mặt chính trị là tác hại của nó đối với chủ quyền và an ninh quốc gia Ngày nay, hoà bình, hợp tác để phát triển đang trở thành xu hướng của thời đại, sức mạnh quân sự đang được thay thế bằng sức mạnh kinh tế Với ưu thế về kinh tế khoa học, kỹ thuật, các nước tư bản phát triển đã và đang thực hiện chiến lược “biên giới mềm” đẩy thế giới vào cuộc chiến tranh không có khói lửa - chiến tranh kinh tế Kinh tế thị trường là giải pháp hữu hiệu để tăng trưởng kinh tế, nên các nước chậm phát triển đều có xu hướng phát triển kinh tế thị trường, mở rộng quan hệ với nước ngoài để thu hút vốn và khoa học kỹ thuật tiên tiến Với chính sách mở cửa thì cuộc chiến tranh giành thị trường nổ ra không kém phần gay go so với các hình thức chiến tranh khác

Chủ quyền lãnh thổ bị đe dọa với hình thức xâm lăng mới, đó là “diễn biến hoà bình” và “chiến tranh biên giới mềm”, hàng hoá đến đâu là biên giới đến đó - dần dần các nước chậm phát triển từng bước phụ thuộc vào kinh tế và cuối cùng phải phụ thuộc vào chính trị Trên thực tế, biên giới nhiều quốc gia vẫn còn nguyên vẹn, bộ máy nhà nước vẫn do những cán bộ trong nước điều hành,

nhưng thực chất độc lập, chủ quyền lãnh thổ bị mất Vì vậy, bảo vệ an ninh biên giới không chỉ là việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, mà thực chất là bảo vệ các tiềm năng - yếu tố cơ bản của phát triển kinh tế Bảo vệ an ninh quốc gia góp phần bảo

vệ vững chắc nguồn nhân lực, vật lực, tài lực là phục vụ cho sự phát triển của nền kinh tế và sự vững chắc của chế độ chính trị

- Ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý kinh tế - xã hội:

Buôn lậu gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với nền kinh tế, văn hoá

xã hội, chính trị, đây là những hậu quả trực tiếp dễ nhìn nhận Một hậu quả khác không kém phần nguy hại là hậu quả của buôn lậu dưới góc độ cả về vĩ mô và vi

mô Nó làm cho cơ quan quản lý nhà nước không kiểm soát được tình hình xuất nhập khẩu và liên doanh đầu tư với ngoài; công tác điều hành của cơ quan chức năng gặp nhiều khó khăn và hoạt động kém hiệu quả

Xét về góc độ quản lý vĩ mô, buôn lậu là một trong những nguyên nhân làm hàng hoá nội địa bị đình trệ trong khâu phân phối và tiêu dùng, sản xuất trong nước bị đình đốn Nhiều doanh nghiệp sản xuất ra hàng hóa không cạnh tranh nổi trên thị trường, nợ nần chồng chất dẫn đến phá sản, kéo theo sự gia tăng của đội quân thất nghiệp Buôn lậu còn là nguyên nhân trực tiếp hoặc gián tiếp dẫn đến dẫn đến các tệ nạn xã hội, đó là tham nhũng, tha hoá, rượu chè, cờ bạc, trộm cắp… Do đó, nó làm cho công tác quản lý của Nhà nước thêm khó khăn, phức tạp Mặt khác, buôn lậu trực tiếp dẫn đến thất thu về thuế xuất nhập khẩu và các sắc thuế khác, đây là khoản thu lớn của ngân sách nhà nước Điều này ảnh hưởng đến các kế hoạch về kinh tế, tài chính khiến nhà nước mất cân đối về thu - chi ngân sách Buôn lậu còn phá vỡ sự bình ổn của thị trường, tạo nên cơn sốt về hàng hoá và giá cả làm cho nhà nước không quản lý được hoạt động xuất nhập khẩu; việc hoạch định chính sách, xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội

bị sai lệch…

Những hậu quả của buôn lậu đối với quản lý vĩ mô đã trực tiếp và gián tiếp ảnh hưởng đến quản lý vi mô Hệ thống pháp luật của ta về quản lý hoạt động xuất nhập khẩu còn chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ, nếu không nói là chồng chéo, mâu thuẫn nhau Chính vì thế, những chủ thể buôn lậu, gian đã lợi dụng kẽ

hở, những quy định thiếu chặt chẽ của nhà nước để thực hiện hành vi buôn lậu trốn thuế Từ đó việc quản lý của cơ quan nhà nước ở cơ sở gặp nhiều khó khăn

do sự lũng đoạn thị trường của hàng ngoại nhập lậu Giải pháp đấu tranh chống buôn lậu, tăng cường hiệu lực kiểm tra, kiểm soát của các ngành chức năng vẫn chưa được giải quyết tận gốc, buôn lậu đã làm cho một số cơ quan quản lý lúng túng, bị động, khó khăn trong việc thực hiện nhiệm vụ chính trị - xã hội

Cũng dưới góc độ quản lý, trong lĩnh vực lưu thông hàng hoá, hàng ngoại nhập với lợi thế về giá cả rẻ hơn hàng nội do trốn được thuế, chất lượng tốt, mẫu

mã đẹp nên được tiêu thụ mạnh, tạo nên tâm lý ưa dùng hàng ngoại (như hàng điện tử, gia dụng,…) trong nhân dân Nhưng do nguồn hàng không ổn định, giá

cả không ổn định nên buôn lậu là nguyên nhân gây nên những cơn sốt về hàng,

về giá cả hàng hoá làm cho thị trường nội địa không thiết lập, lưu thông hàng hoá

bị rối loạn và gây ách tắc cho sản xuất và tiêu dùng trong nước

- Ảnh hưởng đến sức khoẻ cộng đồng:

Hành vi buôn lậu có ảnh hưởng trực tiếp tới sức khoẻ, giống nòi của cộng đồng thông qua việc đưa hàng giả, hàng nhái hoặc những loại hàng kém phẩm chất, không đảm bảo các tiêu chuẩn theo quy định của nhà nước tuồn vào tiêu thụ trong nội địa đặc biệt là các loại hàng hoá phải đảm bảo tiêu chuẩn về vệ sinh an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn về y tế, tiêu chuẩn chất lượng như: Tân dược, đồ chơi trẻ em, mũ bảo hiểm, rượu, nước giải khát, thức ăn, gia súc, gia cầm…

Tóm lại những hậu quả và tác hại do buôn lậu gây nên đó là: Làm mất ổn định giá cả thị trường, kìm hãm sản xuất trong nước, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, gây thất thu cho ngân sách cho nhà nước, tạo nên sự cạnh tranh không bình đẳng giữa hàng nội và hàng ngoại, là nguyên nhân phát sinh các tiêu cực trong xã hội Vì vậy tệ nạn buôn lậu phải được ngăn chặn một cách triệt để và là nhiệm vụ của toàn xã hội, trong đó có lực lượng Quản lý thị trường

