khảo sát thành phần côn trùng gây hại trên lá sen ở tỉnh vĩnh long và thành phố cần thơ – một số đặc điểm hình thái và sinh học của loài sâu róm 4 gu vàng orgyia postica walker (lepidoptera lymantriidae)

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠKHOA NÔNG NGHIỆP & SINH HỌC ỨNG DỤNG PHAN THANH GIANG NAM KHẢO SÁT THÀNH PHẦN CÔN TRÙNG GÂY HẠI TRÊN LÁ SEN Ở TỈNH VĨNH LONG VÀ THÀNH PHỐ CẦN THƠ – MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

KHOA NÔNG NGHIỆP & SINH HỌC ỨNG DỤNG

PHAN THANH GIANG NAM

KHẢO SÁT THÀNH PHẦN CÔN TRÙNG GÂY HẠI TRÊN LÁ SEN Ở TỈNH VĨNH LONG VÀ THÀNH PHỐ CẦN THƠ – MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI

VÀ SINH HỌC CỦA LOÀI SÂU RÓM 4 GU VÀNG

ORGYIA POSTICA WALKER (LEPIDOPTERA:

LYMANTRIIDAE)

Luận văn tốt nghiệp Đại học Ngành: BẢO VỆ THỰC VẬT

Cần Thơ, 2014

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

KHOA NÔNG NGHIỆP & SINH HỌC ỨNG DỤNG

Luận văn tốt nghiệp Đại học Ngành: BẢO VỆ THỰC VẬT

KHẢO SÁT THÀNH PHẦN CÔN TRÙNG GÂY HẠI TRÊN LÁ SEN Ở TỈNH VĨNH LONG VÀ THÀNH PHỐ CẦN THƠ – MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI

VÀ SINH HỌC CỦA LOÀI SÂU RÓM 4 GU VÀNG

ORGYIA POSTICA WALKER (LEPIDOPTERA:

LYMANTRIIDAE)

TS Lê Văn Vàng Phan Thanh Giang Nam

Lớp: BVTV-K36

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA NÔNG NGHIỆP & SINH HỌC ỨNG DỤNG

BỘ MÔN BẢO VỆ THỰC VẬT

-oOo-Chứng nhận đã chấp nhận luận văn tốt nghiệp với đề tài: KHẢO SÁT THÀNH PHẦN CÔN TRÙNG GÂY HẠI TRÊN MỘT SỐ RUỘNG SEN Ở TỈNH VĨNH LONG VÀ THÀNH PHỐ CẦN THƠ – MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI VÀ SINH HỌC CỦA LOÀI SÂU RÓM 4 GU VÀNG

ORGYIA POSTICA (LEPIDOPTERA: LYMANTRIIDAE)

Do sinh viên Phan Thanh Giang Nam thực hiện

Cần Thơ, ngà y … tháng … năm 2014

Cán bộ hướng dẫn

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG

BỘ MÔN BẢO VỆ THỰC VẬT

-Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp đã chấp nhận luận văn tốt nghiệp Kỹ sư ngànhBảo vệ thực vật với đề tài: KHẢO SÁT THÀNH PHẦN CÔN TRÙNG GÂY HẠI TRÊN MỘT SỐ RUỘNG SEN Ở TỈNH VĨNH LONG VÀ THÀNH PHỐ CẦN THƠ – MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI VÀ SINH HỌC

(LEPIDOPTERA:LYMANTRIIDAE)

Do sinh viên Phan Thanh Giang Nam thực hiện và bảo vệ trước hội đồng.

Ý kiến của hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp:

Luận văn tốt nghiệp được hội đồng đánh giá ở mức:

Cần Thơ, ngày… tháng… năm 2014Thành viên Hội đồng

………

DUYỆT KHOA

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân Các số li ệu, kết quả

trình bài trong luận văn tốt nghiệp là trung thực và chưa từng được ai công bố trongbất kỳ luận văn nào trước đây

Cần Thơ, ngày… tháng… năm 2014

Tác giả luận văn

Phan Thanh Giang Nam

TIỂU SỬ CÁ NHÂN

I LÝ LỊCH SƠ LƯỢC

Họ và tên: Phan Thanh Giang Nam Giới tính: Nam

Ngày, tháng, năm sinh: 22/06/1992 Dân tộc: Kinh

Nơi sinh: Châu Phú, An Giang

Con bà: Võ Thị Kim Thoa Sinh năm: 1968

Quê quán: nhà số 187/14, ấp Vĩnh Lợi, xã Vĩnh Thạnh Trung, huyện Châu Phú, tỉnh

An Giang

II QUÁ TRÌNH HỌC TẬP

Tiểu học

Thời gian đào tạo: 1998 đến năm 2003

Trường: Tiểu học “A” Đào Hữu Cảnh, Châu Phú – An Giang

Trung học cơ sở

Thời gian đào tạo: 2003 đến năm 2007

Trường: Trung học cơ sở Vĩnh Thạnh Trung, Châu Phú – An Giang

Trung học phổ thông

Thời gian đào tạo: 2007 đến năm 2010

Trường: Trung học phổ thông Trần Văn Thành, Châu Phú – An Giang

Đại học

Thời gian đào tạo: 2010 đến năm 2014

Trường: Đại học Cần Thơ, Ninh Kiều – Cần Thơ

LỜI CẢM TẠ

Kính dâng!

