Báo cáo quản lý rủi ro thiên tai và các hiện tượng cực đoan nhằm thúc đẩy thích ứng với biến đổi khí hậu GS TS trần thục

Lễ ắt Hội đồ t ấ ủ ỦBQG ề BĐKHLễ ra mắt Hội đồng tư vấn của ỦBQG về BĐKH và Báo cáo SREX Việt Nam Giới thiệu Báo cáo đặc biệt của Việt Nam về Quản lý rủi ro thiên tai và các hiện tượng

Lễ ắt Hội đồ t ấ ủ ỦBQG ề BĐKH

Lễ ra mắt Hội đồng tư vấn của ỦBQG về BĐKH

và Báo cáo SREX Việt Nam

Giới thiệu Báo cáo đặc biệt của Việt Nam về

Quản lý rủi ro thiên tai

và các hiện tượng cực đoan

nhằm thúc đẩy thích ứng với biến đổi khí hậu

GS TS Trần Thục Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu

Hà Nội, 22/1/2015

Cơ sở xây dựng Báo cáo

“Báo cáo đặc biệt của Việt Nam về QLRRTT và các hiện Báo cáo đặc biệt của Việt Nam về QLRRTT và các hiện

tượng cực đoan nhằm thúc đẩy thích ứng với BĐKH”

(SREX Việt Nam) được xây dựng dựa theo khung của “Báo

cáo đặc biệt của Ban Liên chính phủ về BĐKH về

QLRRTT và các hiện tượng cực đoan nhằm thúc đẩy thích ứng với BĐKH” (SREX, IPCC, 2012a)

Tương tự, Báo cáo tóm tắt cũng được dựa trên khung của g ự, g ợ ự g

báo cáo tóm tắt của SREX (IPCC, 2012b).

Mục đích của Báo cáo

SREX Việt Nam phân tích tình hình ở VN:

• Phân tích và đánh giá các hiện tượng cực đoan, tác động của chúng đến môi trường tự nhiên, kinh tế - xã hội và

phát triển bền vững của Việt Nam

phát triển bền vững của Việt Nam

• Đánh giá sự biến đổi của các hiện tượng khí hậu cực đoan

l i d BĐKH

trong tương lai do BĐKH

• Sự tương tác giữa các yếu tố khí hậu, môi trường và con người nhằm mục tiêu thúc đẩy thích ứng với BĐKH và quản lý rủi ro thiên tai và các hiện tượng cực đoan ở Việt N

Nam.

Các tác giả đóng góp cho Báo cáo

Chủ biên

Tạ Thị Thanh Hương, Nguyễn Văn Thắng, Mai Trọng Nhuận,

Lê Anh Tuấn, Lê Đình Thành, Huỳnh Thị Lan Hương, Võ Thanh Sơn,

Nguyễn Thị Hiền Thuận, Lê Nguyên Tường

Nhận xét phản biện ậ ét p ả b ệ

Báo cáo được trích dẫn như sau:

IMHEN và UNDP, 2015 : Báo cáo đặc biệt của Việt Nam về Quản lý rủi ro thiên tai và hiện tượng cực đoan nhằm thúc đẩy thích ứng với biến đổi khí hậu [T.Thục, Koos N., T.T.T Hương, N.V Thắng, M.T Nhuận, L.A Tuấn, L.Đ Thành, H.T L Hương,

ồ V.T Sơn, N.T.H Thuận, L.N Tường], NXB Tài nguyên Môi trường và Bản đồ, Hà Nội

Các tác giả đóng góp cho Báo cáo

Chương 1. Koos Neefjes, Trần Thục, Tạ Thị Thanh Hương

Phản biện: Lê Nguyên Tường, Tô Văn Trường

Chương 2 Tạ Thị Thanh Hương, Koos Neefjes, Bạch Tân Sinh

Phản biện: Trần Thục, Lê Bắc Huỳnh.

Chương 3 Nguyễn Văn Thắng, Mai Văn Khiêm, Nguyễn Văn Hiệp, Nguyễn Đăng Mậu,

Trần Đình Trọng, Vũ Văn Thăng, Hoàng Đức Cường, Nguyễn Xuân Hiển, Trần Văn Trà, Trương Đức Trí

Phản biện: Nguyễn Đức Ngữ, Nguyễn Văn Tuyên.