2.1.5 Hoạt động chống buôn lậu

a) Hình thức, chế tài chống buôn lậu

Một số mức xử phạt vi phạm hàng chính trong buôn bán hàng lậu của Việt Nam (trích dẫn theo Nghị định số: 06/2008/NĐ-CP ngày 16/01/2008 của

chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại đã được sửa đổi bổ sung một số điều tại Nghị định số: 112/2010 ngày 01/12/2010 của

chính phủ)

Điều 22 Xử phạt hành vi kinh doanh hàng hoá nhập lậu

1 Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 300.000 đồng đến 500.000 đồng đối với hành vi kinh doanh hàng hoá nhập lậu có giá trị đến 5.000.000 đồng

2 Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với hành vi vi phạm quy định tại khoản 1 Điều này có giá trị từ trên 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng

3 Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với hành vi vi phạm quy định tại khoản 1 Điều này có giá trị từ trên 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng

4 Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với hành vi vi phạm quy định tại khoản 1 Điều này có giá trị từ trên 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng

5 Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi vi phạm quy định tại khoản 1 Điều này có giá trị từ trên 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng

6 Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 7.000.000 đồng đối với hành vi vi phạm quy định tại khoản 1 Điều này có giá trị từ trên 50.000.000 đồng đến 70.000.000 đồng

7 Phạt tiền từ 7.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi vi phạm quy định tại khoản 1 Điều này có giá trị từ trên 70.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng

8 Phạt tiền gấp hai lần mức tiền phạt quy định từ khoản 1 đến khoản 7 Điều này đối với một trong các trường hợp sau đây:

a) Hàng hoá nhập lậu thuộc danh mục hàng hoá cấm nhập khẩu hoặc tạm ngừng nhập khẩu;

b) Hành vi vi phạm là của cá nhân, tổ chức trực tiếp nhập khẩu hàng hoá đó

9 Các mức phạt tiền quy định từ khoản 1 đến khoản 8 Điều này cũng được

10 Trường hợp hàng hoá nhập lậu thuộc danh mục hàng hoá cấm kinh

doanh thì xử phạt theo quy định tại Điều 18 Nghị định này

11 Hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả:

a) Buộc tiêu hủy hàng hoá, vật phẩm gây hại cho sức khoẻ con người, vật nuôi, cây trồng, môi trường, đồ chơi có hại cho giáo dục nhân cách và sức khoẻ trẻ

em, văn hoá phẩm độc hại đối với vi phạm quy định tại Điều này Trường hợp không thể áp dụng được biện pháp buộc tiêu huỷ hoặc cá nhân, tổ chức vi phạm không thực hiện việc tiêu huỷ thì tịch thu để tiêu huỷ theo quy định;

b) Tịch thu hàng hoá nhập lậu đối với vi phạm quy định tại Điều này, trừ trường hợp đã áp dụng biện pháp quy định tại điểm a khoản 11 Điều này;

c) Tịch thu phương tiện vận chuyển hàng hoá nhập lậu đối với vi phạm tại điểm a và điểm c khoản 9 Điều này nếu thuộc một trong các trường hợp: hàng hoá nhập lậu có giá trị từ trên 70.000.000 đồng; vi phạm nhiều lần hoặc tái phạm; sử dụng biển kiểm soát không phải của phương tiện vận chuyển đó hoặc biển kiểm soát phương tiện không phải do cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền cấp; có hành vi trốn tránh hoặc cản trở người thi hành công vụ, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 17 Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính và khoản 2 Điều 12 Nghị định số 134/2003/NĐ-CP ngày 14 tháng 11 năm 2003 của Chính phủ quy định chi

tiết thi hành một số điều của Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính

b) Cơ quan chống buôn lậu

* Phạm vi hoạt động và đối tượng chủ yếu của cơ quan quản lý thị trường

Phạm vi hoạt động của lực lượng quản lý thị trường rất rộng nó được thể hiện trên nhiều lĩnh vực như sau:

- Lĩnh vực thương mại: trong lĩnh vực này thì đó là các hoạt động thương mại của các tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh trên thị trường, ví dụ: sản xuất, mua bán hàng hóa, vận chuyển lưu thông hàng hóa trên thị trường…

- Lĩnh vực kế toán: là những hoạt động liên quan đến sổ kế toán của các

cơ sở sản xuất kinh doanh như mở sổ kế toán, ghi chép sổ kế toán…

- Lĩnh vực thuế: các hoạt động liên quan đến lĩnh vực này là việc chấp hành các nghĩa vụ về thuế của các doanh nghiệp

- Lĩnh vực văn hóa thông tin: là các hoạt động liên quan đến việc quảng cáo, buôn bán những mặt hàng thuộc lĩnh vực văn hóa như băng đĩa, sách báo…

- Lĩnh vực vệ sinh an toàn thực phẩm: các hoạt động liên quan đến chất lượng hàng hóa có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của người tiêu dùng

Qua một số phạm vi hoạt động như trên thì đối tượng chủ yếu của quản lý thị trường chính là các hành vi vi phạm pháp luật thương mại trong phạm vi hoạt động đã nêu ở trên trong đó chủ yếu là những vi phạm trong việc mua bán hàng nhập lậu trên thị trường nội địa Có thể nói đây là khu vực thường xảy ra gian lận nhất thông qua những thủ đoạn khá tinh vi Đặc biệt trong điều kiện ở Việt Nam hiện nay nói chung và Bắc Giang nói riêng với công tác quản lý còn lỏng lẻo, môi trường pháp lý chưa hoàn thiện, đồng thời sự phối hợp giữa các lực lượng chức năng trong việc đấu tranh chống hàng lậu còn nhiều bất cập…thì hoạt động này lại càng có cơ hội phát triển Nó gây ra nhiều hậu quả xấu đối với toàn bộ nền kinh tế-chính trị và xã hội không những tác động lợi ích của người tiêu dùng

mà còn gây khó khăn cho những doanh nghiệp làm ăn chân chính Do vậy gây biến động thị trường cũng như ảnh hưởng xấu đến toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh

Hiện nay, trong tiến trình hội nhập chủng loại hàng hóa nhập khẩu ở nước

ta ngày càng đa dạng và số lượng có xu hướng tăng rất nhanh Do vậy công tác quản lý thị trường ngày càng phức tạp

Xuất phát từ những đặc điểm của hàng hóa nhập khẩu đã nêu ở trên đòi hỏi các cơ quan nhà nước trong đó có lực lượng quản lý thị trường phải tăng cường kiểm tra, giám sát hàng hóa nhập khẩu để hạn chế đến mức thấp nhất các

tiêu cực của nó có thể gây ra cho nền kinh tế

* Sự phối hợp hoạt động của cơ quan quản lý thị trường và các cơ quan hữu quan trong hoạt động đấu tranh chống buôn lậu hàng hóa