Ông bà đã yêu thương, chăm sóc và lo lắng cho con

Cha mẹ suốt đời tận tụy vì tương lai sự nghiệp của con

Xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến

Thầy Lê Văn Vàng và anh Châu Nguyễn Quốc Khánh và đã quan tâm, động

viên, tận tình hướng dẫn, truyền đạt kinh nghiệm và giúp đỡ em trong suốt quá trình

nghiên cứu và hoàn thành luận văn tốt nghiệp này

Thành kính biết ơn

Quý thầy cô, cán bộ thuộc BỘ MÔN BẢO VỆ THỰC VẬT và thầy Lê Văn

Vàng cố vấn học tập lớp Bảo vệ thực vật K36, khoa Nông nghiệp và Sinh học Ứngdụng đã tận tình giảng dạy và đóng góp nhiều ý kiến quí báu và tạo điều kiện thuận

lợi giúp em hoàn thành luận văn tốt nghiệp này

Chân thành cảm ơn

Các bạn Huỳnh Như, Huỳnh Thị Thu Như, Trần Phạm Thu Tâm, NguyễnVăn Nguyên, Nguyễn Trọng Nguyên, các anh chị và các bạn đã và đang làm luậnvăn tại phòng thí nghiệm côn trùng và tập thể lớp Bảo vệ Thực vật K36 đã nhiệttình giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện thí nghiệm và hoàn chỉnh bài luận văn

Thân gửi về người thân, thầy cô và bạn bè tôi lời chúc sức khỏe và thành công trong cuộc sống.

Phan Thanh Giang Nam

MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG i

DANH MỤC HÌNH ii

TÓM LƯỢC iii

MỞ ĐẦU iii

CHƯƠNG 1 2

LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU 2

1.1 SƠ LƯỢC VỀ CÂY SEN 2

1.1.1 Vị trí phân loại và phân bố 2

1.1.2 Một số đặc điểm thực vật của cây sen 2

1.1.3 Công dụng của cây sen 2

1.1.4 Tình hình canh tác sen trên thế giới 3

1.1.5 Tình hình canh tác sen tại Việt Nam 4

1.1.6 Một số kỹ thuật trồng sen 4

1.2 CÁC LOÀI CÔN TRÙNG GÂY HẠI TRÊN RUỘNG SEN 5

1.2.1 Sâu ăn tạp 6

1.2.2 Bù lạch 6

1.2.3 Sâu nái 8

1.2.4 Sâu Bao 8

1.2.5 Cào cào 8

1.3 MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CỦA LOÀI SÂU RÓM 4 GU VÀNG 9

1.3.1 Phân loại 9

1.3.2 Ký chủ và biện pháp phòng trị 10

2.1 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 12

2.1.1Khảo sát thành phần loài côn trùng gây hại trên lá sen .12

2.1.2 Khảo sát một số đặc điểm hình thái và sinh học của sâu róm 12

O postica 12

CHƯƠNG 3 14

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 14

3.1 THÀNH PHẦN LOÀI CỦA SÂU HẠI SEN 14

3.2 ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI VÀ SINH HỌC CỦA LOÀI SÂU RÓM 4 GU VÀNG, ORGYIA POSTICA WALKER .16

3.2.1 Pha trứng 17

3.2.2 Giai đoạn ấu trùng 17

3.2.3 Pha Nhộng 20

3.2.4 Pha trưởng thành 21

3.3.1 Vòng đời của sâu róm 4 gu vàng O, postica 22

CHƯƠNG 4 24

KẾT LUẬN ĐỀ NGHỊ 24

4.1 Kết luận 24

4.2 Đề nghị 24

TÀI LIỆU THAM KHẢO 25

3.2 Kích thước của sâu róm 4 gu vàng O.Postica ở các giai đoạn. 16

DANH MỤC HÌNH

1.3 Ấu trùng của bù lạch Selenothrips rubrocinctus 7

1.5 Trưởng thành đực sâu róm 4 gu vàng Orgyia Postica 10

3.2 Ấu trùng của bù lạch bă ng đỏ 15

TÓM LƯỢC

Đề tài thực hiện nhằm mục tiêu xác định thành phần loài côn trùng gây hại

trên ruộng sen trong một vụ sen và khảo sát đặc điểm hình thái, sinh học của loài sâu

róm 4 gu vàng Orgyia postica Walker Kết quả thu hoạch được bao gồ m:

Thông qua khảo sát thành phần loài gây hại ở 6 ruộng sen t rong đó có 3 ruộngsen ở tỉnh Vĩnh Long và 3 ruộng sen ở thành Phố Cần Thơ ghi nhận được gồm có 8

loài thường xuyên xuất hiện và gây hại đến năng suất của cây sen Trong đó, 4 loài

thuộc Bộ cánh vảy gồm sâu nái, sâu bao, sâu ăn tạp, sâu róm; 2 loài thuộc b ộ cánh

tơ gồm bù lạch Scirtothrips dorsalis và bọ trĩ băng đỏ, một loài thuộc Bộ cánh thẳng

là cào cào và một loài thuộc Bộ cánh đều là rệp sáp Loài sâu róm 4 gu vàng Orgyia

postica là đối tượng người nông dân e ngại nhất vì chúng vừa gây ngứa vừa làm giả m

năng suất sen

Thí nghiệm khảo sát hình thái và sinh học của loài sâu róm 4 gu vàng đượcthực hiện tại phòng thí nghiệm bộ môn côn trùng khoa Nông nghiệp và Sinh học Ứng

dụng trường Đại học Cần Thơ Kết quả cho thấy sâu róm 4 gu vàng Orgyia postica

Walker thuộc họ Limantriidae bộ Lepidoptera Đặc điểm của loài ở giai đoạn sâunon gồm có 6 tuổi ở con cái và 5 tuổi ở con đực, ở giai đoạn trưởng thành con cáikhông có cánh Khác biệt giữa đực và cái có thể phân biệt được vào tuổi 6 ở gian

đoạn sâu non Vòng đời của O postica kéo dài trong khoảng thời gian từ 23 – 48

ngày, trung bình 35,93 ± 0,92 ngày Trãi qua 4 giai đoạn gồm trứng kéo dài trong5,35 ± 0,48 ngày, ấu trùng với 6 tuổi kéo dài trong 15 – 34 ngày (tuổi 1 4,55 ± 0,96ngày, tuổi 2 4,32 ± 1,09, tuổi 3 5,03 ± 0,98, tuổi 4 4,13 ± 1,36, tuổi 5 3,73 ± 1,41,tuổi 6 3,73 ± 1,41) Nhộng kéo dài trong 2,87 ± 0,81 ngày và giai đoạn từ khi

trưởng thành vũ hóa đến đẻ trứng kéo dài trong 2,90 ± 1,06 ngày

MỞ ĐẦU

Cây sen (Nelumbo nucifera Gaerth) là loại cây rất quen thuộc trong đời sống

của người dân Việt Nam Sen hồng đã được chọn là quốc hoa của Việt Nam sau mộtcuộc bầu chọn diễn ra trong cả nước do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phát động

Ngoài việc là biểu trưng cho văn hóa và tâm linh, nhiều công dụng chữa bệnhcủa cây sen đã được ghi nhận như hạt sen dùng để trị tỳ hư, lỵ, di mộng tinh, khí hư,hồi hộp mất ngủ, cơ thể suy nhược, kém ăn, ít ngủ; lá sen dùng để chữa chảy máu(đại tiện ra máu, chảy máu chân răng, xuất huyết dưới da); tâm sen dùng để chữa tâmphiền, ít ngủ, khát, thổ huyết; tua sen dùng để chữa rong huyết, thổ huyết, di mộngtinh, mất ngủ; quả sen dùng để chữa lỵ, cấm khẩu; gương sen là thuốc cầm máu, chữa

đại tiểu tiện ra máu, bạch đới, huyết áp cao; ngó sen là thuốc cầm máu, chữa đại tiểu

tiện ra máu, chảy máu cam, tử cung xuất huyết Nếu như trước kia người dân trồngsen để làm cảnh với d iện tích nhỏ hay mọc tự nhiên thì bây giờ cây s en đã được nhângiống và trồng đại trà để thu hoạch hạt, lá, củ và ngó Nhiều giống sen khác nhau

được trồng ở nhiều nơi trên cả nước Tại đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), sen

hồng được trồng phổ biến ở Đồng Tháp, sen Đài Loan được trồng ở Tam Bình, VĩnhLong và Cần Thơ Sen đang được xem là loại cây tròng đem lại lợi nhuận cao cho

người dân

Tuy nhiên qua thực tiễn sản xuất nhiều năm cho thấy nhiều yếu tố ảnh hưởngkhông nhỏ đến việc trồng sen đó là sự biến động thất thường của thời tiết, nhiệt độ,

ẩm độ cao, mưa nhiều tạo điều kiện thuận lợi cho các loài sâu bệnh phát triển làm cho

việc trồng sen có năng suất không ổn định, thấp, đôi khi làm thất thu Để đảm bảocho việc canh tác cây sen mang lại hiệu quả cao, nghiên cứu các loài sâu bệnh hạiquan trọng trên sen để làm cơ sở cho việc xây dựng các giải pháp phòng trị là cầnthiết

Từ ý nghĩa thực tiễn trên, đề tài: Khảo sát thành phần côn trùng gây hại trên một số ruộng sen ở tỉnh Vĩnh Long và thành phố Cần Thơ – Một số

đặc điểm hình thái và sinh học của loài sâu róm 4 gu vàng Orgyia postica

Walker (Lepidoptera:Lymantriidae) đã được thực hiện.

CHƯƠNG 1 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU

1.1 SƠ LƯỢC VỀ CÂY SEN

1.1.1 Vị trí phân loại và phân bố

Theo Wikipedia (2014) cây sen có tên khoa học là Nelumbo nucifera

Gaertn thuộc họ Nelumbonaceae, bộ Nelumbonales, phân lớp Nelumbonidae, lớpMagnoliopsida (Ngọc Lan), ngành Magnoliophyta (Ngọc Lan)

Cây sen là loại cây thủy sinh đa niên có nguồn gốc ở châu Á, xuất phát từ Ấn Độ

(Makino, 1979), sau đó lan qua Trung Quốc, Nhật Bản, vùng đông bắc Úc châu và

nhiều nước khác từ vĩ tuyến 40o Bắc đến vĩ tuyến 20oNam

1.1.2 Một số đặc điểm thực vật của cây sen

Sen có những đặc tính về kích cỡ, hệ rễ, hệ lá, hoa, gương… hết sức đặc biệt.Cây sen có thể sống ở vùng đất ẩm hoặc vùng ngập nước ở mức độ giới hạn cho

phép, cây sen là cây ưa nhiệt, sống tốt nhất dưới sáng mặt trời và có th ời gian chiếu

sáng càng lâu trong ngày thì cây sen càng phát triển Cây ưa nhiệt độ khoảng từ

20oC đến 35oC, lá to đường kính từ 35 - 65 cm nổi ngay trên mặt nước hoặc đứngcao khỏi mặt nước, thân có nhiều gai nhỏ, hoa thường mọc cao khỏi mặt nước vàcho hạt từ hoa đó, thường sen có thể cao tới 1,5 – 5 m và có thể phát triển các thân

rễ bò theo chiều ngang lên hơn 30 m Hoa đẹp có thể cho nhiều màu (hồng nhạt,hồng đậm, trắng, trắng hồng…) và nhiều dạng cánh khác nhau (hoa sen có 12 - 18cánh, hoặc có hoa lên đến hàng trăm cánh) tùy loại giống Cây sen có thể trồng bằnghạt hoặc bằng thân rễ đều được Nếu cây sen được trồng trong điều kiện thuận lợi,nhận được nhiều chất dinh dưỡng có lợi sẽ phát triển rất tốt đặc biệt là có hệ rễ bềnchặt, sống khỏe, sống lâu điều này cho thấy cây sen đã chuyển đổi các chất nhận

được và biến chúng thành dạng năng lượng khác (Phạm Phước Tuyền, 2007)

1.1.3 Công dụng của cây sen

Ở Việt Nam, hoa sen không chỉ là loài hoa gần gũi, thân thiết mà còn là loàihoa tượng trưng cho vẻ đẹp tươi sáng, cao sang, thuần khiết mà con người tôn thờ

và muốn vươn tới Hầu hết các bộ phận của cây sen, từ hoa, lá cho đến ngó, gương,hạt đều có thể dùng làm các món ăn, vị thuốc Bởi vậy, nói hoa sen không chỉ là

hoa đơn thuần vừa đúng cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng (Nguyễn Bảo Vệ, 2001)

Ngoài việc là biểu trưng cho văn hóa và tâm linh, nhiều công dụng chữa bệnh của cây

sen đã được ghi nhận như hạt sen dùng để trị tỳ hư, lỵ, di mộng tinh, khí hư, hồi hộp

mất ngủ, cơ thể suy nhược, kém ăn, ít ngủ; l á sen dùng để chữa chảy máu (đại tiện ra

máu, chảy máu chân răng, xuất huyết dưới da); tâm sen dùng để chữa tâm phiền, ítngủ, khát, thổ huyết; tua sen dùng để chữa rong huyết, thổ huyết, di mộng tinh, mấtngủ; quả sen dùng để chữa lỵ, cấm khẩu; gương sen là thuốc cầm máu, chữa đại tiểutiện ra máu, bạch đới, huyết áp cao; ngó sen là thuốc cầm máu, chữa đại tiểu tiện ramáu, chảy máu cam, tử cung xuất huyết (uphcm.edu.vn).

1.1.4 Tình hình canh tác sen trên thế giới

Sen được trồng nhiều nơi trên thế giới, đặ c biệt là Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật

Bản, Hàn Quốc, các nước Đông Nam Á, Nga và một số nước Châu Phi Sen cũng

được trồng ở Châu Âu và Châu Mỹ nhưng với mục đích trang trí hơn là thực phẩm

- Tại Trung Quốc: cây sen được trồng ở Trung Quốc ít nhất từ thế kỷ XII,

trước Công Nguyên (Herklot, 1972) Sen và củ được dùng làm thực phẩm hơn3.000 năm (Liu, 1994; Herklot, 1972) Cây sen được trồng khắp Trung Quốc, đặc

biệt ở những tỉnh có nhiều ao hồ kênh rạch Diện tích trồng sen của Trung Quốctrên 140.000 ha (Liu, 1994), năng suất sen bình quân 22,5 tấn củ/ha/năm Sản lượngtrên 3 triệu tấn củ/năm Thời vụ thu hoạch củ sen của Trung Quốc kéo dài từ tháng

8 đến tháng 3 năm sau

Có 3 loại sen được trồng ở Trung Quốc tuỳ thuộc vào mục đích sử dụng Cónhững giống chuyên cho gương hay hạt sen (Lian-zi, Lian-mi) có những giống chobông (Lian-hua, Her-ha) và có những giống cho củ sen (Lian-ngau, Ou-han) Trongnhững giống cho củ có màu sắc, hàm lượng tinh bột trong hạt sen và chịu được cácmực nước khác nhau Ở viện nghiên cứu thực vật Wuban, Trung Quốc có 125 giốngsen trồng được sử dụng để nghiên cứu

- Tại Đài Loan: thị trường bán sỉ hạt sen của Đài loan rất mạnh, giá hạt sencao gấp đôi so với giá củ sen, trong khi sản lượng hạt của Đài Loan chỉ bằng 5%sản lượng củ sen Thời vụ thu hoạch củ sen của Đài Loan kéo dài từ tháng 6 đếntháng 11, tập trung vào tháng 8 Sản lượng củ sen tiêu thụ ở Đài Loan giảm từ 750tấn năm 1987 xuống còn 600 tấn năm 1993 nhưng giá củ sen tăng từ 25 – 30 ĐàiTệ/kg (0,9-1,1 USD/kg) lên 55 đài tệ/kg (2 USD/kg) trong cùng thời gian trên (27,5

đài tệ tương đương 1 USD năm 1997)

1.1.5 Tình hình canh tác sen tại Việt Nam

Tại Việt Nam, ở các tỉnh Đồng Tháp và Bình Thuận mỗi năm bán sang Nhật

hơn 3 tấn củ sen muối, với giá cao nhất trên thị trường khi tính theo giá đồng yên là

343 yên/kg Thời gian gần đây do thị trường sen sôi động nên thu nhập của ngườidân trồng sen không dưới 15 triệu đồng/ha Vào thơi gian thu hoạch rộ giá bán

gương sen khoảng 800 đồng/gương, lúc hút hàng thì giá gương sen lên đến 1800đồng/gương (Huỳnh Phát, 2005)

1.1.6 Một số kỹ thuật trồng sen

Theo Nguyễn Quốc Huy (2005), trồng để cho sen sống được thì tương đối

đơn giản, nhưng việc chăm sóc cho cây sen phát triển và sinh trưởng tốt lại là một

việc không đơn giản hơn bất cứ cây trồng nào Việc canh tác sen đòi hỏi phải hiểubiết một số đặc tính nông học của cây như:

- Chọn đất để trồng: đất trồng trũng, thấp là tốt nhất để đảm bảo giữ đủ nướccho cây sen phát triển

- Làm đất trước khi trồng: đất phải được làm sạch cỏ, đắp bờ chắc chắn đểtránh mất nước cho ruộng sen, độ cao bờ từ 0,4 – 0,8 m về bề rộng từ 0,3 – 0,5 m,bên cạnh đó cần phải thường xuyên tu sửa lại bờ khi thấy rò rỉ do cua , chuột đào

hang phá Đất được cày bừa kĩ sao đó cho nước ngập từ 15 – 20 cm trong thời gian

từ 1 đến 7 ngày trước khi trồng sen

- Chọn giống trồng: hiện nay trên thị trường giống sen k hông chỉ có các loạigiống địa phương như sen hồng, sen trắng,… mà đang xuất hiện các giống mang từ

Đoài Loan về trồng thử nghiệm và có những thành công tại huyện Tháp Mười(Đồng Tháp) Tùy vào sản phẩm thu hoạch mà người dân chọn giống phù hợp

- Mật độ trồng và cách trồng: theo khảo sát của Nguyễn Quốc Huy (2005)cho thấy mật độ trồng cây sen thích hợp nhất là hàng cách hàng 4 m và cây cách cây

là 1,5 – 2 m Vì với mật độ như vậy thì sen sẽ mộc lan nhanh theo chiều ngang và sẽphủ đầy ruộng sen Cách trồng là đặt dây sen xuống mặt ruộng sau đó khỏa bùn lấp

ngó và dây sen để lá nổi trên mặt nước Cây sen giống sau khi nhổ khỏi ruộng giống

nên trồng liền để cây không héo

- Phân bón: theo Trần Văn Khải (2003) đưa ra cách bón phân cho cây sentrên ruộng sen như sau:

+ Bón lót: NPK (16-16-8) trước khi trồng 10kg/công

+ Bón phân trong giai đoạn đầu: sau 7 ngày trồng bón 4 kg Ure cho mộtcông, cách bón nên rãi phân quanh gốc trồng cách gốc 10cm Và sau đó cứ 7 ngày

bón phân 1 lần với liều lượng như trên (lưu ý bón vào buổi trưa hoặc chiều để tránh

bị hư lá sen)

+ Khi cây sen được 2 tháng tuổi thì tă ng liều lượng bón phân là 7kg/công:

4kg Ure + 3kg NPK (đúng 7 ngày bón phân 1 lần)