Chương 4 Mai Trọng Nhuận, Phan Văn Tân, Lê Quang Trí, Trương Việt Dũng, Đỗ Công

Thung, Lê Văn Thăng, Trần Mạnh Liểu, Nguyễn Tiền Giang, Đỗ Minh Đức, Ngô Đức Thành, Nguyễn Thị Thu Hà, Lê Anh Tuấn, Nguyễn Hiếu Trung

Phản biện: Trương Quang Học, Jenty Kirsch-Wood, Pamela McElwee

Chương 5 Lê Quang Trí, Lê Anh Tuấn, Nguyễn Hiếu Trung, Đặng Kiều Nhân, Nguyễn

Thanh Bình, Đào Trọng Tứ, Lâm Thị Thu Sửu, Ngụy Thị Khanh, Đinh Diệp

Anh Tuấn

Phản biện: Đào Xuân Học, Ian Wilderspin, Michael R DiGregorio.

Các tác giả đóng góp cho Báo cáo

Chương 6 Lê Đình Thành, Ngô Lê Long, Nguyễn Mai Đăng, Trần Thanh Tùng

Phản biện: Đào Xuân Học, Jenty Kirsch-Wood, Ian Wilderspin

Chương 7 Huỳnh Thị Lan Hương, Trần Thục, Đỗ Tiến Anh, Nguyễn Hoàng Thủy, Đào

Minh Trang, Lê Nguyên Tường, Bảo Thạnh, Trương Đức Trí

Phản biện: Lê Hữu Tí

Chương 8 Võ Thanh Sơn, Nguyễn Chu Hồi, Trần Hữu Nghị, Bùi Công Quang, Nguyễn

Danh Sơn, Lê Văn Thăng, Hoàng Văn Thắng, Lê Anh Tuấn, Nghiêm Phương Tuyếng y

Phản biện: Trương Quang Học, Đào Xuân Học, Pamela McElwee

Chương 9 Nguyễn Thị Hiền Thuận, Trần Thục, Ngô Thị Vân Anh, Nguyễn Xuân Hiển,

Phan Mạnh Tuấn, Hà Thị Quỳnh Nga, Trần Thanh Thủy, Nguyễn Văn Đại,

Phan Mạnh Tuấn, Hà Thị Quỳnh Nga, Trần Thanh Thủy, Nguyễn Văn Đại, Nguyễn Lê Giang, Đặng Thu Phương, Đặng Quang Thịnh, Trần Văn Trà, Cao Hoàng Hải

Phản biện: Lê Hữu Tí, Vũ Minh Hải

Chuyên gia từ các tổ chức

1) UNDP

ấ

) ụ

)

Cơ quan tài trợ xây dựng Báo cáo

2 Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu

(IMHEN)

3 UNDP Policy Advisory Team (PAT)

4 IMHEN-UNDP, “Tăng cường năng lực quốc gia ứng phó với

biến đổi khí hậu ở Việt Nam nhằm giảm nhẹ tác động và

kiểm soát phát thải khí nhà kính” (CBCC)

5 DMHCC-UNDP “Tăng cường năng lực thực hiện Chiến lược

quốc gia về Biến đổi khí hậu” (CBICS)

Cấu trúc của Báo cáo

Báo cáo tóm tắt phục vụ các nhà hoạch định chính sách (SPM)

Chương 1 BĐKH: Các chiều hướng mới về rủi ro thiên tai, mức độ phơi bày trước

hiểm họa, tính dễ bị tổn thương và khả năng chống chịu

Chương 2 Những yếu tố quyết định rủi ro khí hậu: Mức độ phơi bày trước hiểm

Chương 3 Những thay đổi của CĐKH và tác động đến môi trường vật lý tự nhiên

Chương 4 Sự thay đổi tác động của CĐKH và thiên tai tới hệ sinh thái và nhân sinh