Để việc kiểm tra, kiểm soát được thực hiện có hiệu quả đòi hỏi phải có sự phối hợp đồng bộ giữa lực lượng quản lý thị trường và các cơ quan hữu quan có như vậy mới hoàn thành tốt được nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước và Chính phủ giao phó

Ở thị trường nội địa hoạt động của lực lượng quản lý thị trường thường được thực hiện với sự phối hợp của công an, thuế vụ và khi cần thiết cả với Hải quan đảm nhiệm những nhiệm vụ sau:

- Theo dõi hoạt động của các cơ sở kinh doanh hàng hóa nhập khẩu, thi hành những biện pháp nghiệp vụ để kiểm tra, kiểm soát, điều tra truy xét nhằm phát hiện các đối tượng buôn bán, vận chuyển, chứa chấp, cất giấu hàng nhập lậu, hàng cấm, hàng nhập khẩu không có hóa đơn chứng từ hợp pháp

- Đối với các hành vi vi phạm thuộc lĩnh vực mình phụ trách thì quản lý thị thị trường sẽ trực tiếp xử lý theo thẩm quyền còn đối với những vi phạm không thuộc thẩm quyền thì sẽ chuyển giao cho cơ quan có thẩm quyền giải quyết, cụ thể:

- Phối hợp với cơ quan thuế: Thông qua việc kiểm tra, kiểm soát sổ sách

kế toán, hóa đơn chứng từ lực lượng quản lý thị trường bên cạnh việc phát hiện

và thu giữ hàng hóa vi phạm thì khi vi phạm liên quan đến lĩnh vực thuế thì quản

lý thị trường chuyển qua cơ quan thuế giải quyết theo thẩm quyền nhằm giúp cơ quan thuế truy thu số tiền trốn lậu thuế

- Phối hợp với Hải quan: đối với công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh, trong phạm vi địa bàn hoạt động của Hải quan thì do Hải quan chủ trì Quản lý thị trường phối hợp, còn đối với công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa liên quan đến xuất khẩu, nhập khẩu (ngoài địa bàn hoạt động của Hải quan) thì Quản lý thị trường chủ trì Hải quan phối hợp Trong thực hiện nhiệm vụ phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới; vận chuyển sản xuất, kinh doanh hàng hóa trái

phép liên quan đến xuất nhập khẩu thì mỗi bên chủ động có kế hoạch phòng chống các hành vi nêu trên theo chức năng nhiệm vụ của mình

- Phối hợp với công an các cấp: kiểm tra, kiểm soát ngăn chặn tình trạng hàng nhập lậu qua biên giới tràn vào nội địa Lực lượng quản lý thị trường phối hợp với công an giao thông để dừng phương tiện, vận tải khi phát hiện trên xe đang vận chuyển hàng lậu và ngược lại công an giao thông khi dừng phương tiện vận tải do vi phạm luật giao thông nếu phát hiện hàng hóa không hợp pháp có thể chuyển giao cho quản lý thị trường xử lý Khi cơ quan quản lý thị trường kiểm tra vụ việc có liên quan đến truy cứu trách nhiệm hình sự thì chuyển giao cơ quan công an để xử lý

Khi điều tra truy xét các đường dây buôn lậu, các ổ chứa chấp hàng lậu có liên quan đến các địa phương nào thì phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng ở địa phương đó

Ngoài ra lực lượng quản lý thị trường còn phối hợp với các cơ quan y tế, thú y, bảo vệ thực vật, kiểm lâm… khi kiểm tra bắt giữ những mặt hàng nhập lậu, hàng cấm thuộc lĩnh vực hoạt động của những cơ quan này Nhìn chung thì sự phối hợp hoạt động giữa lực lượng quản lý thị trường và các cơ quan chức năng trong công tác đấu tranh chống buôn lậu là rất đa dạng tùy theo từng tuyến đường (đường sông, đường bộ, đường sắt, đường hàng không…) hoặc mặt hàng mà có

sự phối hợp hợp lý nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác

2.1.6 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác chống buôn lậu của cơ quan quản lý thị trường

* Vị trí địa lý

Việt Nam có đường biển dài hơn 3.200km trải dài từ Móng Cái đến mũi

Cà Mau với nhiều luồng, lạch, bãi ngang, đảo Biên giới đường bộ dài hơn 3.700

km qua 24 tỉnh, thành phố và tiếp giáp với 3 nước Lào, Campuchia và đặc biệt là Trung Quốc với nhiều đường mòn, lối mở và các cửa khẩu qua lại, giao thương hàng hoá Có thể nói địa hình nước ta thuận lợi cho hoạt động vận chuyển hàng lậu, hàng giả và gian lận thương mại, đồng thời khó khăn cho công tác kiểm tra, kiểm soát của các lực lượng chức năng

Việt Nam lại nằm trong khu vực kinh tế hội nhập, năng động gồm: Trung Quốc, Thái Lan, và nhóm nước NICs(New industry countries) Hồng Kông, Hàn Quốc, Sinhgapore, Đài Loan, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập khu vực Vì vậy Việt Nam phải đối mặt với hàng nhập khẩu giá rẻ Địa bàn tỉnh Bắc Giang nằm trên tuyến đường lưu thông huyết mạch Trung Quốc – Lạng Sơn – Bắc Giang –

Hà Nội, địa bàn phức tạp, rộng lớn

* Nguồn nhân lực chống buôn lậu

Để đấu tranh phòng, chống tội phạm buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới đạt kết quả thì yếu tố con người luôn đóng vai trò quyết định Phẩm chất đạo đức, năng lực, trình độ chuyên môn của lực lượng chuyên trách đấu tranh chống buôn lậu được xác định là chìa khóa then chốt trên mặt trận chống buôn lậu Phải có lực lượng chuyên trách, có bộ máy phù hợp, năng động, hiệu quả

mà trước hết cần phải có những con người, cụ thể là những cán bộ công chức quản

lý thị trường không những cần tinh thông về pháp luật, pháp luật Hình sự, Tố tụng hình sự, các điều ước quốc tế có liên quan, giỏi về nghiệp vụ kiểm soát mà còn phải có phẩm chất chính trị trong sáng, liêm khiết, vững vàng và kỷ luật

Ý thức trách nhiệm trong chỉ đạo và tổ chức thực hiện cuộc đấu tranh chống hàng lậu, hàng giả và gian lận thương mại của các cơ quan chức năng, các cấp, các ngành ở một số nơi, một số lúc chưa tốt; cơ chế chính sách về hoạt động thương mại chưa hoàn chỉnh, thậm chí còn nhiều kẽ hở dễ bị lợi dụng; việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng còn nhiều bất cập, hạn chế làm ảnh hưởng đến hiệu quả công tác; lực lượng chức năng thực thi công tác chống buôn lậu, hàng giả và gian lận thương mại còn yếu và thiếu, cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động kiểm tra, xử lý còn nhiều hạn chế