- Chăm sóc: giai đoạn đầu lúc sen còn nhỏ luôn giữ mực nước từ 15 – 20 cm,khi sen được một tháng tuổi thì mực nước ruộng tăng lên 30 – 40 cm Thườngxuyên cắt bỏ các lá sen già để tạo cho sen phát triển đồng đều, loại bỏ những lá sâu ,

lá bệnh để sen phát triển tốt Nếu chăm sóc tốt thời gian thu hoạch gương sen saunày sẽ kéo dài từ 65 – 70 ngày Sau khi thu hoạch xong thì tiến hành trục lại (nếukhông muốn trồng cây giống mới) với 4 m trục thì chừa lại 0,5 – 1 m để đâm chồi,

sau khi đâm chồi thì phát hết lá phần còn chừa lại

1.2 CÁC LOÀI CÔN TRÙNG GÂY HẠI TRÊN RUỘNG SEN

Theo Tian et al (2011), kết quả khảo sát của Charles Robertson (1889) và Sohmer and Sefton (1978) trên cây sen Mỹ [Nelumbo lutea (Willd.) Pers.] cho thấy

có ít nhất là 32 côn trùng sinh sống trên hoa và 70 loài côn trùng thụ phấn hoa Cácloài côn trùng trên sen có thể được tạm chia thành 4 loại: sâu ăn lá, sâu ăn hoa, thụ

phấn, và các loài trung lập hoặc thân thiện (Tian et al., 2011).

Hình 1.1 Hoa sen bị côn trùng gây hại (Nguồn: Tian et al., 2011)

Tại Việt Nam, theo kết quả điều tra của Nguyễn Bảo Vệ (2011) cho thấy có

1.2.1 Sâu ăn tạp

Sâu ăn tạp (Spodoptera litura) thường xuất hiện và gây hại trong mùa nắng,

chủ yếu ăn lá non đến trưởng thành Sâu lớn nên dễ thấy, ăn nhiều làm rách lá nênnông dân rất sợ và phun nhiều loại thuốc có độc tính cao để trị như: Lana te,Confidor Tuy nhiên sâu có một số nhược điểm sau: sâu chỉ ăn rãi rác từng lá, phảivào bờ hóa nhộng, sâu sống tập trung nên dễ trị bằng thuốc theo 4 đúng Một sốnông dân có kinh nghiệm trong lúc thu hoạch hoặc đi chăm sóc nếu phát hiện thì hái

lá sen gói lại vùi xuống đất để giết sâu biện pháp này không tốn tiền mà hiệu quả rấtcao

1.2.2 Bù lạch

a) Loài Scirtothrips dorsalis

Bù lạch (Scirtothrips dorsalis) được ghi nhận là loài dịch hại quan trọng ở

các nước Đông Nam Á, Ấn Độ, Trung Quốc, Đài Loan, N hật Bản, bán đảo Triều

Tiên…và cả ở Châu Phi, Châu Âu và Châu Mỹ S dorsalis có kích thước rất nhỏ

(dưới 1 mm) Trưởng thành có màu vàng, râu đen, và phần dưới bụng có màu tối

Các nghiên cứu gần đây cho thấy loài bọ trĩ S dorsalis là một loài phức tạp v ới 2-3dạng hình khác nhau Vòng đời của S dorsalis kéo dài khoảng 2 tuần, có 5 giai

đoạn: Trứng → Ấu trùng → Tiền nhộng → Nhộng thật → Trưởng thành (Hồ Đình

Hải, 2013)

Hình 1.2: Bù lạch Scirtothrips dorsalis hại sen (Nguồn Hồ Đình Hải, 2013 )

Bù lạch S dorsalis xuất hiện suốt vụ thường có mật số rất cao trong mùa

nắng, tấn công hầu hết trên các bộ phận còn non của cây nên gây hại nhi ều đến năngsuất Triệu chứng dễ thấy trên lá bị co rúm, làm giảm quang hợp, cuống bị chai sần

và quăn queo, gương nhỏ và méo mó, hạt không chắc hoặc bị thoái hóa Bù lạch có

kích thước rất nhỏ có mật số rất cao nhiều khi lên đến 1000 con/lá và vòng đời ngắn

khoảng 2 tuần lễ, nên rất khó cho nông dân phát hiện và trị dứt điểm Do đó nhiều

nông dân thâm canh đã phun thuốc liên tục trong suốt vụ

Do mức sinh sản và k huếch tán nhanh, cây sen bị nhiễm bọ trĩ tích lũy mật

số rất nhanh Lá bị nhiểm có mật độ dầy đặc từ hàng ngàn đến hàng chục ngàncon.Khi cây sen bị nhiễm bọ trĩ nặng là bị vàng, cuốn mép và quăn queo, từ lá giàlan đến lá non và bọ trĩ cũng tấn công trên hoa khi hoa đã nở

Cây sen bị nhiễm bọ trĩ nặng phát triển kém, thân lá tàn rụi, năng xuất vàchất lượng hạt, ngó và củ (tùy theo giống sen trồng với mục đích lấy sản phẩm) bịgiảm sút nghiêm tr ọng Ruộng sen bị nhiễm bọ trĩ nặng sẽ tàn rụi và tí ch lũy cho

đến các vụ tiếp theo (Hồ Đình Hải 2013)

b) Loài Selenothrips rubrocinctus

Bù lạch băng đỏ (redbanded thrips) thuộc họ Thripidae, bộ Thysanoptera

Ấu trùng có màu vàng nhạt sau đó là màu cam ở các tuổi nhỏ với đặc điểm nổi

bật là có một băng ngang màu đỏ tươi ở ba đốt đầu tiên và đốt cuối của bụng

Trưởng thành cái dài khoang 1,2 mm có thân màu nâu đậm đến đen, trưởngthành đực có màu sắc tương tự nhưng kích thức hơi nhỏ hơn so với trưởng thành

cái (Denmark and Wolfenbarger, 2013) Sau khi nở, có hai giai đoạn ấu trùng kéo

dài chín đến mười ngày Theo sau một giai đoạn ấu trùng có một giai đoạn nghỉ.Giai đoạn nghỉ 3-5 ngày cuối cùng trước vào giai đoạn trưởng thành Bù lạchbăng đỏ bị ăn bởi rất nhiều loài động v ật săn mồi tự nhiên như nhện và bọ ve, bọ

trĩ ăn thịt (Chin và Brown 2008)

1.2.3 Sâu nái

Hình 1.4: Sâu nái trên lá dừa Nguồn: http://sonongnghiep.bentre.gov.vn

Sâu nái gây hại trên lá sen thuộc họ Limacodidae, bộ Lepidoptera (Cánh

vẩy) Thành trùng của sâu nái là một loài bướm màu xanh lá cây, có một đốm màu

nâu ở gần cạnh trước và dọc cạnh n goài của cánh trước và cánh sau có một đường

viền lớn màu nâu nhạt với đường viền màu nâu đậm ở phía ngoài Phá hại chủ yếu

là giai đoạn ấu trùng Sâu non ăn các phần non mềm của lá, chỉ chừa lại phần gân

lá Tuổi sâu càng lớn sức ăn càng mạnh, ăn khuyết cả lá Mật độ cao, sâu ăn toàn bộ

lá làm cây xơ xác, không quang hợp dẫn đến giảm năng suất (Nguyễn Thị Nguyệt,

2013)

1.2.4 Sâu Bao

Trên thế giới, họ sâu Bao (Lepidoptera: Spychidae) có khoảng 1000 loài

được báo cáo (Rhainds et al., 2009) Hầu hết những loài này đều phải hoàn tất sự

phát triển của mình trong một cái bao, bao quanh cơ thể của nó (Nguyễn Thị ThuCúc, 2010) Trong luận văn của Phan Tuấn Khanh (2011) cho biết có từ 90% đến100% hộ nông dân ở 3 tỉnh Cần Thơ , Vĩnh Long, Hậu Giang biết đến sự hiện diện

và gây hại của sâu bao trên cây dừa nước đ iều này cho thấy sự phổ biến của sâu baokhá cao

1.2.5 Cào cào

Cào cào có tên khoa học là Orchelimum pulchellum thuộc họ Acrididae, bộ

Orthoptera

Cào cào trưởng thành dài 40 – 45 mm (con đực nhỏ hơn con cái) có màu

xanh vàng hoặc nâu, râu hình sợi chỉ, 2 bên đỉnh đầu về phía mắt kép có 2 vệt

sọc màu nâu kéo dài suốt 3 đốt ngực Mảnh lưng của đốt bụng đặc biệt con cái

số thường thấp Sau khi đẻ trứng vào cuối thá ng 10 – 11 cào cào trưởng thànhchết

1.3 MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CỦA LOÀI SÂU RÓM 4 GU VÀNG

1.3.1 Phân loại

Sâu róm 4 gu vàng (Orgyia postica) thuộc chi (giống) Orgyia là một trong

những chi lớn của họ Lymantriidae (Reotte, 1979) Họ Lymantriidae có khoảng

2500 loài thuộc 350 chi (giống) của 4 tộc (Gitlot, 2005) Trong số 2500 loài thìphân bố chủ yếu tại vùng nhiệt đới, riêng tại đảo Madagarca có tới 135 loài TạiHong Kong có khoảng 150 loài khác nhau

Họ Lymantriidae có kích thước cơ thể trung bình, trưởng thàn h rất giống với

họ ngài đêm Noctuidae Đặc điểm chung của ấu trùng trong họ Lymantriidae

Ngược lại, thời kỳ nhộng của con cái ngắn hơn vì vậy mặc dù thời điểm hóa nhộng

của hai giới khác nhau nhưng bắt đầu pha trưởng thành gần như cùng thời gian.Cũng theo tác giả thì titre haemolymph ecdysteroid có ảnh hưởng đến quá trình hình

thành giới tính của sâu róm O postica Kết quả nghiên cứu mắt trưởng thành sâu róm O postica dưới kính hiển vi điện tử của Tung et al (2000) thấy mỗi mắt kép

của trưởng thành đực tròn gồm 5000 -5200 mắt đơn ( Ommatidia), các mắt đơn này

thường có hình lục giác Trong khi đó, mắt đơn của t rưởng thành cái có hình plane

-arciform, mỗi mắt gồm 300-400 mắt đơn và kích thước mắt đơn có thể thay đổi

Hình 1.5: Trưởng thành đực sâu róm 4 gu vàng Orgyia Postica

(Nguồn Nghiêm Xuân Hưởng, 2011)

1.3.2 Ký chủ và biện pháp phòng trị

Ký chủ của sâu róm 4 gu vàng O postica gây hại trên 29 loài thực vật khác

nhau, trong đó có chè, cacao, sầu riêng, cà phê, đậu tương, lạc, nhãn, vải, cao su,đậu rào, xoài, lê, đậu đỗ các loại … (CABI)

Đối với biện pháp phòng chống qua kết quả nghiên cứu của Chow et al.,

(2001), có thể sử dụng pheromone giới tính của trưởng thành cái O postica để dẫn

dụ trưởng thành đực vào bẫy, sẽ hạn chế được mật độ của sâu non trên đồng ruộng

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP

2.1 PHƯƠNG TIỆN

2.1.1 Thời gian và địa điểm

Thời gian: Từ ngày 24 tháng 2 năm 2013 đến ngày 24 tháng 8 năm 2013

Địa điểm: Một số ruộng sen tại tỉnh Vĩnh Long và thành phố Cần Thơ, phòng

thí nghiệm bộ môn Bảo Vệ Thực Vật, khoa Nông nghiệp và SHƯD, trường Đại họcCần Thơ

2.1.2 Vật liệu thí nghiệm

Vợt thu mẫu, hộp nhựa nuôi sâu, kính lúp, kính nhìn nổi, thước đo, bút lông, cồn,

ống nghiệm, kéo, kim cắm mẫu, vải màn cách ly, bình phun nước, đường (hoặc mật

ong), sổ sách ghi chép số liệu

2.1.3 Nguồn sâu róm 4 gu vàng

Sâu róm 4 gu vàng được thu bắt từ các ruộng sen ở tỉnh Vĩnh Long và thành

phố Cần Thơ, rồi chuyển về Bộ môn Bảo Vệ Thực Vật, khoa Nông nghiệp và

SHƯD, trường Đại học Cần Thơ Trong phòng thí nghiệm, sâu được nuôi trong các

hộp nhựa trong bằng lá sen tươi cho khi trưởng thành vũ hóa Nguồn trưởng th ànhnày sẽ được dùng để khảo sát một số đặc điểm hình thái và sinh học tiếp theo

2.1 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1.1Khảo sát thành phần loài côn trùng gây hại trên lá sen.

Mục đích thí nghiệm: biết được thành ph ần côn trùng gây hại ở từng giai

đoạn trong một vụ sen

Thời gian: trên một vụ sen khoảng 6 tháng từ tháng 1/2013 đến tháng 6/2013

Địa điểm: khảo sát thành phần côn trùng gây hại trên lá sen được khảo sát

trên 6 ruộng tại tỉnh Vĩnh Long và thành phố Cần Th ơ được trình bày cụ thể ở bảng2.1

Bảng 2.1 Thông tin các ruộng sen khảo sát thành phần loài côn trùng gây hại

1 5.000 Sen Đài Loan 3 Huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long

2 2.000 Sen Đài Loan 2 Huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long

3 2.000 Sen Đài Loan 4 Huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long

4 1.000 Sen Hồng 8 Trường Đại học Cần Thơ

5 1.100 Sen Hồng 5 Huyện Ô Môn, TP Cần Thơ

6 2.000 Sen Hồng 6 Huyện Thốt Nốt, TP Cần Thơ

Trên mỗi ruộng điều tra 4 điểm ở bốn gốc ruộng sen, mỗi điểm điều tra 4 lá sen;thành phần côn trùng gây hại được ghi nhận 1 lần trên 1 tháng Các đối tượng chưathể xác định tại chỗ sẽ được thu về phòng thí nghiệm để định danh

Số liệu được nhập và tính toán bằng phần mềm Microsoft excel 2013

2.1.2 Khảo sát một số đặc điểm hình thái và sinh học của sâu róm

O postica

Mục đích thí nghiệm: biết được một số đặc điểm hình thái và sinh học của lòa i sâu

róm 4 gu vàng để có thể đưa ra biện pháp phòng trị

Địa điểm: tại phòng thí nghiệm Phòng trừ Sinh học, bộ môn Bả o vệ Thực vât, khoa

Nông nghiệp & SHƯD, trường Đại học Cần Thơ

Cách tiến hành:

- Đối với đặc điểm hình thái: một cặp trưởng thành (một con đực và một con cái)

vừa mới vũ hóa của O postica được thả vào một hộp nhựa trong (Kích thước (mm):

Ø85 x H110, dùng để đựng nước mía) có nắp đậy thông gió cho bắp cặp và đẻ