Chương 5 Quản lý rủi ro CĐKH ở cấp địa phương

Chương 6 Hệ thống quản lí rủi ro thiên tai và CĐKH ở Việt Nam

Chương 7 Quản lý rủi ro ở cấp quốc tế và tích hợp ở các cấp khác nhau

Chương 8 Hướng tới một tương lai có sức chống chịu và bền vững

Chương 9 Nghiên cứu điển hình

Chương 1: Biến đổi khí hậu: Các chiều hướng mới về rủi ro

thiên tai, mức độ phơi bày trước hiểm họa, tính

dễ bị tổn thương và khả năng chống chịu

1 Khái niệm

• Quy trình QLRRTT và thích ứng với BĐKH

2 Hiện tượng cực đoan, tác động cực đoan, thiên tai

• Cực đoan được xác định bằng đặc trưng vật lý

• Tác động cực đoan

3 Quản lý thiên tai, giảm thiểu RRTT, chia sẻ rủi ro

• BĐKH làm QLRRTT phức tạp hơn

• Thích ứng BĐKH góp phần QLRRTT

• QLRRTT và thích ứng BĐKH

4 Đối hó à thí h ứ

4 Đối phó và thích ứng

KHÍ HẬU

sự kiện khí

Tình trạng dễ

bị tổn thương

RỦI RO

Quản lý rủi ro thiên tai PHÁT TRI N

Thiên tai

Biến đổi

tự nhiên

hậu / thời tiết cực đoan

Mức độ phơi bày trước hiểm họa

RỦI RO THIÊN TAI

Thích ứng với BĐKH BĐKH do

con người gây ra

Chương 2: Những yếu tố quyết định rủi ro: Mức độ phơi bày

trước hiểm họa và tính dễ bị tổn thương

Phân tích và đánh giá chi tiết những yếu tố quyết định rủi ro khí hậu , cụ

thể là mức độ phơi bày trước hiểm họa và tính dễ bị tổn thương , các

1) Yếu tố quyết định rủi ro

chiều hướng mới và sự tương tác giữa các yếu tố

Đị lý bối ả h đị điể

2) Yếu tố tác động tính dễ bị tổn thương

3) Năng lực đối phó và thích ứng

4) Chiều hướng mới của tính dễ bị tổn

• Địa lý, bối cảnh địa điểm

• Mô hình định cư, phát triển

• Các biện pháp thích ứng

Môi trường

Liên

thương và mức độ phơi bày:

• Môi trường, Xã hội, Kinh tế,Các yếu tố

liên ngành , tương tác và tích hợp của

ế ố

• Nhân khẩu học

• Giáo dục, sức khỏe, phúc lợi

• Mối quan hệ xã hội

Xã hội

Liên ngành và tích hợp

các yếu tố

5) Xác định, đánh giá và truyền thông

rủi ro thiên tai

• Thể chế và quản trị

• Quốc gia: phát triển KT‐XH

• Cộng đồng: sinh kế và công

Kinh ế

hợp

Chương 3: Biến đổi của cực đoan khí hậu và tác động

đến môi trường vật lý tự nhiên g ý

1) Các hiện tượng thời tiết và khí hậu liên

quan đến thiên tai

2) Số liệu và phương pháp phân tích CĐKH

3) Biến đổi của một số cực đoan khí hậu ( o C/10 năm)

3) Biến đổi của một số cực đoan khí hậu

• Nhiệt độ, Mưa, Các cực đoan khác

4) Biến đổi của hoàn lưu quy mô lớn ảnh

ế

( C/10 năm)

Tmax

hưởng đến CĐKH

• Gió mùa, Bão và ATNĐ, El Nino và dao động

Nam

5 Tác động đến các điều kiện môi trường tự

nhiên

• Nắng nóng, Hạn hán, Mưa lớn, Lũ lụt, Sương

( o C/10 năm)

T i

Nắng nóng, Hạn hán, Mưa lớn, Lũ lụt, Sương

Chương 4: Sự thay đổi tác động của cực đoan khí hậu và

thiên tai tới hệ sinh thái và hệ nhân sinh

Cơ sở lí

1) Quan hệ giữa CĐKH, thiên tai với phơi bày

luận

trước hiểm hoạ và tính DBTT của HT TN - XH

• Bản chất mối quan hệ giữa CĐKH, thiên tai với phơi bày

trước hiểm hoạ à tính DBTT của hệ thống TN XH ở

trước hiểm hoạ và tính DBTT của hệ thống TN - XH ở

Việt Nam

• Mức độ phơi bày, tác động của CĐKH, thiên tai, tính

DBTT của hệ thống TN - XH ở Việt Nam

2) Tác động của BĐKH, CĐKH tới HT TN - XH

DBTT của hệ thống TN - XH ở Việt Nam

• Tài nguyên nước

• Hệ sinh thái tự nhiên

• Hệ thống lương thực, an ninh lương thực

• Khu dân cư, cơ sở hạ tầng, du lịch

• Sức khỏe, an toàn tính mạng, phúc lợi xã hội

Chương 5: Quản lý rủi ro cực đoan khí hậu ở cấp địa phương

Trình bày: Tầm quan trọng của các cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị xã hội và cộng đồng địa phương trong QLRRTT

chức chính trị xã hội và cộng đồng địa phương trong QLRRTT.

Mỗi địa phương bị phơi bày và dễ bị tổn thương đối với những

thiên tai nhất định Những thiên tai này không giống nhau về bản chất, cường độ và tần suất ở mỗi địa phương Do vậy việc

QLRRTT cũng khác nhau ở từng địa phương

Trọng tâm gồm 3 chủ đề :

1) Cá h ả lý hữ ủi thiê t i hiệ t i

1) Cách quản lý những rủi ro thiên tai hiện tại

2) Tác động của CĐKH đến an ninh, con người ở cấp địa phương

3) Khả năng ứng phó, thích nghi, giảm nhẹ tổn thương và

QLRRTT và CĐKH ở cấp độ địa phương.