* Cân đối cung cầu sản phẩm trong ngoài nước

Thị trường Việt Nam là một thị trường có nhu cầu lớn và tương đối dễ tính trong tiêu dùng Tuy sức mua của người dân vẫn còn hạn chế (do thu nhập không cao) nhưng với dân số trên 80 triệu người có nhu cầu tiêu dùng và đặc điểm là dễ chấp nhận hàng lậu hay gian lận thương mại, hàng giả và không cần hoá đơn, chứng

từ khi mua hàng Mặt khác, sản xuất hàng hoá ở nước ta trong những năm gần đây

có những bước phát triển đáng ghi nhận nhưng vẫn khó cạnh tranh về mẫu mã, chất

lượng và giá cả với hàng nhập khẩu

- Nhận thức của doanh nghiệp

Nhận thức, vai trò, trách nhiệm và sự tham gia của doanh nghiệp trong cuộc đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và đặc biệt là hàng giả còn rất nhiều hạn chế Có thể coi đây là một trong những nhân tố cơ bản dẫn đến hàng lậu, hàng giả và gian lận thương mại đang xâm nhập, chiếm lĩnh thị trường nội địa

- Chính sách, pháp luật của Nhà nước

- Sự phối hợp giữa các cơ quan chống buôn lậu

- Sự tham gia của người dân

2.1.7 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động chống buôn lậu hàng hóa

Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động chống buôn lậu thể hiện thông qua một số các chỉ tiêu sau:

+ Sự bình ổn thị trường: đó là bình ổn về giá cả hàng năm không có sự biến động lớn về giá, nhất là những tháng cuối năm Mặt khác chất lượng và chủng loại hàng hóa được kiểm soát nhất là đối với hàng hóa vệ sinh an toàn thực phẩm

+ Hoàn thành kế hoạch chỉ tiêu định lượng hàng năm được giao như: Số

vụ kiểm tra, kiểm soát (hàng hóa lưu hành trên đường, hàng hóa của các tổ chức đóng trên địa bàn tỉnh)

+ Hoàn thành chỉ tiêu thu nộp ngân sách từ xử lý vi phạm hành chính và bán phát mại trong hoạt động chống buôn lậu

2.2 Cơ sở thực tiễn

2.2.1 Thực trang buôn lậu ở Việt Nam

Việt Nam là một đất nước có địa hình phức tạp đồi núi chiếm phần lớn diện tích cả nước, có biên giới tiếp giáp với Lào, Trung Quốc, Campuchia và có các cửa khẩu trải dài từ Bắc vào Nam- nơi kiểm soát hoạt động kinh doanh XNK đặc điểm này của địa hình kết hợp với sự ra đời của hàng rào thuế quan và hệ thống thuế đối với hoạt động kinh doanh làm cho tình hình buôn lậu trong cả nước có nhiều diễn biến phức tạp với nhiều thủ đoạn tinh vi xảo quyệt, để trốn lậu thuế, tuôn

hàng lậu qua cửa khẩu chống lại sự kiểm soát của Hải quan, buôn bán và kinh doanh hàng giả,

Ở nước ta trong mấy năm gần đây tệ nạn buôn lậu phát triển tràn lan như một bệnh dịch kéo dài âm ỉ làm đau đầu các nhà chức trách trong việc tìm ra giải pháp đặc trị, chặn đứng căn bệnh này Trên thực tế nạn buôn lậu và gian lận thương mại xuất hiện khắp nơi trên lãnh thổ Việt Nam từ khắp các biên giới phía Bắc đến biên giới Tây Nam, từ các cửa khẩu qua Trung Quốc, Lào, Campuchia đến các cửa khẩu quốc tế, từ nông thôn đến thành thị, từ xuất khẩu đến nhập khẩu, từ hoạt động thương mại chính ngạch đến hoạt động tiểu ngạch, từ đường

bộ đến đường biển, đường hàng không và bưu điện, chỗ nào, lĩnh vực nào, tuyến đường nào buôn lậu cũng có những vấn đề nóng bỏng nhức nhối

Trên tuyến biên giới phía Bắc, phía Tây và Tây Nam của nước ta tình hình buôn lậu diễn ra phức tạp và ngày càng tinh vi, xảo quyệt Điều đặc biệt nghiêm trọng là trong khi Việt Nam ngăn chặn thì phía nước ngoài lại khuyến khích, thực chất là họ muốn tiêu thụ hàng tồn kho ứ đọng của mình

a) Buôn lậu trên tuyến biên giới phía Bắc

Trên tuyến này buôn lậu diễn ra tấp nập, hối hả nhất là ở các khu vực cửa khẩu Móng Cái (Quảng Ninh), Hữu Nghị, Tân Thanh, Cao Lộc, Lộc Bình, Văn Lãng (Lạng Sơn), Chi Ma (Lạng Sơn), thủ đoạn chủ yếu mà bọn buôn lậu thường áp dụng là: tập trung hàng hoá ở 2 bên cánh gà các cửa khẩu, các đường mòn cắt qua biên giới, dùng “cửu vạn” khuân vác suốt ngày đêm với số lượng lớn, hàng vạn người tham gia vận chuyện Vào lúc cao điểm tại cửa khẩu Móng Cái (Quảng Ninh) số “cửu vạn” lên tới 3 đến 4 ngàn người Hàng hoá nhập lậu chủ yếu là vải, vật liệu xây dựng, đồ điện tử cũ và mới, các mặt hàng xa xỉ phẩm,

đồ chơi trẻ em, xe đạp, bánh kẹo, động cơ nổ, sứ vệ sinh, gạch men, Các mặt hàng buôn lậu (nhập lập) từ Trung Quốc chủ yếu là hình thức, mẫu mã đẹp còn chất lượng thấp và giá rẻ điều này tác động không nhỏ đến sản xuất trong nước, tính cạnh trạnh của sản phẩm

b) Trên tuyến đường biên giới phía Tây

Khu vực miền Trung tình hình buôn lậu nổi lên chủ yếu ở khu vực của khẩu Lao Bảo (Quảng Trị), Cầu Treo (Hà Tĩnh), Lò Quỳnh Lưu (Nghệ An), Cửa Sót (Hà Tĩnh), Lý Hoà (Quảng Bình), thủ đoạn chủ yếu của chúng vẫn là tập kết hàng

ở 2 bên cánh gà các cửa khẩu, các đường mòn cắt ngang biên giới, dùng cửu vạn đưa hàng vào để trốn lậu thuế và làm các thủ tục hoá đơn chứng từ giả, hoặc quay vòng hoá đơn nhiều lần, Mặt hàng buôn lậu chủ yếu là hàng điện tử, nồi cơm điện, gạch men, tủ lạnh, nước giải khát, tân dược do Thái Lan sản xuất, thuốc là ngoại, xe gắn máy, sứ vệ sinh, hàng xa xỉ phẩm của Thái Lan, Nhật Bản

c) Trên tuyến biên giới Tây Nam

Khu vực này tập trung ở khu vực huyện Đức Huệ (Long An), Phước Chỉ (Tây Ninh), An Giang, Đồng Tháp khu vực này bọn buôn lậu dùng rất nhiều thủ đoạn tinh vi như quay vòng tem nhập khẩu, sử dụng tem giả, quay vòng vỏ thùng hàng đã dán tem, chẻ nhỏ hàng từ xa để vận chuyển, thuê mướn nhà xưởng, xe công cụ của một số cơ quan, doanh nghiệp để làm kho trung chuyển, sử dụng hồ

sơ chứng từ giả quay vòng nhiều lần, đặc biệt gần đây bọn buôn lậu còn dùng hình thức cưới xin vùng biên giới để vận chuyển hàng lậu Đây là tuyến buôn lậu tập trung sôi động, phức tạp từ lâu, trong đó có mặt hàng nhập lậu chủ yếu là thuốc lá ngoại, xe gắn máy, quần áo si đa, đồ điện tử hàng xa xỉ phẩm, đồ chơi trẻ em, của Thái Lan, Nhật, Tây Âu Hàng xuất lậu chủ yếu là vàng, ngoại tệ, xăng dầu, nông sản thực phẩm làm cho hiện tượng chảy máu vàng, ngoại tệ ra nước ngoài ngày càng lớn mạnh Những hàng hoá này được đưa vào nội địa tiêu thụ phần nhiều là vào TP.HCM, đây là thị trường tiêu thụ rộng không chỉ hàng hoá ở biên giới Tây Nam mà còn có các mặt hàng nhập lậu từ biên giới phía Bắc được đưa vào như vải, quần áo, hàng điện tử, xe đạp, gạch men, có nguồn gốc từ Trung Quốc Mặt hàng chủ yếu chiếm tỉ trọng lớn trong hàng nhập lậu là thuốc

lá, lúc cao điểm có khi lên tới mức 1 triệu bao/ngày Theo cục điều tra chống buôn lậu bình quân mỗi ngày có khoảng 700-800 kiện thuốc lá được chở về từ Campuchia, ước tính có khoảng 12 đến 1 triệu bao nhập lậu qua khu vực này, trong khi đó Ban Chỉ đạo 1 tháng lực lượng chống buôn lậu chỉ thu được khoảng

2 triệu bao Mặt hàng nữa là xe máy nhập lậu từ cuối năm 1997 đến đầu năm

1998 trung bình mỗi ngày có từ 30 đến 40 xe máy nhập lậu bằng nhiều cách, mướn người lái, dắt, có khi gắn cả biển số giả để chạy vào nội địa Hàng lậu được đưa vào nội địa cũng như cũng như xuất khỏi lãnh thổ bằng nhiều tuyến khác nhau: đường bộ, đường biển, đường hàng không và đường bưu điện

d) Trên tuyến đường bộ

Trên tuyến đường này bọn buôn lậu thường sử dụng người địa phương thông thạo đường ngang lối tắt, nắm vững quy luật hoạt động của lực lượng kiểm soát để lợi dụng thời cơ mang các hàng lậu vượt biên xuyên rừng xếp lên các xe lam, thậm chí ô tô để chở hàng thuê đậu rải rác cách cửa khẩu khoảng 1-2 km để chở về xuôi theo điểm hẹn của chủ hàng Bọn buôn lậu tìm mọi cách để buộc những người này phải phụ thuộc vào mình, chịu trách nhiệm với số hàng mang vác

do vậy mà mà khi bị bắt họ chống trả quyết liệt lại cơ quan chức năng “Cửu vạn” phải mang vác trên lưng rất nặng như tủ lạnh, nồi cơm điện, máy giặt, linh kiện xe máy, acquy ô tô, 1 hoặc 2 thùng bánh ngọt trên lưng , tuy vất vả nhưng lại có tiền được coi là cao so với việc họ tự lao động, nên họ vẫn làm rất nhiệt tình

Mỗi cửa khẩu có những mặt hàng đặc trưng riêng, tuy nhiên do đặc thù đường bộ nên chủ yếu là những mặt hàng có thể mang vác hoặc chia lẻ được để vượt rừng đưa vào nội địa Qua một số vụ án xảy ra người ta thấy rằng hàng lậu được đưa vào nội địa với khối lượng và giá trị lớn

e) Trên tuyến đường biển đảo

Hoạt động buôn lậu ở tuyến này, tuy không sôi động như đất liền nhưng lại được tổ chức rất quy mô, lượng hàng hoá lớn và có giá trị cao Bọn gian thương sử dụng phương tiện vận chuyển từ tàu đánh cá nhỏ đến tàu lớn như tàu phà sông biển, tàu viễn dương Chúng hoạt động có tổ chức và phối hợp chặt chẽ với nhau, địa bàn rộng, tổ chức đường dây xuyên quốc gia, quốc tế, sử dụng và trang bị hệ thống thông tin liên lạc điều khiển từ xa Khu vực sôi động và phức tạp nhất là các tỉnh Quảng Ninh, Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định, Thanh Hoá, Nghệ An, Quảng Bình, Đà Nẵng, Khánh Hoà, Kiên Giang hàng hoá được tập kết ở một số điểm: cảng Kỳ Xá, Giang Bình, Phong Thanh (TQ) với các mặt

hàng chủ yếu: vật liệu xây dựng, đồ điện tử điện lạnh của Nhật Bản, hàng tiêu dùng như vải, quần áo may sẵn, động cơ nổ, đồ chơi trẻ em, xe đạp

f) Trên tuyến đường hàng không

Trên tuyến đường này, các đối tượng buôn lậu hoạt động trên các sân bay lớn như Tân Sơn Nhất, Nội Bài Do đặc thù của ngành hàng không nên hàng hoá gọn nhẹ như vàng, ngoại tệ, đồng hồ, máy tính, đồ cổ, đá quý, chất kích thích, ma tuý trong đó có phần nhiều là ngoại tệ và cổ vật Bọn gian lận thường sử dụng

hộ chiếu đỏ, hộ chiếu ngoại giao (miễn kiểm tra) để mang hàng lậu qua sân bay điển hình như:

g) Tuyến đường bưu điện

Trên tuyến đường này buôn lậu thường ít xảy ra Bọn buôn lậu chủ yếu gửi ngoại tệ, vàng và một số hàng hoá gọn nhẹ có giá trị cao để đưa vào trong nước và ngoài nước trái phép nhằm tránh khai báo và trốn thuế Trong nhiều trường hợp, ngoại tệ được chuyển theo hình thức này qua người quen gửi vào ngân hàng nước ngoài để rửa tiền

h) Gian lận nội địa

Bên cạnh gian lận trong hoạt động XNK, quá cảnh qua các cửa khẩu và vùng biên giới gian lận trong nội địa cũng không kém phần gay gắt nổi cộm lên

là vấn đề gian lận về thuế Các gian thương tìm mọi cách để trốn thuế bằng nhiều hình thức và thủ đoạn khác nhau như: khai sai số lượng, chất lượng, chủng loại hàng hoá, buôn bán kinh doanh không có giấy phép, không có xác nhận của chính quyền địa phương đặc biệt là tệ nạn sản xuất buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng

Trên mặt trận đấu tranh chống hàng giả các lực lượng quản lý thị trường tổ chức tốt công tác địa bàn, công tác điều tra cơ bản, xây dựng mạng lưới bí mật và được sự đồng tình ủng hộ của quần chúng nhân dân Năm 2010, Lực lượng Quản

lý thị trường đã phối hợp với Công an Hà Nội phát hiện, thu giữ số hàng giả gồm 356,5 kg thuốc tân dược giả, 50 kg thuốc bắc, 1.120 kg mật ong, 556 lít nước mắm, 327,8 kg mỳ chính Ajinomoto, 3.845 chai rượu nội, 1.072 chai rượu ngoại, 2.570 chai nước khoáng và một số hàng hoá và giấy tờ làm giả khác Đây chỉ là

những con số rất nhỏ mà Quản lý thị trường và Công an kinh tế phát hiện ra Trên thực tế hàng giả vẫn bày bán tràn lan trên thị trường chưa bị phát hiện ,tịch thu và xử lý

2.2.2 Thực trạng buôn lậu ở một số quốc gia trên thế giới

a) Braxin

Theo đánh giá của liên hiệp mậu dịch toàn quốc Braxin thì số hàng ngoại

đổ vào thị trường nước này trong năm 1997 thông qua các con đường phi pháp khác nhau đã dạt tới 15 tỉ USD, khiến cho việc thu thuế của Braxin thiệt 4 tỉ USD Còn theo con số thống kê gần đây mới được công bố bởi cơ quan chức năng, hiện nay trong số 3.500.000 chiếc máy điện thoại di động đang được sử dụng ở Braxin thì có 60% là hàng nhập khẩu phi pháp và trong số máy camera hiện tiêu thụ trên thị trường có tới 2/3 là sản phẩm buôn lậu

Theo đánh giá của Chính phủ Braxin kim ngạch buôn lậu vàng và đá quý hàng năm ở nước này vào khoảng 500 triệu USD, buôn lậu động vật hoang dã hàng năm vào khoảng 1,5 tỉ USD với khoảng 12 triệu động vật hoang dã đem bán trong đó có 30% được buôn lậu ra thị trường nước ngoài

b) Nga

Tình hình buôn lậu ở Nga diễn ra rất nghiêm trọng Số vụ buôn lậu năm sau thường tăng cao hơn so với năm trước Ví dụ : năm 1994 có 43.442 vụ, năm 1995: 83.833 vụ, năm 1996: 160.690 vụ, năm 1997 có 234.442 vụ 6 tháng đầu năm 1998 tăng 11% so với cùng kỳ năm 1997

Mặt hàng nhập lậu chủ yếu vào thị trường Nga là ô tô du lịch, thuốc lá, thực phẩm, thời trang, giầy dép, Mặt hàng xuất khẩu trái phép ra thị trường nước ngoài là dầu thô, dầu thành phẩm, gỗ, gang, thép và ngoại tệ

c) Mê hi cô

Mê Hi Cô là đất nước có hoạt động buôn lậu được liệt vào hạng thứ 7 trên thế giới Nhiều thương gia đã thông qua kênh mậu dịch thông thường, lợi dụng thủ đoạn phi pháp như” báo cao”, “ báo thấp” hoặc “ báo giả” để trốn lậu thuế Hoạt động buôn lậu cao cấp này đã khoác lên mình cái áo” mậu dịch hợp pháp”

so với hoạt động buôn lậu phổ thông như nhập khẩu phi pháp thì trốn thuế còn an

toàn hơn và thu được nhiều lợi nhuận hơn Do vậy thiệt hại kinh tế mà nó gây ra đối với Nhà nước cũng tăng rất nhiều Điều tra của Bộ công thương Mê Hi Cô cho biết: hiện nay trên 80% hàng nhập khẩu của Mê Hi Cô là có hành vi phi pháp khiến cho ngân khố nước này mỗi năm thiệt vài tỉ USD gây mối đe doạ nghiêm trọng tới sự phát triển của ngành công nghiệp truyền thống nước này

d) Pháp

Theo thống kê của Bộ kinh tế - tài chính Pháp cho biết trong năm 1997 hải quan Pháp đã phá được 110.000 vụ buôn lậu, thiệt hại tài chính lên tới 920 triệu frăng trong đó có 39.000 vụ liên quan tới mậu dịch XNK và số tiền trốn thuế là

716 triệu frăng

e) Một số nước khác trên thế giới

- Bêlarút: Đây là đất nước mà ô tô được chọn làm mục tiêu của các tổ

chức buôn lậu, chúng dùng các loại xe container hạng nặng để vận chuyển các loại xe du lịch Tính riêng mặt hàng ô tô cũng khiến cho Bêlarút hàng năm thiệt hại hàng vài trăm triệu USD Ngoài ra buôn lậu thuốc lá và rượu cũng đang tấn công vào thị trường nước này theo điều tra của cơ quan chức năng thì trong thuốc

lá nhập khẩu đang lưu hành trên thị trường nước này có tới 30% là nhập lậu đặc biệt là loại thuốc lá Marllboro thì có tới 50% là buôn lậu Trong số rượu cao cấp nhập khẩu đang lưu hành trên thị trường thì có trên 75% là nhập lậu

- Anbani: tính riêng hoạt động buôn lậu thuốc lá trên biển mỗi tháng khiến cho nước này thiệt 5 triệu USD

- Vênêzuêla: buôn lậu hàng năm cũng đã gây thiệt hại cho Nhà nước khoảng 600 triệu USD

- Châu Á: mà đại diện là Paskistan mỗi năm tiêu thụ hơn 700.000 ti vi màu hàng nhập lậu thiệt hại cho Nhà nước lên tới hàng trăm triệu USD

PHẦN III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu

3.1.1 Khái quát về tỉnh Bắc Giang

Hình 3.1 Bản đồ địa lý tỉnh Bắc Giang

3.1.1.1 Điều kiện tự nhiên

a) Vị trí địa lý

Bắc Giang nằm ở toạ độ địa lý từ 21007’ đến 21037’ vĩ độ bắc; từ 105053’ đến 107002’ kinh độ đông; nằm chuyển tiếp giữa các tỉnh phía Đông Bắc với các tỉnh Đồng bằng sông Hồng và Thủ đô Hà Nội Phía Nam giáp các tỉnh Bắc Ninh, Hải Dương, phía Bắc giáp tỉnh Lạng Sơn, phía Đông giáp tỉnh Quảng Ninh; phía Tây giáp Thủ đô Hà Nội và tỉnh Thái Nguyên Tỉnh có 09 huyện và thành phố Bắc Giang, trong đó có 06 huyện miền núi và 01 huyện vùng cao, với 230 xã, phường, thị trấn Vị trí của tỉnh nằm trên hành lang kinh tế Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, cạnh tam giác kinh tế trọng điểm phía Bắc (Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh) rất thuận lợi cho việc phát triển và liên kết vùng TP Bắc Giang (thủ phủ của tỉnh) cách Thủ đô Hà Nội 50km; cách cửa khẩu Hữu Nghị Quan sang CHND Trung Hoa 110 km; cách sân bay quốc tế Nội Bài 50 km; cách cảng biển Hải Phòng và cảng biển nước sâu Cái Lân - Quảng Ninh 130 km Từ đây có thể dễ dàng thông thương với các nước trong khu vực

và trên thế giới

b) Địa hình, địa chất, khí hậu, thuỷ văn

Địa hình Bắc Giang gồm 02 tiểu vùng miền núi và trung du có đồng bằng xen kẽ, tạo ra nhiều cảnh đẹp và đa dạng sinh học Do chủ yếu là trung du và miền núi nên địa chất của tỉnh được đánh giá tương đối tốt, phù hợp với việc xây

dựng các khu công nghiệp lớn

Nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ bình quân hàng năm khoảng 23 – 240C, nhiệt độ thấp nhất: 40C, nhiệt độ cao nhất 390C Độ ẩm không khí trung bình 83% Lượng mưa trung bình hàng năm khoảng 1.650 mm Bắc Giang ít bị ảnh hưởng của thiên tai (bão tố, động đất) Với địa hình dốc ở miền núi và dốc nhẹ ở vùng trung du, Bắc Giang có ít vùng bị ngập nước, thuỷ văn

được đánh giá tương đối tốt cho phát triển cả công nghiệp và nông nghiệp

c) Tài nguyên đất đai

Diện tích tự nhiên của tỉnh là: 3.827,38 km2, trong đó có 127,2 ngàn ha đất nông nghiệp và nuôi trồng thuỷ sản; 136,1 ngàn ha đất lâm nghiệp; 119,6 ngàn ha đất ở, đất chuyên dùng và đồi núi trọc Đây là thế mạnh của tỉnh trong

việc thu hút đầu tư các khu công nghiệp lớn, xây dựng các vùng sản xuất nông nghiệp hàng hoá và nuôi trồng thuỷ sản Quỹ đất dành cho phát triển công nghiệp

và đô thị nằm liền kề với các trục giao thông quan trọng, thuận tiện cho việc thông thương và đi lại Do địa hình đa dạng phong phú, Bắc Giang có nhiều tiềm năng phát triển các khu du lịch sinh thái như: hồ Cấm Sơn; hồ Khuôn Thần; Khu bảo tồn Tây Yên Tử; Suối Mỡ Ngoài ra có thể xây dựng các sân Golf, khu nghỉ

dưỡng

d) Tài nguyên nước

Trên lãnh thổ Bắc Giang có 03 con sông lớn chảy qua, với tổng chiều dài

là 354 km, có nước quanh năm Ngoài ra, còn có hệ thống ao, hồ, đầm, mạch nước ngầm, đặc biệt có Hồ Cấm Sơn diện tích mặt nước 29 ngàn ha, dung tích hữu ích 227,5 triệu m3, lớn thứ tư toàn quốc Lượng nước mặt, nước mưa, nước

ngầm đủ khả năng cung cấp nước cho các ngành kinh tế và sinh hoạt

e) Tài nguyên rừng

Rừng của tỉnh Bắc Giang có hệ động, thực vật phong phú, nhiều nguồn gen quý; có vị trí quan trọng, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, môi trường sinh thái và đời sống nhân dân Trữ lượng gỗ khoảng 3,5 triệu m3 và 500 triệu

cây tre, nứa

3.1.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội

a) Nguồn nhân lực

Hiện Bắc Giang có dân số hơn 1,56 triệu người, có trên 20 tộc người, trong đó: Người kinh chiếm đa số (88%), còn lại các tộc người thiểu số khác chiếm 12%, gồm: Nùng (4,96%), Tày (2,57%), Sán dìu (1,77%), Hoa (1,2%), Sán cháy (1,67%) Dân số trong độ tuổi lao động có 1,02 triệu người, chiếm 70,7%, đây là tiềm năng và lợi thế cùa tỉnh Cơ cấu nhân lực theo trình độ chuyên môn kỹ thuật chuyển dịch theo hướng tích cực phù hợp với yêu cầu phát triển của xã hội, tỷ trọng người lao động chưa qua đào tạo trong thành phần lao động tham gia các ngành kinh tế quốc dân giảm dần, người lao động qua đào tạo các trình độ và đặc biệt là người lao động có trình độ từ đại học trở lên tăng cao với tốc độ tương đối nhanh Tỷ lệ người lao động chưa qua đào tạo giảm dần từ 85% năm 2000 xuống còn 76% năm 2005 và còn 67% năm 2010; tỷ lệ người lao động

có trình độ cao đẳng tăng từ 0,94% năm 2000 lên 1,4% năm 2005 và 1,73% năm 2010; trình độ đại học và trên đại học tăng từ 1,81% năm 2000, tăng lên 2,39% năm 2005 và 2,87% năm 2010 Trình độ học vấn của nguồn nhân lực ngày càng được nâng lên, số người không biết chữ trong độ tuổi lao động tham gia vào lực lượng lao động trong ngành kinh tế giảm dần từ 41.145 người năm 2005 xuống còn 29.997 người năm 2010, những người này chủ yếu là làm việc ở khu vực nông thôn, số người có trình độ học vấn tốt nghiệp THPT tăng từ 192.787 người

năm 2005, lên 241.058 người năm 2010

Bắc Giang được đánh giá là địa phương có hoạt động giáo dục phát triển vào loại khá trong cả nước Hàng năm, Bắc Giang có số học sinh thi đỗ vào các trường cao đẳng, đại học khá cao, đạt tỷ lệ đỗ từ 35 - 45% số học sinh dự thi, năm 2010 có khoảng 1,2 vạn em Đến nay toàn tỉnh có 04 trường cao đẳng, 07 trường trung cấp, 82 cơ sở đào tạo nghề; định hướng đến 2020 sẽ nâng cấp Trường Cao đẳng Ngô Gia Tự, Trường Cao đẳng Nông lâm thành 2 trường đại học; Thành lập Trường Cao đẳng Công nghệ Việt - Hàn và định hướng nâng cấp thành Trường đại học Công nghệ - kỹ thuật, nâng cấp Trường Trung học y tế, Trường Trung học Kinh tế- Kỹ thuật và Trung cấp Văn hoá, Thể thao và Du lịch thành các trường cao đẳng; tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt trên 60% vào năm 2020

b) Truyền thống văn hoá

Nằm trong vùng Kinh Bắc giàu truyền thống văn hoá, Bắc Giang được đánh giá là địa danh có nhiều di sản văn hoá vật thể và phi vật thể Hai di sản hát Quan họ

và Ca trù trên địa bàn đã được UNESCO công nhận là di sản văn hoá Thế giới Có

341 điểm di tích văn hoá được xếp hạng như: khu di tích lịch sử Hoàng Hoa Thám, chùa Đức La, chùa Bổ Đà, khu di tích Đình chùa Tiên Lục và cây Dã Hương ngàn năm tuổi, v.v những điểm này rất hấp dẫn khách tham quan và nghiên cứu Hàng năm có hàng trăm lễ hội dân gian diễn ra trên địa bàn, mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc Con người Bắc Giang hiền hậu, mến khách, trọng nghĩa tình, luôn khát khao phát triển Văn hóa Bắc Giang có các điểm đặc trưng sau:

- Tính chất đan xen đa văn hóa Đan xen không phải hòa đồng mà tất cả cùng tồn tại tạo nên sự phong phú, đa dạng của văn hóa Bắc Giang

- Tính chất tụ hội văn hóa người Việt Trong lịch sử lâu dài của đất nước người dân từ nhiều nơi như Thanh Hóa, Hải Dương, Thái Bình, Hải Phòng, Bắc Giang đã lên đây sinh sống Họ mang theo tập tục của mình và có những biến đổi theo người dân bản xứ trên đất Bắc Giang và ngược lại người dân Bắc Giang

ở trước đó cũng bị những tác động của cư dân mới đến

- Con người Bắc Giang vốn là những cư dân đồng cam cộng khổ, cưu mang nhau vượt qua thiên tai địch họa, khai phá rừng hoang lập làng, lập bản

- Bắc Giang là sự giao thoa giữa hai miền văn hóa Việt cổ (Bắc Ninh) và văn hóa Tày Nùng (Lạng Sơn) Những người dân tộc Thái, dân tộc Dao… vẫn có nét riêng trong sinh hoạt nhưng họ học tiếng Kinh, mặc quần áo người Kinh

- Văn hóa Bắc Giang là tính chất đoàn kết, sáng tạo Từ vùng rừng thiêng nước độc cộng đồng dân cư Bắc Giang sinh sống đã tạo nên những vẻ đẹp riêng

có cả về văn hóa vật thể và phi vật thể Bắc Giang có hơn 500 lễ hội lớn nhỏ

c) Về hệ thống giao thông

Bắc Giang là tỉnh có hệ thống giao thông khá đa dạng với 3 loại hình:

đường bộ, đường sông và đường sắt được phân bổ hợp lý

- Đường bộ

Đến năm 2010, tổng chiều dài đường bộ tỉnh Bắc Giang có 9.866,75 km, trong đó:

Bảng 3.1 Hệ thống giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Bắc Giang

Chiều dài (km) Tỷ lệ phần trăm (%) Quốc lộ có 04 tuyến chạy qua:

Cùng đó là hệ thống cầu cống được thiết kế đồng bộ, vĩnh cửu, đảm bảo cho phương tiện có trọng tải lớn lưu thông thuận tiện Về chất lượng các tuyến đường, cơ bản đảm bảo quy định, tiêu chuẩn chất lượng của bộ Giao thông vận tải, tỷ lệ trải mặt đường bê tông xi măng, bê tông nhựa, đá dăm nhựa chiếm khoảng gần 50%

Đến tháng 12/2012 trên địa bàn có 18 doanh nghiệp, hợp tác xã kinh doanh vận tải theo tuyến cố định, cùng số lượng phương tiện vận tải lên đến 12.089 chiếc với đủ loại hình: xe buýt, xe du lịch, taxi, xe tải, rơ-mooc, sơ mi- rơ mooc…

Trên địa bàn tỉnh hiện có 08 bến xe khách đạt tiêu chuẩn từ bến loại 3 đến bến loại 5, trong đó bến xe khách Bắc Giang đạt tiêu chuẩn loại 3 với diện tích 7.373m2, hàng ngày có khoảng 370 chuyến xe xuất bến trên 28 tuyến liên tỉnh, vận chuyển bình quân trên 3.000 hành khách/ngày, ngoài ra còn có hệ thống trạm nghỉ dọc đường, bến đỗ xe tĩnh với diện tích hàng chục nghìn m2

Với hệ thống giao thông đường bộ tương đối đồng bộ, hiện đại, lại nằm ở

vị trí địa lý thuận lợi, giao thông đường bộ của tỉnh Bắc Giang đã trở thành thế mạnh, góp phần tạo nên sức mạnh tổng hợp trong công cuộc phát triển kinh tế-

xã hội, giữ vững an ninh, chính trị quốc phòng của địa phương

- Đường thuỷ nội địa

Trên địa bàn tỉnh Bắc Giang có 3 con sông chính chảy qua bao gồm sông Thương, sông Cầu, và sông Lục Nam, với tổng chiều dài khoảng 354km, trong

đó, 222 km do Trung ương quản lý, đảm bảo cho các phương tiện thuỷ có trọng tải từ 40 tấn đến 500 tấn qua lại được; 132km còn lại do địa phương quản lý Năm 2012, trên toàn tỉnh, tổng số phương tiện vận tải thuỷ là 632 phương tiện, đa số có trọng tải từ 200 tấn trở lên với tổng trọng tải trên 67.000 tấn

Hệ thống cảng, bến đường thuỷ tương đối hiện đại, đồng bộ đủ năng lực trung chuyển, xếp dỡ hàng hoá cho tàu, thuyền có trọng tải lớn như: Cảng Á Lữ; cảng Công ty Phân đạm và Hoá chất Hà Bắc, Bến Đám, Bến Tuần,…trong đó, cảng Á Lữ với diện tích khoảng 20.000m2 , chiều dài khoảng 200m cùng 2 kho hàng tổng diện tích 4.440m2 có năng lực thông qua cảng với khối lượng hàng hoá

khoảng 250 nghìn tấn/năm; cảng chuyên dùng của Công ty Phân đạm và Hoá chất Hà Bắc có năng lực thông qua cảng khoảng 70-100 nghìn tấn/năm, cùng hàng chục cảng, bến có quy mô vừa và nhỏ phục vụ nhu cầu vận chuyển nội địa

đã góp phần quan trọng vào việc đa dạng hoá các loại hình vận tải, giảm sức ép cho vận tải đường bộ trên địa bàn toàn tỉnh

- Đường sắt

Trên địa bàn toàn tỉnh, hiện có 2 tuyến đường sắt nội địa chạy qua đó là tuyến Hà Nội - Lạng Sơn (thuộc tuyến đường sắt Bắc - Nam, thông thương sang Trung Quốc qua cửa khẩu Hữu Nghị Quan) và tuyến Lưu Xá - Kép - Quảng Ninh (thuộc tuyến Thái Nguyên - Quảng Ninh) nối các tỉnh nội địa với các cảng biển

e) Hệ thống bưu điện

Là một trong những ngành cơ sở hạ tầng quan trọng, bưu diện Bắc Giang tập trung đầu tư, hiện đại hoá nhanh chóng các loại hình dịch vụ, nhằm đón bắt kịp thời nhu cầu phát triển kinh tế- xã hội ở địa phương