Chương 6: Hệ thống quản lý rủi ro thiên tai và cực đoan khí

hậu ở Việt Nam

1) Hệ thống QLRRTT và CĐKH ở Việt Nam

2) Lồng ghép QLRRTT và thích ứng BĐKH trong các kế hoạch và

2) Lồng ghép QLRRTT và thích ứng BĐKH trong các kế hoạch và chính sách

3) Các văn bản luật pháp, tổ chức và tài chính

4) Các phương pháp và công cụ dùng trong thực tiễn

5) Liên kết hệ thống QLRRTT VN với các thách thức liên quan đến BĐKH

70 80

30 40 50 60

0 10 20

Luật Pháp lệnh Nghị định Chỉ thị Quyết

định Thông tư Thông tư liên tịch

Chương 7: Quản lý rủi ro ở cấp quốc tế và tích hợp ở các cấp

Nguyên tắc QLRRTT &

THÍCH ỨNG

QUẢN LÝ RỦI RO THIÊN TAI

g y Q

thích ứng BĐKH

Thể chế và các tổ chức QT tế về

QLRRTT & thích ứng BĐKH WMO

Rào cản & cơ hội trong QLRRTT

& thí h ứ BĐKH

Hiệp định

& thích ứng BĐKH

ề ấ ể ế ể

Ủy ban bão ESCAP

AWGCC

Đề xuất thể chế, chính sách để tích

hợp QLRRTT & thích ứng BĐKH GNDR

Chương 8: Hướng tới một tương lai có sức chống chịu và

bền vững

Xem xét Quan hệ của QLRRTT tới phát triển bền vững (8.2) và Tác động qua lại theo thời gian giữa hiện tại và tương lai (8.3)

Đánh giá các khía cạnh liên quan tới tài nguyen môi trường, xã

hội với phát triển bền vững (8.4) ; phân tích quan hệ giữa

QLRRTT, thích ứng với BĐKH và giảm phát thải (8.5)

Xác định những giải pháp và phương án ứng phó với CĐKH

trong tương lai (8.6)

Nhấn mạnh sự phối hợp đồng bộ giữa QLRRTT và thích ứng

Nhấn mạnh sự phối hợp đồng bộ giữa QLRRTT và thích ứng BĐKH, hướng tới xây dựng một xã hội bền vững trong tương lai

(8.7).

Chương 9: Nghiên cứu điển hình

Mục tiêu Phân tích các trường hợp cực đoan nhằm

Phòng tránh bão hiệu quả Quản lý rủi ro lũ lụt

Các nghiên cứu

điển hình

Phân tích các trường hợp cực đoan nhằm cung cấp thông tin, nâng cao hiểu biết và rút

ra các bài học kinh nghiệm

Phạm vi

Quản lý rủi ro lũ lụt

Lũ quét - khu vực miền núi Ngập lụt đô thị: Thách thức quy hoạch đô thị

Tổng hợp

các bài học

Phạm vi Các trường hợp điển hình được phân nhóm bao gồm: Bão; Lũ; Lũ quét; Ngập lụt đô thị;

Hạn hán: Hiểm họa thầm lặng Cực trị nhiệt độ: Rét hại và nắng nóng Xâm nhập mặn ở ĐBSC

Nội dung Cung cấp thông tin cơ bản về hiện tượng, mức độ ảnh hưởng, các thiệt hại và các

Hệ thống cảnh báo sớm - Giảm nhẹ rủi ro thiên tai Phương châm “Bốn tại chỗ” – Nguyên tắc cơ bản Chia sẻ rủi ro thiên tai: Bảo hiểm rủi ro thiên tai

biện pháp ứng phó, sau cùng đưa ra các bài học kinh nghiệm.

trong nông nghiệp Nâng cao nhận thức cộng đồng

Địa chỉ truy cập

Báo cáo tóm tắt (tiếng Việt, tiếng Anh) và các bài trinh bày được đăng tại các địa chỉ:

1) Trang web của UNDP:

1) Trang web của UNDP:

http://goo.gl/OHLITe

ủ 2) Trang web của IMHEN:

www.imh.ac.vn

http://www.imh.ac.vn/mlfolder.2015-01-20.7690092958/SREX.2015-01-20.1953842841

XIN CÁM ƠNá

GS Trần Thục Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu